▎ ޑަރމޯފިން ރިސާޗް
ޑަރމޯފިންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ހޯދުން: 1970 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ސައިންސްވެރިން ޚާއްސަވެފައިވަނީ ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުން ޚާއްޞަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ މާއްދާތައް ހޯދުމަށެވެ. އީވޮލޫޝަންގެ ދިގު ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ޖަނަވާރުތަކުން ތިމާވެއްޓަށް ހޭނުމަށްޓަކައި އަދި ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަކާތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ތަފާތު ޚާއްޞަ ބަޔޯމޮލިކިއުލްތައް އުފައްދާނެކަން މީހުންނަށް މަޑުމަޑުން ވިސްނިފައިވާއިރު، މި މޮލިކިއުލްތަކުގައި ބޭސްވެރިކަމުގެ މުހިންމު އަގުތަކެއް ހުރެދާނެއެވެ.
އެމްފިބިއަން ސްކިންގެ ޚާއްޞަކަން: އެމްފިބިއަންސްގެ ހަންގަނޑުގައި ނޭވާލުމާއި، ރައްކާތެރިވުމާއި، ސެކްރެޝަން ފަދަ އެތައް ވަޒީފާއެއް އަދާކުރެއެވެ. އެމްފިބިއަންސްގެ ހަމުގެ ގްލޭންޑްތަކުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ނިކުމެދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ގުދުރަތީ ދުޝްމަނުންގެ ކިބައިން ދިފާއުވުމާއި ތިމާވެއްޓަށް ހޭނުމަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މާއްދާތަކެކެވެ. ގިނަ އެމްފިބިއަންސްގެ ހަމުގެ ސެކްރެޝަންތަކުގައި މުއްސަނދި ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކެއް ހިމެނޭއިރު، މިއީ ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރތަކާއި ތަފާތު ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ މާއްދާތަކެއް ކަމުން ގިނަ ސައިންސްވެރިންގެ ސަމާލުކަން ލިބެއެވެ.
ޑަރމޯފިން ހޯދުން: 1981 ވަނަ އަހަރު އިޓަލީގެ ސައިންސްވެރިން އެންމެ ފުރަތަމަ ޑަރމޯފިން އެކަހެރިކުރީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ގަސްގަހާގެހި (Phyllomedusa sauvagii) ގެ ހަމުގެ ސެކްރެޝަންތަކުންނެވެ. ގަސް ކަނޑުމަހުގެ ހަންގަނޑުން ނިކުންނަ މާއްދާތައް ތަޙުލީލުކޮށް، ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތައް ދެނެގަތުމުގެ ތެރެއިން، އޭގައި ހިމެނޭ ޑަރމޯފިން އަކީ ތަދުކެނޑުމުގެ ވަރުގަދަ އަސަރެއް ކުރާ އަދި އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅުން ބޮޑު އެއްޗެއްކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މި ހޯދުމުގެ ސަބަބުން ތަދު ފިލުވުމުގެ ދާއިރާއިން އާ ދިރާސާ މިސްރާބެއް ހުޅުވިގެން ދިޔައެވެ.
ޑަރމޯފިންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
1. އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އަށް ބައިންޑްވުން
ޑަރމޯރފިން އަކީ μ-އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ޚިޔާރުކޮށްގެން ގުޅިދާނެ ވަރުގަދަ އޮޕިއޯއިޑް ކަހަލަ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މި ބައިންޑިންގ ގެ ސަބަބުން ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވެ، އޭގެ ސަބަބުން ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އަސަރުތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް އުފެދެއެވެ [1، 2] . މިސާލަކަށް ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި އޭގެ ސަބަބުން ތަދުކެނޑުމުގެ ވަރުގަދަ އަސަރެއް ފެނިފައިވެއެވެ [1، 2] . އޭގެ ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރު ހާސިލް ކުރެވޭނީ ރިހުން ސިގްނަލްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން ހުއްޓުވައިގެންނެވެ. ރިހުން ސިގްނަލްތައް ނިއުރޯންތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމުން ނިއުރޯންތައް އެކްސައިޓޭޝަން އާއި ފަޔަރ ކުރުން މެދުވެރިވާނެއެވެ. ޑަރމޯފިން μ-އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރ އާއި ގުޅުމަށްފަހު، ނިއުރޯންތަކުގެ އެކްސައިޓޭޝަން ހުއްޓުވައި، ރިހުން ސިގްނަލްތައް ޓްރާންސްމިޓްވުން މަދުކޮށްދެއެވެ.
2. ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ސްޕައިނަލް ކޯޑް ލެވެލްގައި ކުރާ އަސަރުތައް
އިންސާނުންގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ޑަރމޯފިން ލޭހޮޅިތަކަށް ދިނުމުން ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު ވޮލަންޓިއަރުންގެ ނޮސިސެޕްޓިވް ފްލެކްސަރ ރިފްލެކްސް ތްރެޝްހޯލްޑް ވަރަށް ބޮޑަށް އަދި ދިގުދެމިގެންދާ ގޮތަށް އިތުރުވެދާނެއެވެ [2] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަރމޯފިން އިން ސްޕައިނަލް ކޯޑް ލެވެލްގައި ނޮސިސެޕްޓިވް ސިގްނަލްތައް ޓްރާންސްމިޓްވުން ހުއްޓުވޭނެ ކަމެވެ. މި އަސަރު ފުރިހަމައަށް ދިގުދެމިގެންދާ ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންޖަރީ ހުންނަ މީހުންގެ ކިބައިން ވެސް ފެންނައިރު، ޑަރމޯފިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ސްޕައިނަލް ކޯޑް ލެވެލްގައި ނޮސިސެޕްޓިވް ޓްރާންސްމިޝަން ހުއްޓުވުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރާކަން އިތުރަށް ކަށަވަރުވެއެވެ.
ނަލޮކްސޯން އިން ނޮސިސެޕްޓިވް ސްޕައިނަލް ރިފްލެކްސް އަށް ޑަރމޯފިންގެ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓް ބައެއް ގޮތްގޮތުން (ގާތްގަނޑަކަށް 50%) ރިވަރސް ކޮށްދެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ ޑަރމޯފިން ސްޕައިނަލް އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސްގެ އެކި ޕޮޕިއުލޭޝަންތަކާ މުޢާމަލާތުކޮށްގެން ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރެއް އުފެއްދުމަށް ވެދާނެއެވެ [2] ..
މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ޑީއެމް އިންޓްރާސެރެބްރޯވެންޓްރިކިއުލަރ އިން ދިނުމުން ދިގުދެމިގެންދާ އެންޓިނޮސިސެޕްޓިވް އެކްޓިވިޓީއެއް އުފެދެއެވެ [1] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަރމޯފިން އިން މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށްގެން ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ ކަމެވެ. ނަމަވެސް މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގައި ޑަރމޯފިންގެ އަމަލުކުރާ ވަކި މެކޭނިޒަމް އަދި ފުރިހަމައަށް ނޭނގެއެވެ.
ކަޅުކުކުޅުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި ލޭހޮޅިތަކަށް ޑަރމޯފިން އިންޖެކްޓް ކުރުމަށްފަހު ކަޅުކުކުޅުގެ ސުލޫކުގައި މަޑުމައިތިރިވެ ހަރަކާތްތެރި ނުވާ ވަގުތު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެ، ހިލޭސާބަހަށް ކުރާ ހަރަކާތްތައް މަދުވި ނަމަވެސް ހިޕޯކެމްޕަލް އިލެކްޓްރޯއެންސެފަލޯގްރާމްގެ އުސޫލާއި ފްރީކުއެންސީއަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރި [3] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަރމޯފިންގެ އަސަރު ވަކި ވަކި ސުލޫކުތަކަށާއި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ކޮށްފާނެ ކަމަށެވެ.
3. ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޓްރެކްޓަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ޑަރމޯފިން އަކީ ކުދިންގެ ގޮހޮރުގެ ޕްރޮޕަލްޝަނަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މޯފިން އާއި އަޅާބަލާއިރު، އިންޓްރާސެރެބްރޯވެންޓްރިކިއުލަރ އިންޖެކްޝަން އިން ޑަރމޯފިން އިން ގޮހޮރުގެ ޕްރޮޕަލްޝަން ވެސް މޯފިން ފަދައިން ހުއްޓުވާއިރު، އޭގެ ހަރަކާތް މޯފިންގެ ހަރަކާތްތަކުގެ 143 ގުނަ އިތުރުވެއެވެ [4] . ޑަރމޯފިން އަށް ނެލޮކްސޯންގެ އެންޓާގޮނިސްޓިކް އަސަރަކީ މޯފިން އަށް ކުރާ އެންޓާގޮނިސްޓިކް އަސަރަށް ވުރެ މާ ކުޑަ އަސަރެކެވެ. ކުއަޓަރނައިޒްޑް ނެލޮކްސޯން އިންޓްރާސެރެބްރޯވެންޓްރިކިއުލަރ އިން ދިނުމުން ގޮހޮރަށް އިންޓްރާސެރެބްރޯވެންޓްރިކިއުލަރ ޑަރމޯރފިންގެ އަސަރާއި ދެކޮޅު ހަދާއިރު، އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން ދިނުމުން ފައިދާ ލިބެނީ ހަމައެކަނި 8އެމްޖީ/ކިލޯގެ ޑޯޒަކަށެވެ. އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލްކޮށް ޑަރމޯފިން ދިނުމަކީ އެންމެ ބޮޑު އެފެކްޓިވް ޑޯޒް (ރަޓަކަށް 0.56 މައިކްރޯގްރާމް) ގައި މުޅިން ނާކާމިޔާބު އެއްޗެކެވެ. ޑަރމޯފިންގެ އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަންގެ ޑޯޒް އިތުރުކުރުމުން (ކިލޯގްރާމް 12 އިން 6400 މައިކްރޯގްރާމް އަށް) ގޮހޮރުގެ ޕްރޮޕަލްޝަން އަށް އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓެއް ކުރާއިރު، އެއީ ޑޯޒް އިން މިނިވަން ނަމަވެސް ދުވަހަކުވެސް %50 އަށްވުރެ މައްޗަށެވެ. މި އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަންގެ އަސަރާއި ދެކޮޅު ހެދޭނީ ހަމައެކަނި ނެލޮކްސޯންގެ މަތީ ޑޯޒް (30އެމްޖީ/ކިލޯ، އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން) އިންނެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަރމޯފިންގެ އަސަރު ގޮހޮރަށް ކުރާއިރު ސެންޓްރަލް އަދި ޕެރިފެރަލް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ވެސް ހިމެނިދާނެ ކަމަށެވެ.
4. މަސްތަކަށް ކުރާ އަސަރު
ޑަރމޯފިން އެކްޝަން ދިރާސާކޮށްފައިވަނީ ފްރޮގް ސްޓޮމޭޗް މަސްގަނޑުގެ ކްރޮސް ސެކްޝަން ސްޓްރިޕްގައި މެކަނޮގްރަފިކް ރެކޯޑަރަކުންނެވެ [5] . މި ދިރާސާގެ ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑަރމޯފިން (10 (-5)-10 (-8) އެމް) އަކީ އެސިޓައިލްކޮލިންގެ އަމަލު، އަމިއްލައަށް ހަރަކާތްތެރިވުމާއި، ސީދާ އިލެކްޓްރިކަލް ސްޓިމިއުލޭޝަންގެ ސަބަބުން މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވުން ހުއްޓުވާ އެއްޗެކެވެ. މި ހުރިހާ އަސަރެއް ފަހަތަށް ޖައްސަން އުނދަގޫ ވެއެވެ. މަސްގަނޑުގެ ކޭ (+) ޑިޕޮލަރައިޒޭޝަން (KCl - 100mM) ގެ ތެރޭގައި އިންކިއުބޭޝަން މީޑިއަމް އަށް ޑަރމޯފިން އިންޖެކްޓް ކޮށްފިނަމަ، އަމިއްލައަށް ހިނގާ އަދި އިންޑައުސް ކުރެވޭ ހަރަކާތްތައް ހުއްޓުވޭކަށް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ޑަރމޯފިން އަކީ ވޯލްޓޭޖަށް ބަރޯސާވާ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މަސް ސެލް މެމްބަރޭންގެ ވޯލްޓޭޖަށް ބަރޯސާވާ Ca (2+) ޗެނަލްތަކަށް އަމަލުކޮށްފާނެއެވެ.
5. މޮލިކިއުލަރ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އާއި އޮންނަ ގުޅުން
ޑަރމޯރފިން އަށް މޮލިކިއުލަރ މެކޭނިކަލް ސިމިއުލޭޝަންތައް ކުރެވިފައިވެއެވެ (ޕައްޓަބިރާމަން އެން، 1986). މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑަރމޯފިން ސިކުއެންސްގައި ހުންނަ އެން-ޓާރމިނަސްގައި ހުންނަ ޑީ-އަލާ2 އަދި ސީ-ޓާރމިނަސްގައި ހުންނަ އެލް-ޕްރޯ6 ރެސިޑިއު އިން ދޭހަވަނީ β-ޓާން އެއް އުފެދިދާނެ ކަމެވެ. ސްޓިރިއޯކެމިކަލް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ޕެޕްޓައިޑްގެ އެން-ޓާރމިނަސްގައި ތިން ވައްތަރެއްގެ (II'، III'، އަދި V') β-ޓާރންސް އާއި، ސީ-ޓާރމިނަސްގައި ދެ ވައްތަރެއްގެ (I އަދި III) β-ޓާންސް ހުރެދާނެއެވެ. މޮލިކިއުލަރ މެކޭނިކްސް ހިސާބުތަކުގައި ޑަރމޯފިންގެ ރިލޭޓިވް ސްޓެބިލިޓީ ވަޒަންކުރުމަށްޓަކައި 6 ފޯލްޑްޑް ކޮންފޯމަޝަން އަދި އެއް އެކްސްޓެންޑްޑް ކޮންފޯމަޝަން ބެލިއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ތިން ފޯލްޑް ކޮންފޯމަޝަންގައި ހަކަތަ ދަށްވެ، ތިރީގައިވާ އާންމު ސިފަތައް ހުރެއެވެ: އެއްގޮތް ހަކަތަ، ތިން ހައިޑްރޯޖަން ބޮންޑް، ސެމީ ރިޖިޑް β-ޝީޓް ފްރެގްމެންޓެއް، އަދި ރަނގަޅު Tyr1-Tyr5 އިންޓަރެކްޝަން އެވެ. ޑަރމޯފިން އާއި μ-ރިސެޕްޓަރ އާއި ދެމެދު ޚިޔާރުކުރެވޭ މުޢާމަލާތުގައި β-ޝީޓް ސްޓްރަކްޗަރ ގެ ވުޖޫދުގެ ދައުރެއް އޮވެދާނެއެވެ.
ޑަރމޯފިންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ޕޭން މެނޭޖްމަންޓަށް ބޭނުންކުރެވޭ: 1985 ވަނަ އަހަރު ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ޕޭން މެނޭޖްމަންޓްގައި ޕްލޭސިބޯ އާއި ރެފަރެންސް ކޮމްޕައުންޑް މޯފިންއަށްވުރެ އިންޓްރާތެކަލް ރޫޓުން ދިން ޑަރމޯފިން މާބޮޑުތަނުން ފައިދާހުރި [6، 7] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ރިހުން ފިލުވައިދިނުމުގައި ޑަރމޯފިން އަށް ބޮޑު ފުރުސަތެއް ލިބިދާނެ ކަމެވެ. ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ބަލިމީހުންނަށް ރިހުން މެނޭޖްކުރުމުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހުންގެ އަރާމު ރަނގަޅުވުމުގެ އިތުރުން ބަލިމީހުން ރަނގަޅުވެ އާންމު ދިރިއުޅުމަށް އެނބުރި ދިއުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ޕެލިއޭޓިވް ކެއާގައި ބޭނުންކުރުން: އޭގެ މޮޅު ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރަށް ބަލާއިރު، ޑަރމޯފިން އަކީ ކުރިއަރާފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޕެލިއޭޓިވް ކެއާގައި ވެސް ބޭނުންކުރުމަށް ލަފާދީފައިވެއެވެ [6، 7] . ޕެލިއޭޓިވް ކެއާގައި ބަލިމީހުންގެ ތަދު ފިލުވައިދިނުމަކީ މުހިންމު އަމާޒެއް ކަމަށާއި، ވަރުގަދަ ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރާއި، ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ނުރައްކާ ނިސްބަތުން ކުޑަ ޑަރމޯފިން އަކީ ކުރިއަރާފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ތަދު ފިލުވައިދިނުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށެވެ.
ސްޕައިނަލް ޕޭން އަށް އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓް: ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑަރމޯފިން އަކީ ސްޕައިނަލް ކޯޑްގައި ނޮސިސެޕްޝަން ޓްރާންސްމިޓްވުން ހުއްޓުވާ އެއްޗެކެވެ. ދުޅަހެޔޮ ވޮލަންޓިއަރުންގެ ތެރޭގައި 0.16mg/kg ޑަރމޯފިން ލޭނާރުތަކަށް ދިނުމުން ނޮސިސެޕްޓިވް ފްލެކްސަރ ރިފްލެކްސްގެ ތެރެސްހޯލްޑް ވަރަށް ބޮޑަށް އަދި ދިގުދެމިގެންދާ ގޮތަށް އިތުރުވެދާނެއެވެ [8] . ފުރިހަމަ ކްރޮނިކް ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންޖަރީއެއް ލިބިފައިވާ މީހުންގެ ކިބައިން ވެސް މިފަދަ އަސަރުތަކެއް ފެނިފައިވާއިރު، މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަރމޯފިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ސްޕައިނަލް ކޯޑް ލެވެލްގައި ތަދު ފޯރުކޮށްދިނުން ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށެވެ. ބުރަކަށީގައި ރިއްސުމަށް ކުރާ މި އިންހިބިޓޯރީ އަސަރަކީ ބުރަކަށީގެ ރިއްސުމާ ގުޅުންހުރި ރިހުންތަކުގެ ބަލިތައް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ އުއްމީދެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޑަރމޯރފިން އަކީ μ-އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިފައިވާ ވަރުގަދަ އޮޕިއޯއިޑް ކަހަލަ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ތަދުކެނޑުމުގެ ބޮޑު އަސަރެއް ދައްކައި، ސްޕައިނަލް ކޯޑްގައި ނޮސިސެޕްޓިވް ސިގްނަލްތައް ޓްރާންސްމިޓްވުން ހުއްޓުވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ޕޭން މެނޭޖްމަންޓާއި، ޕެލިއޭޓިވް ކެއާ ފަދަ ކަންކަމުގައި ޕޮޓެންޝަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކެއް ހުރުމުން، ތަދު ފަރުވާއަށް އާ ޚިޔާލުތައް ގެނެސްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ޖިއުލިއާނޯ ފޮންޓަނީ އަކީ އިޓަލީގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ސިއެނާއާ ގުޅިގެން ނިއުރޯސައިންސް އާއި ފިޒިއޮލޮޖީ އަށް ފޯކަސް ކުރާ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާ ވަނީ ގުދުރަތީ ގޮތުން އުފެދޭ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށްވާ ޑަރމޯފިންގެ ސަބަބުން ކަޅުކުކުޅުގެ ސުލޫކާއި ހިޕޯކެމްޕަލް އިލެކްޓްރިކަލް އެކްޓިވިޓީއަށް ކުރާ އަސަރުތައް ދިރާސާކޮށް، އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރުގެ މަސައްކަތް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީފަ އެވެ. އަދި ފަދަ ޖާނަލްތަކުގައި ޕަބްލިކޭޝަންތަކާއެކު ސިކުނޑީގެ ހަރަކާތާއި ސުލޫކާ އޮންނަ ގުޅުން ވެސް އޭނާގެ މަސައްކަތް ތަހުގީގުކޮށްފައިވެ އެވެ . ލައިފް ސައިންސަސް ޖިއުލިއާނޯ ފޮންޓަނީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [3] ގައެވެ.
