ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
1 މަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
އޯވަރވިއު
ތައިމަލިން އަކީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް 'ސީރަމް ތައިމިކް ފެކްޓަރ' (އެފްޓީއެސް) ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ހޯރމޯނެކެވެ. މިއީ މުހިންމު ގޮތެއްގައި ތައިމިކް އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުން އުފައްދާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް އަސަރުތައް ހަށިގަނޑަށް ކުރަނީ ކެރިއަރ ޕްރޮޓީންތަކާއި ޒިންކް އަޔަންސް (Zn⊃2;+) އާއި ގުޅިފައިވާ ސިފައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯނެއްގެ ގޮތުގައި ތައިމަލިން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ޕްރޮސެސްގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިފާޢީ ނިޒާމު ތަރައްޤީވުމާއި ފުރިހަމަވުމުގައި ތައިމަސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ތައިމަސް އިން ނިކުންނަ މުހިންމު މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި ތައިމަސްގެ ވަޒީފާގެ ސްޓެބިލިޓީ ހަށިގަނޑުގައި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ އާދައިގެ ޙާލަތު ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމަށެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް ތައިމަސް މަޑުމަޑުން އެޓްރޮފީވެ، އެއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ތައިމަސް ސެކްރެޝަން ދަށްވެ، މިއީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ގައިގައި އާންމުކޮށް ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ދަށްވެ، މިކަމުގެ ބައެއް ގުޅިފައިވަނީ ތައިމަލިން ސެކްރެޝަން މަދުވުމާ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
ފޮޓޯ 1 ނިއުރޯ-އިމިއުން އެންޑޮކްރައިން އަމަލުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ތައިމަލިންގެ ދައުރުގެ ސްކީމެޓިކް ޑައިގްރާމެކެވެ.
ދިފާޢީ ނިޒާމުގައި ދައުރު އަދާކުރުން
ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން: ތައިމިއުލިން އަކީ ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ގައި މުހިއްމު ހޯރމޯނެކެވެ. ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ސެލްއުލަރ އިމިއުނިޓީގައި ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ތެރޭގައި ޕެތޯޖަންތަކާއި، ޓިއުމަރ ސެލްތަކާއި، އަދި އެހެނިހެން ސެލްތަކުން ބަލިޖެހިފައިވާ ސެލްތައް ދެނެގަނެ ނައްތާލުން ހިމެނެއެވެ. ތައިމަސްގައި ހުންނަ ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތަކުން ޓީ ލިމްފޯސައިޓްތައް މަޑުމަޑުން ތަފާތު ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ މެޗުއަރ ޓީ ސެލް ސަބްސެޓްތަކަށް ބަދަލުވުމުގައި ތައިމަލިންގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ. މި ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ތައިމަލިން ޖީންތަކުގެ ސިލްސިލާއެއްގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ބައިވެރިވެ، ޓީ ލިމްފޯސައިޓްތައް ވަކި ސަރަހައްދީ މާކެރުތަކާއި ފަންކްޝަނަލް ސިފަތައް ހޯދުމަށް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އެކި އެންޓިޖެނިކް ސްޓިމިއުލްތައް ޞަރީޙަކޮށް ދެނެގަނެ ރައްދުދިނުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ.
ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްތަކާއި ސަޕްރެސަރ ސެލްތަކުގެ ނިސްބަތް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ތައިމަލިން އަކީ ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްތަކާއި ސަޕްރެސަރ ސެލްތަކުގެ މެދުގައިވާ އާދައިގެ ނިސްބަތް ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްތަކަކީ ބީ ލިމްފޯސައިޓްތަކަށް އެންޓިބޮޑީ އުފެއްދުމުގައި އެހީތެރިވެދީ، މެކްރޯފޭޖްތަކުގެ ފޭގޯސައިޓިކް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށް، ޓީ ސެލްތައް ގިނަވުމާއި ތަފާތުވުން ކުރިއެރުވުމެވެ. އަނެއްކޮޅުން އިންހިބިޓޯރީ ޓީ ސެލްތަކުން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު މާބޮޑަށް އެކްޓިވޭޓްވުން ދަމަހައްޓައި، އޮޓޯއިމިއުން ބަލިތައް ފެށުން ހުއްޓުވައެވެ. ތައިމޫލިން އިން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ ދިފާއީ ނިޒާމަށް ބޭރުގެ ޖަރާސީމުތަކާ ދެކޮޅަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހަނގުރާމަ ކުރެވޭއިރު، މި ދެ ސެލް ވައްތަރުގެ ނިސްބަތް ރީތިކޮށް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހަށިގަނޑުގެ އަމިއްލަ ޓިޝޫތަކަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ މާބޮޑަށް ދިފާއީ ޖަވާބުތަކުން ދުރުހެލިވެ އެވެ. އާދަޔާ ހިލާފު ތައިމަލިންގެ މިންވަރު މި ބެލެންސް އަށް ބުރޫއަރާ، އޮޓޯއިމިއުލިން ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވުން ފަދަ ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްވުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެދާނެ އެވެ.
އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް: ތައިމިއުލިން އިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮޕަޓީސް ތަކެއް ދައްކައެވެ. އެއީ ސައިޓޮކިންސް (އެބަހީ، ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α (TNF-α)، އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) ފަދަ) އަދި އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ތެރޭގައި ދިފާޢީ ސެލްތައް ރިކްރޫޓްކުރުމާއި އިންފްލެމެޓަރީ ސިގްނަލްތައް ބޮޑުކުރުމުގައި ދައުރު އަދާކުރާ އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ދޫކުރުން ޑައުންރެގިއުލޭޓްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ތައިމޫލިން އިން އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްވުމާއި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތައް އުފެއްދުން ހުއްޓުވާ އިންޓަލިއުކިން-10 (IL-10) ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށް، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް ކޮށްދެއެވެ. އަދި މޮލިކިއުލަރ ލެވެލްގައި އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ކުރިއަށް ދިއުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރސް އަދި އެއާ ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ވެސް ތައިމިއުލިން އިން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. ފުރިހަމަ ފްރެއުންޑްސް އެޑްޖުވެންޓް (CFA) އިން އުފެދޭ އިންފްލެމޭޝަންގެ ރޭޓް މޮޑެލްގައި ފަދަ އިންފްލެމޭޓަރީ ސްޓޭޓްތަކުގައި، ތައިމޫލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ހައިޕަރއެލްޖީސިއާ އަދި ޕޯ އިޑިމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް މައިކްރޯގްލިއާ އެކްޓިވޭޝަން، p38 މައިޓޯޖެން އެކްޓިވޭޓް ޕްރޮޓީން ކިނާޒް (p38 MAPK) ފޮސްފޮރައިލޭޝަން، އަދި ސްޕައިނަލްގައި ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން ދަށްވެއެވެ ކޯޑް، ސްޕައިނަލް ކޯޑް މައިކްރޯގްލިއާ އެކްޓިވޭޓްވުމާއި ސެންޓްރަލް އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އުފެއްދުން ހުއްޓުވައިގެން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކަށް ލުއި ލިބޭކަން ދޭހަވެއެވެ.
ފޭގޯސައިޓްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ބީސީޖީ އިންޑައުސްޑް މައުސް ގްރެނިއުލޯމާ މޮޑެލް ފަދަ ބައެއް ތަޖުރިބާ މޮޑެލްތަކުގައި ތައިމަލިން 5ސީއެޗް ފަރުވާ ދިނުމުން ގްރެނިއުލޯމާ އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮސެސް ރަނގަޅުވި އެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ލޯކަލް އަދި ސިސްޓަމިކް ފޭގޯސައިޓްސް ތަފާތުވުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޕެރިޓޯނިއަލް ބީ1 ސްޓެމް ސެލްތައް ފޭގޯސައިޓްތަކަށް ތަފާތުވުން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ލޭޝަންގައި އިންފެކްޓްވެފައިވާ ފޭގޯސައިޓްތަކުގެ އަދަދު މަދުކޮށް، އިންފެކްޝަން ލުއިވެފައިވާކަން ހާމަވެއެވެ. އަދި ތައިމަލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ލޯކަލް ލިމްފް ނޯޑްސްގައި ބީ1 އިން އުފެދިފައިވާ ފޭގޯސައިޓްސް، ސީޑީ4+ އަދި ސީޑީ8+ ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސްގެ އަދަދު އިތުރުވެ، ތައިމިއުލިން އިން ފޭގޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަނަށް އަސަރުކުރާ ކަމުގެ އިތުރުން ޓީ ސެލްތައް ލޯކަލް ލިމްފް ނޯޑްސް އަށް ހިޖުރަކުރުމަށް ވެސް އަސަރުކޮށް، ލޯކަލް އިމިއުން ޑިފެންސް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުވާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އެޕްލިކޭޝަންތައް
އިންފްލެމޭޓަރީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުން: ތައިމޫލިންގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮޕަޓީސް އަށް ބަލާއިރު، އެކި އިންފްލެމޭޓަރީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު އެއްޗެކެވެ. ކްރޮނިކް އެސްފީނާއަށް ފަރުވާ ދިނުމާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގައި ޖީން ތެރަޕީ ދީފައިވަނީ ތައިމޫލިން އެކްސްޕްރެސް ކުރާ ޕްލާސްމިޑް ނޭވާލާ މެދުވެރިކޮށެވެ. ބަލި ފުރިހަމައަށް ސްޓޭބަލްވުމަށްފަހު، މަސްތަކަށް ޓްރެކިއަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ފަރުވާގެ އެއް ޑޯޒް ދިނެވެ. އޭގެ ވިހި ދުވަސް ފަހުން ފުއްޕާމޭގައި ނޭވާހިއްލުމުގެ މުހިއްމު ޕެތޮލޮޖިކަލް ސިފަތައް ކަމަށްވާ ކްރޮނިކް އިންފްލެމޭޝަން، ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް، އަދި އާދަޔާ ހިލާފު މެކޭނިކަލް ރެގިއުލޭޝަން އާންމު ކުރެވުނެވެ. އިތުރު ޓިޝޫތަކާއި ސެލްއުލަރ އެނަލިސިސްތަކުން ކަށަވަރުވީ މި ތެރަޕީޓިކް އިންޓަރވެންޝަން ހާސިލްކޮށްފައިވަނީ އޭގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އެންޓި-ފައިބްރޯޓިކް އިފެކްޓްސް މެދުވެރިކޮށެވެ. ތައިމޫލިން ޕްލާސްމިޑް ގެންގުޅޭ ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލްސް އިން ފަރުވާ ދިން އޯވަލްބިއުމިން އިންޑައުސްޑް އެލާޖިކް އެސްފީނާގެ މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި އެއް ޑޯޒްގެ ފަރުވާއަކުން ފުއްޕާމޭގެ ދުޅަވުމާއި ކޮލަޖަން ޑިޕޮސިޝަން އަދި ސްމޫތު މަސްތަކުގެ ހައިޕަރޓްރޯފީ ހުއްޓުވޭއިރު، ފުއްޕާމޭގެ މެކޭނިކްސް ރަނގަޅުވެ، ކްރޮނިކް އެސްފީނާއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ މަގުތަކެއް ހުޅުވިގެން ދިޔައެވެ. ރޫމޭޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް އަދި އިންފްލެމެޓަރީ ބަވަލް ޑިޒީޒް ފަދަ އެހެން އިންފްލެމެޓަރީ ބަލިތަކުގައި، މިހާރު ދިރާސާގެ މަރުހަލާގައި އޮތް ނަމަވެސް، ތައިމޫލިންގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ތައިމޫލިންގެ މިންވަރު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން ނުވަތަ އޭގެ އަސަރުތައް ނަކަލުކުރުމުން އިންފްލެމޭޓަރީ އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީ ބަލި ކުރިއެރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެ އެވެ.
ދިފާޢީ ނިޒާމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް: ދިފާޢީ ނިޒާމު ޑިސްރެގިއުލޭޓްވުމުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތަކަށް، އޮޓޯއިމިއުން ބަލިތައް ފަދަ ބަލިތަކަށް ތައިމަލިން ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފާނެއެވެ. ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އަދި ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްސް އާއި ސަޕްރެސަރ ސެލްސްގެ ނިސްބަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ތައިމިއުލިން އިން އާދަޔާ ހިލާފު ދިފާޢީ ނިޒާމު އެކްޓިވޭޓްވުން އިސްލާހުކޮށް، އޮޓޯއިމިއުން އެޓޭކްތަކުގެ ސަބަބުން ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރެވިދާނެއެވެ. ބައެއް ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި ތައިމޫލިން އިން ވަނީ ވަކި އޮޓޯއިމިއުން ބަލިތަކުގެ މޮޑެލްތަކުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައެވެ.
ބަލިޖެހޭ ބަލިތަކަށް އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީ: ބަލިޖެހޭ ބަލިތަކުގައި ތައިމަލިން އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހަށިގަނޑުގައި ޖަރާސީމު ސާފުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ތައިމޫލިން އިން ޓީ ލިމްފޯސައިޓްގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހަށިގަނޑުގެ ސެލްއުލަރ އިމިއުން ރިސްޕޮންސް އިތުރުކޮށްދީ، ވައިރަސް އިންފެކްޓްވެފައިވާ ސެލްތައް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ސާފުކޮށްދެއެވެ. އަދި އޭގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން އިންފްލެމޭޝަންގެ ސަބަބުން ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށާއި، މާގިނައިން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ގެއްލުންތައް ހުއްޓުވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ނިންމުން
ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ތައިމޫލިން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އިންފްލެމޭޓަރީ ބަލިތަކާއި، ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްކުރުމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކާއި، އިންފެކްޝަސް ބަލިތަކުގައި މުހިންމު އެޕްލިކޭޝަންތަކެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ.
މަސްދަރުތައް
[1] ބޮނަމިން އެލް، ސާޓޯ ސީ، ސަންޓާނާ އެފް، އެޓް އަލް. ތައިމިއުލިން 5cH[J] އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު މިއުރިން ގްރެނިއުލޯމާގައި ފޭގޯސައިޓް އެކްޓިވިޓީ ތަފާތުވުމާއި މޮޑިއުލޭޝަން. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް ހައި ޑައިލޫޝަން ރިސާރޗް - Issn 1982-6206، 2021،11:148.DOI:10.51910/ijhdr.v11i40.580.
[2] ޑާ އެސްއޭ، ޑި އޮލިވެއިރާ ޖީޕީ، ކިމް އެން، އެޓް އަލް. ނޭނޯޕާޓިކަލް އަށް ބިނާކޮށް ތައިމަލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން ތަޖުރިބާ ކުރެވޭ އެލާޖިކް އެސްފީނާގެ މުހިއްމު ޕެތޮލޮޖީ ފަރުވާގެ ގޮތުން ރިވަރސް ކުރެއެވެ[J]. ސައިންސް އެޑްވާންސެސް، 2020،6(24):eaay7973.DOI:10.1126/sciadv.aay7973.
[3] ނަސެރީ ބީ، ޒަރިންގަލަމް ޖޭ، ދަނިއަލީ އެސް، އެޓް އަލް. ތައިމިއުލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ސްޕައިނަލް ސެލްއުލަރ އަދި މޮލިކިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް މޮޑިއުލޭޓްކޮށްގެން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިހުން ކުޑަވެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2019،70:225-234.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2019.02.042.
[4] ޑާ އެސްއޭ، މާޓިނީ އެސްވީ، އަބްރޭއު އެސްސީ، އެޓް އަލް. ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލް މެދުވެރިކޮށް ތައިމަލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އެލާޖިކް އެސްފީނާގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލްވުން ހުއްޓުވައެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ކޮންޓްރޯލްޑް ރިލީޒް، 2014،180:125-133.DOI:10.1016/j.jconrel.2014.02.010.
[5] ހައްދާދު ޖޭޖޭއީ، އީއެންއީއެސް، ގަރަބެޑިއަން ބީ އެސް.ތައިމުލިން: އެން އިމަރޖިންގ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މޮލިކިއުލް[ޖޭ]. ކަރަންޓް މެޑިސިނަލް ކެމިސްޓްރީ - އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ & އެންޓި-އެލާޖީ އެޖެންޓްސް، 2005،4:333-338. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:55757311 ގައި ޑރ
[6] ހައްދާދު ޖޭ، ސާޑޭ ނ، ސަފީހް-ގަރަބެޑިއަން ބީ.ތައިމުލިން: އެން އިމަރޖިންގ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މޮލިކިއުލް[ޖޭ]. ކަރަންޓް މެޑިސިނަލް ކެމިސްޓްރީ - އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އެންޑް އެންޓި-އެލާޖީ އެޖެންޓްސް، 2005،4:333-338.DOI:10.2174/ 15680140540 65195.
[7] ސަފީހް ބީ، ކެންޑަލް އެމްޑީ، ނޯމަން ޖޭސީ، އެޓް އަލް. ތައިމިކް ޕެޕްޓައިޑް ތައިމިއުލިން އަށް އާ ރޭޑިއޯއިމިއުނޯއެސޭއެއް، އަދި ލޭގެ ސާމްޕަލްތަކުގައި ތައިމަލިން ވަޒަންކުރުމަށް އޭގެ އެޕްލިކޭޝަން[J]. ޖާނަލް އޮފް އިމިއުނޮލޮޖިކަލް މެތޯޑްސް، 1990،127(2):255-262.ޑީއޯއައި:10.1016/0022-1759(90)90076-8.
ހަމައެކަނި ރިސާޗް ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި ޕްރޮޑަކްޓް:
