ޓިރްޒެޕަޓިޑް 45އެމްޖީ އެވެ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ތަރުތީބު: Tyr-{Aib}-Glu-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Ile-{Aib}-Leu-Asp-Lys-Ile-Ala-Gln-{ޑައިއެސިޑް-C20-gamm a-Glu-(AEEA)2-Lys}-އަލާ-ފޭ-ވަލް-Gln-Trp-Leu-Ile-Ala-Gly-Gly-Pro-Ser-Ser-Gly-Ala-Pro-Pro-Pro-Ser-NH2 މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 225H 348N 48O68 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 4813 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 2023788-19-2 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 163285897 ސިނޮނިމްސް: ޒެޕްބައުންޑް؛ މައުންޖާރޯ އެވެ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ރިސާޗް

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓިރޒެޕަޓިޑަކީ ސިންތެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ބޭހެއް ކަމަށާއި، މި ބޭހެއް އުފެދިފައިވަނީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްތަކުގެ ލިމިޓެޝަންތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމުންނެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި މިހާރުވެސް މޮޅު ޕާފޯމަންސެއް ދައްކާފައިވީނަމަވެސް، ސައިންސްވެރިންނަށް ހޯދިފައިވާ ގޮތުގައި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރާއިރު، ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރަށް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުގެ އަސަރު ނިސްބަތުން ބަލިކަށިވެ، ވަކި މިންވަރަކަށް ބޭސްތަކުގެ ފަރުވާގެ އަސަރު ހަނިވެއެވެ. އެހެންކަމުން ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޓީމުން ވައުދުވަނީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ފުރިހަމަ އަދި ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކަންކަން ކުރުމުގެ އުންމީދުގައި، ޖީއައިޕީއާރު އާއި ޖީއެލްޕީ-1އާރ އެއްފަހަރާ އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭ އާ ވައްތަރެއްގެ ބޭހެއް އުފެއްދުމަށެވެ ^[1]. .

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ސައިންސްވެރިން ވަނީ ގިނަ އަދަދެއްގެ އަސާސީ ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ޕްރީކްލިނިކަލް ރިސާޗް މަރުހަލާގައި ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރެއިން ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ފާރމަކޯޑައިނަމިކް ސިފަތައް ފުންކޮށް ވަޒަންކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި އޭގެ ފުރުސަތު ޔަގީންކުރެވުނެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖަނަވާރު މޮޑެލްތަކުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭ ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ވެސް ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ނެރެ އެވެ. މި ޕޮޒިޓިވް ހޯދުންތަކުން އޭގެ ފަހުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކަށް ވަރުގަދަ ބިންގަލެއް އެޅިއެވެ.

އޭގެ ފަހުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލް މަރުހަލާއަށް ވަދެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ފޭސް I، II، އަދި III ޓްރައިލްތައް ހިމެނެއެވެ. ފޭސް އައި ޓްރައިއަލްގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މި ބޭހުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި، ޓޮލަރެބިލިޓީއާއި، ފާރމަކޯކިނެޓިކް ސިފަތައް ވަޒަންކޮށްފައިވާއިރު، ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގައި ރައްކާތެރިކަމާއި ޓޮލަރެބިލިޓީ ރަނގަޅު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ފޭސް II ޓްރައިއަލްގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ތަފާތު ޑޯޒްތަކުގެ ފައިދާއާއި ރައްކާތެރިކަން އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭގެ އެފެކްޓިވް ޑޯޒް ރޭންޖް ކަނޑައެޅިއެވެ. SURPASS ސީރީޒްގެ ދިރާސާތައް ފަދަ އެންމެ މުހިންމު ފޭސް III ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ޖެހިފައިވާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަލިމީހުން ކަވަރުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ސެމަގްލޫޓައިޑް ފަދަ މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ މާ މޮޅު އެއްޗެކެވެ. މި ބްރޭކްތްރޫ ނަތީޖާގެ ސަބަބުން ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ މާކެޓިންގ އެޕްލިކޭޝަނަށް ވަރުގަދަ ހެކިތަކެއް ސަޕޯޓް ލިބުނެވެ ^{[1] .}.

ޓިރްޒެޕަޓިޑަކީ 39 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، އޭގައި ވަކިވަކި އެމިނޯ އެސިޑްތައް ސްޓްރަކްޗަރަލް ގޮތުން ބަދަލުކޮށްގެން އޭގެ ސްޓެބިލިޓީއާއި އެފިސިކޭޝަން ރަނގަޅުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ޑރ. މި ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރަލް ޑިޒައިންގެ ސަބަބުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް އިންކްރެޓިން ހޯރމޯން ކަމަށްވާ ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ގެ އަސަރުތައް އެއް މޮލިކިއުލަކަށް އެއްކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން ރިސެޕްޓަރުތައް ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭނެ އެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ޕެންކްރިއާސް އާއި މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް ވެސް އަމަލުކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއްފަރާތުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްދީ ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވައި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްކޮށްދެއެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކުރުމުން، ކާހިތްވުމާއި ކާނާ ކެއުން މަދުވެ، މިހެންވުމުން ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުން ހާސިލްވެއެވެ. މި ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަންގެ ސަބަބުން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް އަދި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް ޚާއްޞަ ފައިދާތަކެއް ލިބި، ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ އިތުރު ފުރިހަމަ ގޮތެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޓިރޒެޕަޓިޑް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދެނީ، ތިރީގައި މިވާ ގޮތަށެވެ: ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްވުން: ޓިރޒެޕަޓިޑް ޕެންކްރިއޭޓިކް β ސެލްތަކުގައި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އާއި ގުޅިގެން ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 ގެ އަސަރު ނަކަލުކުރެއެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަކީ ގޮހޮރުގައި އުފެދޭ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، ގްލޫކޯޒް ހޯމޯސްޓޭސިސް 2 ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް، އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން، އަދި ގްލޫކޯޒް ސެންސިންގ އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން މަދުކޮށް ފުރިހަމަކޮށް ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ހުއްޓުވާ ހޯރމޯން 2 އެވެ.

މި އެކްޓިވޭޝަންގެ ސަބަބުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އިންސިއުލިން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން ކަމުން ސެލްތަކުން ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށްދީ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދެއެވެ. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ފުދޭވަރަކަށް ނުވުން ނުވަތަ އިންސިއުލިންއަށް ސެލްތަކުގެ ނާޒުކުކަން ދަށްވެ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އިތުރުވެއެވެ. ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ވުމުން ވެސް ގްލޫކަގަން ދޫވުން ހުއްޓުވޭނެއެވެ. އާންމުކޮށް ގްލޫކަގަން އަކީ ރޯދައަށް ހުންނަ ހާލަތުގައި ގްލައިކޯޖެނޮލައިސިސް އާއި ގްލޫކޯނިއޯޖެނެސިސް ކުރިއަރުވާ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް އުފެއްދުން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ގްލޫކަގަންގެ އަސަރު ހުއްޓުވައިގެން ޓިރްޒެޕަޓިޑް ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މަސްދަރު އިތުރަށް ދަށްކޮށްދީ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[2] (އެނޮނިމަސް، 2023).

ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްވުން: ޓިރޒެޕަޓިޑް ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އަށް އެއްފަހަރާ އަމަލުކުރެއެވެ. އެކްޓިވޭޝަނަށްފަހު އިންސިއުލިންގެ ނާޒުކުކަމާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ޕެންކްރިއޭޓިކް β ސެލް ފަދަ ޓިޝޫތަކުގައެވެ. އެކްޓިވޭޝަނަށްފަހު އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ ކޮންޑަކްޝަން މެދުވެރިކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، އިންސިއުލިންއަށް ސެލްތަކުގެ ޖަވާބުދާރީވުން ރަނގަޅުވެ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް 2 މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްވެއެވެ މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ޑައިޓް އަދި ކަސްރަތުގެ އިތުރު އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި 2. ޓިރޒެޕަޓިޑަކީ ޖީއައިޕީ ސިކުއެންސް އަށް ބިނާކޮށް 39 އެމިނޯ އެސިޑް ޕެޕްޓައިޑް އިން އެކުލެވޭ ސިންތެޓިކް ކެމިކަލް ސްޓްރަކްޗަރެކެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ގްލޫކޯޒަށް ބަރޯސާވާ ގޮތަކަށް ގްލޫކަގަން ދޫކުރުން މަދުކޮށްދީ، ރޯދަ ހިފުމާއި ކެއުމަށްފަހު ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދީ، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ބަރުދަން މަދުކޮށްދީ، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށްދީ 2 އެވެ.

މި ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އިފެކްޓްގެ ސަބަބުން ސިންގަލް ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްތަކަށްވުރެ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކުރުމާއި ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ހުއްޓުވުމުގައި ޓިރޒެޕަޓިޑް މާ ފައިދާހުރި ^{[2] .}.

ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކުރުމާއި ފުރިހަމަވުން އިތުރުކުރުން: ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ބަނޑުގައި ކާނާ ހުންނަ ވަގުތު ދިގުކޮށް، ނިއުޓްރިއެންޓްސް ޖަހައިގަތުމުގެ ރޭޓް ލަސްކޮށް، ކެއުމަށްފަހު ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވުމުން ސަލާމަތްވެދެއެވެ. ޕްރީކްލިނިކަލް އަދި ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުގައި ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުމަށް ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަސަރު ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އާއި އަޅާކިޔާލެވޭނެއެވެ. ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގައި ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވާ މިންވަރު ސެމަގްލޫޓައިޑް އާއި އެއްގޮތް ނަމަވެސް މި ސީރިއަސް އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓްސް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 2 ހަފްތާ ފަހުން ފިލައިގެންދެއެވެ. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ އަދި ނެތް ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން، ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް (≥5 އަދި ≥4.5އެމްޖީ) އެއްފަހަރު ދިނުމަށްފަހު ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެއެވެ. ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު ބައިވެރިންގެ ކިބައިން މި އަސަރު ކުޑަވެފައިވަނީ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ނުވަތަ ޑޫލަގްލޫޓައިޑް ގިނަ ޑޯޒްތަކެއް ދިނުމުންނެވެ ^{[3] .} .

ހަމައެއާއެކު މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ކާހިތްވުމާއި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށްދެއެވެ. ޑައިޓް ކެއުން ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން، ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ، ​​ޚާއްޞަކޮށް ގިނަ ފަހަރަށް ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނާ އެކު ދިމާވާ ފަލަވުމުގެ މައްސަލައަށް އެކަށީގެންވާ، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަދި ޖުމްލަ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[2]..

އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކުރުން: ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއާ ގުޅުންހުރި އެޑިޕޮސައިޓޮކިން އެއް ކަމަށްވާ އެޑިޕޮނެކްޓިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށްދޭކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. އެޑިޕޮނެކްޓިންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމުން އިންސިއުލިންގެ ނާޒުކުކަން އިތުރުވެ، ސެލްތައް އިންސިއުލިންއަށް ނާޒުކުވެ، މިހެންވުމުން ގްލޫކޯޒް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނަގައި ބޭނުންކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^{[2] .}.

މީގެ އިތުރުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ލިޕިޑް ޕްރޮފައިލް ވެސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެއްޗެކެވެ. ޓިރޒެޕަޓިޑް އަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ރަނގަޅުކޮށް، ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން (އެލްޑީއެލް) ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ޓްރައިގްލިސެރައިޑްސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ ^[4] .މިއީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް މެނޭޖްކުރުމުގައި އޭގެ ފުރިހަމަ ފައިދާތަކަށް އިތުރަށް ތާއީދުކުރާ ކަމެކެވެ.

ގުޅުންހުރި ދިރާސާތަކެވެ

ފަލަވުމާއި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ފައިދާ: 

ގިނަ ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ކަށަވަރުވެފައިވެއެވެ: 'SURMOUNT-2' ގެ ނަމުގައި ކުރި ދިރާސާއެއްގައި މި ޓްރައިއަލް އަކީ ހަތް ގައުމެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ފޭސް 3، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލްއެކެވެ. ބޮޑީ މާސް އިންޑެކްސް (ބީއެމްއައި) 27 ކިލޯ/މީޓަރު⊃2 ހުންނަ ބޮޑެތި މީހުން (އުމުރުން ≥18 އަހަރު)؛ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ އަދި 7 - 10% ގެ ގްލައިކޭޓެޑް ހީމޯގްލޮބިން (HbA2c) އެއް ރެންޑަމްކޮށް 72 ހަފްތާއަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް (10އެމްޖީ ނުވަތަ 15އެމްޖީ) ނުވަތަ ޕްލޭސިބޯ އިންޖެކްޝަން ދިނުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން 72 ވަނަ ހަފްތާގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް 10އެމްޖީ އަދި 15އެމްޖީ ގްރޫޕްގެ ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ އިންސައްތަ -12.8% އަދި -14.7% އަށް އަރާފައިވާއިރު ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި -3.2% އެވެ. ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް 10އެމްޖީ އަދި 15އެމްޖީގެ ފަރުވާގެ ތަފާތުތައް ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި -9.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓާއި -11.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް ހުރިއިރު، މިދެކަންތައް ވެސް ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ (p.0.0001). މީގެ އިތުރުން ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ފަރުވާ ލިބުނު އިތުރު ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން %5 ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނައިން ލުއިވުމުގެ ތެރެސްހޯލްޑަށް ވާސިލްވެފައިވެއެވެ (79 - 83% vs 32%) ^[5] (ގާރވީ ޑަބްލިޔުޓީ، 2023). I n 'SURMOUNT-2' ދިރާސާގައި، ބޭސްލައިން އެވްރެޖް ބަރުދަނަކީ 100.7 ކިލޯ، ބީއެމްއައި 36.1 ކިލޯ/މީޓަރު 2؛، އަދި އެޗްބީއޭ1 %8.02 އެވެ. 72 ހަފްތާއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ބަރުދަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ވެސް ހެޔޮ ދައުރެއް އަދާކުރި ^{[5] .}.

މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީއަށް ކުރާ އަސަރު ރަނގަޅުކުރުން: 

ބައެއް ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް 1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް (GLP1-RAs) ގެ ސަބަބުން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ޑިމެންޝިއާ ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވޭނީ ހަނދާނާއި އުނގެނުމާއި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓުން އަރައިގަނެ އެވެ. ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިން ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް (GIP-RA)/GLP-1RA ގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް ދިރާސާކޮށްފައިވަނީ ނިއުރޯނަލް ގްރޯތް (CREB އަދި BDNF)، އެޕޮޕްޓޮސިސް (BAX/Bcl2 ރޭޝިއޯ)، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން (pAkt, MAP2, GAP43، އަދި AGBL4)، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް (GLUT1، GLUT4، GLUT3، އަދި) ގެ މާކެރުތަކަށް ކުރާ އަސަރުތަކެވެ SORBS1) ގެ ނިއުރޯބްލަސްޓޯމާ ސެލް ލައިން (SHSY5Y) ގައި ހުރެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބާރުއަޅާފައިވަނީ pAkt/CREB/BDNF މަގު އަދި ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ ކެސްކޭޑްސް އެކްޓިވޭޓްކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ދައުރާއި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަންގައި އޭގެ ފައިދާއަށެވެ. އަދި ނިއުރޯނަލް ފެންވަރުގައި ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ އާއި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ގުޅުންހުރި އަސަރުތައް ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ކަމަށް ވެސް ދައްކާފައިވެ އެވެ. އެހެންކަމުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ހައިޕަރގްލައިސެމިއާގެ ސަބަބުން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ރަނގަޅުކޮށް، ނިއުރޯނަލް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަށް އަރައިގަނެ، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީ ރަނގަޅުވުމާ ބެހޭ އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^[6]. .

ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދިރާސާތަކުން ކުރިއެރުންތައް: 

ބައެއް ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ހައިޕޮގްލައިސެމިކް ބޭހެއްގެ އާ ވައްތަރެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް ވެފައިވަނީ އެމެރިކާގައި މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކުރި ފުރަތަމަ ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެގޮނިސްޓަށެވެ. ބޮޑެތި އެތައް ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކެއްގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ ބޮޑު އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ކަށަވަރުވެފައިވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަންގައި ވެސް ބޮޑު ފުރުސަތުތަކެއް ހުރި ކަމުގެ ހެކިތައް އެބަހުއްޓެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ކޮންސެޕްޓުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް ނޭނގޭ ގިނަ ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. މިހާރު ހިނގަމުންދާ ޓްރައިލްތަކުން (NCT04166773) އަދި ހެކިތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މިއީ ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (NAFLD)، ރެނަލް އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން ފަދަ ދާއިރާތަކުން އުއްމީދީ ބޭހެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ ^[7].

ދިގުމުއްދަތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް : ޓީ އިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް  

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެދާނެ އެވެ. އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ފަލަވުމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލީގެ ހާދިސާތަކަށް ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަސަރު ބެލި ދިރާސާއަކުން ^[8] . މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރޒެޕަޓިޑް ފަރުވާއަށް ޝަރުތު ހަމަވާ އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރެއިން 15އެމްޖީ ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު %70.6 އަދި %56.7 ބޮޑެތި މީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިވެފައިވަނީ %≥15 އަދި %20 އަށް ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ ފަލަ މީހުން %58.8 ދަށްވެފައިވެއެވެ. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް ނެތް މީހުންގެ 10 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ފަރުވާ ކުރުމުގެ ކުރިން %10.1 އިން ފަރުވާއަށްފަހު %7.7 އަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، މިއީ %2.4 ގެ އެބްސޮލިއުޓް ރިސްކް ދަށްވުމާއި %23.6 ގެ ރިލޭޓިވް ރިސްކް ދަށްވުމެވެ.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ ޓިރްޒެޕަޓިޑަކީ ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސްގެ އާ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެއް ކަމަށާއި، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމުކަމެއް ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވުމާއި، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވުމާއި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ސީދާ ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރުމާއި، ޕެންކްރިއޭޓިކް β ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުމާއި، މެޓަބޮލިޒަމް ކުރިއެރުން ލަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމަށް ވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރެއެވެ. ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް، ކާހިތްވުން މަދުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުން ހުރި އުދަނގޫތައް ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް، ސްލީޕް އެޕްނިއާ ސިންޑްރޯމް، އަދި ހާޓް ފެއިލްވުން ފަދަ މެޓަބޮލިކް އެބްނޯމަލިޓީއާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ފުރުސަތު ހުރިކަން ދައްކާއިރު، އެއްފަހަރާ ގިނަ މެޓަބޮލިކް އިންޑިކޭޓަރުތައް ރަނގަޅުކޮށް، ފަރުވާގެ ޕްލޭނެއް ފުރިހަމަކޮށްދެ އެވެ. އޭގެ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުމުގެ އުސޫލަކީ ބޭނުންކުރަން ފަސޭހަ އަދި ބަލިމީހުންގެ ފަރުވާއަށް ތަބާވުން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އުސޫލެކެވެ. ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރުމުން، ބަލިމީހުންގެ ޖިސްމާނީ ހާލަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެ، ދުވަހުން ދުވަހަށް ހަރަކާތްތެރިވުމުގެ ގާބިލްކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު އިތުރުވެ، ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އިތުބާރު އިތުރުވެ، ނަފްސާނީ ބުރަ ފިލުވައި، އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެޑެޕްޓޭބިލިޓީ ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާވީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އަލަބާމާ އެޓް ބާމިންހަމް، އެސްޓަން ޔުނިވާސިޓީ، އަދި ބާމިންހަމް ވެޓެރަންސް އެފެއާޒް މެޑިކަލް ސެންޓަރ ފަދަ އެތައް ޝަރަފުވެރި މުއައްސަސާތަކަކާ ގުޅިފައިވާ ޝަރަފުވެރި އިލްމުވެރިއެއް އަދި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާއާއި ޕްރޮފެޝަނަލް ތަޖުރިބާ މެޑިކަލް އަދި ސައިންޓިފިކް ދާއިރާތަކުގެ ތެރެއިން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އާއި މެޓަބޮލިޒަމް، ނިއުޓްރިޝަން އަދި ޑައިޓެޓިކްސް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އަދި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ އިތުރުން ޖެނެރަލް އަދި އިންޓަރނަލް މެޑިސިންގެ ދާއިރާތަކަށް ޚާއްސަކޮށް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އަދި ކާޑިއޮލޮޖީއަށް ބޮޑު ޙިއްޞާތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އޭނާގެ މި މަސައްކަތް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފާހަގަކޮށް ޝަރަފުވެރިވެ، 2023 އާއި 2024 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ކްރޮސް-ފީލްޑް ކެޓަގަރީގެ ހައިލީ ސައިޓެޑް ރިސާޗަރެއްގެ ގޮތުގައި ހޮވިފައިވާއިރު، މިއީ އޭނާގެ ދިރާސާތަކުން ފުޅާ ސައިންޓިފިކް ކޮމިއުނިޓީއަށް ކުރި ބޮޑު އަސަރާއި ނުފޫޒު ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

ޑރ.ގާވީގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ތަޖުރިބާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކާއި އެ ބަލިތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އެކި ކަންކަމަށް ވެސް ފުޅާވެފައިވެ އެވެ. އޭނާ ވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް، ފަލަވުމާއި، އެކަމާ ގުޅުންހުރި ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ދިރާސާކުރުމުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެ، އާ ތަރުބިއްޔަތު ސްޓްރެޓެޖީތައް ހާމަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި އަސާސީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި ތަރުޖަމާ ދިރާސާތައް ހިމެނޭއިރު، ލެބޯޓްރީ ހޯދުންތަކާއި ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އޭނާގެ ފުޅާ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ އަސްލު މެކޭނިޒަމްތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީއާއި މެޓަބޮލިޒަމްގެ ދާއިރާއިން ކްލިނިކަލް ގައިޑްލައިންތަކާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮޓޮކޯލްތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއްވާފައެވެ. ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާރވީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް ^{[5] ގައެވެ.}.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ނޮވާކް އެމް، ނޮވާކް ޑަބްލިއު، ގްޒެސްޒާކް ޑަބްލިއު. އެންޑޯކްރިނޮލޮޖިއާ ޕޮލްސްކާ، 2022،73(4):745-755.ޑީއޯއައި:10.5603/އީޕީ.އޭ2022.0029.

[2] ނަން ނުޖެހޭ. ޓިރޒެޕަޓިޑް: ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އެގޮނިސްޓް ފޯރ ދަ މެނޭޖްމަންޓް އޮފް ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް: އެރެޓަމް.[ޖޭ]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ތެރަޕިއުޓިކްސް، 2023،30(3):e311.DOI:10.1097/MJT.0000000000001634.

[3] އުރްވާ އެސް، ކޮސްކުން ޓީ، ލޮގިން ސީ، އެޓް އަލް. ނޮވެލް ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 (ޖީއެލްޕީ-1) ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ސެލެކްޓިވްލޯންގް އެކްޓިންގ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އާއި އެއްގޮތަށް ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ވަގުތީ ގޮތުން ލަސްކުރެއެވެ[J]. މެޓަބޮލިޒަމް އޮބެސިޓީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2020،22(10):1886-1891.DOI:10.1111/dom.14110.

[4] ފޯރޒާނޯ އައި، ވާރޒިޑޭ އެފް، އަވްވިސާޓޯ އާރ، އެޓް އަލް. ޓިރްޒެޕަޓިޑް: ސިސްޓަމެޓިކް އަޕްޑޭޓެއް[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2022،23(23).DOI:10.3390/ijms232314631.

[5] ގާރވީ ޑަބްލިޔުޓީ، ފްރިއަސް ޖޭޕީ، ޖަސްޓްރެބޮފް އޭއެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ މީހުންގެ ފަލަކަމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް (SURMOUNT-2): ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑަމް، މަލްޓިސެންޓަރ، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް، ފޭސް 3 ޓްރައިއަލް[J]. ލަންސެޓް، 2023،402(10402):613-626.ޑީއޯއައި:10.1016/އެސް0140-6736(23)01200-އެކްސް.

[6] ފޮންޓަނެލާ އާރްއޭ، ޣޯޝް ޕީ، ޕެސަޕަނޭ އޭ، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ހުއްޓުވަނީ ގިނަ މޮލިކިއުލަރ މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން، 2024،22(1).DOI:10.1186/s12967-024-04927-z.

[7] މާ ޒެޑް، ޖިން ކޭ، ޔޫ އެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމްގައި އުފުލިގެންދާ ތަރިއެއް ކަމަށްވާ ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ ކޯގޮނިސްޓް ޓިރްޒެޕަޓިޑް އާއި ބެހޭ ދިރާސާ ކުރިއެރުން[J]. ޖާނަލް އޮފް މެޓަބޮލިޒަމް ރިސާޗް، 2023،2023.ޑީއޯއައި:10.1155/2023/5891532.

[8] ވޮންގް އެންޑީ، ކާރްތިކޭޔަން އެޗް، ފަން ޑަބްލިއު.ޔޫއެސް ޕޮޕިއުލޭޝަން އެލިޖިބިލިޓީ އެންޑް އެސްޓިމޭޓެޑް އިމްޕެކްޓް އޮފް ޓިރްޒެޕަޓިޑް ޓްރީޓްމަންޓް އޮން އޮބެސިޓީ ޕްރިވެލެންސް އެންޑް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް އިވެންޓްސް[ޖޭ]. ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ޑްރަގްސް އެންޑް ތެރަޕީ، 2024.DOI:10.1007/s10557-024-07583-z.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.