މޮޓްކް 10އެމްޖީ

▎ މޮޓްކް ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުނޑި: MRWQEMGYIFYPRKLR މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C101H152N28O22S2 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 2174.6ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 1627580-64-6 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 146675088 ސިނޮނިމްސް: UNII-A5CV6JFB78

▎ މޮޓްކް ރިސާޗް

މޮޓްސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

މައިޓޮކޮންޑްރިއަން އަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އަށް މުހިންމު ތަނެކެވެ. ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ސައިންސްވެރިން ވަނީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާއާ ބެހޭ ގޮތުން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފުންކޮށް ދިރާސާތައް ކޮށްފައެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން ހަކަތަ އުފެއްދުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރުމުގެ އިތުރުން ނޭނގޭ ބައެއް މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން ސެލްތަކުގެ އެހެން ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ބައިވެރިވެދާނެކަން މަޑުމަޑުން ދެނެގަނެވިފައިވެއެވެ.

ރިސާޗް ޓެކްނޮލޮޖީތަކުގެ ކުރިއެރުންތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް ޖީނޮމިކްސް އަދި ޕްރޮޓީއޮމިކްސް ޓެކްނޮލޮޖީތަކުގެ ތަރައްޤީއާއެކު، މައިޓޮކޮންޑްރިއާއާ ގުޅުންހުރި އާ މޮލިކިއުލްތައް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވެއެވެ. Motc (12S rRNA-c ގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އޮޕަން ރީޑިންގ ފްރޭމް) އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމްގެ 12S rRNA ސަރަހައްދުން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފެދިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ ^{[1] .}.

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމްގެ ފުން ތަހުލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ސައިންސްވެރިންނަށް ވަނީ ވަކި ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ ބައެއް ޕެޕްޓައިޑްތައް އިންކޯޑް ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކުދިކުދި އޯޕަން ރީޑިން ފްރޭމްސް (sORFs) ހޯދާފައެވެ. އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް ޔަގީންކުރުމަށްފަހު މޮޓްކް ދެނެގަނެވުނެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މޮޓްކް އެކްސްޕްރެސް ކުރެވެނީ އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަފާތު ޓިޝޫތަކުގައެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލޭގެ ތެރެއިން ކަށިގަނޑުގެ މަސްތަކަށް އަމަލުކޮށް، ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށް، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިކް ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ ^{[2] .}.

ދިރާސާތައް ފުންވުމާއެކު މޮޓްސީގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް އުފެދުމާއި އުފެދުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެއްކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މިސާލަކަށް އުމުރާއެކު ޕްލާސްމާގައި މޮޓްސީގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ (ޒެންގް ވައި، 2013). ހަމައެއާއެކު، މެޓަބޮލިޒަމް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް، ޕޯސްޓް މެނޮޕޮޒަލް އޮބެސިޓީ، އަދި އަލްޒައިމާ ބަލި ފަދަ އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް މޮޓްސީ ފައިދާހުރިކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ ^{[3] .}.

މޮޓްކްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

މޮޓްސީ އަށް ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން އޭގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތައް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ އެވެ. މިސާލަކަށް GLUT4، STAT3، އަދި IL-10 ފަދަ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. މޮޓްސީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އޭގެ އަސަރު ކުރަނީ އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށް ސެލްތަކުގައި ފޮލެޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް އަށް ބުރޫއަރުވައިގެން ^{[4] .}.

އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކުރުން: 

މޮޓްސީ އަކީ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ދަށްކޮށްދީ، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވައިދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ މަޔޯސްޓޭޓިން އިންހިބިޝަން އާއި ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕްލާސްމާ މޮޓްސީ ލެވެލް އާއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮވެ އެވެ. މޮޓްސީ އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅު ކުރެވޭނީ އަޕްސްޓްރީމް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރ FOXO1 ގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްގެން ^{[5] .}.

މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން: 

މަސްތަކުގެ ސެލްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން STAT3 އާއި މުޢާމަލާތް ކުރަނީ YIFY ސަރަހައްދުގައި ހުންނަ ޕިއުޓޭޓިވް SH2 ބައިންޑިންގ މޮޓިފް އެއް މެދުވެރިކޮށް، STAT3 ގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްކޮށް، މިކަމުގެ ސަބަބުން މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުވެއެވެ. ވައިލްޑް ޓައިޕް މޮޓްސީ ޕެޕްޓައިޑް އިން އިންސާނާ (LHCN-M2) އަދި މައުސް (C2C12) މަސް ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތަކުގެ މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުކޮށްދީ، އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) އިން އުފެދޭ ނިއުކްލިއަރ މަޔޯޖެނިން ސްޓޭނިންގ ދަށްވުމުން މަސް ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^[6]..

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

މޮޓްސީ އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މެމަލިއަން ސެލްތަކަށް މޮޓްސީ އިން ފަރުވާ ދިނުމުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ބަޔޯޖެނެސިސް މާކެރު ޓީއެފްއޭއެމް، ސީއޯއެކްސް4، އަދި އެންއާރުއެފް1 ގެ ޕްރޮޓީން ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ ނަމަވެސް ފްލޯ ސައިޓޮމެޓްރީ އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މޮޓްސީ އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން ސިންކްރޮނަސްކޮށް މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފިއުޝަން އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މެމަލިއަން މައިޓޮކޮންޑްރިއާ ފިއުޝަން އަށް މުހިންމު ދެ ޖީޓީޕީއޭޒް ކަމަށްވާ އޯޕީއޭ1 އަދި އެމްއެފްއެން2 ގެ ޕްރޮޓީން ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ އެވެ. މި ދެ ޖީޓީޕީއޭޒް އިންހިބިޓް ކުރުމުން ނުވަތަ siRNA މެދުވެރިކޮށް MFN2 ނޮކް ޑައުން ކުރުމުން GLUT4 ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އަދި ގްލޫކޯޒް އަޕްޓޭކް ޕްރޮމޯޓް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން Motc އަށް ނައްތާލެވޭނެ ^{[7] .}.

މޮޓްސީ އަކީ މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި އެތައް ބަލިތަކެއް ކަމަށްވާ ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް، ސާކޯޕެނިއާ، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް، އަދި ފަލަވުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[8]

މޮޓްސީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް ރަނގަޅުކުރުން

މުސްކުޅިވުމާ އޮންނަ ގުޅުން: 

މޮޓްސީ އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފެދިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް އުފެދުމާއި އުފެދުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މީހުން އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް މޮޓްސީގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކަސްރަތު ކުރުމަކީ މޮޓްސީގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށާއި، ކަސްރަތު ކުރުމުން އެންޓި އެޖިންގ އެފެކްޓް މެދުވެރިއަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ ^..

މެޓަބޮލިޒަމް: 

މޮޓްސީ އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ސެލްތަކުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ކުރިއެރުވުމާއި، ސިސްޓަމިކް ކްރޮނިކް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ޕްލާސްމާގައި މޮޓްސީގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. މޮޓްސީ އިން ގްލޫކޯޒް ނެގުން އަވަސްކޮށްދީ އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްގެން މެޓަބޮލިކް ހޯމޯސްޓޭސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭއިރު، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުމަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ ^{[8] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް: 

ކާޑިއަކް ސްޓްރަކްޗަރަލް ރިމޯޑެލިންގ އާއި ޑިސްފެންޝަން އަކީ މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ދިމާވާ އާންމު ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކެއް ކަމުން ގިނަ ފަހަރަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސީރިއަސް އިވެންޓްތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. މޮޓްސީ އަކީ ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މިއީ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކަށް އާ ތެރަޕީޓިކް ޓާގެޓެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހަކުރުބަލީގެ ކުދިންގެ މަޔޯކާޑިއަލް މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ރަނގަޅުކޮށްދީ ކާޑިއަކް ސިސްޓޮލިކް އަދި ޑައިސްޓޮލިކް ފަންކްޝަންތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^{[9] .}.

އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް: މޮޓްސީ އިން އޮސްޓިއޯބްލާސްޓްސް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން، އަދި މިނަރަލައިޒޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް ޖެނެސިސް އިންހިބިޓްކޮށް، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ކަށީގެ ރިމޯޑެލިންގ ރެގިއުލޭޓް ކޮށްދެއެވެ. ކަސްރަތު ކުރުމުން މޮޓްސީގެ އެކްސްޕްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރެވޭ ނަމަވެސް ކަސްރަތު ކުރުމުން ކަށިތަކުގައި މޮޓްސީ ރެގިއުލޭޓް ކުރާ ވަކި މެކޭނިޒަމް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެއެވެ ^{[10] .}.

އެހެން ބަލިތަކެވެ

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް: 

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް ބައްޔެއް ކަމަށާއި، ޕްރޮގްނޯސިސް ދަށް ކަމަށާއި، އޭގެ ސަބަބާއި ޕެތޯޖެނެސިސް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެއެވެ. 12S rRNA-c (Motc) ގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އޮޕަން ރީޑިންގ ފްރޭމަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމް އިން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް، ސެލްއުލަރ އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ހޯމޯސްޓޭސިސް އަދި ސިސްޓަމިކް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ދަށްކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުކުރާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މި ރިވިއުގެ މަޤްޞަދަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އުފެދުން ރަނގަޅުކުރުމުގައި މޮޓްސީގެ ދައުރާ ބެހޭ ގޮތުން މިހާރު ހުރި ލިޓަރޭޗަރ ފުރިހަމައަށް ތަޙުލީލުކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ފަރުވާގެ ސްޓްރެޓެޖީތަކަށް ވަކި ފަރުވާގެ އަމާޒުތައް ދެނެގަތުމެވެ ^[11]..

ޑޫޗެން މަސްކިއުލަރ ޑިސްޓްރޯފީ: 

މޮޓްސީ އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފައްދާފައިވާ ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިންހެރެންޓް މަސްލް ޓާގެޓިން ޕްރޮޕަޓީސް އެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިން ވިޓްރޯ އަދި އިން ވިވޯ ގައި ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގެ ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އަދި ހަކަތަ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، އެމްޑީއެކްސް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޮނޮޑައިމިޑައިޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރސް (ޕީއެމްއޯ) ގެ އަޕްޓޭކް އަދި އެކްޓިވިޓީ އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ދިގުމުއްދަތަކަށް ތަކުރާރުކޮށް މޮޓްސީ އަދި ޕީއެމްއޯ ދިނުމުން ޕެރިފެރަލް މަސްތަކުގައި ޑިސްޓްރޯފިންގެ ފަރުވާގެ މިންވަރު އެކްސްޕްރެޝަން އުފެދި، އެމްޑީއެކްސް މަސްތަކުގެ މަސްތަކުގެ ފުންކްޝަން އަދި ޕެތޮލޮޖީ ރަނގަޅުވެ، ފާހަގަކޮށްލެވޭ ވިހަކަމެއް ނެތެވެ ^[12]..

ފަލަވުމާއި މަސްތައް ފަޅައިގެން ދިއުން: 

ފަލަވުމާއި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ސާކޯޕެނިއާ އާއި މަސްތަކުގެ ޑިސްފެންޝަން އާއި ގުޅިފައިވާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކެކެވެ. މޮޓްސީ އަކީ ސިސްޓަމިކް ހޯރމޯނެއްގެ ގޮތުގައި މެޓަބޮލިކް ހޯމޯސްޓޭސިސް ގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯންއެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕްލާސްމާ މޮޓްސީ ލެވެލް އާއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮވެ އެވެ. މޮޓްސީ އަކީ ޕަލްމިޓިކް އެސިޑް އިންޑައުސްޑް އެޓްރޮފީ އޮފް ޑިފެރެންޝިއޭޓެޑް ސީ2ސީ12 މަޔޯޓިއުބްސް ހުއްޓުވައި، ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގެ ޕްލާސްމާގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މަޔޯސްޓޭޓިން އިންހިބިޓްކޮށްގެން މޮޓްސީ އަކީ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ސާރކޯޕެނިއާ ހިމެނޭ ގޮތަށް މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީގެ އެހެން ފީނޯޓައިޕްތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީއަށް ކުރެވިދާނެ ފަރުވާއަކަށް ވެދާނެއެވެ ^[5]..

އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ: 

އުރަމަތީގެ ކެންސަރަށް ފަރުވާ ހޯދާފައިވާ އަންހެނުންނަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ފަލަވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެ، ކަސްރަތު ކުރުމަކީ މި ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ލުއިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މޮޓްސީ އަކީ ކަސްރަތު ނަކަލުކުރާ ހަރަކާތެއް ކަމަށާއި، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ކަސްރަތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަމަށް ފައިދާހުރި އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 16 ހަފްތާގެ އެރޮބިކް އަދި ރެސިސްޓެންސް ކަސްރަތު އިންޓަރވެންޝަނަކުން ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ މޮޓްސީ ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ ނަމަވެސް ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންނަށް މާބޮޑު އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ. ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ކަސްރަތު ކުރުމުން އުފެދޭ މޮޓްސީ ލެވެލް އިތުރުވުމަކީ އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޮމޮރބިޑިޓީސް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ ^[13]..

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމް އިން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ 16 އެމިނޯ އެސިޑް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި މޮޓްކް އަކީ ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން، ސްޓްރެސް ޑިފެންސް، އަދި ބަލިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގެ ހޯމޯސްޓޭސިސް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށް، އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ އިތުރުކޮށް، މަޔޯސްޓޭޓިން އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައި، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް، ފަލަވުމާއި، އެއާ ގުޅުންހުރި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ އަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލުއި ލިބިދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ބަޔޯޖެނެސިސް އަދި ފިއުޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން މޮޓްސީ އިން ސެލްގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވައި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އަދި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ފަދަ ދިގުމުއްދަތުގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ގާބިލްކަން ދައްކައެވެ. ވަކިން މުހިންމު ކަމަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ-ނިއުކްލިއަސް މުވާސަލާތުގެ މުހިއްމު މެދުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި މޮޓްކް އަށް ކަސްރަތުގެ އަސަރުތައް ސިމިއުލޭޓްކޮށް މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް ލަސްކުރެވޭނެ ކަމެވެ. އޭގެ މިންވަރަކީ އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކާ ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އެގްޒޯޖެނަސް ސަޕްލިމެންޓް ދިނުމުން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް ރިވަރސްކޮށް ވައިރަލް ރިޕްލިކޭޝަން ހުއްޓުވޭނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ. އެއީ 'މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ހޯރމޯން' ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް އަކީ އޮންކޮލޮޖީ އާއި ކަސްރަތު ސައިންސްގެ އިންޓަރޑިސިޕްލިނަރީ ދާއިރާއިން ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވާ އިލްމުވެރިއެކެވެ. މިހާރު ހާވާޑް މެޑިކަލް ސްކޫލާއި ޑާނާ-ފާބަރ ކެންސަރ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރ އޮފް މެޑިސިންގެ މަގާމު އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޝަކީލާ އަކީ ހާވާޑް ޓީއެޗް ޗާން ސްކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތުގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ނިއުޓްރިޝަންގެ އެސޯސިއޭޓް ފެކަލްޓީގެ މަގާމެއް އަދާކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ.ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓްގެ ދިރާސާތަކުގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ކަސްރަތު ކުރުމުން ކުރާ އަސަރުތަކާއި، ޚާއްސަކޮށް ކަސްރަތު ކުރުމުން ކެންސަރު ބަލިމީހުންގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަން، ކަށީގެ ސިއްހަތާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުމަށެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާގައި ބަޔޮލޮޖީ، ކިނީސިއޮލޮޖީ، ޕަބްލިކް ހެލްތު، އަދި ބަޔޯކިނީސިއޮލޮޖީ ފަދަ އެތައް ދާއިރާއެއް ހިމެނެ އެވެ. ކެލިފޯނިއާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ، ނޯތުރިޖް، އަދި ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ސަދަން ކެލިފޯނިއާ ފަދަ މުއައްސަސާތަކުން ކިޔެވުން ފުރިހަމަ ކުރައްވައި ސިޓީ އޮފް ހޯޕް ނޭޝަނަލް މެޑިކަލް ސެންޓަރުން ޕޯސްޓްޑޮކްޓަރ ރިސާޗް ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ. ޑރ.ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓްގެ ދިރާސާގެ ކާމިޔާބީތައް އެކި އެކަޑަމިކް ޖާނަލްތަކުގައި ގިނައިން ޝާއިއުކޮށްފައިވާއިރު، އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ޕަބްލިކް ހެލްތު، ނިއުޓްރިޝަން، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް، އަދި ކާޑިއޮލޮޖީ ފަދަ އެތައް ޑިސިޕްލިންތަކެއް ހިމެނޭއިރު، ކެންސަރު ބަލިމީހުންގެ ރިހެބިލިޓޭޝަން އަދި ހެލްތު މެނޭޖްމަންޓަށް މުހިންމު ސައިންޓިފިކް ހެކިތައް ލިބިގެންދެއެވެ. ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައެވެ [13].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ޒެންގް ވައި، ވޭ ޒެޑް، ވަންގް ޓީ.މޮޓްކް: ތެރަޕީޓިކް އެކްސްޕްލޮއިޓޭޝަން އަށް އުއްމީދީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެއް[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ، 2023،14.ޑީއޯއައި:10.3389/ފެންޑޯ.2023.1120533.

[2] ބޮޔޫ ވައި.ކަސްރަތާއި މޮޓްސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް މޮޓްސީ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުކޮށް، އެމްޕީކޭ/ޕީޖީސީ-1α މަގު މެދުވެރިކޮށް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ[D]. މެޑިކަލް ޔުނިވަރސިޓީ، 2019.10.27652/d.cnki.gzyku.2019.001531.

[3] މޮހްތަޝާމީ ޒެޑް، ސިންގް އެމްކޭ، ސަލީމިއަގްދަމް އެން، އެޓް އަލް. މޮޓްކް، އިންސާނާގެ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި އެންމެ ފަހުގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑައިރެވިޑް ޕެޕްޓައިޑް[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2022،23(19).DOI:10.3390/ijms231911991.

[4] ގާއޯ ވައި، ވޭ އެކްސް، ވޭ ޕީ، އެޓް އަލް. މޮޓްކް ފަންކްޝަނަލީ ޕްރިވެންޓްސް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް[ޖޭ]. މެޓަބޮލައިޓްސް، 2023،13(1).ޑީއޯއައި:10.3390/މެޓަބޯ13010125.

[5] ކުމާގައި އެޗް، ކޮއެލްހޯ އާރް، ވާން ޖޭ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ސިގްނަލިންގ ދަށްކޮށްދެއެވެ[J]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2021،320(4):E680-E690.DOI:10.1152/ajpendo.00275.2020.

[6] ގާސިއާ ބެންލޮޗް އެސް، ފްރާންސިސްކޯ އާރްއާރް، ރަފައެލް ބްލެސާ ޖޭ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ވިޓްރޯގައި މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއަރުވައެވެ[J]. ޕެޕްޓައިޑްސް، 2022،155.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ޕެޕްޓައިޑްސް.2022.170840.

[7] ބުލާރ ކޭއެސް، ޝަންގް އެން، ކެރެކް އީ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިންޑައުސްޑް ޖީއެލްޔޫޓީ4 ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އަށް މައިޓޯފިއުޝަން ބޭނުންވެއެވެ[J]. ސައިންޓިފިކް ރިޕޯޓްސް، 2021،11(1).ޑީއޯއައި:10.1038/s41598-021-93735-2.

[8] ކޮންގް ބީއެސް، ލީ ސީ، ޗޯ ވައި އެމް.މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-އެންކޯޑްޑް ޕެޕްޓައިޑް މޮޓްސީ، މެޓަބޮލިޒަމް، އެންޑް އެޖިންގ-ރިލެޓެޑް ޑިޒީޒްސް[ޖޭ]. މެޓަބޮލިޒަމް އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް ޖާނަލް، 2023،47(3):315-324.DOI:10.4093/dmj.2022.0333.

[9] ވަންގް އެމް، ވަންގް ޖީ، ޕަންގް އެކްސް، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ހަކުރުބަލީގެ ކުދިންގެ ސީސީއެން1/އީއާރްކޭ1/2/އީޖީއާރު1 މަގު ހުއްޓުވައިގެން މަޔޯކާޑިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުން ރަނގަޅު ކުރެއެވެ[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން ނިއުޓްރިޝަން، 2023،9.ޑީއޯއައި:10.3389/fnut.2022.1060684.

[10] ޔީ އެކްސް، ހޫ ޖީ، ޔަންގް ވައި، އެޓް އަލް. ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މޮޓްސީގެ ދައުރު[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން ފިޒިއޮލޮޖީ، 2023،14.DOI:10.3389/fphys.2023.1149120.

[11] ޒާންގް ޒެޑް، ޗެން ޑީ، ޑޫ ކޭ، އެޓް އަލް. Motc: މައިޓޮކޮންޑްރިއާ[J] އިން އުފެދިފައިވާ ޕޮޓެންޝަލް އެންޓި-ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ފެކްޓަރެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަން، 2023،71:76-82.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.މައިޓޯ.2023.06.002.

[12] ރަން އެން، ލިން ސީ، ލެންގް އެލް، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޯޑައިއެމިޑޭޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރ އަޕްޓޭކް އަދި އެފިސިކޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެއެވެ[J]. އެމްބޯ މޮލިކިއުލަރ މެޑިސިން، 2021،13(2).ޑީއޯއައި:10.15252/އެމްއެމްއެމް.202012993.

[13] ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް، ނަތަލީ އެސް، ކޭއެންއެމް، އެޓް އަލް. ހިސްޕެނިކް އަދި ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޕެޕްޓައިޑް އެމްއޯޓީއެސްސީއަށް އެރޮބިކް އަދި ރެސިސްޓެންސް ކަސްރަތުގެ އަސަރު.[ޖޭ]. ކެންސަރ ރިސާޗް، 2021،81(13).

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.