ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
1 މަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
އޯވަރވިއު
(1) އެސްފީނާއާއި ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގެ މިހާރުގެ ހާލަތާއި ނުރައްކާތައް
އެސްފީނާ އަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ގިނައިން ފެތުރިފައިވާ އާންމު ދިގުމުއްދަތުގެ އިންފްލެމޭޓަރީ އެއަރވޭ ބައްޔެކެވެ. އޭގެ އަސާސީ ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި، ނޭވާލާ ނިޒާމު ހައިޕަރރެސްޕޮންސިވް ވުމާއި، ރިވަރސިބަލް އެއަރފްލޯ ލިމިޓެޝަން ހިމެނެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ބަލިމީހުންނަށް ނޭވާހިއްލުން، ނޭވާ ކުރުވުން، މޭމަތި ތަތްވުން، އަދި ކެއްސުން ފަދަ އަލާމާތްތައް ފެނުމުން ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ގެއްލުން ލިބި، ފުރާނައަށް ވެސް ނުރައްކާވެދާނެ އެވެ. ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގެ މުހިންމު ކަމަކީ ބްރޮންކައިގެ ކްރޮނިކް ނޮންސްޕެސިފިކް އިންފްލެމޭޝަން ކަމަށާއި، ކެއްސުމާއި ކަރުތެރެ އުފެދުމަކީ މައިގަނޑު ކްލިނިކަލް އަލާމާތްތަކެއް ކަމަށެވެ. މި ހާލަތު އަހަރަކު މަދުވެގެން ތިން މަސް ދުވަހު ޖެހިޖެހިގެން ދެ އަހަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ދެމިއޮވެއެވެ.
(2) އެސްފީނާއާއި ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމުގެ މަރުކަޒީ ދައުރު
އެސްފީނާގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން
ނޭވާހިއްލުން އުފެދުމުގެ ތެރޭގައި އީއޯސިނޯފިލްސް، މާސްޓް ސެލްސް، އަދި ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް ފަދަ އެކިއެކި އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްތައް ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ރިކްރޫޓްވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަހެޔޮކަން ފަށާ އިންޓަރލިއުކިން-4 (IL-4)، އިންޓަރލިއުކިން-5 (IL-5)، އަދި އިންޓަރލިއުކިން-13 (IL-13) ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އަދި ސައިޓޮކިންސް ގެ ސިލްސިލާއެއް ދޫކޮށްލައެވެ. މި އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަމް އަށް ގެއްލުން ލިބި، މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮމާން މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވެ، ރިމޯޑެލިންގ އަށް މަގުފަހިވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ހައިޕަރ ރެސްޕޮންސިވްނެސް އަދި އެއަރފްލޯ ލިމިޓެޝަން އަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
ފޮޓޯ 1 ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަމް އަކީ މާހައުލާއި ފުއްޕާމޭއާ ދެމެދު ޕްރައިމަރީ އިންޓަރފޭސްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ.
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގައި ވައިގެ މަގު ދުޅަވުން
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން މުހިންމު ގޮތެއްގައި މެދުވެރިވަނީ ނިއުޓްރޯފިލްސް، މެކްރޯފޭޖްސް އަދި އެހެނިހެން ސެލްތަކުންނެވެ. އިންފްލެމޭޓަރީ ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ދޫކުރާ ޕްރޮޓީއޭޒްތަކާއި، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް އަދި އެހެނިހެން މާއްދާތަކުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާއަށް ގެއްލުންދީ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރުތައް ބޯވެ، ލޫމެން ހަނިވެ، ގޭސް ބަދަލުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅެއެވެ. އަދި ގިނަ ދުވަހު އިންފްލެމެޓަރީ ސްޓިމިއުލޭޝަން ދިނުމަކީ ބަލި ކުރިއަރައި، ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލި ފަދަ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
(4) ޕޮޓެންޝަލް ތެރަޕީޓިކް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ބްރޮންކޯޖެންގެ ދިރާސާ ބެކްގްރައުންޑް
ނޭވާހިއްލުމާއި ދިގުމުއްދަތުގެ ބްރޮންކައިޓިސްގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަށް މިހާރު ފަރުވާ ދިނުމުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، އާ، ރައްކާތެރި، އަދި ފައިދާހުރި ފަރުވާދޭ މާއްދާތައް ދެނެގަތުމަކީ ކްލިނިކަލް ގޮތުން ބޮޑު މުހިންމުކަމެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް އެތައް މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށް މޮޑިއުލޭޓްކޮށް، ނޭވާހިއްލުން އަދި ދިގުމުއްދަތުގެ ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން ހުއްޓުވައި، މި ހާލަތްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ.
އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަށް ބްރޮންކޯޖަންގެ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓް
(1) އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްތަކަށް ކުރާ ރެގިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓްސް
އީއޯސިނޮފިލްސް އެވެ
އެސްފީނާގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމުގައި އީއޯސިނޮފިލްސް މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. އެމީހުން ދޫކުރާ ވިހަ މާއްދާތައް ކަމަށްވާ އީއޯސިނޮފިލް ކެޝަނިކް ޕްރޮޓީން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ގެއްލުންދީ އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް އިތުރަށް ގޯސްކޮށްދޭ މާއްދާތަކެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ކިމޯޓެކްސިސް އާއި އީއޯސިނޮފިލްސް އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް އެތަކެތި ވަނުން މަދުކޮށްދެއެވެ. ކީމޯކައިން ރިސެޕްޓަރސް، ޚާއްޞަކޮށް ސީސީ ކީމޯކައިން ރިސެޕްޓަރ 3 (CCR3) ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، އީއޯސިނޮފިލްސް އާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ އިތުރުން އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ މެދުގައި ޖެހިލުން ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫތަކުގައި އެތަކެތި އެއްވުން މަދުވެއެވެ.
ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް އެވެ
Th2 ސެލްތަކަކީ ނޭވާހިއްލުން ދުޅަވުމުގައި މުހިންމު ދިފާއީ ސެލްތަކެއް ކަމުން، އައިއެލް-4، އައިއެލް-5، އަދި އައިއެލް-13 ފަދަ ސައިޓޮކިންސް ސެކްރެޓްކޮށް، އީއޯސިނޮފިލް އެކްޓިވޭޝަން އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ހައިޕަރރެސްޕޮންސިވްކަން ކުރިއަރުވައެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން Th2 ސެލް ތަފާތުވުމާއި ވަޒީފާ އަދާކުރުން ހުއްޓުވައި، މި ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން މަދުކޮށްދެއެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖަން އިން ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލްސް (Tregs) ގެ އަދަދާއި ވަޒީފާ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، Th2 ސެލްތަކަށް ޓްރެގްސްގެ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓް އިތުރުކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމާއި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދެއެވެ.
މާސްޓް ސެލްތަކެވެ
އެސްފީނާގެ ހަމަލާތަކުގެ ތެރޭގައި މާސްޓް ސެލްތަކުން ހިސްޓަމިން އަދި ލިއުކޯޓްރިއެންސް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތައް ވަރަށް އަވަހަށް ދޫކޮށްލުމުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮމާން މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވެ ވެސްކިއުލަރ ޕަރމިއޭބިލިޓީ އިތުރުވެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން މާސްޓް ސެލް މެމްބަރޭންސް ސްޓޭބަލްކޮށް، ޑިގްރެނިއުލޭޝަން ހުއްޓުވައި، އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ދޫކުރުން މަދުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސީރިއަސް އިންފްލެމޭޝަން ލުއިކޮށްދެއެވެ.
(2) އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އާއި ސައިޓޮކިންސް އަށް ކުރާ އަސަރު
އިންފްލެމޭޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ދޫކުރުން މަދުކުރުން
މާސްޓް ސެލްތަކުން ހިސްޓަމިން އަދި ލިއުކޯޓްރިއެންސް ދޫވުން ހުއްޓުވުމުގެ އިތުރުން ބްރޮންކޯޖެން އިން ޕްރޮސްޓަގްލެންޑިން ޑީ2 (PGD2) އަދި ތްރޮމްބޮކްސޭން އޭ2 (TXA2) ފަދަ އެހެން އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތަކުގެ މިންވަރު ވެސް ދަށްކޮށްދެއެވެ. މި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތަކުގެ ސަބަބުން ބްރޮންކިއަލް ސްމޫތު މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވެ، މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، ވެސޯޑިލޭޝަން އުފެދި، ބްރޮންކިއަލް އިންފްލެމޭޝަން އިތުރަށް ގޯސްވެދާނެ އެވެ. ސައިކްލޯއޮކްސިޖެނެޒް (COX) ފަދަ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، ބްރޮންކޯޖަން އިން ޕީޖީޑީ2 އަދި ޓީއެކްސްއޭ2 ގެ ސިންތެސިސް މަދުކޮށް، ބްރޮންކިއަލް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކަށް ލުއި ލިބިދެއެވެ.
ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ކުރިންވެސް ދެންނެވި ފަދައިން ނޭވާހިއްލުމުގެ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އެކި ސައިޓޮކިންތަކުގައި އިމްބެލެންސް އުފެދި، IL-4، IL-5، އަދި IL-13 ފަދަ Th2 ވައްތަރުގެ ސައިޓޮކިންސްގެ މިންވަރު މަތިވާއިރު، IL-10 ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް މަދުވެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން އައިއެލް-10 ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސްގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރެވޭއިރު، އައިއެލް-4، އައިއެލް-5، އަދި އައިއެލް-13 ފަދަ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން ހުއްޓުވައި، ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކް އިމްބެލެންސް އިސްލާހުކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ދަށްކޮށްދެއެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖަން އިން ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α (TNF-α) އަދި އިންޓަރފެރޯން-γ (IFN-γ) ފަދަ ސައިޓޮކިންސްގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވާއިރު، މިއީ އެސްފީނާގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ ގައި ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ.
ފޮޓޯ 2 ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދިގުދެމިގެންދާ އިންފްލެމެޓަރީ ބައްޔެއް ކަމަށްވާ އެސްފީނާގެ ސިފައަކީ އީއޯސިނޮފިލިކް އިންފްލެމޭޝަން، މީޔުކަސް ހައިޕަރސެކްރެޝަން، ގޮބްލެޓް ސެލް ހައިޕަރޕްލޭޝިއާ، ނޭވާލާ ނިޒާމު ހައިޕަރ ރެސްޕޮންސިވްނެސް، އަދި ނޭވާހިއްލުން ފަދަ ކަންކަމެވެ.
(3) ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތައް
އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުން
އެސްފީނާގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ގެއްލުން ލިބި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ހުރަސްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަށްވެދާނެ ކަމެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް މަރާމާތުކޮށް އަލުން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، އެ ސެލްތަކުގެ ބެރިއާ ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން އޮކްލޫޑިން އަދި ޓައިޓް ޖަންކްޝަން ޕްރޮޓީން-1 (ZO-1) ފަދަ ޓައިޓް ޖަންކްޝަން ޕްރޮޓީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށް، އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ މެދުގައި ޓައިޓް ޖަންކްޝަންތައް ބެހެއްޓުމާއި، އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އާއި އެލާޖަންސް ގެ އިންފްލަކްސް މަދުކޮށްދެއެވެ.
މާގިނައިން މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި މާގިނައިން މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން ވުމަކީ އެސްފީނާގެ މުހިއްމު ޕެތޮލޮޖިކަލް އެއް ސިފަ އެވެ. މާގިނައިން މީޔުކަސް ހުރުމަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމު ހުއްޓުވައި، ވައިގެ ދައުރުވުން ލިމިޓެޝަން ގޯސްވެދާނެ ކަމެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގައި މޫސިން (MUC) ޖީންތައް އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައިގެން މީޔުކަސް ސިންތެސިސް އާއި ސެކްރެޝަން ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން މޫކޯސިލިއަރީ ކްލިއަރެންސް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުން މީޔުކަސް ނައްތާލުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޕޭޓެންސީ ދަމަހައްޓައިދެއެވެ.
(4) ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ އަށް ކުރާ އަސަރުތައް
އޮމާން މަސްތަކުގެ ސެލްތައް ގިނަވުމާއި ހިޖުރަކުރުން ހުއްޓުވުން
ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ އަކީ ނޭވާހިއްލުމުގައި އަންނަ މުހިންމު ޕެތޮލޮޖިކަލް ބަދަލެއް ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮމާން މަސްގަނޑު ތުނިވުމާއި އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ޖަމާވުން ހިމެނެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮމާން މަސްތަކުގެ ސެލްތައް ގިނަވުމާއި ހިޖުރަކުރުން ހުއްޓުވައި، އެ ސެލްތަކުގެ އަދަދާއި ވޮލިއުމް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ސެލް ސައިކަލާ ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކާއި، ސައިކްލިން ޑިޕެންޑެންޓް ކިނާޒް (ސީޑީކޭ) އަދި ސައިކްލިންސްގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، ބްރޮންކޯޖެން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮމާން މަސްތަކުގެ ސެލްތައް ސެލް ސައިކަލްގެ ވަކި މަރުހަލާތަކުގައި ހައްޔަރުކޮށް، އެ ސެލްތައް ގިނަވުން ހުއްޓުވައެވެ.
އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ޑިޕޮސިޝަން މަދުކުރުން
އެސްފީނާގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ ގެ ތެރޭގައި ފައިބްރޯބްލާސްޓްސް އިން ކޮލަޖަން އަދި ފައިބްރޮނެކްޓިން ފަދަ އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް މާގިނައިން ސިންތެސިސްކޮށް ނިކުމެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރުތައް ބޯވެގެންދެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ފައިބްރޯބްލާސްޓްސް އެކްޓިވޭޓްވުމާއި ޕްރޮލިފަރޭޝަން ހުއްޓުވައި، އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ސިންތެސިސް އާއި ޑިޕޮސިޝަން ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި މެޓްރިކްސް މެޓަލޯޕްރޮޓީނޭޒް (އެމްއެމްޕީ) އާއި އެމީހުންގެ ޓިޝޫ އިންހިބިޓަރސް (ޓީއައިއެމްޕީ) އާއި ދެމެދު އޮންނަ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ޑިގްރެޑޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ ގެ މިންވަރު ލުއިކޮށްދެއެވެ.
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަށް ބްރޮންކޯޖެންގެ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓް
(1) އިންފްލެމެޓަރީ ސެލް ރިކްރޫޓް ކުރުމާއި އެކްޓިވޭޓް ކުރުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ނިއުޓްރޯފިލްސް އެވެ
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމުގައި ނިއުޓްރޯފިލްސް ވެރިކަންކުރާއިރު، އެއިން ދޫކުރާ އިލާސްޓޭޒް ފަދަ ޕްރޮޓީއޭޒްތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ އެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ނިއުޓްރޯފިލް ކީމޯޓެކްސިސް އާއި އެކްޓިވޭޝަން ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި އެތަކެތި ޖަމާވުން މަދުކޮށްދެއެވެ. β2 އިންޓެގްރިން ފަދަ ނިއުޓްރޯފިލްތަކުގެ މަތީގައި އިންޓެގްރިންސް އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައިގެން، އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްތަކުގައި ނިއުޓްރޯފިލްތައް ތަތްވުން މަދުކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫތަކަށް ހިޖުރަކުރުން މަދުވެއެވެ.
މެކްރޯފޭޖްސް އެވެ
މެކްރޯފޭޖްތަކުން ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސްގެ އިންފްލެމޭޓަރީ ޕްރޮސެސްގައި ޕެތޯޖަން ކްލިއަރެންސްގައި ބައިވެރިވުމުގެ އިތުރުން އެކިއެކި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތައް ވެސް ދޫކުރެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން މެކްރޯފޭޖްތަކުގެ ޕޮލަރައިޒޭޝަން ސްޓޭޓް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ (M2-ޓައިޕް) މެކްރޯފޭޖްތަކަށް ބަދަލުވުން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، IL-1β އަދި TNF-α ފަދަ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް ދޫކުރުން މަދުކޮށްދޭއިރު، IL-10 ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށް، ވައިގެ މަގު ދުޅަވުން ލުއިކޮށްދެއެވެ.
(2) އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އަދި ޕްރޮޓީޒްސް އަށް ކުރާ އަސަރު
އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރ ލެވެލްސް ދަށްކުރުން
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި އެކިއެކި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތައް މަތިވެފައި ހުންނައިރު، އެއީ އައިއެލް-8 އަދި ލިއުކޯޓްރިއެން ބީއެލް (އެލްޓީބީ4) އެވެ. މި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތަކުން ނިއުޓްރޯފިލްސް އާއި އެހެނިހެން އިންފްލެމޭޓަރީ ސެލްތައް ދަމައިގަނެ، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް އިތުރަށް ގޯސްކޮށްދެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން މި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތައް އުފެއްދުމާއި ދޫކުރުން ހުއްޓުވޭނީ ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ-κB (NF-κB) ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްވުން ދަމަހައްޓައި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ޖީން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން އަދި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ސިންތެސިސް ދަށްކޮށްދެއެވެ.
ޕްރޮޓީޒްގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވުން
އިލާސްޓޭޒް އަދި ކެތެޕްސިން ފަދަ ނިއުޓްރޯފިލްތަކުން ދޫކުރާ ޕްރޮޓީޒްތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ހުންނަ އިލާސްޓިކް ފައިބަރާއި ކޮލަޖަން ގެއްލި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ އެވެ. ބްރޮންކޯޖަންގައި ޕްރޮޓީޒް އިންހިބިޓޯރީ އެކްޓިވިޓީ ހުންނައިރު، މިއީ ސީދާ މި ޕްރޮޓީއޭޒްތަކުގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ޕްރޮޓީއޭޒް އާއި އެތަކެތީގެ އިންހިބިޓަރސް އާއި ދެމެދު އޮންނަ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، α1-އެންޓިޓްރިޕްސިން ފަދަ ޕްރޮޓީޒް އިންހިބިޓަރސްގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، ޕްރޮޓީޒް އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިތުރަށް ލުއިކޮށްދެއެވެ.
(3) ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސް ހައިޕަރސެކްރެޝަން އަދި ސިލިއަރީ ފަންކްޝަން ރަނގަޅުވުން
މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން މަދުވުން
ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ގިނަ ފަހަރަށް ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، ކެއްސުމާއި ކަރުހިއްކުން އިތުރަށް ގޯސްވެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގައި އެމްޔޫސީ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައިގެން މީޔުކަސް ސިންތެސިސް އާއި ސެކްރެޝަން ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސްގެ ފިޒިކޯކެމިކަލް ޕްރޮޕަޓީސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އޭގެ ވިސްކޯސިޓީ ކުޑަކޮށް، ބޭރުކުރަން ފަސޭހަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ސިލިއަރީ ފަންކްޝަން އިތުރުކުރުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި އާދައިގެ ސިލިއަރީ މޫވްމަންޓަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސެކްރެޝަންތައް ސާފުކުރުމަށް މުހިއްމު މެކޭނިޒަމެކެވެ. ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ސިލިއަރީ ފަންކްޝަން ދަށްވުމުން މީޔުކަސް ކްލިއަރެންސް އަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިލިއޭޓެޑް ސެލްތައް މަރާމާތުކޮށް ރިޖެނެރޭޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ސިލިއަރީ ބީޓިން ފްރީކުއެންސީ އާއި އެމްޕްލިޓިއުޑް އިތުރުކޮށްދީ، މޫކޯސިލިއަރީ ކްލިއަރެންސް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. މިއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުން ނިކުންނަ މާއްދާތަކާއި ޖަރާސީމުތައް ބޭރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމަކަށް ވާއިރު، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
(4) ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ރައްކާތެރިކުރުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރު ބޯވުން މަދުކުރުން
ދިގު މުއްދަތަކަށް ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަކީ ދިގުމުއްދަތަކަށް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރުތައް ބޯވެ، ލޫމެން ހަނިވެދާނެ ކަމެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފާރު ތުނިވުމުގެ މިންވަރު މަދުކޮށްދީ، އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްތައް ވަދެގެން ދިއުން ހުއްޓުވައި، އިންފްލެމޭޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އަދި ޕްރޮޓީއޭޒް އިން ލިބޭ ގެއްލުން މަދުކޮށް، އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސްގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އާދައިގެ އޮނިގަނޑާއި ޕޭޓެންސީ ދަމަހައްޓައިދެއެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުން
ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން މަދުކޮށް، މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން މަދުކޮށް، ސިލިއަރީ ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސްޓްރަކްޗަރ ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބްރޮންކޯޖަން އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ ފަންކްޝަން ޕެރަމިޓަރުތައް ކަމަށްވާ ފޯސްޑް އެކްސްޕިރޭޓަރީ ވޮލިއުމް އެއް ސިކުންތުގައި (އެފްއީވީ1) އަދި ފޯސްޑް ވައިޓަލް ކެޕޭސިޓީ (އެފްވީސީ) ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެ، ނޭވާހިއްލުން ފަދަ އަލާމާތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ލުއިވެ އެވެ.
ނިންމުން
ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ނޭވާހިއްލުމާއި ދިގުމުއްދަތުގެ ބްރޮންކައިޓިސްގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބްރޮންކޯޖެން އަކީ، މަލްޓި ޓާގެޓްޑް، މަލްޓި-ޕަތްވޭ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އެއް އެކުލެވިގެންވާ ބޭހެކެވެ. އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްސް، އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް، އެއަރވޭ އެޕިތެލިއަލް ސެލްސް، އަދި އެއަރވޭ ރިމޯޑެލިންގ ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، ބްރޮންކޯޖަން އިން އެސްފީނާ އަދި ކްރޮނިކް ބްރޮންކައިޓިސް ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އިންފްލެމޭޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަމަހައްޓައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ރަނގަޅުކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށްދެއެވެ.
މަސްދަރުތައް
[1] ސޮން ޖޭޑަބްލިޔު، ލިމް އެސް.ގްލޫކަގަން-ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 ބެސްޓް ތެރަޕީސް: އެ ނިއު ހޮރައިޒަން އިން އޮބެސިޓީ މެނޭޖްމަންޓް[ޖޭ]. އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2024،39(2):206-221.DOI:10.3803/EnM.2024.1940.
[2] ހޯގް ކޭޕީ، ކަރޓިސް އެމްއެލް، ބްލޭން ޓީޖޭ، އެޓް އަލް. އެސްފީނާގައި އެއަރވޭ ރިމޯޑެލިންގ[ޖޭ]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން މެޑިސިން، 2020،ވޮލިއުމް 7.DOI:org/10.3389/fmed.2020.00191.
[3] އަތަރީ އެސް އެސް.އެލާޖިކް އެސްފީނާގައި ސެލް ސިގްނަލިންގ އަށް އަމާޒުކޮށްގެން[ޖޭ]. ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން އެންޑް ޓާގެޓެޑް ތެރަޕީ، 2019،4(1):45.DOI:10.1038/s41392-019-0079-0.
ހަމައެކަނި ރިސާޗް ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި ޕްރޮޑަކްޓް:
