ڕێتاتروتید ٢٠ملگم

▎ پێکهاتەی ڕێتاتروتید

سەرچاوە: PubChem

ڕێزبەندی: YA⊃1؛QGTFTSDYSI-L⊃2؛LDKK4AQA⊃1؛AFIEYLLEGGPSSGAPPPS⊃3؛ فۆرمۆلەی گۆگردی: C 221H 342N 46O68 کێشی گۆڕانکاری: 4731 گم/مۆڵ ژمارەی CAS: 2381089-83-2 پابکیم سی ئای دی: 171390338 هاوواتاکان:LY3437943

▎ توێژینەوەی ڕێتاتروتید

پاشخانی توێژینەوەی کۆمپانیای ڕێتاتروتید چییە؟

پاشخانی توێژینەوەکانی کۆمپانیای ڕێتاتروتید پەیوەندییەکی نزیک بە پرسە جیهانییە توندەکانی قەڵەوی و شەکرە هەیە کە تادێت توندتر دەبن، هەروەها سنوورداربوونی دەرمانە چارەسەرییەکانی ئێستا: قەڵەوی و شەکرە مەترسییەکی جددی لەسەر تەندروستی گشتی دروست دەکەن، لەگەڵ پێشبینیکردنی دانیشتوانی قەڵەوی جیهانی تا ساڵی ٢٠٣٥ بگاتە ٤.٠٠٥ ملیار و ژمارەی نەخۆشانی شەکرە بۆ ٥٩٢ کەس زیاد دەکات ملیۆنێک، کە لە ئەنجامدا خەرجییە بەرچاوەکانی چاودێری تەندروستی جیهانی بەهۆی نەخۆشی شەکرە. پێپتیدەکانی ئاگۆنیستی وەرگری فرە ئامانج وەک گیراوەیەک سەریان هەڵداوە، توانای ڕێگریکردن لە قەڵەوی و چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرە و دوورکەوتنەوە لە کاریگەرییە لاوەکییە ژەهراویەکانی دەرمانە هەبووەکان، ئەمەش وایکردووە ببنە ڕەوتێک لە پەرەپێدانی چارەسەری قەڵەوی و شەکرە.

میکانیزمی کارکردنی ڕێتاتروتید چییە؟

ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزە لە ڕێگەی چالاککردنی فرە وەرگرەوە

ڕێتاتروتید ئاگۆنیستێکی سێ وەرگرە کە وەرگری پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپی وابەستە بە گلوکۆز (GIPR)، وەرگری پێپتیدی هاوشێوەی گلوکاگۆن-1 (GLP-1R) و وەرگری گلوکاگۆن (GCGR) دەکاتە ئامانج. لە یەک کاتدا ئەم سێ وەرگرە چالاک دەکات، میتابۆلیزمی وزە لە ڕێگەی چەندین ڕێڕەوەوە ڕێکدەخات.

کرداری ئاگۆنیستی GIPR: 

GIP هۆرمۆنێکی دەردانی ئەنسۆلینی ڕیخۆڵەیە کە لەلایەن خانەکانی K ڕیخۆڵەوە دەردرێت و دوای ژەمەکان دەردرێت. ڕیتاتروتید GIPR چالاک دەکات، دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش دەبات، هەستیاری ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، و بەم شێوەیە یارمەتی جەستە دەدات بە شێوەیەکی کاریگەرتر گلوکۆز هەڵبمژێت و بەکاری بهێنێت، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێت. سەرەڕای ئەوەش، GIP لەوانەیە کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری هەبێت بە ڕێکخستنی کارکردنی خانە چەورییەکان و کەمکردنەوەی کەڵەکەبوونی چەوری ^[1]..

چالاکیی ئاگۆنیستەکانی GLP-1R: 

GLP-1 هۆرمۆنێکی پێپتیدە کە لەلایەن خانەکانی L ی ڕیخۆڵەوە دەردرێت. دوای چالاککردنی GLP-1R، Retatrutid کاریگەری سودبەخشی جۆراوجۆر بەرهەم دەهێنێت. دەتوانێت دەردانی ئەنسۆلین بە شێوەیەکی وابەستە بە چڕیی گلوکۆز هان بدات، بەمەش ئاستی شەکری خوێن دادەبەزێت. دەبێتە هۆی دواخستنی بەتاڵبوونەوەی گەدە و زیادکردنی تێربوون و کەمکردنەوەی وەرگرتنی خۆراک. هەروەها ڕەنگە ئاگۆنیزمی GLP-1R کار لەسەر سیستەمی دەماری ناوەندی بکات، ئارەزووی خواردن و هاوسەنگی وزە ڕێکبخات، بەمەش یارمەتی دابەزاندنی کێش دەدات ^[2]..

کاریگەرییەکانی ئاگۆنیستەکانی GCGR: 

گلوکاگۆن بە شێوەیەکی گشتی ئاستی گلوکۆزی خوێن زیاد دەکات، بەڵام لە ژێر کاریگەری Retatrutid، ئاگۆنیزمی GCGR کاریگەری جیاواز بەرهەم دەهێنێت. یارمەتی گلایکۆجینۆلیسیس و گلوکۆنۆجینێسیس دەدات لە جگەردا. لە ژێر کاریگەرییە یەکگرتووەکانی ڕێتاتروتیددا، جەستە هەست بە زیادبوونی سادەی ئاستی گلوکۆزی خوێن ناکات بەڵکو لەبری ئەوە میتابۆلیزمی وزە ڕێکدەخات بۆ زیادکردنی تێکچوونی چەوری، بەمەش دابەزاندنی کێش و باشترکردنی میتابۆلیزم بەدەستدەهێنێت. هەروەها ڕەنگە ئاگۆنیزمی GCGR کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری جگەر هەبێت، کەمکردنەوەی کەڵەکەبوونی چەوری جگەر ^[3]..

کاریگەری لەسەر پرۆسەی فیزیۆلۆژی پەیوەست بە میتابۆلیزم

بە کارکردن لە یەک کاتدا لەسەر سێ وەرگرەکەی پێشوو، ڕێتاتروتید کاریگەری لەسەر چەندین پرۆسەی فیزیۆلۆژی پەیوەست بە میتابۆلیزم هەیە.

ڕێکخستنی گلوکۆزی خوێن: 

بە چالاککردنی GIPR و GLP-1R بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی ئەنسۆلین، و ڕێکخستنی گونجاوی GCGR، Retatrutid دەتوانێت ئاستی گلوکۆزی خوێن دابەزێنێت. کاریگەری دابەزینی شەکرەی خوێن کاتێک بەرچاو دەکەوێت کە گلوکۆزی خوێن بەرز دەبێتەوە، لە کاتێکدا بەدووری نازانرێت ببێتە هۆی دابەزینی شەکری خوێن کاتێک گلوکۆزی خوێن ئاسایی بێت، ئەمەش سوودبەخشە بۆ کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن لە نەخۆشانی شەکرەدا ^[4]..

بەڕێوەبردنی کێش: 

ڕێتاتروتید کاریگەرییەکی بەرچاو لە بەڕێوەبردنی کێشدا نیشان دەدات. بە چالاککردنی GLP-1R، بەتاڵبوونەوەی گەدە خاو دەکاتەوە و تێربوون زیاد دەکات و وەرگرتنی خۆراک کەم دەکاتەوە؛ بە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری، یارمەتی تێکچوونی چەوری و خەرجکردنی وزە دەدات، بەمەش کێش دادەبەزێت. تاقیکردنەوە کلینیکیەکان دەریانخستووە کە نەخۆشانی قەڵەو یان کێشی زیادە کە بە ڕێتاتروتید چارەسەر کراون، لە ماوەی دیاریکراودا تووشی دابەزینی کێشی بەرچاو دەبن ^[5،6]..

ڕێکخستنی چەوری: ١. 

چارەسەری ڕێتاتروتید پرۆفایلی چەوری نەخۆشەکان باشتر دەکات. ئاستی سێ گلیسیرید (TG) و کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی نزم (LDL-C) و کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی زۆر نزم (VLDL-C) کەمدەکاتەوە، لە هەمان کاتدا ئەپۆلیپۆپڕۆتینەکان ڕێکدەخات، وەک دابەزاندنی ئاستی ئەپۆلیپۆپڕۆتینی B (apoB) و ئەپۆلیپۆپڕۆتینی C -III (apoC-III)، بەمەش ژمارەی گەردیلەکانی چەوری پڕۆتینی پەیوەندیدار کەمدەکاتەوە لەگەڵ ڕەقبوونی خوێنبەرەکان و بەرەوپێشبردنی تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان ^[7]..

باشتربوونی میتابۆلیزمی چەوری جگەر: 

بۆ ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشی جگەری چەوری ناکحولی (NAFLD)یان هەیە کە پەیوەندی بە تێکچوونی میتابۆلیزمەوە هەیە، ڕێتاتروتید بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێژەی چەوری جگەر کەمدەکاتەوە. لە تاقیکردنەوە کلینیکییە پەیوەندیدارەکاندا، ئەو نەخۆشانەی کە بە ژەمە جیاوازەکانی ڕێتاتروتید چارەسەر کراون، کەمبوونەوەی ڕێژەیی بەرچاویان لە ڕێژەی چەوری جگەردا نیشانداوە بە بەراورد بە هێڵی بنەڕەتی، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕێتاتروتید کاریگەرییەکی ڕێکخستنی ئەرێنی لەسەر میتابۆلیزمی چەوری جگەر هەیە، کە سوودبەخشە بۆ باشترکردنی کارکردنی جگەر ^[3]..

وێنەی 1 میکانیزمەکانی کارکردنی ڕێتاتروتید ^[8].

بەکارهێنانەکانی کۆمپانیای ڕێتاتروتید چین؟

چارەسەری قەڵەوی: ١. 

قەڵەوی بووەتە پرسێکی سەرەکی تەندروستی گشتی جیهانی، پەیوەندییەکی نزیک بە سەرهەڵدان و پێشکەوتنی نەخۆشییە درێژخایەنەکانی جۆراوجۆرەوە هەیە. ڕێتاتروتید کاریگەرییەکی بەرچاوی لە چارەسەرکردنی قەڵەویدا نیشانداوە. ئەو نەخۆشە قەڵەوانەی کە بە ڕێتاتروتید چارەسەر کراون، کەمبوونەوەی بەرچاویان لە کێشی جەستەدا هەبووە. لە توێژینەوەیەکی 48 هەفتەیی قۆناغی دووەمی قەڵەویدا، ئەو نەخۆشانەی کە بە 8 میلیگرام و 12 میلیگرام ڕێتاتروتید چارەسەرکراون، کێشیان بە ڕێژەی 22.8% و 24.2% کەمبووەتەوە. لە تاقیکردنەوەیەکی دیکەی قۆناغی دووەمی دوو کوێر، هەڕەمەکی، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ، نەخۆشەکان لە گروپە جیاوازەکانی ژەمە دەرمانەکاندا پلەی جیاوازی دابەزینی کێشیان لە 24 هەفتە و 48 هەفتەدا ئەزموون کرد. گروپی 12mg لە 48 هەفتەدا 24.2% کێشیان دابەزیوە، لەکاتێکدا گروپی پلاسیبۆ تەنها -2.1% کەمبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە. ڕیتاتروتید بە شێوەیەکی کاریگەر کێشی جەستە لە نەخۆشانی قەڵەودا کەمدەکاتەوە، ئامرازێکی نوێ و بەهێز بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی دابین دەکات. چارەسەری ڕێتاتروتید بۆ قەڵەوی نەک تەنها کێشی جەستە کەمدەکاتەوە بەڵکو ڕەنگە پرسە تەندروستییەکانی دیکەی پەیوەست بە قەڵەوی باشتر بکات، وەک کەمکردنەوەی فشاری هەڵگرتنی جومگەکان و کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشییەکانی جومگەکانی پەیوەست بە قەڵەوی لەڕێگەی دابەزاندنی کێشەوە؛ هەروەها کەمکردنەوەی کێش ڕەنگە یارمەتیدەر بێت بۆ باشترکردنی ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بە قەڵەوی وەکو وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا ^[3،6]..

چارەسەری جۆری دووەمی شەکرە: ١. 

نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم تێکچوونێکی باوی درێژخایەنی گۆڕانکاری خۆراکییە کە بە بەرگری ئەنسۆلین و دەردانی ئەنسۆلین بەس دەناسرێتەوە. ڕێتاتروتید بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرەدا. هاندانی دەردانی ئەنسۆلین بە چالاککردنی وەرگری GLP-1 و بەرگری ئەنسۆلین باشتر دەکات و ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. هەروەها کاریگەرییەکانی کەمکردنەوەی کێش یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی بارودۆخی نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرە، چونکە قەڵەوی هۆکارێکی گرنگی مەترسییە بۆ جۆری دووەمی شەکرە، هەروەها دابەزینی کێش دەتوانێت هەستیاری ئەنسۆلین بەرز بکاتەوە، ئەمەش یارمەتیدەرێکی زیاترە لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن. لە توێژینەوەکاندا کە نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرەیان تێدابوو، ڕێتاتروتید بووە هۆی دابەزینی کێشی بەرچاو و کەمبوونەوەی بەرچاو لە ئاستی هیمۆگلۆبین A1c (HbA1c)، لەگەڵ کەمبوونەوەی HbA1c بە ڕێژەی 1.64% بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕێتاتروتید نەک تەنها بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی گلوکۆزی خوێن کۆنتڕۆڵ دەکات بەڵکو باری گشتی نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرە لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە باشتر دەکات، لەوانەش دابەزاندنی کێش، بەمەش کوالیتی ژیانیان بەرز دەکاتەوە ^[6]..

چارەسەری نەخۆشی چەوری جگەری بێ کحولی (NAFLD): 

NAFLD برینداربوونی جگەرە کە بەهۆی فشاری گۆڕانکارییەوە پەیوەندییەکی نزیک بە بەرگری ئەنسۆلین و ئامادەیی بۆماوەییەوە هەیە، کە کۆمەڵێک حاڵەت لەخۆدەگرێت لەوانە جگەری چەوری سادەی ناکحولی، هەوکردنی جگەری چەوریی ناکحولی، و نەخۆشی سیرۆزی پەیوەندیدار. ڕێتاتروتید توانای بەڵێندەر لە چارەسەرکردنی NAFLDدا نیشان دەدات. لە تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی، دوو کوێر، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ کە بەشداربووانی تووشبوون بە نەخۆشی چەوری جگەر پەیوەست بە تێکچوونی کارکردنی گۆڕانکاری و ڕێژەی چەوری جگەر ≥10%، لە 24 هەفتەدا، مامناوەندی گۆڕانکاری ڕێژەیی لە ناوەڕۆکی چەوری جگەر لە هێڵی بنەڕەتی جیاوازییەکی بەرچاوی هەبوو لە سەرانسەری گروپەکانی ژەمی Retatrutid: -81.4% لە گروپی 8mg، -82.4% لە 12 mg گروپ، و +0.3% لە گروپی پلاسیبۆ. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕێتاتروتید دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر ڕێژەی چەوری جگەر کەم بکاتەوە، کە گرنگییەکی بەرچاوی هەیە بۆ باشترکردنی نەخۆشیەکانی جگەری نەخۆشانی NAFLD. بەڵێن دەدات وەک بژاردەیەکی چارەسەری نوێ بۆ NAFLD، کە ئەگەری هەیە پێشکەوتنی نەخۆشی خاو بکاتەوە و مەترسی ئاڵۆزییە توندەکانی وەکو سیرۆزیس کەم بکاتەوە ^[3]..

ئەنجام

ڕێتاتروتید توانای بەڵێندەرانەی نیشان دەدات لە باشترکردنی دۆخی نەخۆشی جگەری نەخۆشانی NAFLD، لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە کاردەکات لەوانە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزە، باشترکردنی بەرگری ئەنسۆلین، کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن، و گۆڕینی میتابۆلیزمی چەوری.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

ڕۆزنستۆک، ج زانایەکی نایاب و پیشەکەی پەیوەندییەکی نزیک بە چەندین دامەزراوەی بەناوبانگەوە هەیە، لەوانە سەنتەری پزیشکی باشووری ڕۆژئاوای زانکۆی تەکساس، زانکۆی تەکساس دالاس و سەنتەری ڤیگۆری کەنەدی. توێژینەوەکانی چەندین بوار دەگرێتەوە وەکو هێلکەدان و میتابۆلیزم، پزیشکی گشتی و ناوخۆیی، سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ، دەرمانسازی و دەرمانسازی، و پزیشکی توێژینەوە و تاقیکاری. بەشدارییە سەرنجڕاکێشەکانی لە کۆمەڵگەی ئەکادیمیدا ناساندنی بەرفراوانی بەدەستهێناوە، ئەمەش بەڵگەی هەڵبژاردنی دووبارەی وەک 'توێژەرێکی زۆر ناودار لە بواری پزیشکی کلینیکی' لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢٤، کە تیشک دەخاتە سەر پێگەی بەرچاو و کاریگەری قووڵی لە توێژینەوە پزیشکییە کلینیکییەکاندا. ڕۆزنستۆک ج لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [4].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] برزۆزۆڤسکا پ، فرانچوک ئە، نۆڤینسکا بی، و هاوکارانی. ڕێتاتروتید - شۆڕشگێڕانە کە بەم دواییە پەرەی پێدراوە ئاگۆنیستی GLP - پێداچوونەوە بە ئەدەبیات [J]. کوالیتی لە وەرزشدا، 2024.DOI:10.12775/qs.2024.15.52125.

[2] دۆگریل ئێس ئەی. ڕێتاتروتید کە بەڵێن دەدات لە قەڵەوی (و جۆری دووەمی شەکرە)[J]. بۆچوونی پسپۆڕان لەسەر دەرمانی لێکۆڵینەوە، 2023،32(11):997-1001.DOI:10.1080/13543784.2023.2283020.

[3] سانال ئەی جەی، کاپلان ئێڵ ئێم، فریاس ج پی، و هاوکارانی. ئاگۆنیست وەرگری سێ هۆرمۆنی Retatrutid بۆ نەخۆشی جگەری چەوری پەیوەست بە تێکچوونی کارکردنی گۆڕانکاری: تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی قۆناغی 2a [J]. پزیشکی سروشت، 2024،30:2037-2048.DOI:10.1038/s41591-024-03018-2.

[4] ڕۆزنستۆک ج، فریاس ج، جاسترێبۆف ئەی ئێم، و هاوکارانی. ڕێتاتروتید، ئاگۆنیستێکی GIP، GLP-1 و وەرگری گلوکاگۆن، بۆ ئەو کەسانەی کە جۆری دووەمی شەکرەیان هەیە: تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی، دوو کوێر، پلاسیبۆ و چالاک-کۆنتڕۆڵکراو، گروپی هاوتەریب، قۆناغی 2 کە لە ئەمریکا ئەنجامدراوە[J]. لانسێت، 2023،402(10401):529-544.DOI:10.1016/S0140-6736(23)01053-X.

[5] جاسترێبۆف ئەی ئێم، کاپلان ئێڵ ئێم، فریاس ج پی، و هاوکارانی. سێ جار هۆرمۆن-وەرگر ئاگۆنیست ڕێتاتروتید بۆ قەڵەوی - تاقیکردنەوەیەکی قۆناغی دووەم [J]. گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند، 2023،389(6):514-526.DOI:10.1056/NEJMoa2301972.

[6] لۆپێز دی سی، پاجیمنا جەی تی، میلان ئێم دی، و هاوکارانی. 7792 کاریگەری ڕێتاتروتید بۆ کەمکردنەوەی کێش و کاریگەرییەکانی دڵ و میتابۆلیکی لە نێوان گەورەکاندا: پێداچوونەوەیەکی سیستماتیک و شیکاری مێتا[J]. گۆڤاری کۆمەڵگەی هێلکەدان، 2024،8(1):163-749.DOI:10.1210/jendso/bvae163.749.

[7] نیکۆڵس س، پیرۆ ڤی، لین ی، و هاوکارانی. ئاگۆنیستی وەرگری سێ هۆرمۆنی Retatrutid بە شێوەیەکی بەرچاو پرۆفایلی چەوری پڕۆتین و ئەپۆلیپۆپڕۆتین لە بەشداربووانی قەڵەوی یان کێشی زیادە باشتر دەکات [J]. گۆڤاری دڵی ئەوروپی، 2024،45(1):666-1501.DOI:10.1093/eurheartj/ehae666.1501.

[8] کاتسی ڤ، کۆتسۆپۆلۆس گ، فراگۆلیس سی، و هاوکارانی. ڕێتاتروتید- گۆڕینی یارییەک لە چارەسەری دەرمانی قەڵەوی: بایۆمۆلیکولەکان[Z]. 2025: 15.DOI: 10.3390/biom15060796.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.