▎ Pancragen Sɛgɛsɛgɛli
Pancragen ka ɲininiw kɛcogo ye mun ye?
Kɔrɔya ni banaw ɲinini yiriwali : Dɔnniyakɛlaw cɛsirilen don ka fɛnw ni fɛɛrɛw sɔrɔ minnu bɛ se ka don kɔrɔya taabolo la ani ka bana minnu bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na, olu taamasiɲɛw ɲɛ. Kɔrɔya fɛɛrɛ sɛgɛsɛgɛli la, a jirala ko kɔnɔboli baara dɔgɔyali jɔyɔrɔ ka bon mɔgɔkɔrɔbaw ka bana caman sɔrɔli n’u yiriwali la, o de ye ɲininikɛlaw bila ka u sinsin fɛnw kan minnu bɛ se ka kɔnɔboli baara ɲɛnabɔ.
Peptide fɛnw ɲinini : Peptide fɛnw bɛ farikolo baara nafama suguya caman kɛ farikolo la, wa u farati ka bon kosɛbɛ, kɔlɔlɔ man ca. Ɲininikɛlaw ye fɛnɲɛnamafagalanw sɛgɛsɛgɛ minnu bɛ se ka pankreyasi baara ɲɛnabɔ pepitiri fɛn caman cɛma. Pepitili nafama ni fɛn dilannen caman sɛgɛsɛgɛli fɛ, a jirala ko pepitiri dɔw minnu bɛ ni asidi aminikiw sigiyɔrɔma kɛrɛnkɛrɛnnenw ye, olu bɛ se ka nɔ bila pankreyasi selilɛriw baara la.
Pancragen sɔrɔli : Kɔrɔbɔli ni sɛgɛsɛgɛli caman kɛlen kɔfɛ, ɲininikɛlaw ye tetarapɛtidi Pancragen sɔrɔ, ni amino acide sinsinni ye Lys-Glu-Asp-Trp ye. Sɛgɛsɛgɛli wɛrɛw y’a jira ko Pankrazɛni ye nɔ ɲuman jira kɔnɔboli la selilɛriw ka kɔrɔbɔliw la ani baganw ka misaliw la, i n’a fɔ ka pankreyasi selilɛriw danfara sabati ani ka inisɔndiya ni gulukagɔni bɔli labɛn, o ye jusigilan sigi a ka kɛnɛyako ɲininiw ni baarakɛcogo nataw kama.
Pancragen ka baarakɛcogo ye mun ye?
1. A nɔ minnu bɛ sɔrɔ pankreyasi selilɛriw danfara la
Danfaralanw jirali lawulili : Ni pankreyasi selilɛriw bɛ kɔrɔbaya, u danfara taamasiɲɛw jirali bɛ dɔgɔya. Pankrazɛni bɛ se ka danfaralanw jirali lawuli pankreyasi selilɛriw kɔnɔ, o la, a bɛ danfaralanw jirali lawuli asinar selilɛriw (Pdx1, Ptfla) ani gunw kɔnɔ. O nɔ in bɛ ye 'kanbele' ni 'kɔrɔ' ladamu fila bɛɛ la [1] . O nɔ min bɛ mɔgɔ bila ka wale kɛ, o bɛ dɛmɛ ka pankreyasi selilɛriw ka baara kɛcogo ɲuman sabati. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, kɔrɔya waati, a bɛ se ka selilɛriw ka danfara sabati, o la, a bɛ dɔ fara kɔnɔbara baara bɛɛ kan.
Sukarodunbana kɛlɛli ni funu kɛlɛli fɛɛrɛw : Pankreyasi asinar selilɛriw ni gunw seliluw danfara min bɛ sɔrɔ Pancragen fɛ, o bɛ se ka kɛ a ka sukarodunbana ni funu kɛlɛli fɛɛrɛw dɔ ye. Ni a bɛ pankreyasi banakisɛw danfara sabati, Pancragen bɛ se ka kɔnɔbolibanakisɛw ka baara kɛcogo ɲɛnabɔ, ka se ka joli sukaro hakɛ labɛn ka ɲɛ, wa a bɛ se ka dɔ bɔ funu jaabi na Transcription factors jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ labɛnni na pankreyasi selilɛriw danfara la, wa Pancragen bɛ o transcription factors ninnu laɲini furakɛli siratigɛ la, o b’a kɛ baarakɛminɛn ɲuman ye farikoloɲɛnajɛ ni fana furakɛli lapankreyasi .
2. A bɛ nɔ minnu bila kɔnɔbara basigilen baara la sonsannin kɔrɔbaw la
Glucose metabolisme ɲɛnabɔli : Sonsannin kɔrɔbaw la, sukaro hakɛ dantigɛlen dilen kɔfɛ, ni i ye a suma ni sonsannin denmisɛnninw ye, sukaro 'tunni' hakɛ bɛ dɔgɔya sonsannin kɔrɔbaw la, wa inisɔndiya ni C-peptide hakɛ dantɛmɛnen (miniti 5 ni miniti 15 sukaro pikiri kɔfɛ) bɛ caya. Pancragen (tetrapeptide Lys-Glu-Asp-Trp) tali (50μg bagan kelen na tile kɔnɔ, pikiri kɛli farikolo la, tile 10 kɔnɔ) bɛ se ka dɔ fara sukaro 'tunni' hakɛ kan kosɛbɛ sonsannin kɔrɔbaw la ani ka joli inisɔndiya ni C-peptide jaabi kɛcogo ɲuman kɛ sukaro la.
Segin-ka-bɔnye nɔ min bɛ mɛn senna: Pancragen nɔ min bɛ pankreyasi baara seginni na, o bɛ to senna a fan dɔ la fura bɔlen kɔfɛ. Dɔgɔkun saba fura in dabilalen kɔfɛ, Pancragen nɔ min bɛ sonsannin kɔrɔbaw ka kɔnɔboli baara seginni na, o bɛ to sen na hali bi fo ka se hakɛ dɔ ma, o b’a jira ko Pancragen bɛ se ka furakɛli kuntaalajan sɔrɔ.
3. Farikoloɲɛnajɛw latilenni mɔgɔkɔrɔbaw la
Joli sukaro ni insuline hakɛ dɔgɔyali : Banabagatɔ kɔrɔbaw minnu ka farikoloɲɛnajɛ suguya 2 bɛ u la, Pancragen bɛ se ka sukaro hakɛ dɔgɔya kosɛbɛ sunɔgɔ waati la ani sukaro muɲuni sɛgɛsɛgɛli la min bɛ kɛ ka kɛɲɛ ni sariya ye, ani fana ka inisɔndiya hakɛ ni inisɔndiya hakɛ dɔgɔya joli la. Banabagatɔ minnu ma Pancragen furakɛli kɛ, fɛn si ma ye witaminiw ka farikoloɲɛnajɛ hakɛ la. O b’a jira ko Pancragen bɛ se ka mɔgɔkɔrɔbaw ka farikoloɲɛnajɛ gɛlɛyaw latilen, kɛrɛnkɛrɛnnenya la banabagatɔ kɔrɔbaw la minnu farikololabɔli suguya filanan bɛ [3] ..
Insuline (insuline) kunbɛncogo ɲɛnabɔli : Pineal melatonin bɔli baara gɛlɛya min bɛ mɔgɔkɔrɔbaw la, o bɛ kɛ sababu ye ka insuline (insuline) kunbɛncogo yiriwa. Pancragen tali ye fɛɛrɛ ye min bɛ layidu ta walasa ka inisɔndiya kunbɛncogo latilen mɔgɔkɔrɔbaw la. Banabagatɔ kɔrɔbaw la, Pancragen pepitiri bɛ sukarodunbana nɔ wɛrɛ bila farikoloɲɛnajɛ suguya 2 la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la banabagatɔw la minnu ka inisɔndiya daminɛ na, ani insuline caman bɛ minnu na. Pepitiri labɛncogo nɔfɛ, Homa inisɔndiyalan hakɛ bɛ dɔgɔya [4] ..
Pancragen baarakɛcogo ye mun ye?
1. Kɔrɔya kɛlɛli nɔ
Ni mɔgɔw bɛ kɔrɔbaya, pankreyasi selilɛriw ka baara bɛ dɔgɔya dɔɔni dɔɔni. Pankreyasi bɛ se ka danfaralan suguya caman jirali lawuli pankreyasi selilɛriw kɔnɔ, ka selilɛriw ka baara caya, ani ka pankreyasi selilɛriw ka baara ɲɛ, o la, a bɛ pankreyasi kɔrɔya taabolo bila kɔfɛ fo ka se hakɛ dɔ ma. Kɔrɔya bɛ na ni pankreyasi selilɛriw ka baara dɔgɔyali ye ani ka dɔ fara farikoloɲɛnajɛ banaw kan i n’a fɔ farikoloɲɛnajɛ. Pankreyasi bɛ se ka pankreyasi selilɛriw kɔrɔbayali bila kɔfɛ ni a bɛ danfaralanw jirali lawuli pankreyasi selilɛriw kɔnɔ. Misali la, baganw ka kɔrɔbɔli dɔw la, Pancragen bɛ se ka pankreyasi selilɛriw baara ɲɛ bagan kɔrɔbaw la ani ka pankreyasi kɔrɔbayali bila kɔfɛ [4] ..
2. Pankreyasi selilɛriw ka danfara dɛmɛni
Pankreyasi bɛ se ka jɛɲɔgɔnya kɛ ni ADN sinsinniw ye pankreyasi selilɛriw kɔnɔ, ka nɔ bila jeninida jirali la, wa o cogo la ka pankreyasi selilɛriw ka danfara sabati, ka pankreyasi sigicogo n’a baara kɛcogo ɲuman sabati. O wale kɛcogo in b’a jira ko Pancragen bɛ se ka pankreyasi selilɛriw danfara taamasiɲɛ sira daminɛ ni a bɛ jamu kɛrɛnkɛrɛnnenw jirali labɛn. Misali la, sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko Pancragen bɛ se ka danfaralan jɔnjɔn dɔw jirali lawuli pankreyasi selilɛriw kɔnɔ [1] . Transcription factors jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ pankreyasi selilɛriw ka danfara taabolo la. U bɛ se ka pankreyasi selilɛriw yiriwali ni u baaracogo ɲɛnabɔ ani ka pankreyasi farikolo baara kɛcogo ɲuman sabati.
3. Ka Insuline ni Glucagon bɔli ɲɛnabɔ
Sɛgɛsɛgɛliw kɔnɔ, Pancragen y’a jira ko a bɛ dɛmɛ don kɔnɔbara basigilen baara la, ka dɛmɛ don ka inisɔndiya ni sukaro bɔli labɛn ani ka joli sukaro hakɛ sabati. Insuline ni glucagon ye ɔrimɔni nafamaw ye walasa ka joli sukaro hakɛ labɛn, wa u bɔli balansi nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka joli sukaro hakɛ sabati. Pankreyasi bɛ se ka inisɔndiya ni gulukagɔni bɔli ɲɛnabɔ ni a bɛ nɔ bila pankreyasi selilɛriw ka baara la. Misali la, baganw ka kɛlɛli la, Pancragen bɛ se ka joli sukaro hakɛ dɔgɔya ani ka inisɔndiya ni C-peptide hakɛ labɛn [5] . O b’a jira ko Pancragen bɛ se ka sukaro sɛnɛcogo ɲɛ ani ka joli sukaro balansi mara ni a bɛ pankreyasi ka endocrine baarakɛcogo ɲɛnabɔ.
4. Ka joli sukaro hakɛ sabati
Insuline (insuline) kunbɛncogo ɲɛ: Pancragène jɔyɔrɔ bɛ se ka kɛ joli sukaro hakɛ labɛnni na. A bɛ se ka sunɔgɔ joli sukaro hakɛ dɔgɔya, ka inisɔndiya hakɛ dɔgɔya ani ka inisɔndiya hakɛ dɔgɔya, o la, a bɛ nɔ ɲuman bila inisɔndiya la. Inisɔn tali ye farikolojɔli suguya 2 banakisɛ sɔrɔcogo nafama dɔ ye, wa ni inisɔndiya kunbɛncogo ɲɛ, o bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ bali ani k’a furakɛ ka ɲɛ. Pankrazɛni bɛ se ka sukaro tali ni a baaracogo ɲɛnabɔ farikolokisɛw fɛ, ka sukaro hakɛ dɔgɔya joli la, ani ka inisɔndiya bɔli dɔgɔya, o bɛ inisɔndiya kunbɛncogo ɲɛ. Misali la, baganw ka misali sɛgɛsɛgɛli dɔw la, Pancragen bɛ se ka joli sukaro hakɛ dɔgɔya ani ka inisɔndiya kunbɛncogo ɲɛ [2, 4]..
Sukaro fɛnɲɛnamafagalanw tali ɲɛnabɔli : A bɛ se ka sukaro tali ni a baaracogo ɲɛnabɔ farikolokisɛw fɛ ni a bɛ nɔ bila anzimu jɔnjɔnw na sukaro sɛnɛcogo la, ka dɛmɛ don ka sukaro hakɛ sabati joli la, o min nafa ka bon kosɛbɛ farikoloɲɛnajɛ banaw kunbɛnni ni u ɲɛnabɔli la i n’a fɔ farikoloɲɛnajɛ banaw. Glucose metabolism ye wale nafama ye walasa ka hadamaden farikolo farikolo baara kɛcogo ɲuman sabati. Sukaro hakɛ labɛnni bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ banaw bali ka ɲɛ ani k’u furakɛ i n’a fɔ farikoloɲɛnajɛ. Pankrazɛni bɛ se ka sukaro tali ni a baaracogo ɲɛnabɔ farikolokisɛw fɛ, a kɛtɔ ka nɔ bila sukaro sɛnɛcogo la, i n’a fɔ sukaro tabaga ni hɛkɛsikinazi, walasa ka sukaro hakɛ sabati joli la. Misali la, baganw ka kɔlɔsili dɔw la, Pancragen bɛ se ka sukaro sɛnɛcogo ɲɛnabɔ ani ka joli sukaro hakɛ ɲɛ [2, 4]..
5. Ka dɛmɛ don endocrine baarakɛcogo la
Ɔrimɔni balansi sabatili : Pancragen ka baarakɛcogo ɲɛnabɔli bɛ pankreyasi ka endocrine baarakɛcogo la, o bɛ dɛmɛ ka ɔrimɔni hakɛ balansi sabati farikolo la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la balansi min bɛ inisɔndiya ni sukaro cɛ, o min nafa ka bon farikoloɲɛnajɛ kɛnɛya bɛɛ lajɛlen na. Insuline ni glucagon ye ɔrimɔni nafamaw ye walasa ka joli sukaro hakɛ labɛn, wa u bɔli balansi nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka joli sukaro hakɛ sabati. Pankrazɛni bɛ se ka balansi mara inisɔndiya ni gulukagɔni cɛ ni a bɛ pankreyasi selilɛriw ka baara ɲɛnabɔ. Misali la, baganw ka kɔlɔsili dɔw la, Pancragen bɛ se ka inisɔndiya ni sukaro bɔli labɛn ani ka joli sukaro hakɛ sabatilen mara [2, 4]..
6. Fɛnɲɛnamafagalanw ɲɛnabɔli
Joli sukaro ni insuline hakɛ labɛnni : Kalan dɔw la, Pancragen y’a jira ko a bɛ se ka joli sukaro hakɛ dɔgɔya min bɛ se ka suma ni sukarodunbana furaw ta ye minnu bɛ kɛ ka caya. O waati kelen na, a bɛ se ka inisɔndiya ni C-peptide hakɛw labɛn ka ɲɛ, wa a bɛ fɔ ko a bɛna kɛ furakɛli kura ye farikoloɲɛnajɛ la. Farikoloɲɛnajɛ ye farikoloɲɛnajɛ bana jugumanba ye, wa joli sukaro hakɛ kɔlɔsili de ye farikoloɲɛnajɛ furakɛli kunba ye. Pancragène bɛ se ka joli sukaro hakɛ dɔgɔya ani ka inisɔndiya ni C-peptide hakɛ labɛn ni a bɛ pankreyasi ka endocrine baarakɛcogo ɲɛnabɔ. Misali la, baganw ka kɔlɔsili dɔw la, Pancragen bɛ se ka joli sukaro hakɛ dɔgɔya ani ka inisɔndiya ni C-peptide hakɛ labɛn, o nɔ bɛ se ka suma ni sukarodunbana furaw ta ye minnu bɛ kɛ ka caya [2, 4,.
Pankreyasi β-cell baarakɛcogo lakanani : Ni a bɛ pankreyasi β-cell baarakɛcogo ɲɛ, Pancragen bɛ se ka dɛmɛ don ka pankreyasi β-cellw lakana ani ka farikoloɲɛnajɛ taabolo sumaya, o min nafa ka bon kosɛbɛ farikoloɲɛnajɛ kunbɛnni ni a furakɛli la. Pankreyasi β-cellw ye farikolokisɛ kunbabaw ye minnu bɛ inisɔndiya bɔ, wa pankreyasi β-cellw ka baara lakanani nafa ka bon kosɛbɛ farikoloɲɛnajɛ kunbɛnni ni a furakɛli la. Pankreyasi bɛ se ka pankreyasi β-cellw lakana ni a bɛ pankreyasi selilɛriw baara ani u ka baara ɲɛ.
7. Pankreyasi basigilen furakɛli
Funu jaabi dɔgɔyali : Pankarasi bɛ ni funu kɛlɛli fanga dɔ ye, o bɛ se ka pankreyasi funu jaabi dɔgɔya ani ka pankreyasi basigilen taamasiɲɛw nɔgɔya. Pankreyasi basigilen ye kɔnɔbolibana ye min ka teli ka sɔrɔ, wa funu jaabi ye kɔnɔboli basigilen bana nafama dɔ ye. Pankrazɛni bɛ se ka dɔ bɔ pankreyasi ka funu jaabi la ni a bɛ funufɛnw jiracogo ɲɛnabɔ. Misali la, baganw ka kɔlɔsili dɔw la, Pancragen bɛ se ka dɔ bɔ kɔnɔbara funu jaabi la ani ka kɔnɔboli basigilen taamasiɲɛw nɔgɔya.
Pankreyasi yɔrɔw dilancogo sabatili : A bɛ se ka pankreyasi yɔrɔw dilancogo ni u lasegincogo sabati ni a bɛ farikolokisɛw caya ni u danfara labɛn, o bɛ dɛmɛ don ka pankreyasi baarakɛcogo ɲɛ. Pankreyasi farikolo dilancogo ni a lasegincogo nafa ka bon kosɛbɛ kɔnɔboli basigilen furakɛli la. Pankrazɛni bɛ se ka pankreyasi farikolo dilancogo ni a lasegincogo sabati ni a bɛ seliluw caya ni u danfara labɛn. Misali la, baganw ka kɔlɔsili dɔw la, Pancragen bɛ se ka pankreyasi farikolo dilancogo n’a lasegincogo sabati ani ka pankreyasi baarakɛcogo ɲɛ.
Kuncɛli la, Pancragen jɔyɔrɔ ka bon kɔrɔya kɛlɛli fanga la, ka pankreyasi baara ɲɛnabɔ, ka joli sukaro balansi sabati, ka endocrine baara dɛmɛ, ani fana farikoloɲɛnajɛ ɲɛnabɔli la ani pankreyasi basigilen furakɛli la.
A sɛbɛnbaga ko la
Fɛn minnu kofɔlen dòn san fɛ, olu bɛɛ ɲinini Kɛra, k’u Labɛn ani k’u Lajɛ Cocer Peptides fɛ.
Dɔnniya gafe sɛbɛnbaga
Khavinson VK ye ɲininikɛla ŋana ye min ka jɛɲɔgɔnya ka bon baarada tɔgɔba caman kɔnɔ. Olu ye Risi ka dɔnniyakalanso ye, Sɛnt Pɛriburugu ka biyoregulasiyɔn ni mɔgɔkɔrɔbaw ka kalanso, Worodugu-Tilebin jamana ka dɔgɔtɔrɔso kalanso min tɔgɔ dara II Mechnikov kan, Pavlov ka farikoloɲɛnajɛ kalanso, Irisi jamana ka furakɛli dɔnniyakalanso, ani Peter Sɛnt Pɛriburugu Politɛkini Iniwɛrisite belebele, ani dɔw wɛrɛw.
A ka ɲininiw ɲɛsinnen bɛ yɔrɔ caman ma i n’a fɔ ɲinini ni furakɛli kɛcogo kɔrɔbɔli, mɔgɔkɔrɔbaw ni mɔgɔkɔrɔbaw ka dɔnniya, Biochimie & Molecular Biology, Endocrinology & Metabolism, ani Neurosciences & Neurology. A ka baara bɛɛ kɔnɔna na, a ye dɛmɛba don o yɔrɔw la, ka ɲɛtaa kɛ ɲɛnamaya taabolo suguya caman faamuyali la ani furakɛli cogoyaw.
