لەلایەن Cocer Peptides 
22 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
تایمۆسین ئەلفا-١ (Tα1) پۆلیپێپتیدێکی زۆر پارێزراوە کە لە ٢٨ ترشی ئەمینی پێکهاتووە کە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە ڕێکخستنی بەرگری لەش لەناو جەستەدا. سەرەتا لە دەرهێنراوەکانی تایموس جیاکراوەتەوە و بەهۆی تایبەتمەندییە ناوازەکانی گۆڕینی بەرگری لە بواری کەمی بەرگریدا ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێناوە. کەمی بەرگری ئاماژەیە بۆ نائاسایی لە کارکردنی سیستەمی بەرگریدا، کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی توانای بەرگریکردن لە داگیرکردنی ماددە نەخۆشخوازەکان و نەهێشتنی خانە نائاساییەکان. ئەم حاڵەتە دەتوانێت بەهۆی چەندین هۆکاری جیاوازەوە بێت، لەوانە هۆکارە بۆماوەییە زگماکییەکان و هۆکارە بەدەست هێنراوەکانی وەک هەوکردن، بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان و وەرەمی شێرپەنجەیی. ئەو نەخۆشانەی کە بەرگری لەشیان کەمی هەیە، مەترسی تووشبوونیان زیاترە و زۆرجار هەوکردنەکان دەبێتە هۆی حاڵەتی توندتر و زیادبوونی کێشەکانی چارەسەرکردن.
وێنە 1 ڕێکخستنی بەرگری Tα1 و میکانیزمەکانی کارکردن.
شیکاری قووڵی میکانیزمەکانی ڕێکخستنی بەرگری
ڕێکخستنی پێگەیشتن و جیاکردنەوەی خانەکانی T: Tα1 ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ڕێکخستنی پێگەیشتن و جیاکردنەوەی خانەکانی T. لە تایموسدا، Tα1 دەتوانێت جیاکردنەوەی خانەکانی تایمیک هان بدات، گۆڕانکارییان لە خانە پێشینەکانەوە بۆ خانەکانی T پێگەیشتوو بەرەوپێش دەبات. ئەم پرۆسەیە چالاککردنی چەندین ڕێڕەوی ئاماژەدان لەخۆدەگرێت، وەک بەستنەوە بە وەرگرە تایبەتەکان لەسەر ڕووی خانەکانی T، چالاککردنی پەستانی گواستنەوەی سیگناڵەکانی ناو خانەیی، و هاندانی گۆڕانکاری لە دەربڕینی هۆکارەکانی نووسینەوەی پەیوەندیدار، بەمەش دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە گەشەکردنی خانەکانی T ڕێکدەخات. خانەکانی T پێگەیشتوو ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە بەرگری خانەیی لەناو سیستەمی بەرگریدا، لەوانەش ناسینەوە و کوشتنی خانە تووشبووەکانی ڤایرۆس و خانەکانی وەرەم. Tα1 پێگەیشتن و جیاکردنەوەی خانەکانی T بەرز دەکاتەوە، بەمەش بەرگرییەکی بەرگری خانەیی بەهێزتر بۆ جەستە دادەمەزرێنێت.
چالاککردنی خانەکانی بەرگری زگماکی: هەروەها Tα1 کاریگەری چالاککەری لەسەر خانەکانی بەرگری زگماکی هەیە. ماکرۆفاژەکان، وەک ئەندامانی گرنگی سیستەمی بەرگری زگماکی، توانای فاگۆسایتی بەرزبوونەوەی بەرچاو لە ژێر کاریگەری Tα1 نیشان دەدەن. Tα1 وەرگرە هاوشێوەکانی تۆل (TLRs) لەسەر ڕووی ماکرۆفاژەکان چالاک دەکات، ڕێڕەوی ئاماژەدانی خوارەوە دەستپێدەکات کە ماکرۆفاژەکان هان دەدەن بۆ دەردانی سایتاکینی جۆراوجۆر، لەوانەش فاکتەری نەکرۆزی وەرەم-α (TNF-α)، ئینتەرلوکین-1 (IL-1) و ئەوانی تر. ئەم سایتاکینانە نەک تەنها چالاکیی بەرگری ماکرۆفاژەکان خۆیان بەرز دەکەنەوە بەڵکو خانەکانی بەرگری دیکەش وەرئەگرن و چالاکیان دەکەن، ئەمەش وەڵامێکی بەرگری فراوانتر دەستپێدەکات. هەروەها Tα1 چالاکیی ژەهراویکردنی خانەکانی خانە بکوژە سروشتییەکان (NK) بەرز دەکاتەوە، ئەمەش وایان لێدەکات بە شێوەیەکی کاریگەرتر خانە تووشبووەکانی ڤایرۆس یان خانەکانی وەرەم بناسنەوە و بیانکوژن، بەمەش یەکەم هێڵی بەرگری بۆ بەرگری لەش دادەمەزرێنێت.
ڕێکخستنی هاوسەنگی تۆڕی سایتاکینەکان: سایتاکینەکان وەک نێردراو لە سیستەمی بەرگریدا کاردەکەن، کارلێکەکانی نێوان خانەکانی بەرگری و توندی وەڵامەکانی بەرگری ڕێکدەخەن. Tα1 دەتوانێت بە وردی هاوسەنگی تۆڕی سایتاکینەکان ڕێکبخات. لە حاڵەتێکی بەرگری سەرکوتکراودا، Tα1 دەردانی سایتاکینەکانی جۆری Th1 (وەک ئینتەرفیرۆن-γ، IFN-γ) بەرەوپێش دەبات، کە کارکردنی بەرگری خانەیی بەرز دەکاتەوە. لە حاڵەتەکانی زیاد چالاکبوونی بەرگریدا، Tα1 دەتوانێت بەرهەمهێنانی زیادەڕۆیی هەندێک سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن (وەک ئینتەرلوکین-٦، IL-٦) ڕابگرێت، کە زیانەکانی بەهۆی وەڵامەکانی هەوکردن بۆ جەستە کەمدەکاتەوە. ئەم کاریگەرییە ڕێکخەرییە دوو ئاراستەییە ڕێگە بە Tα1 دەدات کە بە شێوەیەکی نەرم و نیان توندی و ئاراستەی وەڵامەکانی بەرگری بەپێی گۆڕانکارییەکانی باری بەرگری جەستە ڕێکبخات، ئەمەش هێمۆستاسیسی سیستەمی بەرگری دەپارێزێت.
هێنانەکایەی ڕێڕەوی پەیوەست بە بەرگەگرتنی بەرگری: Tα1 دەتوانێت ڕێڕەوی کاتابۆلیکی تریپتۆفان کە پەیوەندی بە بەرگەگرتنی بەرگریەوە هەیە چالاک بکات بە ڕێکخستنی چالاکیی ئەنزیمە ڕێکخەری بەرگری ئیندۆلیامین 2،3-دایۆکسیجیناز (IDO). IDO میتابۆلیزمی تریپتۆفان کاتالیزە دەکات، کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئاستی تریپتۆفان لە ژینگەی بچووکی خانەیی، بەمەش ڕێگری دەکات لە زیادبوون و چالاکبوونی خانەکانی T، کە دەبێتە هۆی بەرگەگرتنی بەرگری. لە بارودۆخەکانی وەک نەخۆشی بەرگری خۆکار یان کاردانەوەکانی ڕەتکردنەوەی چاندن، Tα1 یارمەتی شکاندنی خولی خراپەی زیادە چالاککردنی بەرگری دەدات لە ڕێگەی چالاککردنی ئەم ڕێڕەوەوە، کەمکردنەوەی زیانەکانی نەخۆشی پەیوەست بە بەرگری، و دروستکردنی ژینگەیەکی بچووکی بەرگری تاڕادەیەک جێگیر بۆ جەستە.
ڕۆڵی لە نەخۆشیەکانی پەیوەست بە کەمی بەرگری لەش
تێکچوونی زگماکی کەمی بەرگری لەش: تێکچوونی زگماکی کەمی بەرگری لەش بەهۆی هۆکارە بۆماوەییەکانەوە دروست دەبێت کە دەبێتە هۆی گەشەکردنی ناتەواوی یان تێکچوونی کارکردنی سیستەمی بەرگری. بۆ هەندێک لەو نەخۆشانەی کە کەمی بەرگری زگماکی خانەی T یان هەیە، چارەسەری Tα1 دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو کارکردنی خانەکانی T باشتر بکات. لە حاڵەتەکانی کەمی بەرگری زگماکی پەیوەست بە کەمبوونەوەی تایمیک، Tα1 یارمەتی جیاکردنەوە و پێگەیشتنی خانەکانی تایمیک دەدات، ژمارەی خانەکانی T پێگەیشتوو لە خوێنی دەوروبەردا زیاد دەکات، کارکردنی بەرگری خانەیی بەرز دەکاتەوە، هەروەها بەرگری نەخۆشەکە بەرز دەکاتەوە بەرامبەر بە ماددە نەخۆشخوازەکان، کەمکردنەوەی فرێکوێنسی و توندی هەوکردنەکان. دوای ماوەیەک لە چارەسەری Tα1، ڕێژەی ژێرکۆمەڵەکانی خانەی T لە جەستەی نەخۆشەکەدا وردە وردە دەگەڕێتەوە باری ئاسایی خۆی، ئاستی بەرگری گڵۆبۆلین زیاد دەکات و نیشانە کلینیکیەکان بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەبن.
نەخۆشی کەمی بەرگری وەرگیراو (AIDS): ئایدز بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسی کەمی بەرگری مرۆڤ (HIV) دروست دەبێت، کە بە پلەی یەکەم لیمفۆسایتی CD4+ T دەکاتە ئامانج، ئەمەش دەبێتە هۆی زیانێکی زۆر بە سیستەمی بەرگری. Tα1 ڕۆڵێکی فرەلایەنە دەگێڕێت لە چارەسەرکردنی ئایدزدا. دەتوانێت کارکردنی بەرگری لە کەسانی تووشبوو بە HIV بەرز بکاتەوە، ژمارە و چالاکیی خانەکانی CD4+ T زیاد بکات، و بەشێکی تواناکانی بەرگری لەش بگەڕێنێتەوە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە کاتێک Tα1 زیاد دەکرێت بۆ چارەسەری دژە ڕێترۆڤایرۆسی چالاک زۆر (HAART)، دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی بەرچاوتر لە ژمارەی خانەکانی CD4+ T و دەرئەنجامە باشترەکانی پێکهێنانەوەی بەرگری. هەروەها Tα1 دەتوانێت هاوسەنگی سایتاکینەکان لە نەخۆشەکاندا ڕێکبخات، وەڵامەکانی هەوکردن کەم بکاتەوە، زیانێکی درێژخایەنی هەوکردن کەم بکاتەوە کە بەهۆی تووشبوون بە HIV و چالاکبوونی بەرگری لەشەوە دروست دەبێت، هەروەها کوالیتی ژیانی نەخۆشەکان و ڕێژەی مانەوەی نەخۆشەکان باشتر بکات.
وێنە 2 گۆڕانکاری لە ئاستی sjTREC (کۆپی/μ1 خوێن) لە PBMCs لە نەخۆشانی توێژینەوەکە. هێڵەکانی هەڵە 95% نێوانەکانی متمانە و بەهای P دیاری دەکەن کە بە بەکارهێنانی تاقیکردنەوەی Mann-Whitney U-test حیسابی بۆ کراوە.
کەمی بەرگری پەیوەست بە وەرەمی شێرپەنجەیی: ئەو نەخۆشانەی کە وەرەمیان هەیە زۆرجار تووشی تێکچوونی کارکردنی بەرگری لەش دەبن لە کاتی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە و دوای وەرگرتنی چارەسەرەکانی وەک چارەسەری کیمیایی و چارەسەری تیشکی. Tα1 کاریگەرییەکی بەرچاوی باشترکردنی هەیە لەم ڕووەوە. وەڵامی بەرگری دژە وەرەمی لەش بەرز دەکاتەوە بە چالاککردنی خانەکانی بەرگری وەک خانەکانی T و خانەکانی NK، بەمەش توانای ناسینەوە و کوشتنی خانەکانی وەرەمیان باشتر دەکات. Tα1 دەتوانێت کاریگەرییە سەرکوتکەرەکانی بەرگری چارەسەری کیمیایی و چارەسەری تیشکی کەم بکاتەوە و یارمەتی چاکبوونەوەی کارکردنی بەرگری لەش بدات. بۆ ئەو نەخۆشانەی کە شێرپەنجەی سییەکانی خانە بچووکەکانیان نییە و شێرپەنجەی جگەریان هەیە کە نەشتەرگەرییان بڕیوەتەوە، بەکارهێنانی Tα1 لە چارەسەری یارمەتیدەردا دەتوانێت مانەوەی گشتی بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر بکات. بۆ ئەو نەخۆشانەی کە شێرپەنجەی سییەکانی خانە بچووکەکانی پێشکەوتووی ناوخۆیی و نەبڕاوە، Tα1 دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو کاردانەوە نەرێنییەکانی وەک کەمبوونەوەی لیمفۆسایتو و هەوکردنی سییەکان کەم بکاتەوە کە بەهۆی چارەسەری کیمیایی تیشکەوە دروست دەبن، و ڕەوتێک هەیە بەرەو باشترکردنی مانەوەی گشتی.
کەمی بەرگری پەیوەست بە هەوکردن: لە هەوکردنە توندەکاندا، وەکو سپێسیسێکی توند، زۆرجار جەستە دەچێتە حاڵەتێکی بەرگری سەرکوتکراو، ئەمەش وا دەکات نەخۆشەکان بەرەنگاری هەوکردنی بەکتریا سەرەتاییەکان ببنەوە، بەرگری بەرامبەر هەوکردنی لاوەکی بەدەست هێنراو لە نەخۆشخانە کەمدەکاتەوە، مەترسی دووبارەبوونەوەی هەوکردنی ڤایرۆسی زیاد دەکات. سەلمێنراوە کە Tα1 کارکردنی بەرگری دەگەڕێنێتەوە و یارمەتی کەمکردنەوەی مردن دەدات لە نەخۆشانی تووشبوو بە سپێسیسێکی توند. ئەمە بەدەست دەهێنێت بە چالاککردنی خانەکانی بەرگری زگماکی و ڕێکخستنی کارکردنی خانەکانی T بۆ بەرزکردنەوەی توانای جەستە بۆ پاککردنەوەی ماددە نەخۆشخوازەکان، لە هەمان کاتدا تۆڕی سایتاکینەکان دەگۆڕێت بۆ کەمکردنەوەی ئەو زیانانەی کە بەهۆی وەڵامەکانی هەوکردنی زۆرەوە دروست دەبن، بەمەش دەرئەنجامی نەخۆشەکان باشتر دەکات.
بەکارهێنانی کلینیکی ئێستا و ئاسۆی داهاتوو
بەکارهێنانی کلینیکی ئێستا: Tα1 بە شێوەیەکی بەرفراوان لە چارەسەرکردنی نەخۆشانی شێرپەنجە و ئەوانەی هەوکردنی توندیان هەیە بەکاردێت، و بەپەلە وەک گۆڕینی بەرگری لە کاتی نیشانەکانی توندی توندی هەناسەدان (SARS) و پەتای کۆڤید-19 جێگیرکرا. لە پراکتیکی کلینیکیدا، Tα1 بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی دەرزی ژێر پێستەوە بەکاردەهێنرێت، کە بەرگەگرتنی باش نیشان دەدات، لەگەڵ زۆربەی توێژینەوەکان کە تەنها خورانی ناوخۆیی لە شوێنی دەرزیکردنەکەدا ڕاپۆرت دەکەن.
تێکەڵکردن لەگەڵ شێوازەکانی تری چارەسەرکردن: بۆ زیاتر بەرزکردنەوەی کاریگەری چارەسەرکردن، زۆرجار Tα1 بە تێکەڵکردن لەگەڵ شێوازەکانی تری چارەسەرکردن بەکاردەهێنرێت. لە ئۆنکۆلۆژیدا، Tα1 کاریگەری هاوبەشی بەهێز نیشان دەدات کاتێک لەگەڵ هۆکارەکانی چارەسەری کیمیایی تێکەڵ دەکرێت. چالاکیی دژە وەرەمی دەرمانی چارەسەری کیمیایی بەرز دەکاتەوە لە هەمان کاتدا کاریگەرییە سەرکوتکەرەکانی بەرگرییان کەم دەکاتەوە، بەمەش کوالیتی ژیانی نەخۆشەکان باشتر دەکات. لە چارەسەرکردنی شێرپەنجەدا بە ڕێگریکەرانی خاڵی پشکنینی بەرگری (ICIs)، Tα1 کاریگەری هاوبەشی ئەگەری هەیە. Tα1 دەتوانێت جەمسەرگیری ماکرۆفاژی M2 پێچەوانە بکاتەوە بە چالاککردنی میحوەرەکەی TLR7/SHIP1، بەرگری دژە وەرەمی بەرز بکاتەوە، و 'وەرەمە ساردەکان' بگۆڕێت بۆ 'گرێی گەرم،' بەمەش کاریگەری ICI باشتر دەکات. هەروەها ڕەنگە Tα1 ڕۆڵێکی پارێزەر بگێڕێت لە کەمکردنەوەی کاردانەوە نەرێنییەکانی پەیوەست بە بەرگری وەک هەوکردنی قۆڵۆن کە بەهۆی ICIەکانەوە دروست دەبێت.
ئەنجام
وەک چارەسەرێکی پێپتیدی نوێ، پرۆستاماکس سوودەکانی لە بواری تەندروستی پرۆستاتدا نیشان دەدات. لە میکانیزمی ناوازەی کارکردنیەوە تا کاریگەرییە بەرچاوەکانی لە باشترکردنی هەوکردن و پاراستنی پێکهاتەی شانەکان و بەرزکردنەوەی کارکردنی زاوزێ، هەروەها ڕێڕەوی بەکارهێنانی جۆراوجۆری لە چارەسەری کلینیکی و چاودێری خۆپارێزی و چارەسەری تێکەڵاودا، بەشدارە لە چارەسەرکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکانی پرۆستات.
ئاماژەکان
[1] بێلێت ئێم ئێم، ڕێنگا گ، پاریانو م، و هاوکارانی. پرسی تایبەتی تایمۆسین COVID-19 و دواتر: هەڵسەنگاندنەوەی ڕۆڵی تایمۆسین ئەلفا1 لە هەوکردنی سییەکان، 2023[C]. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:267839769. ئەم بەرهەمە زانستییە
[2] وی ی، ژانگ ی، لی پ، و هاوکارانی. تایمۆسین α-1 لە چارەسەری شێرپەنجەدا: ڕێکخستنی بەرگری و بەکارهێنانی ئەگەری [J]. دەرمانزانی بەرگری نێودەوڵەتی، 2023، 117:109744.DOI:10.1016/j.intimp.2023.109744.
[3] شانگ و، ژانگ بی، ڕێن ی، و هاوکارانی. بەکارهێنانی تایمۆسین ئەلفا١ لە نەخۆشانی گەورەساڵانی کۆڤید-١٩: پێداچوونەوەیەکی سیستماتیک و شیکارییەکی کۆتایی لەسەر دەرەنجامە کلینیکیەکان[J]. دەرمانزانی بەرگری نێودەوڵەتی، 2023، 114:109584.DOI:10.1016/j.intimp.2022.109584.
[4] ستینکاردینی سی، ڕێنگا گ، ڤیلێلا ڤی، و هاوکارانی. پرۆتۆستازی خانەیی: پێچێکی نوێ لە کارکردنی تایمۆسین α1[J]. بۆچوونی پسپۆڕان لەسەر چارەسەری بایۆلۆجی، 2018،18(sup1):43-48.DOI:10.1080/14712598.2018.1484103.
[5] لی ج، لیو سی ئێچ، وانگ ئێف س. تایمۆسین ئەلفا 1: چالاکییە بایۆلۆژییەکان، بەکارهێنان و بەرهەمهێنانی ئەندازیاری بۆماوەیی[J]. پێپتیدز، 2010،31(11):2151-2158.DOI:https://doi.org/10.1016/j.peptides.2010.07.026.
[6] چادویک دی، پیدۆ-لۆپێز ج، پیرێس ئەی، و هاوکارانی. توێژینەوەیەکی تاقیکاری لە سەلامەتی و کاریگەری تایمۆسین ئەلفا 1 لە زیادکردنی پێکهێنانەوەی بەرگری لە نەخۆشانی تووشبوو بە HIV کە ژمارەی CD4یان کەم بووە و چارەسەری دژە ڕێترۆڤایرۆسی چالاک زۆر بەکاردەهێنن [J]. بەرگری کلینیکی و تاقیکاری، 2003، 134(3):477-481.DOI:10.1111/j.1365-2249.2003.02331.x.
[7] ئەنسێل سی دی، فیپس ج، یۆنگ ل. تایمۆسین ئەلفا-1[ج]. گۆڤاری ئەمریکی بۆ دەرمانسازی سیستەمی تەندروستی، 2001،58(10):879-885.DOI:10.1093/ajhp/58.10.879.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
