Cocer Peptides ၏ 
လွန်ခဲ့သော 1 လက
ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် ပေးထားသော ဆောင်းပါးများနှင့် ထုတ်ကုန်အချက်အလက်အားလုံးသည် သတင်းအချက်အလက်ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။
ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် ပေးထားသော ထုတ်ကုန်များသည် in vitro သုတေသနအတွက် သီးသန့် ရည်ရွယ်ပါသည်။ in vitro သုတေသန (လက်တင်- *in glass*၊ glassware in အဓိပ္ပာယ်) သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပြင်ဘက်တွင် ပြုလုပ်သည်။ ဤထုတ်ကုန်များသည် ဆေးဝါးများမဟုတ်ပါ၊ US Food and Drug Administration (FDA) မှ ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ မည်သည့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအခြေအနေ၊ ရောဂါ သို့မဟုတ် ဖျားနာမှုများကိုမဆို ကာကွယ်ရန်၊ ကုသရန် သို့မဟုတ် ကုသရန်အတွက် အသုံးမပြုရပါ။ ဤထုတ်ကုန်များကို လူ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တင်သွင်းရန် ဥပဒေအရ တင်းကြပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ဆယ်လူလာအိုမင်းခြင်းသည် သက်ရှိသက်ရှိများအတွက် အရေးကြီးသော ဇီဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြောက်မြားစွာသော ဇီဝကမ္မနှင့် ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ဆဲလ်များ အိုမင်းရင့်ရော်မှု တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာကာ တစ်သျှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ လုပ်ဆောင်မှု ကျဆင်းလာကာ အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာ ရောဂါအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပွားစေသည်။ Peptides သည် အရေးကြီးသော bioactive molecules အမျိုးအစားတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဆယ်လူလာအိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာ သုတေသနနယ်ပယ်တွင် သိသာထင်ရှားသောအာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ လေ့လာမှုအရ peptides သည် ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းဖြစ်စဉ်ကို ထိန်းညှိရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်ကြောင်း သုတေသနပြုဖော်ပြသည်။ peptides နှင့် cellular aging အကြား ဆက်နွယ်မှုကို ရှာဖွေခြင်းသည် အိုမင်းခြင်း၏ ယန္တရားများကို ရှင်းလင်းစေပြီး အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဆန့်ကျင်သော စွက်ဖက်မှုများ ဖော်ဆောင်ရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ပုံ 1. အရေပြားအိုမင်းခြင်းဖြစ်စဉ်များ၏ ယန္တရားများ။ (က) Free radicals နှင့် oxidative stress သီအိုရီ။ Mitochondria သည် oxidative metabolism မှတဆင့် ROS ကိုထုတ်လုပ်သည်။ လွန်ကဲစွာ ROS သည် mitochondrial နှင့် DNA တည်ဆောက်ပုံကို ပျက်စီးစေပြီး ကော်လာဂျင်အဆင့် ကျဆင်းခြင်းနှင့် အရေပြားတစ်ရှူးရှိ MMP အဆင့်များ တိုးလာစေသည်။ ( ခ ) ရောင်ရမ်းမှုသီအိုရီ။ Senescent fibroblasts နှင့် keratinocytes များသည် TNF-α၊ IL-1၊ IL-6၊ IFN-γ နှင့် MMPs အပါအဝင် senescence-ဆက်စပ်သော လျှို့ဝှက်သိုသိပ်မှု အမျိုးအစားများစွာကို လျှို့ဝှက်ပေးပါသည်။ ဤပြင်းထန်သော ရောင်ရမ်းသည့် cytokines များသည် ROS ထုတ်လုပ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး ATM/ p53/p21-အချက်ပြမှုလမ်းကြောင်းကို အသက်ဝင်စေခြင်းဖြင့် အရေပြားဆဲလ်များ ရင့်ရော်လာစေသည်။ ( ဂ ) ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းသီအိုရီ။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ရောင်ခြည်သည် ROS ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ကော်လာဂျင်ကဲ့သို့သော အရေပြားပြင်ပဆဲလ်များ မက်ထရစ်အစိတ်အပိုင်းများကို ပြိုကွဲစေသည့် ROS ထုတ်လုပ်မှုနှင့် MMPs များ၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ ( ဃ ) Nonenzymatic glycosyl ဓာတုဗေဒသီအိုရီ။ Non-enzymatic glycosylation သည် AGEs နှင့် ROS ကိုထုတ်လုပ်ရန် အခမဲ့အမိုင်နိုပရိုတင်းများ၊ DNA နှင့် lipid များကြားတွင် တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ROS နှင့်အတူ AGEs များစုပုံခြင်းသည် ဆဲလ် homeostasis နှင့် ပရိုတင်းဖွဲ့စည်းပုံတွင် အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ဆယ်လူလာ အိုမင်းခြင်း။
(၁) ဆယ်လူလာအိုမင်းခြင်း၏ သဘောတရားနှင့် လက္ခဏာများ
ဆယ်လူလာအိုမင်းခြင်းဆိုသည်မှာ အချို့သောကွဲပြားမှုများစွာကိုခံယူပြီးနောက် သို့မဟုတ် တိကျသောဖိအားပေးမှုများနှင့်ထိတွေ့ပြီးနောက် ဆဲလ်များဝင်ရောက်သည့်နောက်ပြန်မဆုတ်နိုင်သောကြီးထွားမှုအခြေအနေအား ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် ဆဲလ်ထုထည်တိုးလာခြင်း၊ ပြားချပ်ချပ်နှင့် cytoplasm ၏ vacuolization အပါအဝင် ဆဲလ်ပုံသဏ္ဍာန်ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့သော ပုံမှန်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပြသထားသည်။ ဆဲလ်များ မပြန့်ပွားတော့ဘဲ၊ နှင့် ဆယ်လူလာ အရွယ်ရင့်ခြင်း၏ လက်ရှိအသုံးအများဆုံး အမှတ်အသားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် SA-galactosidase (SA-β-gal) ၏ လှုပ်ရှားမှု တိုးလာပါသည်။ ဆဲလ်များသည် အမျိုးမျိုးသော cytokines, chemokines, နှင့် proteases များကို လျှို့ဝှက်ထုတ်လုပ်သည့် ဆဲလ်များ လျှို့ဝှက်သိုဝှက်ထားသော ဖီနိုအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ senescence-sociated secretory phenotype (SASP) ကိုဖွဲ့စည်းသည်။
(၂) Cellular Senescence ၏အကျိုးဆက်များ
တစ်သျှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ လုပ်ဆောင်မှု ယိုယွင်းခြင်း။
ဆဲလ်များသည် တစ်ရှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ၏ အခြေခံတည်ဆောက်မှုတုံးများဖြစ်ပြီး ဆဲလ်များ သက်တမ်းလွန်ခြင်း သည် တစ်သျှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ အရေပြားတစ်ရှူးများတွင်၊ Senescent fibroblasts များသည် collagen နှင့် elastic fibers များပေါင်းစပ်မှုကို လျော့နည်းစေပြီး အရေပြားကို elasticity ဆုံးရှုံးစေကာ အရေးအကြောင်းများဖြစ်လာကာ ပြုပြင်နိုင်စွမ်းကို ချို့ယွင်းစေသည်။ နှလုံးသွေးကြောစနစ်တွင်၊ Senescent endothelial ဆဲလ်များသည် သွေးကြောနံရံများ တင်းမာလာပြီး ပျော့ပျောင်းမှုကို လျော့ကျစေပြီး နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။ ခုခံအားစနစ်တွင်၊ ခုခံအားဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ခုခံအားကာကွယ်ရေးလုပ်ဆောင်မှုကို အားနည်းစေပြီး လူတစ်ဦးချင်းစီတွင် ရောဂါပိုးများဝင်ရောက်မှုကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကာကွယ်ဆေးများကို ၎င်းတို့၏ခုခံအားတုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချစေသည်။
အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်မှု
ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းသည် အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်စပ်သော ရောဂါများစွာအတွက် အရေးကြီးသော မောင်းနှင်အားတစ်ခုဟု ယူဆပါသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ နှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါ ကဲ့သို့သော အာရုံကြောပျက်စီးမှုဆိုင်ရာရောဂါများတွင်၊ အာရုံကြောဆိုင်ရာ အိုမင်းခြင်းသည် အာရုံကြောသေခြင်းနှင့် အာရုံကြောရောင်ရမ်းခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါဗေဒဖြစ်စဉ်များနှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ ဆီးချိုရောဂါတွင်၊ ပန်ကရိယ beta ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းသည် အင်ဆူလင်ထုတ်လွှတ်မှုမလုံလောက်ခြင်းကိုဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပုံမှန်သွေးဂလူးကို့စ်ထိန်းညှိမှုကိုထိခိုက်စေသည်။ ဆဲလ်များ ကြီးထွားလာခြင်းသည်လည်း tumorigenesis နှင့် အကျိတ်တိုးတက်မှုတို့နှင့် ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ အစောပိုင်းဆဲလ်များ သက်တမ်းရင့်ခြင်းသည် အကျိတ်ကို နှိမ်နင်းသည့် ယန္တရားတစ်ခုအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး ပျက်စီးနေသောဆဲလ်များ အကန့်အသတ်မရှိ ပေါက်ပွားမှုကို ဟန့်တားနိုင်သည်။ သို့သော်၊ အကျိတ်အသေးစားပတ်ဝန်းကျင်တွင်၊ Senescent ဆဲလ်များမှလျှို့ဝှက်ထားသော SASP အစိတ်အပိုင်းများသည် အကျိတ်ဆဲလ်ကြီးထွားမှု၊ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပျံ့နှံ့မှုကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။
Peptides
(၁) peptides ၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
Peptides များသည် peptide နှောင်ကြိုးများမှတဆင့် ချိတ်ဆက်ထားသော အမိုင်နိုအက်ဆစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကွင်းဆက်တိုဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင်ပါဝင်သော အမိုင်နိုအက်ဆစ်အကြွင်းအကျန် အရေအတွက်အပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်းတို့ကို dipeptides၊ tripeptides၊ tetrapeptides နှင့် polypeptides စသည်တို့အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ Polypeptides များသည် ပိုရှည်၊ အဆက်မပြတ်၊ အကိုင်းအခက်မရှိသော peptide ကွင်းဆက်များဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့်၊ အမိုင်နိုအက်ဆစ် 50 ထက်မပိုသော peptide ကွင်းဆက်များကို ပရိုတိန်းများနှင့် ခွဲခြားရန် peptides အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ cyclic peptides များမှလွဲ၍၊ peptide ကွင်းဆက်များအားလုံးတွင် N-terminal (amino-terminal) နှင့် C-terminal (carboxy-terminal) အကြွင်းအကျန်များရှိသည်။
(၂) Peptides အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း။
ရင်းမြစ်အလိုက် အမျိုးအစားခွဲခြင်း။
Endogenous peptides- သက်ရှိကိုယ်တိုင်က ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်သည်။ နာကျင်ကိုက်ခဲမှုနှင့် စိတ်ခံစားချက်ကို ထိန်းညှိပေးသည့် အာနိသင်များရှိသည့် endorphins နှင့် enkephalins အပါအဝင် အာရုံကြောစနစ်အတွင်း အချက်ပြထုတ်လွှင့်မှုနှင့် စည်းမျဉ်းများတွင်ပါ၀င်သော Neuropeptides၊ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးသော အင်ဆူလင်ကဲ့သို့သော ဟော်မုန်း peptides များ။
Exogenous peptides- အစားအစာ သို့မဟုတ် အခြားပြင်ပ အရင်းအမြစ်များမှ ရရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့သောအစားအစာပရိုတိန်းများကို ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်မှုနှင့် ကိုယ်ခံအားထိန်းညှိအကျိုးသက်ရောက်မှုများအပါအဝင် ဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်မှုများစွာရှိသောနို့ peptides ကဲ့သို့သော bioactive peptides များထုတ်လုပ်ရန် အစာခြေအင်ဇိုင်းများက hydrolyzed လုပ်နိုင်သည် ။ ဓာတုပေါင်းစပ်မှု သို့မဟုတ် ဇီဝနည်းပညာဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသော peptides များသည် exogenous peptides အောက်တွင် ကျရောက်နေပြီး ဆေးဝါးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆေးခန်းကုထုံးများတွင် အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
Function အလိုက် အမျိုးအစားခွဲခြင်း။
Antioxidant Peptides - ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဖရီးရယ်ဒီကယ်များကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ဆဲလ်များဆီသို့ oxidative stress ဖြစ်စေသော ပျက်စီးမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဖွဲနုမှ antioxidant peptides များသည် catalase (CAT) နှင့် glutathione peroxidase (GSH-Px) ကဲ့သို့သော antioxidant enzymes များ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ပြသထားပြီး D-galactose-induced aged ကြွက်များ၏ နှလုံးနှင့် ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ၏ mitochondrial DNA ဗီဇပြောင်းလဲမှုများနှင့် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ဆဲလ်များ၏ mitochondrial DNA ဗီဇပြောင်းလဲမှုများကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။
Immune-modulating peptides- ၎င်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားလုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ ခုခံအားတုံ့ပြန်မှုများကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် နှိမ်နှင်းပေးခြင်း။ အဏ္ဏဝါသက်ရှိများမှရရှိသော အချို့သော peptides များသည် ခုခံအားဆဲလ်များကို နိုးကြားစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားကို မြှင့်တင်ပေးကာ ရောဂါပိုးမွှားကူးစက်မှုနှင့် အကျိတ်ကြီးထွားမှုကို တွန်းလှန်ပေးနိုင်သည်။
ဆဲလ်ကြီးထွားမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် peptides- ယင်းတို့သည် ကြီးထွားမှု၊ ကွဲပြားမှုနှင့် apoptosis ကဲ့သို့သော ဆဲလ်များ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များကို လွှမ်းမိုးသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ epidermal growth factor (EGF) သည် အနာကျက်ခြင်းကို အရှိန်မြှင့်ပေးပြီး အရေပြားဆဲလ်များ ပြန့်ပွားမှုနှင့် ကွဲပြားမှုကို အားပေးသည်။
ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းတွင် peptides ၏အခန်းကဏ္ဍ
(၁) mitochondrial function ကို ထိန်းညှိခြင်း။
Mitochondria သည် ဆယ်လူလာစွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် အချက်ပြကူးပြောင်းမှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပြီး ၎င်းတို့၏လုပ်ဆောင်မှုမှာ ဆဲလ်လူလာအိုမင်းခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ humanin နှင့် MOTS-c ကဲ့သို့သော Mitochondria-derived peptides (MDPs) များသည် ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းဖြစ်စဉ်တွင် အရေးကြီးသော စည်းမျဉ်းများ ပါဝင်သည်။ မူလလူ့ fibroblasts များတွင် ထပ်တူ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ doxorubicin သို့မဟုတ် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ် ကုသမှုကြောင့် ကြီးထွားလာပြီးနောက်၊ mitochondrial နံပါတ်များ တိုးလာကာ mitochondrial အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်များ မြင့်တက်လာကာ humanin နှင့် MOTS-c အဆင့်များလည်း မြင့်တက်လာသည်။ humanin နှင့် MOTS-c ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုသည် doxorubicin ဖြစ်ပေါ်စေသော senescent ဆဲလ်များတွင် mitochondrial အသက်ရှုခြင်းကို အတန်အသင့် တိုးစေပြီး JAK လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် SASP အစိတ်အပိုင်းများကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ MDPs များသည် mitochondrial စွမ်းအင်ဇီဝြဖစ်ပျက်မှုနှင့် SASP ၏ senescent ဆဲလ်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ပုံ 2 Mitochondrial ထုထည်နှင့် တက်ကြွမှုကို doxorubicin ဖြစ်ပေါ်စေသော အရွယ်ရောက်ချိန်အတွင်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ (က) Mitochondrial DNA (mtDNA) မှ senescent မဟုတ်သော (quiescent) နှင့် senescent ဆဲလ်များတွင် မိတ္တူနံပါတ်။ (ခ) Tom20 (အစိမ်းရောင်၊ mitochondria) နှင့် Hoechst 33258 (အပြာရောင်၊ နျူကလိယ) ၏ ကိုယ်စားပြုပုံများ။ စကေးဘား၊ 20 μm။ ဆဲလ်တစ်ခုလျှင် Tom20 စွန်းထင်းမှုဧရိယာကို ImageJ ဖြင့် တိုင်းတာသည်။ (ဂ) Senescent မဟုတ်သော (quiescent) နှင့် senescent ဆဲလ်များရှိ Cellular ATP အဆင့်များ။ (ဃ) ဆယ်လူလာအောက်ဆီဂျင်သုံးစွဲမှုနှုန်း (OCR) သည် senescent မဟုတ်သော နှင့် senescent ဆဲလ်များ။ အခြေခံအသက်ရှူခြင်း၊ အပိုအသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာစွမ်းရည်နှင့် ATP ထုတ်လုပ်မှုတို့ကို ထုတ်လုပ်သူ၏ညွှန်ကြားချက်အရ ဆင့်ကဲဒြပ်ပေါင်းထိုးဆေးကို အခြေခံ၍ တွက်ချက်ပါသည်။ (င) extracellular acidification rate (ECAR) သည် senescent မဟုတ်သော (quiescent) နှင့် senescent ဆဲလ်များ။
(၂) အိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာ အချက်ပြလမ်းကြောင်းများအပေါ် သက်ရောက်မှုများ
p53-p21 လမ်းကြောင်း
p53 ပရိုတင်းသည် ဆဲလ်များ ကြီးထွားမှု၏ အဓိက ထိန်းညှိပေးသည့် အရာဖြစ်သည်။ DNA ပျက်စီးခြင်းကဲ့သို့သော ဆဲလ်များကို ဖိစီးမှုဖြစ်စေသော အရာများနှင့် ထိတွေ့သောအခါ p53 သည် activated ဖြစ်ပြီး p21 ၏ဖော်ပြမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးကာ ဆဲလ်လည်ပတ်မှုကို G1 အဆင့်တွင် ဖမ်းချုပ်စေပြီး ဆဲလ်များ ကြီးထွားလာစေသည်။ အချို့သော peptides များသည် p53-p21 လမ်းကြောင်းကို modulate လုပ်နိုင်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် cellular senescence ၏တိုးတက်မှုကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ အချို့သော သေးငယ်သော မော်လီကျူး peptides များသည် p53 ပရိုတင်းနှင့် ဓါတ်ပြုနိုင်ပြီး ၎င်း၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဟန့်တားကာ ဆဲလ်များ ကြီးထွားမှုကို နှောင့်နှေးစေပါသည်။ လေ့လာမှုများအရ တိကျသော peptides များသည် p53 နှင့် MDM2 (p53 ကို အပျက်သဘောဆောင်သော ထိန်းညှိပေးသည့် ပရိုတင်း)၊ p53 ပရိုတင်းကို တည်ငြိမ်စေပြီး အလွန်အကျွံ တက်ကြွမှုကို ဖြစ်စေသော ဆဲလ်များ ကြီးထွားမှုကို ရှောင်ရှားရန် သင့်လျော်သောအဆင့်တွင် ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း လေ့လာမှုများက ဖော်ပြသည်။
Rb-E2F လမ်းကြောင်း
Rb ပရိုတိန်းသည် ဆဲလ်လည်ပတ်မှုနှင့်ပတ်သက်သော ဗီဇဖော်ပြမှုကို ဟန့်တားရန် E2F စာသားမှတ်တမ်းအချက်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော နောက်ထပ်အရေးကြီးသောဆဲလ်လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ပရိုတင်းဖြစ်သည်။ Rb ပရိုတိန်းသည် phosphorylated နှင့်အသက်မဝင်သောအခါ၊ E2F သည် DNA ပွားရန်အတွက် S အဆင့်သို့ဆဲလ်ဝင်ရောက်မှုကိုမြှင့်တင်သည်။ ဆယ်လူလာများ ထွန်းကားလာချိန်တွင်၊ Rb-E2F လမ်းကြောင်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများသည် ဆဲလ်လည်ပတ်မှုကို ဖမ်းချုပ်နိုင်စေသည်။ အချို့သော peptides များသည် Rb ပရိုတင်း၏ phosphorylation အခြေအနေကို ချိန်ညှိခြင်း သို့မဟုတ် E2F လုပ်ဆောင်ချက်ကို လွှမ်းမိုးခြင်းဖြင့် ဆဲလ်များ ကြီးထွားမှုကို ထိန်းညှိပေးနိုင်သည်။ အချို့သော peptides များသည် Rb protein phosphorylation ကို ဟန့်တားနိုင်ပြီး Rb-E2F ရှုပ်ထွေးမှုကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆဲလ်များ ကြီးထွားမှုကို နှောင့်နှေးစေသည်။
(၃) SASP ၏စည်းမျဉ်း
SASP တွင် အမျိုးမျိုးသော cytokines၊ chemokines နှင့် proteases များ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏လျှို့ဝှက်ချက်သည် အာရုံခံဆဲလ်များ၏ သေးငယ်သောပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်စေရုံသာမက ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများနှင့် ဆဲလ်များကိုပါ လွှမ်းမိုးစေပြီး ရောင်ရမ်းမှုတုံ့ပြန်မှုနှင့် တစ်သျှူးများရင့်ရော်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ အချို့သော peptides များသည် SASP ထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းညှိနိုင်ပြီး ၎င်း၏အန္တရာယ်ရှိသောသက်ရောက်မှုများကို လျော့ပါးစေနိုင်သည်။ အချို့သော အပင်မှရရှိသော peptides များသည် တိကျသော အချက်ပြလမ်းကြောင်းများ၏ အသက်ဝင်မှုကို ဟန့်တားကာ SASP နှင့်ပတ်သက်သောအချက်များ၏ ဖော်ပြမှုကို လျှော့ချခြင်းဖြင့် SASP ကို ထိန်းညှိပေးသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဆယ်လူလာအိုမင်းမှုကို နှောင့်နှေးစေသော Peptides ၏အသုံးချမှုများ
(၁) Skincare Products များတွင် အသုံးပြုခြင်း။
အရေပြားအိုမင်းခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ လူအများ၏စိုးရိမ်မှု တိုးလာခြင်းကြောင့် peptides သည် အရေပြားထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းတွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုလာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့သော peptides ပါဝင်သော အသားအရေထိန်းသိမ်းမှုထုတ်ကုန်များသည် အရေးအကြောင်းများကို ဆန့်ကျင်ပြီး အသားအရေတင်းရင်းစေသည့် အာနိသင်များရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ လေ့လာမှုအရ အချို့သော peptides များသည် collagen ပေါင်းစပ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး အသားအရေ တင်းရင်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည် ။ Peptides သည် အရေပြားဆဲလ်များ၏ ဇီဝြဖစ်ပျက်မှုကိုလည်း ထိန်းညှိပေးသည်၊ အရေပြားအတားအဆီးလုပ်ဆောင်ချက်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်၊ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကဲ့သို့သော ပြင်ပအကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရေပြားဆဲလ်များ ပျက်စီးမှုကို လျှော့ချပေးပြီး အရေပြားအိုမင်းမှုဖြစ်စဉ်ကို နှေးကွေးစေပါသည်။
ပုံ 3 အရေပြားငယ်မှ အသက်ကြီးလာသည် ။
(၂) ဆေးဝါးဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အသုံးချမှုများ
Neurodegenerative Diseases ကုသမှု
Peptide ဆေးကို တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် အာရုံကြောဆိုင်ရာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါတို့ကို ကုသရန်အတွက် ဦးနှောက်အတွင်းပိုင်းရှိ အချက်ပြလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းညှိပေးသော Peptides၊ အချို့သော peptides များသည် အာရုံကြောများအတွင်း ပုံမှန်မဟုတ်သော ပရိုတင်းများ စုစည်းမှုကို ဟန့်တားနိုင်ပြီး အာရုံကြောရောင်ရမ်းခြင်းကို လျှော့ချကာ အာရုံကြောဆိုင်ရာ အိုမင်းမှုနှင့် သေဆုံးမှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်သည်။ AC-5216 ဟု အမည်ပေးထားသည့် peptide သည် β-amyloid ပရိုတင်းများ စုစည်းမှုကို ဟန့်တားနိုင်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ မော်ဒယ်ကြွက်များတွင် သိမြင်နိုင်စွမ်းကို တိုးတက်စေသည်။
နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများကို ကုသခြင်း။
နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများကိုကုသရာတွင်၊ peptide ဆေးဝါးများသည် သွေးကြောဆိုင်ရာ endothelial ဆဲလ်အိုမင်းခြင်းနှင့် myocardial cell aging ကဲ့သို့သော ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်များကို ပစ်မှတ်ထားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့သော vasoactive peptides များသည် သွေးကြောဆိုင်ရာ လေသံနှင့် endothelial ဆဲလ်များ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပြီး၊ သွေးကြော endothelial ဆဲလ်များ၏ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ အချို့သော peptides များသည် myocardial ဆဲလ်များ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ရှင်သန်ခြင်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး myocardial infarction ကဲ့သို့သော အခြေအနေများကို ကုသရာတွင် အလားအလာရှိသော အသုံးချမှုများကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။
နိဂုံး
ရှုပ်ထွေးသောဇီဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆဲလ်အိုမင်းခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ကျန်းမာရေးနှင့် အိုမင်းရင့်ရော်မှုဖြစ်စဉ်ကို လွှမ်းမိုးပါသည်။ Peptides သည် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ မော်လီကျူးများ၏ အရေးပါသော အမျိုးအစားတစ်ခုအနေဖြင့် ဆဲလ်အိုမင်းခြင်းကို ထိန်းညှိရာတွင် ဘက်စုံကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ mitochondrial လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ အိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာ အချက်ပြလမ်းကြောင်းများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းနှင့် SASP ကို ပြုပြင်ခြင်းတို့ဖြင့် peptides များသည် ဆဲလ်အိုမင်းခြင်းကို နှောင့်နှေးစေသော စွမ်းရည်ကို ပြသသည်။
အရင်းအမြစ်များ
[1] Kalidas C၊ Sangaranarayanan M V. Peptides[M]//Kalidas C, Sangaranarayanan M V. ဇီဝရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒ- နည်းပညာများနှင့် အသုံးချမှုများ။ Cham- Springer Nature Switzerland၊ 2023:129-141။
[2] He X, Wan F, Su W, et al. အရေပြားအိုမင်းခြင်းနှင့် တက်ကြွသောပါဝင်ပစ္စည်းများ[J] ဆိုင်ရာ သုတေသနတိုးတက်မှု။ မော်လီကျူးများ၊ 2023,28(14}၊ ဆောင်းပါး-နံပါတ် = {5556)။DOI:10.3390/molecules28145556။
[3] Altay Benetti A, Tarbox T, Benetti C. အရွယ်အိုမင်းသောအသားအရေအတွက် ကုထုံးနှင့် အလှကုန်ပစ္စည်းများ ပေးပို့ခြင်းဆိုင်ရာ လက်ရှိထိုးထွင်းသိမြင်မှုများ[J]။ အလှကုန်၊ 2023၊10(2}၊ ဆောင်းပါး-နံပါတ် = {54)။DOI:10.3390/cosmetics10020054။
[4] Wong P F. အယ်ဒီတာ့အာဘော်- Cellular Senescence- အကြောင်းတရားများ၊ အကျိုးဆက်များနှင့် ကုသမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းများ[J]။ ဆဲလ်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များ၊ 2022၊10:884910.DOI:10.3389/fcell.2022.884910။
[5] Zonari A, Brace LE, Al-Katib K, et al. Senotherapeutic peptide သည် အရေပြား ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သက်တမ်းကို လျှော့ချပေးပြီး အရေပြား ကျန်းမာရေး အမှတ်အသားများ[J] ကို တိုးတက်စေသည်။ Biorxiv၊ 2020။ https://api.semanticscholar.org/CorpusID:226263850။
[6] Kim SJ, Mehta HH, Wan J, et al. Mitochondrial peptides သည် ဆဲလ်များ ကြီးထွားလာချိန်တွင် mitochondrial function ကို ပြုပြင်သည်။ ဇရာ (Albany Ny)၊ 2018၊10(6):1239-1256.DOI:10.18632/aging.101463။
[7] Garrido AM၊ Bennett M. အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် atherosclerosis ရှိ ဆဲလ်များ ကြီးထွားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များ[J]။ Lipidology တွင် လက်ရှိ သဘောထား၊ 2016၊27(5):431-438.DOI:10.1097/MOL.0000000000000327။
