ޓިރޒެޕަޓައިޑް(ޖީއެލްޕީ-2)15އެމްޖީ

▎ ޓިރޒެޕަޓައިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ތަރުތީބު: ޓައިރ-{އައިބް}-ގްލޫ-ގްލައި-ތްރ-ފޭ-ތްރ-ސަރ-އެސްޕް-ޓައިރ-ސެރ-އައިލް-{އައިބް}-ލިއު-އެސްޕް-ލައިސް-އައިލް-އަލާ-ގްލްން-{ޑައިއެސިޑް-ސީ20-ގަމް a-Glu-(AEEA)2-Lys}-އަލާ-ފޭ-ވަލް-Gln-Trp-Leu-Ile-Ala-Gly-Gly-Pro-Ser-Ser-Gly-Ala-Pro-Pro-Pro-Ser-NH2 މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 225H 348N 48O68 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 4813 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 2023788-19-2 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 163285897 ސިނޮނިމްސް: ޒެޕްބައުންޑް؛ މައުންޖާރޯ އެވެ

▎ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ރިސާޗް

ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ސިންތެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ބޭހެކެވެ. އޭގެ ތަރައްޤީ އުފެދިފައިވަނީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް (T2DM) އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސްގެ ލިމިޓެޝަންތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމުންނެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި މޮޅު ޕާފޯމަންސެއް ދެއްކި ނަމަވެސް، ސައިންސްވެރިންނަށް ހޯދިފައިވާ ގޮތުގައި ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރުން ނިސްބަތުން ބަލިކަށި ކަމުން ބޭސްތަކުގެ ފަރުވާގެ އަސަރު ހަނިވެއެވެ. އެހެންކަމުން ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޓީމުން ވަނީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް އިތުރަށް ފުރިހަމަ އަދި ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކަންކަން ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ޖީއައިޕީއާރު އާއި ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެއްފަހަރާ އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭ އާ ވައްތަރެއްގެ ބޭހެއް އުފެއްދުމަށް ވައުދުވެފައެވެ ^[1]..

ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ސައިންސްވެރިން ވަނީ ގިނަ އަދަދެއްގެ އަސާސީ ރިސާޗް ސްޓަޑީޒްތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. ޕްރީކްލިނިކަލް ރިސާޗް މަރުހަލާގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ފާރމަކޯޑައިނަމިކް ޕްރޮޕަޓީސް ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރެއިން ފުރިހަމައަށް ވަޒަންކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި އޭގެ ގާބިލްކަން ޔަގީންކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖަނަވާރުގެ މޮޑެލްތަކުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގައި މޮޅު ޕާފޯމަންސެއް ދައްކައި، އޭގެ ފަހުން ކުރާ ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގެ ބިންގާ އެޅި އެވެ.

އޭގެ ފަހުން ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލް މަރުހަލާގައި ފޭސް އައި، އައި، އަދި III ޓްރައިއަލްތައް ހިމެނިފައިވެއެވެ. ފޭސް އައި ޓްރައިއަލްގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ މި ބޭހުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި، ޓޮލަރެބިލިޓީއާއި، ފާރމަކޯކިނެޓިކް ޕްރޮޕަޓީސް އެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ރައްކާތެރިކަމާއި ކެތްތެރިކަން ރަނގަޅު އެއްޗެކެވެ. ފޭސް II ޓްރައިއަލްގައި ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ޓިރޒެޕަޓައިޑްގެ ތަފާތު ޑޯޒްތަކުގެ ފައިދާއާއި ރައްކާތެރިކަން އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭގެ އެފެކްޓިވް ޑޯޒް ރޭންޖް ކަނޑައެޅިއެވެ. ސަރޕާސް ސީރީޒްގެ ދިރާސާތައް ފަދަ އެންމެ މުހިންމު ފޭސް III ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަލިމީހުން ބައިވެރިކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް ފަދަ މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް މާ ރަނގަޅު ކަމަށާއި، މިއީ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް މާކެޓް ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރުމަށް ވަރުގަދަ ހެކިތަކެއް ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ ^[1]..

ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރާއިރު، ޓިރޒެޕަޓައިޑް ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލްތަކުގައި ހުންނަ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އާއި ގުޅިގެން ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 ގެ އަމަލު ނަކަލުކުރެއެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަކީ ގޮހޮރުގައި އުފައްދާ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގްލޫކޯޒް ހޯމޯސްޓޭސިސް ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ހޯރމޯނެކެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް، ސެކްރެޝަން، އަދި ގްލޫކޯޒް ސެންސިންގ އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ފުރިހަމަ ވުމަށް ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން މަދުކޮށްދީ، ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓައިދޭ އެއްޗެކެވެ.

މި އެކްޓިވޭޝަންގެ ސަބަބުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އިންސިއުލިން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މައިގަނޑު ހައިޕޮގްލައިސެމިކް ހޯރމޯން ކަމުން ސެލްތަކުން ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށްދީ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދެއެވެ. ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ފުދޭވަރަކަށް ނުވުން ނުވަތަ އިންސިއުލިންއަށް ސެލްތަކުގެ ނާޒުކުކަން ދަށްވެ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް މަތިވެއެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، މިއީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ.

ހަމައެއާއެކު ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްވުމުން ވެސް ގްލޫކަގަން ދޫވުން ހުއްޓުވައެވެ. އާންމުކޮށް ގްލޫކަގަން އަކީ ރޯދަ ހިފުމުގެ ތެރޭގައި ގްލައިކޯޖެނޮލައިސިސް އާއި ގްލޫކޯނިއޯޖެނެސިސް އަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް އުފެއްދުން އިތުރުވެއެވެ. ގްލޫކަގަންގެ އަމަލު ހުއްޓުވައިގެން ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މަސްދަރު އިތުރަށް ދަށްކޮށްދީ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[2] .}.

ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރާއިރު ޓިރޒެޕަޓައިޑް އެއްފަހަރާ ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އަށް އަމަލުކުރެއެވެ. އެކްޓިވޭޝަނަށްފަހު އިންސިއުލިންގެ ނާޒުކުކަމާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލް ފަދަ ޓިޝޫތަކުގައެވެ. އެކްޓިވޭޝަނަށްފަހު، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ޓްރާންސްމިޓް ކުރުމުން، އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، އިންސިއުލިންއަށް ސެލްގެ ޖަވާބުދާރީވުން ރަނގަޅުވެ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްވެއެވެ.

ޓިރްޒެޕަޓައިޑަކީ ފުރަތަމަ ދަރަޖައިގެ ޑައުއަލް ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އަދި ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް (ޖީއައިޕީ) އެނަލޮގެއް ކަމަށާއި، މިއީ ކާނާ އާއި ކަސްރަތުގެ އިތުރު އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބޮޑެތި ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކޮށްފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ޓިރޒެޕަޓައިޑް އަކީ ޖީއައިޕީ ސިކުއެންސް އަށް ބިނާކޮށް އުފައްދާފައިވާ ސިންތެޓިކް ކެމިކަލް ސްޓްރަކްޗަރ އެއް ކަމަށާއި، މިއީ 39 އެމިނޯ އެސިޑް ޕެޕްޓައިޑް އިން އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ގްލޫކޯޒް އަށް ބަރޯސާވާ ގޮތަކަށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން މަދުކޮށްދީ، ރޯދަ ހިފުމާއި ކެއުމަށްފަހު ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދީ، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދީ، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށްދީފަ އެވެ. މި ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އިފެކްޓްގެ ސަބަބުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވުމުގައި ސިންގަލް ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށްވުރެ ޓިރޒެޕަޓައިޑް މާ ފައިދާހުރި ^{[2] .}.

އަދި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށްދީ، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ބަނޑުގައި ކާނާ ހުންނަ ވަގުތު ދިގުކޮށްދީ، ނިއުޓްރިއެންޓްސް ޖަހައިގަތުމުގެ ރޭޓް ލަސްކޮށްދީ، ކެއުމަށްފަހު ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ވަރަށް ބޮޑަށް މައްޗަށް ނުދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނޮން ކްލިނިކަލް އަދި ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަސަރު ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުމަށް ކުރާ އަސަރު ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އާއި އަޅާކިޔޭނެއެވެ. ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވާ މިންވަރު ސެމަގްލޫޓައިޑް އާއި އެއްގޮތް ނަމަވެސް މި ސީރިއަސް އިންހިބިޓޯރީ އަސަރުތައް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 2 ހަފްތާ ފަހުން ފިލައިގެންދެއެވެ.

ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ އަދި ނެތް ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރޒެޕަޓައިޑް (≥5 މިލިގްރާމް އަދި ≥4.5 މިލިގްރާމް) އިން އެއް ޑޯޒަށްފަހު ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެއެވެ. ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު ބައިވެރިންގެ ތެރޭގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ނުވަތަ ޑޫލަގްލޫޓައިޑްގެ އެތައް ޑޯޒެއް ދިނުމަށްފަހު އެ އަސަރު ކުޑަވެފައިވެއެވެ (އުރްވާ އެސް، 2020). ހަމައެއާއެކު މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް ވެސް އަސަރުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ކާހިތްވުން މަދުކޮށް، ކާނާ ކެއުން ވެސް މެދުވެރިވެދާނެ އެވެ. ކާނާ ކެއުން ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން، ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ، ​​ޚާއްޞަކޮށް ގިނަ ފަހަރަށް ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނާ އެކު ދިމާވާ ފަލަވުމުގެ މައްސަލައަށް އެކަށީގެންވާ، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަދި ޖުމްލަ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[2]..

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއާ ގުޅުން ހުރި އެޑިޕޮސައިޓޮކިންއެއް ކަމަށްވާ އެޑިޕޮނެކްޓިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށްދޭ ކަމަށް ވެސް ދިރާސާގައި ބުނެފައިވެ އެވެ. އެޑިޕޮނެކްޓިންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމުން އިންސިއުލިންގެ ނާޒުކުކަން ރަނގަޅުވެ، ސެލްތައް އިންސިއުލިންއަށް ރައްދުދޭ ގޮތް ހެދުމުން، ގްލޫކޯޒް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނަގައި ބޭނުންކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްވެއެވެ ^[2] . މީގެ އިތުރުން ޓިރޒެޕަޓައިޑް އަކީ ލިޕިޑް ޕްރޮފައިލް ވެސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެއްޗެކެވެ. ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ރަނގަޅުކޮށްދީ، ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން (އެލްޑީއެލް) ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ޓްރައިގްލިސެރައިޑްސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ ^[3] , މިއީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް މެނޭޖްކުރުމުގައި އޭގެ ފުރިހަމަ ފައިދާތަކަށް އިތުރަށް ތާއީދުކުރާ އެއްޗެކެވެ.

މަސްދަރު: ޕަބްމެޑް ^[5]

ގުޅުންހުރި ދިރާސާތަކެވެ

ފަލަވުމާއި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ފައިދާ

ގިނަ ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ވަނީ ފަލަވުމާއި ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ މުހިންމު ފައިދާއެއްކަން ކަށަވަރުވެފައެވެ. 'SURMOUNT-2' ގެ ނަމުގައި ކުރި ދިރާސާއެއްގައި، އެއީ ހަތް ގައުމެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ފޭސް 3، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލްއެކެވެ. ބޮޑީ މާސް އިންޑެކްސް (ބީއެމްއައި) 27 ކިލޯ/މީޓަރު⊃2 ހުންނަ ބޮޑެތި މީހުން (އުމުރުން ≥18 އަހަރު)؛ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ އަދި 7 - 10% ގެ ގްލައިކޭޓެޑް ހީމޯގްލޮބިން (HbA2c) ލެވެލް ރެންޑަމްކޮށް 72 ހަފްތާއަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރޒެޕަޓައިޑް (10 މިލިގްރާމް ނުވަތަ 15 މިލިގްރާމް) ނުވަތަ ޕްލޭސިބޯ އިންޖެކްޝަން ދިނުމަށެވެ.

ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން 72 ވަނަ ހަފްތާގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑް 10 މިލިގްރާމް އަދި 15 މިލިގްރާމް ގްރޫޕްގައި ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ އިންސައްތައަކީ -12.8% އަދި -14.7% ކަމަށާއި ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި -3.2% ކަމަށް ވެސް ދިރާސާގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ޓިރޒެޕަޓައިޑް 10 މިލިގްރާމް އަދި 15 މިލިގްރާމްގެ ފަރުވާގެ ތަފާތުތައް ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި -9.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް އަދި -11.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް ހުރިއިރު، މިދެކަންތައް ވެސް ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ (p < 0.0001). މީގެ އިތުރުން ޓިރޒެޕަޓައިޑް ފަރުވާ ލިބުނު ބަލިމީހުންގެ ނިސްބަތް %5 ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނައިން ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ ތެރެސްހޯލްޑަށް ވާސިލްވެފައިވެއެވެ (79 - 83% vs 32%) ^{[4] .}.

'SURMOUNT-2' ދިރާސާގައި ބޭސްލައިން އެވްރެޖް ބަރުދަނަކީ 100.7 ކިލޯ، ބީއެމްއައި އަކީ 36.1 ކިލޯ/މީޓަރު 2؛، އަދި އެޗްބީއޭ1 %8.02 އެވެ. 72 ހަފްތާގެ ފަރުވާއަށްފަހު ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރި ^{[4] .}.

މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީއަށް ކުރާ އަސަރު ރަނގަޅުވުން

ome ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ޖީއެލްޕީ1-އާރްއޭ އިން ޓީ2ޑީއެމް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ޑިމެންޝިއާ ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވޭނީ ހަނދާނާއި އުނގެނުމާއި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓުން އަރައިގަނެގެންނެވެ. ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ-އާރްއޭ/ޖީއެލްޕީ-1އާރްއޭ އެއްގެ ގޮތުގައި ނިއުރޯބްލަސްޓޯމާ ސެލް ލައިން (SHSY5Y) ގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑް ދިރާސާކޮށްފައިވަނީ ނިއުރޯނަލް ގްރޯތް (CREB އަދި BDNF)، އެޕޮޕްޓޮސިސް (BAX/Bcl2 ރޭޝިއޯ)، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން (pAkt, MAP2, GAP43، އަދި AGBL4)، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް (GLUT1، GLUT4، GLUT3، އަދި) ގެ މާކެރުތަކަށް ކުރާ އަސަރުތަކަށެވެ ސޯރބްސް1).

މި ނަތީޖާތަކުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބާރުއަޅާފައިވަނީ pAkt/CREB/BDNF މަގު އަދި ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ ކެސްކޭޑްސް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑްގެ ދައުރާއި، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފިސިކޭސީއަށެވެ. އަދި ނިއުރޯނަލް ފެންވަރުގައި ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ އާއި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ގުޅުންހުރި އަސަރުތަކާ ދެކޮޅަށް ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަށް ކުޅަދާނަކަން ވެސް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ ގެ ސަބަބުން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ރަނގަޅުކޮށް، ނިއުރޯނަލް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަށް އަރައިގަނެ، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[5] .}.

ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދިރާސާތަކުން ކުރިއެރުން ލިބިފައިވެއެވެ

ބައެއް ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި އާ ވައްތަރެއްގެ ހައިޕޮގްލައިސެމިކް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ވެފައިވަނީ އެމެރިކާގައި މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކުރި ފުރަތަމަ ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެގޮނިސްޓަށެވެ. ބޮޑެތި އެތައް ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކެއްގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކުރުމަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ކަށަވަރުވެފައިވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަންގައި ވެސް ބޮޑު ފުރުސަތުތަކެއް ހުރި ކަމަށް ދައްކާ ހެކިތައް އެބަހުއްޓެވެ.

މީގެ އިތުރުން ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ކޮންސެޕްޓުން ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަށް ނޭނގޭ ގިނަ ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. މިހާރު ހިނގަމުންދާ ޓްރައިލްތަކާއި (NCT04166773) އަދި ހެކިތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މިއީ ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (NAFLD)، ރެނަލް ޕްރޮޓެކްޝަން، އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން ފަދަ ދާއިރާތަކުން އުއްމީދީ ބޭހެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ ^{[6] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ފަލަވުމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ހާދިސާތަކަށް ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަސަރު ކުރާ ދިރާސާއެއް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ (ވޮންގް އެންޑީ، 2024). މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑް ފަރުވާއަށް ޝަރުތު ހަމަވާ އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރެއިން 15 މިލިގްރާމް ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު %70.6 އަދި %56.7 ބޮޑެތި މީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިވެފައިވަނީ %≥15 އަދި %≥20 ކަމަށާއި އޭގެ މާނައަކީ ފަލަ މީހުންގެ އަދަދު %58.8 ދަށްވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް ނެތް މީހުންގެ ތެރެއިން ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި 10 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ %10.1 'ފަރުވާ ދިނުމުގެ ކުރިން' އިން %7.7 'ފަރުވާއަށްފަހު' އަށް ދަށްވެ، މިއީ %2.4 ގެ މުޅިން ރިސްކް ދަށްވުމާއި %23.6 ގެ ނިސްބަތުން ރިސްކް ދަށްވުމެވެ.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ ޓިރޒެޕަޓައިޑް އަކީ ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސްގެ އާ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޓީ2ޑީއެމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވުމާއި، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވުމާއި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ސީދާ ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރުމާއި، ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުމާއި، މެޓަބޮލިޒަމް ކުރިއެރުން ލަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމަށް ވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރެއެވެ.

ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް، ކާހިތްވުން މަދުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުން ހުރި އުދަނގޫތައް ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް، ސްލީޕް އެޕްނިއާ ސިންޑްރޯމް، އަދި ހާޓް ފެއިލްވުން ފަދަ މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑާއާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ގާބިލްކަން ދައްކާފައިވެ އެވެ. އެއީ އެއްފަހަރާ އެތައް މެޓަބޮލިކް އިންޑިކޭޓަރުތަކެއް ރަނގަޅުކޮށް، ފަރުވާގެ ޕްލޭނެއް އިތުރަށް ފުރިހަމަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

އޭގެ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުމުގެ ރެޖިމަންޓަކީ ބޭނުން ކުރަން ފަސޭހަ އަދި ބަލިމީހުންގެ ފަރުވާއަށް ތަބާވުން ރަނގަޅުކޮށްދޭނެ އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާވީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އަލަބާމާ އެޓް ބާމިންހަމް، އެސްޓަން ޔުނިވާސިޓީ، އަދި ބާމިންހަމް ވެޓެރަންސް އެފެއާޒް މެޑިކަލް ސެންޓަރ ފަދަ މަޝްހޫރު އެތައް މުއައްސަސާއަކާ ގުޅިފައިވާ ޝަރަފުވެރި އިލްމުވެރިއެއް އަދި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާއާއި ޕްރޮފެޝަނަލް ތަޖުރިބާ މެޑިކަލް އަދި ސައިންޓިފިކް ދާއިރާތަކުގެ ތެރެއިން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އަދި މެޓަބޮލިޒަމް، ނިއުޓްރިޝަން އަދި ޑައިޓެޓިކްސް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އަދި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ އިތުރުން ޖެނެރަލް އަދި އިންޓަރނަލް މެޑިސިންގެ ދާއިރާތަކަށް ޚާއްސަކޮށް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އަދި ކާޑިއޮލޮޖީއަށް ބޮޑު ޙިއްޞާތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އޭނާގެ މި މަސައްކަތް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފާހަގަކޮށް ޝަރަފުވެރިވެ، 2023 އާއި 2024 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ކްރޮސް-ފީލްޑް ކެޓަގަރީގެ ހައިލީ ސައިޓެޑް ރިސާޗަރެއްގެ ގޮތުގައި ހޮވިފައިވާއިރު، މިއީ އޭނާގެ ދިރާސާތަކުން ފުޅާ ސައިންޓިފިކް ކޮމިއުނިޓީއަށް ކުރި ބޮޑު އަސަރާއި ނުފޫޒު ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

ޑރ.ގާވީގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ތަޖުރިބާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކާއި އެ ބަލިތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އެކި ކަންކަމަށް ވެސް ފުޅާވެފައިވެ އެވެ. އޭނާ ވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް، ފަލަވުމާއި، އެކަމާ ގުޅުންހުރި ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ދިރާސާކުރުމުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެ، އާ ތަރުބިއްޔަތު ސްޓްރެޓެޖީތައް ހާމަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި އަސާސީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި ތަރުޖަމާ ދިރާސާތައް ހިމެނޭއިރު، ލެބޯޓްރީގެ ހޯދުންތަކާއި ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އޭނާގެ ފުޅާ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ އަސްލު މެކޭނިޒަމްތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީއާއި މެޓަބޮލިޒަމްގެ ދާއިރާއިން ކްލިނިކަލް ގައިޑްލައިންތަކާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮޓޮކޯލްތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއްވާފައެވެ. ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާރވީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް ^{[4] ގައެވެ.}.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ނޮވާކް އެމް، ނޮވާކް ޑަބްލިއު، ގްޒެސްޒާކް ޑަބްލިއު. އެންޑޯކްރިނޮލޮޖިއާ ޕޮލްސްކާ، 2022،73(4):745-755.ޑީއޯއައި:10.5603/އީޕީ.އޭ2022.0029.

[2] ނަން ނުޖެހޭ. ޓިރޒެޕަޓައިޑް: ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް މެނޭޖްކުރުމަށް ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އެގޮނިސްޓް: އެރެޓަމް.[ޖޭ]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ތެރަޕިއުޓިކްސް، 2023،30(3):e311.DOI:10.1097/MJT.0000000000001634.

[3] ފޯރޒާނޯ އައި، ވާރޒިޑޭ އެފް، އަވްވިސާޓޯ އާރ، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓައިޑް: ސިސްޓަމެޓިކް އަޕްޑޭޓެއް[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2022،23(23).DOI:10.3390/ijms232314631.

[4] ގާރވީ ޑަބްލިޔުޓީ، ފްރިއަސް ޖޭޕީ، ޖަސްޓްރެބޮފް އޭއެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ މީހުންގެ ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރޒެޕަޓައިޑް (SURMOUNT-2): ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑަމް، މަލްޓިސެންޓަރ، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް، ފޭސް 3 ޓްރައިއަލް[J]. ލަންސެޓް، 2023،402(10402):613-626.ޑީއޯއައި:10.1016/އެސް0140-6736(23)01200-އެކްސް.

[5] ފޮންޓަނެލާ އާރްއޭ، ޣޯޝް ޕީ، ޕެސަޕަނޭ އޭ، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ހުއްޓުވަނީ އެތައް މޮލިކިއުލަރ މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން، 2024،22(1).DOI:10.1186/s12967-024-04927-z.

[6] މާ ޒެޑް، ޖިން ކޭ، ޔޫ އެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގައި އުފުލިގެންދާ ތަރިއެއް ކަމަށްވާ ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ ކޯގޮނިސްޓް ޓިރޒެޕަޓައިޑް އާއި ބެހޭ ދިރާސާ ކުރިއެރުން[ޖޭ]. ޖާނަލް އޮފް ޑައިބެޓީސް ރިސާޗް، 2023،2023.ޑީއޯއައި:10.1155/2023/5891532.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.