لەلایەن Cocer Peptides 
15 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
هۆرمۆنی گەشەکردن (GH) ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە چەندین پرۆسەی فیزیۆلۆژیدا، لەوانە گەشەکردن، گەشەکردن و ڕێکخستنی گۆڕانکاری خۆراک لە زیندەوەرە زیندووەکاندا. دەردانی بە وردی لەلایەن سیستەمێکی ئاڵۆزی دەمارە هێلکەدانەکانەوە ڕێکدەخرێت، هەروەها پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHRPs) پۆلێک لە مادەکانن کە هاندەری دەردانی هۆرمۆنی گەشەن، ئەمەش سەرنجی بەرچاوی توێژەران ڕادەکێشێت. ئیپامۆرلین وەک ئەندامێکی خێزانی GHRP بەهۆی پێکهاتە ناوازەکەی و توانای بەرچاوی خۆیەوە جیاوازە بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە.
لە ڕوانگەی پێکهاتەی کیمیاییەوە، ئیپامۆرلین پێنتاپێپتیدێکی دروستکراوە. ئەم پێکهاتەیە نزیکایەتییەکی بەرزی پێدەبەخشێت بۆ وەرگری پێپتیدی ئازادکەری هۆرمۆنی گەشە (GHRP-R)، ئەمەش وای لێدەکات کە بە شێوەیەکی کاریگەر وەرگرەکە چالاک بکات و زنجیرەیەک ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی دەستپێبکات، بەمەش دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن بەرەوپێش دەبات.
بە بەراورد لەگەڵ هۆرمۆنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHRH)، ئیپامۆرلین چەندین سوودی ناوازەی پێشکەش دەکات. GHRH بە شێوەیەکی سەرەکی کار لەسەر وەرگرەکانی GHRH دەکات لەسەر ڕووی خانەکانی هۆرمۆنی گەشەکردن لە ڕژێنی پێشەوەی هێلکەدان بۆ هاندانی دروستکردن و دەردانی هۆرمۆنی گەشە. ئیپامۆرلین نەک تەنها ڕاستەوخۆ کار لەسەر ڕژێنی هێلکەدان دەکات بەڵکو بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکدەخات بە کارکردن لەسەر هیپۆتالاموس و ناوچەکانی تر، کە ڕێڕەوی کارکردنی جۆراوجۆرتر پێشکەش دەکات. ئیپامۆرلین هەڵبژاردنی بەرزتر لە بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردندا نیشان دەدات، کاریگەرییەکی هاندەری بەرچاوتر لەسەر دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن نیشان دەدات لەکاتێکدا کەمترین کاریگەری لەسەر ئاستی پلازمای هۆرمۆنەکانی تری هێلکەدان هەیە وەک هۆرمۆنی هاندەری فۆلیکۆل (FSH)، هۆرمۆنی لوتینیز (LH)، پرۆلاکتین (PRL)، و هۆرمۆنی هاندەری تایرۆید (TSH).
لە تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵدا، ئیپامۆرلین کاریگەرییەکی نایابی نیشان دا لە پێشخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن لە سەرانسەری مۆدێلی ئاژەڵە جیاوازەکاندا، لەوانەش مشک، بەراز، مەڕ و سەگ. لە تاقیکردنەوەکانی مشکدا، دوای بەکارهێنانی ئیپامۆرلین، زیادبوونی خێرا لە ئاستی هۆرمۆنی گەشەی پلازمادا بینرا، کە پەیوەندییەکی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە نیشان دەدات. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئیپامۆرلین دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکبخات، بەڵگەی تاقیکاری بەهێز بۆ بەکارهێنانی ئەگەری لە باشترکردنی ئەدای گەشەی ئاژەڵان و چارەسەرکردنی نەخۆشییە پەیوەندیدارەکان دابین دەکات.
وێنە 1 خشتەی 1 پەیوەندییەکانی پێکهاتە-چالاکی هەندێک لە پێنتاپێپتیدە نوێیەکان لەسەر دەردانی GH لە خانەکانی هێلکەدانی مشک لە ناو ئامێری پشکنیندا – بەراوردێک لەگەڵ GHRP-1، GHRP-2، GHRP-6، و GHRH. ئەنجامەکان وەک مامناوەندی ± SEM نیشان دراون (n = 3-6 تاقیکردنەوەی جیاواز).
میکانیزمی کارکردنی ئیپامۆرلین لە پێشخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن
کارلێککردن لەگەڵ وەرگری پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
هەنگاوی سەرەتایی سەرەکی لە ڕۆڵی ئیپامۆرلین لە پێشخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن بریتییە لە بەستنەوەی تایبەتی بە وەرگری پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHRP-R). GHRP-R سەر بە خێزانی سەرەوەی وەرگری پڕۆتینی G یە و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە هێلکەدانەکانی پێشەوە، هیپۆتالاموس و شانە دەوروبەرییەکانی تردا دابەشکراوە. پێکهاتەی پێنتاپێپتیدی ئیپامۆرلین ڕێگەی پێدەدات کە بە وردی کارلێک لەگەڵ گیرفانی بەستنەوەی لیگاندەکانی GHRP-R بکات، کە گۆڕانکارییەکی پێکهاتەیی لە وەرگرەکەدا دەهێنێتە ئاراوە. ئەم گۆڕانکارییە کۆنفۆڕماسیۆنە وەک 'سویچ' کاردەکات بۆ دەستپێکردنی گواستنەوەی سیگناڵەکانی ناو خانەیی، ڕێگە بە GHRP-R دەدات کارلێک لەگەڵ پڕۆتینەکانی Gی خوارەوە بکات و چالاکیان بکات.
GHRP-R چالاککراو ئاڵوگۆڕی نیوکلیۆتایدی گوانۆسین لە ژێر یەکەی پڕۆتینی G α کە لەگەڵیدا لکێنراوە بەرەوپێش دەبات، لەگەڵ جێگرتنەوەی GDP بە GTP، ئەمەش دەبێتە هۆی جیابوونەوەی ژێر یەکەی پڕۆتینی G α لە دایمەری پڕۆتینی G βγ. ژێر یەکەی پڕۆتینی G α جیابووەوە و دایمەری پڕۆتینی G βγ دەتوانن زیاتر ڕێڕەوی جیاوازی گواستنەوەی سیگناڵەکانی خوارەوە چالاک بکەن، کە زنجیرەیەک کاریگەری بایۆلۆژی ناو خانەیی دەستپێدەکات، لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی زیادبوونی دەردانی هۆرمۆنی گەشە.
CJC-1295، وەک هاوشێوەی هۆرمۆنی گەشەی دروستکراو، یارمەتی دابەزاندنی کێش و بەرزکردنەوەی ماسولکەکان و گەنجکردنەوەی پێست و باشترکردنی خەو و چاکبوونەوەی برینەکان دەدات. ئیپامۆرلین پێنتاپێپتیدێکی دروستکراوە و سەر بە پۆلی پێپتیدەکانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (secretagogues)ە. هاندەری دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردنە و کاریگەری لەسەر پرۆسەی فیزیۆلۆژی جۆراوجۆر هەیە، لەوانە خێراکردنی بەتاڵبوونەوەی گەدە، باشترکردنی نیشانەکانی گیرانی ڕیخۆڵە دوای نەشتەرگەری، هاندانی دەردانی ئەنسۆلین، و بەرپەرچدانەوەی کاریگەرییە کاتابۆلیکەکانی گلوکۆکۆرتیکۆیدەکان لەسەر ماسولکە و ئێسکەکانی ئێسکەپەیکەر. لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییە هاوبەشەکانی ئەم دوو پێکهاتە دەتوانێت ببێتە هۆی پێشکەوتنی نوێ لە بواری تەندروستی، پزیشکی وەرزشی و چارەسەری نەخۆشییە پەیوەندیدارەکاندا.
وێنە 2 ئاستی GH لە پلازما لە بەرامبەر کات لە بەرازدا دوای بەکارهێنانی ژەمە جیاوازەکانی ئیپامۆرلین.
چالاککردنی ڕێڕەوی گواستنەوەی سیگناڵەکانی ناو خانەیی
فۆسفۆلیپاز C - ڕێڕەوی پڕۆتینی کیناز C (PLC - ڕێڕەوی PKC): ژێر یەکەی پڕۆتینی G چالاککراوی α دەتوانێت فۆسفۆلیپاز C (PLC) چالاک بکات، کە فۆسفۆتیدیلینۆسیتۆڵ-4،5-بیسفۆسفات (PIP2) لەسەر پەردەی خانەکە هایدرۆلیزە دەکات بۆ دوو نێردراوی دووەمی گرنگ: ئینۆسیتۆڵ-1،4،5-تریسفۆسفات (IP3) و دیاکسیل گلیسیرۆل (DAG). IP3 بڵاودەبێتەوە بۆ ناو سایتوبڵازما، دەبەسترێتەوە بە وەرگرەکانی IP3 لەسەر تۆڕی ئەندۆپلازمی، و یارمەتی دەردانی ئایۆنەکانی کالیسیۆم (Ca 2+ ) لە تۆڕی ئەندۆپلازمی دەدات، ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی خێرای چڕیی Ca 2+ ناو خانەیی . DAG لەسەر پەردەی خانە و چالاککەری پڕۆتینی کیناز C (PKC) دەمێنێتەوە. PKC دەتوانێت دەربڕینی جینەکانی پەیوەندیدار ڕێکبخات بە فۆسفۆڕیلکردنی زنجیرەیەک پڕۆتینی ژێرخانی خوارەوە، وەک هۆکارەکانی نووسینەوە، بەمەش دروستکردن و دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن بەرەوپێش دەبات. هەروەها بەرزبوونەوەی چڕیی ناو خانەیی Ca⊃2;+ دەتوانێت ڕاستەوخۆ کار لەسەر کیسەی دەرەقی بکات بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە.
ڕێڕەوی پڕۆتینی کیناز چالاککراوی مایتۆجین (ڕێڕەوی MAPK): جگە لە ڕێڕەوی PLC-PKC، ئیپامۆرلین ڕێڕەوی پڕۆتین کیناز چالاککراوی مایتۆجین چالاک دەکات دوای چالاککردنی GHRP-R بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە. دایمەری پڕۆتینی G βγ فاکتەری ئاڵوگۆڕی نیوکلیۆتایدی گوانین (GEF) چالاک دەکات، کە گۆڕینی GDP بەستراو بە پڕۆتینی Ras بۆ GTP بەرەوپێش دەبات، بەمەش پڕۆتینی Ras چالاک دەکات. پڕۆتینی چالاککراوی Ras زیاتر پڕۆتینی Raf چالاک دەکات، کە فۆسفۆڕیلێت و چالاککردنی پڕۆتینی کیناز کیناز چالاککراوی مایتۆجین (MEK). پاشان MEK فۆسفۆڕیل دەکرێت و کیناز ڕێکخراوی سیگناڵی دەرەوەی خانەیی (ERK) چالاک دەکات. دوای چوونە ناو ناوکی خانەکان، ERK زنجیرەیەک هۆکاری نووسینەوە فۆسفۆریلات دەکات، وەک Elk-1، دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە دروستکردن و دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکدەخات، بەمەش بەرهەمهێنان و دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن بەرەوپێش دەبات.
ڕێکخستنی میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆتالامیک
میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆتالامیک ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن. ئیپامۆرلین نەک تەنها ڕاستەوخۆ کار لەسەر خانەکانی هۆرمۆنی گەشەکردن لە ڕژێنی پێشەوەی هێلکەدان دەکات بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە بەڵکو بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن هەیە لە ڕێگەی ڕێکخستنی هیپۆتالاموسەوە. GHRH و سۆماتۆستاتین (SST) کە لەلایەن هیپۆتالاموسەوە دەردرێت کاریگەری بەرەوپێشبردنی و ڕێگریکردنیان لەسەر دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن هەیە، بە ڕێککەوت. ئیپامۆرلین دەتوانێت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکبخات بە گۆڕینی دروستکردن و دەردانی GHRH و SST لە دەمارەکانی هایپۆتالامیکدا. ڕەنگە ئیپامۆرلین چالاکیی دەمارەکانی SST لە هیپۆتالاموسدا ڕابگرێت، دەردانی SST کەمدەکاتەوە، بەمەش کاریگەری ڕێگریکەری SST لەسەر دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن کەمدەکاتەوە. هەروەها ئیپامۆرلین دەتوانێت وروژاندنی دەمارەکانی GHRH بەرز بکاتەوە، پەرە بە دەردانی GHRH بدات، و زیاتر دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن هان بدات. ئەم کاریگەرییە ڕێکخەرییە دووانەیە لەسەر میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆتالامیک ڕێگە بە ئیپامۆرلین دەدات ئاستی دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکبخات.
ڕۆڵی ئیپامۆرلین لە بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
پێشخستنی گەشەکردن و گەشەکردن
لە کاتی گەشەکردن و گەشەکردنی ئاژەڵەکاندا، هۆرمۆنی گەشەکردن ڕۆڵێکی سەرەکی ڕێکخستنی دەگێڕێت، و ئیپامۆرلین کاریگەری ئەرێنی لەسەر گەشەکردن و گەشەکردنی ئاژەڵەکان هەیە لە ڕێگەی پێشخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن. لە ئاژەڵە گەنجەکاندا، بەکارهێنانی ئیپامۆرلین ڕێژەی گەشەکردن بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. بە وەرگرتنی مشکەکان وەک نموونە، دوای بەکارهێنانی ژەمێکی گونجاوی ئیپامۆرلین، مشکەکان زیادبوونی کێشی خێراتر، زیادبوونی زیادبوون و جیاکردنەوەی پلاکی گەشەی ئێسکەپەیکەرەکان، و زیادبوونی درێژی درێژی ئێسکەکان نیشان دەدەن. ئەمەش دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ ئەوەی کە هۆرمۆنی گەشەکردن هاندەری بەرهەمهێنانی فاکتەری گەشەکردنی هاوشێوەی ئەنسۆلین-١ (IGF-1) لە شانەکانی وەک جگەردا. IGF-1 لە ڕێگەی سووڕی خوێنەوە دەسوڕێتەوە بۆ شانەکانی وەک ئێسک، ئەمەش پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی کۆندرۆسایتەکان دەدات، بەمەش گەشەی ئێسک ئاسان دەکات. ئیپامۆرلین یارمەتی دەردانی هۆرمۆنی گەشە دەکات، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەرهەمهێنانی IGF-1 زیاد دەکات، بەمەش گەشە و گەشەکردنی ئێسک خێراتر دەکات.
هەروەها ئیپامۆرلین یارمەتی گەشەکردنی ماسولکەکان دەدات. هۆرمۆنی گەشەکردن یارمەتی دروستکردنی پرۆتین دەدات، ڕێگری دەکات لە تێکچوونی پڕۆتین و بارستەی ماسولکەکان زیاد دەکات. لە تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵدا، دوای بەکارهێنانی ئیپامۆرلین، ئاژەڵەکان ڕیشاڵی ماسولکەی ئەستوورتر و بەهێزی ماسولکەکانیان بەرزبووەوە.
کاریگەرییە ڕێکخراوەییەکان لەسەر میتابۆلیزم
ڕێکخستنی میتابۆلیزمی گلوکۆز: ئیپامۆرلین یارمەتی دەردانی هۆرمۆنی گەشە دەکات، کاریگەرییەکی ڕێکخستنی دیاریکراو لەسەر میتابۆلیزمی گلوکۆز هەیە. هۆرمۆنی گەشە دوو ڕۆڵی هەیە لە میتابۆلیزمی گلوکۆزدا. لە ئاستی فیزیۆلۆژیدا، هۆرمۆنی گەشەکردن هاندەری دەردانی ئەنسۆلینە، یارمەتی وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز دەدات، هەروەها ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. لە چڕیی بەرزدا، هۆرمۆنی گەشە کاریگەری دژە ئەنسۆلین نیشان دەدات، کە ڕێگری دەکات لە وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆزی شانەکانی دەوروبەر، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن زیاد دەکات. ئیپامۆرلین بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر هاوسەنگی میتابۆلیزمی گلوکۆز هەیە بە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە. لە ئاژەڵە ئاساییەکاندا، ژەمە گونجاوەکانی ئیپامۆرلین دەتوانێت گلوکۆزی خوێن لە ئاستێکی تاڕادەیەک جێگیردا بپارێزێت، ئەمەش دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن، کە لە بەرامبەردا هاندەری دەردانی ئەنسۆلینە تا ڕادەیەک، بەمەش گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات. لە مۆدێلی ئاژەڵانی نەخۆشی شەکرەدا، کاریگەرییەکانی ئیپامۆرلین ئاڵۆزترن؛ دەتوانێت بەرگری ئەنسۆلین باشتر بکات بە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە، بەمەش کاریگەری ئەرێنی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن دروست دەکات.
ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری: هۆرمۆنی گەشەکردن یارمەتی تێکچوونی چەوری دەدات، ئۆکساندنی ترشی چەوری زیاد دەکات بۆ بەرهەمهێنانی وزە، هەروەها کەڵەکەبوونی چەوری کەمدەکاتەوە. ئیپامۆرلین یارمەتی دەردانی هۆرمۆنی گەشە دەکات، بەمەش کاریگەری ڕێکخستنی خۆی لەسەر میتابۆلیزمی چەوری دەخاتە سەر. لە تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵدا، دوای بەکارهێنانی ئیپامۆرلین، ڕێژەی چەوری لە جەستەی ئاژەڵەکاندا کەمیکردووە، بەتایبەتی لە ناوچەکانی وەک سک. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە هۆرمۆنی گەشەکردن لیپازی هەستیار بە هۆرمۆن (HSL) لەناو خانە چەورییەکاندا چالاک دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی هایدرۆلیسیسی ترایگلیسیریدەکان بۆ ترشە چەوریەکان و گلیسیرۆل. پاشان ترشە چەورییەکان دەچنە ناو مایتۆکۆندریایەکانەوە بۆ ئۆکساندنی β بۆ بەرهەمهێنانی وزە. هەروەها هۆرمۆنی گەشەکردن ڕێگری دەکات لە جیاکردنەوەی خانە چەورییەکان و ژمارەیان کەمدەکاتەوە و زیاتر ڕێژەی چەوری لەش کەمدەکاتەوە. ئیپامۆرلین، بە یارمەتیدانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە، ڕۆڵی هەیە لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری و کۆنترۆڵکردنی کێشی جەستە.
کاریگەری لەسەر چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان
هۆرمۆنی گەشە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان. ئیپامۆرلین، بە یارمەتیدانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە، بارودۆخێکی لەبار بۆ چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان دابین دەکات. لە شانە تێکچووەکاندا، هۆرمۆنی گەشە دەتوانێت هاندەری زیادبوون و جیاکردنەوەی خانەکان بێت، پەرە بە دروستکردنی پێکهاتەکانی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی وەک کۆلاجین بدات و چاکبوونەوەی برینەکان خێراتر بکات. لە مۆدێلەکانی برینداربوونی پێستدا، دوای بەکارهێنانی ئیپامۆرلین، زیادبوونی ڕیشاڵە گەورەکان لە شوێنی برینەکەدا خێراتر دەبێت، نیشتنی کۆلاجین زیاد دەکات و کاتی چاکبوونەوەی برینەکە کورت دەبێتەوە. ئەمە دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ هۆرمۆنی گەشە کە یارمەتی دەردانی ڕیشاڵە گەورەکانی سایتاکاینەکانی وەکو گۆڕینی فاکتەری گەشە-β (TGF-β)، کە زیاتر هاندەری زیادبوونی ڕیشاڵە گەورەکان و دروستکردنی کۆلاجین. هەروەها هۆرمۆنی گەشەکردن یارمەتی زیادبوون و کۆچی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان دەدات، ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ دروستبوونی خوێنبەرە نوێیەکان بۆ دابینکردنی خۆراک و ئۆکسجینی پێویست بۆ شانە تێکچووەکان، بەمەش چاککردنەوەی شانەکان خێراتر دەکات. ڕۆڵی ئیپامۆرلین لە پێشخستنی چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان، وای لێدەکات کە کاندیدێکی بەڵێندەر بێت بۆ بەکارهێنانی ئەگەری لە چارەسەرکردنی زەبر، نەشتەرگەری جوانکاری و بوارەکانی تردا.
بەکارهێنانی ئیپامۆرلین لە بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
بەکارهێنانی ئەگەری لە بواری پزیشکیدا
چارەسەری کەمی هۆرمۆنی گەشە: کەمی هۆرمۆنی گەشە حاڵەتێکە بەهۆی کەمی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردنەوە دروست دەبێت، بە کورتی باڵا و دواکەوتنی گەشەکردن و گەشەکردن دەناسرێتەوە. بە بەراورد لەگەڵ چارەسەری جێگرەوەی هۆرمۆنی گەشەی تەقلیدی، ئیپامۆرلین دەردانی هۆرمۆنی گەشەی ناوخۆیی هاندەدات، دوورکەوتنەوە لە هەندێک کاریگەری لاوەکی پەیوەست بە بەکارهێنانی درێژخایەنی هۆرمۆنی گەشەی دەرەکی. توێژینەوە کلینیکیەکان دەریانخستووە کە لە هەندێک لە نەخۆشەکاندا کە کەمی هۆرمۆنی گەشەیان هەیە، بەکارهێنانی ئیپامۆرلین بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی هۆرمۆنی گەشەکردن زیاد دەکات و گەشەی باڵا خێراتر دەکات و کوالیتی ژیان باشتر دەکات.
چارەسەری دژە پیربوون: لەگەڵ بەرزبوونەوەی تەمەنی مرۆڤەکان وردە وردە دەردانی هۆرمۆنی گەشە کەم دەبێتەوە، ئەمەش پەیوەندییەکی نزیک بە زۆرێک لە گۆڕانکارییە فیزیۆلۆژییەکانی پەیوەست بە تەمەنەوە هەیە. ئیپامۆرلین کە یارمەتی دەردانی هۆرمۆنی گەشە دەکات، ڕۆڵێکی دیاریکراوی هەیە لە بواری دژە پیربووندا. بە زیادکردنی ئاستی هۆرمۆنی گەشە، ئیپامۆرلین لەوانەیە پێکهاتەی لەش لە کەسانی بەساڵاچوودا باشتر بکات، بارستەی ماسولکەکان زیاد بکات، کەڵەکەبوونی چەوری کەم بکاتەوە، چڕی ئێسک بەرز بکاتەوە و لاستیکی پێست باشتر بکات. تاقیکردنەوە کلینیکیەکان دەریانخستووە کە ئەو کەسە بەساڵاچووانەی کە ئیپامۆرلین بە ژەمە گونجاوەکان بەکاردەهێنن، تووشی باشتربوونی کارکردنی جەستەیی، توانای بەرگەگرتن و باری دەروونی دەبن.
یارمەتیدانی چاکبوونەوەی برین: ئیپامۆرلین یارمەتی چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان دەدات لەڕێگەی هاندانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە. لە پراکتیکی پزیشکیدا، بۆ ئەو نەخۆشانەی کە هەندێک برینیان هەیە، وەک سووتاوی یان شکان، بەکارهێنانی ئیپامۆرلین دەتوانێت چاکبوونەوەی برینەکان خێراتر بکات و ڕوودانی ئاڵۆزییەکان کەم بکاتەوە. لە نەخۆشانی سووتاودا، ئیپامۆرلین دەتوانێت یارمەتی پۆششی پۆششی ڕووی برین بدات و دروستبوونی پەڵە کەم بکاتەوە؛ لە نەخۆشانی شکاندا، دەتوانێت یارمەتی دروستبوونی چەوری ئێسک بدات و چاکبوونەوەی شکان خێراتر بکات. ئەمە بژاردەیەکی نوێی چارەسەری یارمەتیدەر بۆ بەڕێوەبردنی زەبر و زەنگ دابین دەکات، لەگەڵ توانای بەرزکردنەوەی دەرئەنجامەکانی چارەسەرکردن.
بەکارهێنان لە پزیشکی وەرزشیدا
بەهۆی توانای هاندانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە، دەتوانێت بارستەی ماسولکەکان زیاد بکات و توانای وەرزشی بەرز بکاتەوە و چاکبوونەوەی دوای وەرزشکردن خێراتر بکات. لە وەرزشوانانی سەرقاڵی ڕاهێنانی چڕی بەرزدا، ڕەنگە ئیپامۆرلین یارمەتیان بدات بۆ وەرگرتنەوەی هێزی جەستەیی خێراتر و کەمکردنەوەی ماندوێتی ماسولکەکان و کەمکردنەوەی مەترسی برینداربوون. لە وەرزشوانانی بەرگەگرتندا، ڕەنگە ئیپامۆرلین بەرگەگرتنی وەرزشکردن بەرز بکاتەوە بە یارمەتیدانی میتابۆلیزمی چەوری؛ لە وەرزشوانانی بەهێزدا، دەتوانێت هێز و هێزی ماسولکەکان زیاد بکات.
ئەنجام
بە کورتی، وەک پێنتاپێپتیدێک کە یارمەتی دەردانی هۆرمۆنی گەشە دەکات، ئیپامۆرلین ڕۆڵی بەرچاو لە گەشەکردن و گەشەکردن، ڕێکخستنی گۆڕانکاری خۆراک، چاککردنەوەی شانەکان و بوارە جیاوازەکانی تری بەکارهێناندا نیشان دەدات.
سەرچاوەکان
[1] پاپاک م. ئیپامۆرلین - struktura i funkcija، 2016[C]. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:78470780. ئەم لینکە تایبەتە بە کۆڕپوس
[2] Adeggate E, Ponery AS, Emirates U A. بابەتی سەرەتایی میکانیزمی دەردانی ئەنسۆلین لە پەنکریاسی مشکی ئاسایی و شەکرە، 2004[C]. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:74621068. ئەم بەرهەمە زانستییە
[3] ڕاون ک، هانسن بی ئێس، جۆهانسن ئێن ئێڵ، و هاوکارانی. ئیپامۆرلین، یەکەم دەردانی هۆرمۆنی گەشەی هەڵبژێردراو.[J]. گۆڤاری ئەوروپی بۆ زانستی هێلکەدان، 1998، 139 5:552-561.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
