ޓީއޭ1 10އެމްޖީ

▎ ޓީއޭ1 ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުނޑި: SDAAVDTSEITTKDLKEKKEVVEEAEN މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 129H 215N 33O55 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 3108.3 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 62304-98-7 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 16130571 ސިނޮނިމްސް: ތައިމަލްފަސިން؛ޒެޑަކްސިން

▎ ޓީއޭ1 ރިސާޗް

ޓީއޭ1 އަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓީއޭ1 އަކީ 28 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މިއީ ގުދުރަތީ ގޮތުން ތައިމަސްގައި އުފެދިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ޓީ ސެލްތަކުގެ މެޗުރޭޝަން އަދި ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ.

ޓީއޭ1 ގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

ޓީއޭ1 އަކީ ތައިމޮސިން ފްރެކްޝަން 5 އިން އެކަހެރިކޮށް ސާފުކޮށްފައިވާ ބަޔޯއެކްޓިވް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ 28 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ތައިމަސް އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މުހިއްމު ގުނަވަނެއް ކަމަށާއި، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ ތަފާތު މާއްދާތައް އުފައްދާ ގުނަވަނެއް ކަމަށާއި، ތައިމޯސިން އަކީ އޭގެ ތެރެއިން އެއް މާއްދާ ކަމަށެވެ. ތައިމަސްގެ ވަޒީފާތައް ފުންކޮށް ދިރާސާކުރުމާއެކު، އޭގައި ހިމެނޭ އެކްޓިވް ކޮމްޕޯނެންޓްތަކުގެ ސަބަބުން އެކި ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމަށް ޕޮޓެންޝަލް ވެލިއު ހުރެދާނެކަން މަޑުމަޑުން މީހުންނަށް ވަނީ ވިސްނިފައެވެ.

ޓީއޭ1 ގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޝަން: 

ޓީއޭ1 އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ އެކި ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭ ބަޔޮލޮޖިކަލް ރެސްޕޮންސް މޮޑިފައިޓަރެކެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޓީ ސެލްތަކުގެ ތަފާތުވުމާއި މެޗުރޭޝަން އިތުރުކޮށްގެން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ (Sjogren MH, 2004; Mao L, 2023). ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޓީއޭ1 އިން ތައިމޯސައިޓްތަކުގެ ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް ނުވަތަ އެކްޓިވް ޓީ ސެލްތަކަށް ބަދަލުކޮށްގެން ތައިމޯސައިޓްތަކަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ.

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމް: 

ކޮވިޑް-19 ނިއުމޯނިއާ އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޓީއޭ1 އިން ނިއުމޯނިއާ އިން ރަނގަޅުވުން އަވަސްކޮށްދެނީ އޭގެ އެންޓި އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމް މެދުވެރިކޮށެވެ. އެއީ އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ކުޑަކޮށްދީ، ކޯވިޑް-19 ނިއުމޯނިއާއާ ގުޅުންހުރި ހުމުގެ އިތުރުން ވަރުބަލިކަން ފަދަ އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީ، އެކްސުޑޭޓް ޖަހައިގަތުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ކޯވިޑް-19 ނިއުމޯނިއާ އިން ރަނގަޅުވުން އަވަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ (ވަންގް ޒެޑް، 2023).

ކެންސަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ތައިމަލްފަސިން އިން ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އިންޑައުސް ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުކުރުން: 

ތައިމަލްފެސިން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ ހަރަކާތްތެރިކަން މަތީ ސިންތެޓިކް ތައިމޯޕެޕްޓައިޑެކެވެ. އެއީ ޓިއުމަރ ސެލްތަކަށް ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ މަރާލުމުގެ އަސަރު އިތުރުކޮށް، ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ޓިއުމަރ މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓްގައި ތައިމަލްފަސިން އިން ޓީ ސެލްތަކުގެ ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އަދި މެޗުރޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ޓީ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މުހިންމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ޓީ ސެލްތަކަށް ޓިއުމަރ ސެލްތައް ދެނެގަނެ ހަމަލާދީ، ސައިޓޮޓޮކްސިކް މާއްދާތަކާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެދިގެންދެއެވެ.

ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އިމިއުނޯޕޮޓެންޝިއޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ތައިމަލްފަސިން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ Th1 ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. Th1 ސެލްތަކުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި IFN-γ ފަދަ ސައިޓޮކިންސް ނިކުންނައިރު، މިއީ ސީދާ ޓިއުމަރ ސެލްތަކަށް އަމަލުކޮށް، އެސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ސެލްތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ތައިމަލްފަސިން އިން އެންކޭ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުކުރުން ފަދަ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ އެހެން ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ވެސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެ އެވެ. އެންކޭ ސެލްތަކުން ސީދާ ޓިއުމަރ ސެލްތައް މަރާލާއިރު، ސައިޓޮކިންސް އާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން ވެސް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އިންޑައުސް ކޮށްދެއެވެ ^{[1] .}.

އެންޓި ޓިއުމަރ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި އިމިއުނޯ ސަޕްރެޝަން ރަނގަޅުކުރުން: 

ޓިއުމަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ މަރުހަލާގައި ގިނަ ފަހަރަށް ބަލިމީހުންނަށް އިމިއުނޯ ސަޕްރެޝަން ދިމާވާއިރު، މިއީ ޓިއުމަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ފައިދާއަށް އަސަރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. އެންޓި ޓިއުމަރ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ އިމިއުނޯ ސަޕްރެޝަން ރަނގަޅުކޮށް، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޓިއުމަރު ސެލްތަކަށް ހަމަލާދިނުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށް، ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެދިގެންދެއެވެ. މިސާލަކަށް ކީމޯތެރަޕީ ނުވަތަ ރޭޑިއޯތެރަޕީގެ ތެރޭގައި ބަލިމީހާގެ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ވަކި މިންވަރަކަށް ގެއްލުން ލިބޭނެއެވެ. ތައިމަލްފެސިން އަކީ ދިފާއީ ސެލްތައް ރަނގަޅުވެ ގިނަވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ޓިއުމަރ ސެލްތަކަށް ކުރާ މަރާލުމުގެ އަސަރު އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

ތައިމޮސިން އަލްފާ 1 އަކީ ގިނަ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[6]

ތައިމަލްފަސިންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތައް: 

އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓެއްގެ ސަބަބުން ޓީއޭ1 އަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ކޮވިޑް-19ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ދުވަސްވަރު، ކޮވިޑް-19 ނިއުމޯނިއާ އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ރަނގަޅު ކްލިނިކަލް އެފިސިކޭޝަންތަކެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީއޭ1 އިން އާންމު ކޮވިޑް-19 އިންފެކްޝަންތައް ސީރިއަސް ނިއުމޯނިއާ އަށް ދިއުން ހުއްޓުވޭނީ ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ އެކިއެކި އަދި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮޓެކްޝަން މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން ^[2] . ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ޓީއޭ1 އިން ފަރުވާ ލިބުނު ބަލިމީހުންގެ ހޮސްޕިޓަލުގައި މަޑުކުރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރުވެ، ނިއުމޯނިއާއާ ގުޅުންހުރި އަލާމާތްތަކަށް (ހުމުގެ އިތުރުން ވަރުބަލިވުން ފަދަ) ލުއިވުމުގެ ނިސްބަތް ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕަށްވުރެ މާބޮޑުތަނުން މަތިވެ، ސީޓީން ދައްކާ އިންފްލެމެޓަރީ އެކްސުޑޭޝަންގެ ސަރަޙައްދުވެސް ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕަށްވުރެ މާބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ ^[2] . މީގެ އިތުރުން މަލްޓިވޭރިއޭޓް ކޮކްސް މޮޑެލް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީއޭ1 ބޭނުންކުރި ބަލިމީހުންނާއި ޒުވާން ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ކޮވިޑް-19 އެންޓިޖެންސް ނެގެޓިވް ކޮންވާޝަން ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް އަވަސްވެފައިވެއެވެ ^[2] . ސްޓޭންޑަރޑް ފަރުވާއަށްވުރެ އަވަހަށް ބޭސްލައިންގައި ލޯ ފްލޯ އޮކްސިޖަން އިންހެލޭޝަން ސަޕޯޓް ލިބޭ ބަލިމީހުންގެ ސީޑީ4+ ޓީ ސެލް ކައުންޓް Tα1 (TA1 ގެ މައިގަނޑު ބައި) އިތުރުކޮށްދީ، ކޯވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ހައިޕޮކްސެމިއާ އަދި ލިމްފޯޕެނިއާ ޖެހިފައިވާ ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެއެވެ ^[3]..

ހެޕަޓައިޓިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

ހެޕަޓައިޓިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ޓީއޭ1 ގެ ސަބަބުން ވަކި އަސަރެއް ކުރެއެވެ. މިއީ ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އަށް މޮނޮތެރަޕީއެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ހެޕަޓައިޓިސް ސީ އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އިންޓަރފެރޯން α-2b އާއި ގުޅިގެން ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. އެއް ދިރާސާއެއްގައި ޓީއޭ1 އިން ފަރުވާ ދިން 17 ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން 9 ބަލިމީހުންނަށް ހަ މަސް ދުވަހު ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ވައިރަސް (އެޗްބީވީ) ޑީއެންއޭ ކްލިއަރެންސް ލިބިފައިވާއިރު، އިންޓަފެރޯން α-2ބީ އިން ފަރުވާ ދިން 16 ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން 10 ބަލިމީހުންނާއި ތާރީޚީ ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގެ 15 ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން 4 ބަލިމީހުންނަށް ކްލިއަރެންސް ލިބިފައިވެއެވެ.

އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާ: ކެންސަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ޓީއޭ1 ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުން ކުރެއެވެ. ރިސެކްޓެބަލް ނޮން ސްމޯލް ސެލް ލަންގް ކެންސަރ (އެންއެސްސީއެލްސީ) އަދި ލިވަރ ކެންސަރު ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާގައި ޓީއޭ1 އިން އޯވަރޯލް ސަރވައިވަލް ރޭޓް (އޯއެސް) ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެއެވެ (މައޯ އެލް، 2023). ލޯކަލް އެޑްވާންސްޑް އަންރިސެކްޓެބަލް އެންއެސްސީއެލްސީ ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ޓީއޭ1 އިން ރޭޑިއޯތެރަޕީ އާއި ކީމޯތެރަޕީގެ ސަބަބުން ލިމްފޯޕެނިއާ އާއި ނިއުމޯނިއާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭއިރު، އޮއެސް ރަނގަޅުވުމުގެ ޓްރެންޑް ވެސް އެބައޮތެވެ ^{[4] .}.

އެންޓި ޓިއުމަރ އިމިއުނިޓީ އިތުރުކުރުން: 

ޕްރީކްލިނިކަލް ހެކިތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީއޭ1 އިން ޓީއެލްއާރު7/ޝިޕް1 އެކްސިސް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން މެކްރޯފޭޖްތަކުގެ އެފެރޯސައިޓޯސިސް އިން އުފެދޭ އެމް2 ޕޮލަރައިޒޭޝަން ރިވަރސްކޮށް، ކެންސަރުގެ ކީމޯތެރަޕީގެ ފައިދާ އިތުރުކޮށް، 'ފިނި ޓިއުމަރު' 'ހޫނު ޓިއުމަރު' އަށް ބަދަލުކޮށްގެން އެންޓި-ޓިއުމަރ އިމިއުނިޓީ އިތުރުކޮށްފާނެއެވެ (Mao L, 2023). މީގެ އިތުރުން އިމިއުން ޗެކްޕޮއިންޓް އިންހިބިޓަރސް (ICIs) ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ކޮލައިޓިސް މަދުކުރުމުގައި ވެސް ޓީއޭ1 ގެ ސަބަބުން ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރު ކުރާއިރު، އައިސީއައިގެ ކްލިނިކަލް އެފިސިކޭޝަން އިތުރުވެދާނެއެވެ ^[4] . ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ރިސެކްޝަން ކުރުމަށްފަހު އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި Tα1 ގެ ސަބަބުން ކުދި ހެޕަޓޮސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާ ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ޕްރޮގްނޯސިސް ރަނގަޅުވެދާނެއެވެ. ރެޓްރޮސްޕެކްޓިވް ކޮހޯޓް ދިރާސާއެއްގައި ލިވަރ ރިސެކްޝަން ހެދި ކުދި ހެޕަޓޯސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުން ދެ ގްރޫޕަކަށް ބަހާލާފައިވާއިރު، ގްރޫޕް އޭ (ރިސެކްޝަން + Tα1) އަދި ގްރޫޕް ބީ (އެކަނި ރިސެކްޝަން) އެވެ. 47.0 މަސް ދުވަހުގެ މީޑިއަން ފޮލޯއަޕް އަށް ފަހު، ގްރޫޕް އޭ ގައި ހިމެނޭ ބަލިމީހުންގެ 1، 3، އަދި އަހަރުގެ ޖުމްލަ ދިރިހުރުމުގެ ނިސްބަތާއި ރިކަރެންސް ފްރީ ސަރވައިވް ރޭޓް ގްރޫޕް ބީ ގައި ތިބި ބަލިމީހުންނަށްވުރެ މަތިވެފައިވެއެވެ.⁵ .

ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އަލުން އާލާކުރުމާއި ވެކްސިން އިތުރުކުރުން: 

ޓީއޭ1 އަކީ އިމިއުނޯ ކޮމްޕްރޮމައިޒްޑް ސްޓޭޓްސް އަދި މެލިގްނަންސީސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށާއި ވެކްސިން ރިސްޕޮންސްތައް އިތުރުކުރާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ ^{[4، 6]} . އެއީ ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްކޮށް ޓީ ސެލްގެ މަސައްކަތް އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ދަށް ނުވަތަ ފައިދާ ނުކުރާ ބަލިތަކަށް ކަމަށްވާ ސީރިއަސް އަދި ކްރޮނިކް އިންފެކްޝަން، ކެންސަރު، އަދި ވެކްސިން ނޮން ރެސްޕޮންސް ފަދަ ބަލިތަކަށް ކްލިނިކަލް ފައިދާތަކެއް ލިބިދާނެއެވެ ^[4] . ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވެފައިވާ ގޮތުގައި ސީރިއަސް ސެޕްސިސްގައި ޓީއޭ1 އިން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އަލުން ހޯދައި، ބަލިމީހުން މަރުވާ މިންވަރު މަދުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[4] .}.

ރެނަލް ޑައިލިސިސް ހަދަމުންދާ ބަލިމީހުންނަށް ކޮވިޑް-19 އިންފެކްޝަންތަކާއި ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ހުއްޓުވުން: 

ހީމޯޑައިލިސިސް (އެޗްޑީ) ލިބޭ އެންޑް ސްޓޭޖް ރެނަލް ޑިޒީޒް (އީއެސްއާރުޑީ) ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަކީ އުމުރުން ދުވަސްވުމާއި، ކޮމޮރބިޑިޓީ ބުރައާއި، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، ގިނައިން ޑައިލިސިސް ކްލިނިކްތަކަށް ދާންޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ސާރސް-ކޯވީ2 އިންފެކްޝަން ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ބައެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ކުރީގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިންފްލުއެންޒާ ވެކްސިނަށް އެޑްޖުވެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޓީއޭ1 އިން އިންފްލުއެންޒާ ވެކްސިނަށް އުމުރުން ދުވަސްވީ އާބާދީ (އެޗްޑީ ބަލިމީހުން ހިމެނޭ ގޮތަށް) ގެ އެންޓިބޮޑީ ރިސްޕޮންސް އިތުރުކޮށްދީ އިންފްލުއެންޒާ އިންފެކްޝަންތައް މަދުކޮށްދެއެވެ. ކޮވިޑް-19 ގެ ކުރީކޮޅު އެޗްޑީ ބަލި މީހުންނަށް ޓީއޭ1 ދިނުމަކީ ކޮވިޑް-19 އިންފެކްޝަންގެ އިންސިޑެންސް އާއި ސީރިއަސްކަން ކުޑަކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ލަފާކުރި އެވެ. ޖުލައި 1، 2022 ގެ ނިޔަލަށް މިސޫރީގެ ކެންސަސް ސިޓީގެ ފަސް ޑައިލިސިސް ސެންޓަރުން 254 އީއެސްއާރުޑީ/އެޗްޑީ ބަލިމީހުން މި ދިރާސާގައި ހިމަނާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 194 ބަލިމީހުން ރެންޑަމްކޮށް ގްރޫޕް އޭ (8 ހަފްތާ ވަންދެން ހަފްތާއަކު ދެފަހަރު 1.6އެމްޖީ ޓީއޭ1 ސަބްކިއުޓަނިއަސް އިންޖެކްޝަން) އަދި ގްރޫޕް ބީ (ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕް، ޓީއޭ1 ނުލިބި) އަށް ބަހާލާފައިވެއެވެ ^[7].

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޚާއްޞަ އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ ފަންކްޝަންތަކެއް ހުންނަ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި، ޓީއޭ1 އިން މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ގިނަ ކަންކަމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެކަން ދައްކާފައިވެއެވެ. ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އާއި ކޮވިޑް-19 ފަދަ ބަލިތަކަށް އޭގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން ބަލި ކުރިއަރައި ދިއުން ހުއްޓުވައި، ބަލިމީހުން ރަނގަޅުވުމުގެ ރޭޓް ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޓިއުމަރ ފަރުވާގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އެތައް މަގެއް މެދުވެރިކޮށް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމާއި، ޓިއުމަރ ސެލްތަކަށް ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ މަރާލުމުގެ އަސަރު އިތުރުކޮށް، އިމިއުނޯ ސަޕްރެސިވް ސްޓޭޓް ރަނގަޅުކޮށް، ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރާއި ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ފަދަ އެކި ކެންސަރުތަކަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ޕޮޒިޓިވް ޕާފޯމަންސެއް ދައްކައެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ވަންގް ޒޭޑް އަކީ ތަފާތު ތައުލީމީ ތަޖުރިބާތަކެއް ލިބިފައިވާ އަދި އެތައް މުއައްސަސާތަކެއްގައި އެއްބާރުލުން ދިނުމުގެ ފުޅާ ތަޖުރިބާއެއް ލިބިފައިވާ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އެމީހުންގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން ހިމެނެނީ އިންޖިނިއަރިން، ސްޕެކްޓްރޯސްކޯޕީ، ކެމިސްޓްރީ، ޑެންޓިސްޓްރީ، އޮރަލް ސާޖަރީ އެންޑް މެޑިސިން، އަދި ފިޒިކްސް ފަދަ އިންޓަޑިސިޕްލިނަރީ ދާއިރާތަކަށެވެ. ވަންގް ޒެޑް އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޗައިނީސް އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސް (ސީއޭއެސް)، ޔުނާން ޔުނިވާސިޓީ، ޕެކިން ޔުނިވާސިޓީ، ހުނާން އެގްރިކަލްޗަރަލް ޔުނިވާސިޓީ، ޝަންހާއީ ޖިއާއޯ ޓޮންގް ޔުނިވާސިޓީ، އަދި އެހެނިހެން ގިނަ ޖަމިއްޔާތަކާއި ޔުނިވާސިޓީތަކާ ގުޅިފައިވާ ޖަމިއްޔާތަކެކެވެ. އެމީހުންގެ މަސައްކަތްތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ޚާއްޞަކޮށް ލައިޓް އިންޑަސްޓްރިއަލް އޮޕްޓޯއިލެކްޓްރޯނިކް އިންޖިނިއަރިންގ، މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންސް، އަދި އެޑްވާންސްޑް މެޓީރިއަލްސް ސައިންސްއާ ގުޅުންހުރި ދާއިރާތަކުގައި އިނޮވޭޝަން އާއި އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ވަރުގަދަ ފޯކަސްއެކެވެ. ޖިއަންގްސޫ ޕްރޮވިންޝަލް ރިސާޗް ސެންޓަރ ފޯ ލައިޓް އިންޑަސްޓްރިއަލް އޮޕްޓޯއިލެކްޓްރޯނިކް އިންޖިނިއަރިން އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ އަދި އެއާފޯސް މިލިޓަރީ މެޑިކަލް ޔުނިވާސިޓީ ފަދަ މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިގެން ވަންގް ޒެޑް ވަނީ އެމީހުންގެ ތަޖުރިބާގެ ދާއިރާތަކުން ތިއަރީ ކުރިއެރުންތަކާއި އަމަލީ އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ވެސް ޙިއްޞާކޮށްދީފަ އެވެ. ވަންގް ޒޭޑް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [2] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ސްޖޮގްރެން އެމް އެޗް.ތައިމަލްފަސިން: ފުރަމޭގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.[ޖޭ]. ޖާނަލް އޮފް ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީ، 2004،19 ސަޕްލް 6:S69-S72. ޑީއޯއައި:10.1111/ޖޭ.1440-1746.2004.03635.އެކްސް

[2] ވަންގް ޒެޑް، ވަންގް ސީ، ފޭ އެކްސް، އެޓް އަލް. ތައިމަލްފަސިން ތެރަޕީ އިން ކޮވިޑް-19 ނިއުމޯނިއާ ރިހެބިލިޓޭޝަން އަވަސްކޮށްދެނީ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން[ޖ]. ނިއުމޯނިއާ، 2023،15(1).ޑީއޯއައި:10.1186/s41479-023-00116-6.

[3] ޝެހާދޭ އެފް، ބެނިޓެޒް ޖީ، މައިލޯނާ އީ.ކޭ، އެޓް އަލް. ކޮރޯނާވައިރަސް ބަލި 2019 އިންފެކްޝަންގެ ސަބަބުން ހައިޕޮކްސެމިއާ އާއި ލިމްފޯސައިޓޯޕެނިއާ ޖެހިފައިވާ ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާ ދިނުމަށް ތައިމަލްފަސިން (ތައިމޮސިން-α-1) ގެ ޕައިލެޓް ޓްރައިއަލް[J]. ޖާނަލް އޮފް އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްސް، 2023،227(2):226-235.DOI:10.1093/infdis/jiac362.

[4] މައޯ އެލް.ތައިމޮސިން އަލްފާ 1-އިމިއުނޯ-އޮންކޮލޮޖީ ޒަމާނުގައި އޭގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް އަލުން ތަޞައްވުރުކުރުން[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2023،117.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2023.109952.

[5] ހެ ސީ، ޕެންގް ޑަބްލިއު، ލީ ސީ، އެޓް އަލް. ލިވަރ ރިސެކްޝަން އަށް ފަހު ކުދި ހެޕަޓޯސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާ އަށް އުއްމީދީ އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީއެއް ކަމަށްވާ ތައިމަލްފަސިން[J]. މެޑިސިން، 2017،96(16).ޑީއޯއައި:10.1097/އެމްޑީ.0000000000006606.

[6] ޑޮމިނާރީ އޭ، ހަތަވޭ އައިއައި ޑީ، ޕަންޑަވް ކޭ، އެޓް އަލް. ތައިމޮސިން އަލްފާ 1: ލިޓަރޭޗަރގެ ފުރިހަމަ ރިވިއުއެއް.[ޖ]. ވޯލްޑް ޖާނަލް އޮފް ވައިރަލޮޖީ، 2020،9(5):67-78.DOI:10.5501/wjv.v9.i5.67.

[7] ޓޫތިލް ސީޑަބްލިޔު، އަވާދު އޭ، ޕަރިގޮން އެމް، އެޓް އަލް. ރެނަލް ޑައިލިސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ކޯވިޑް-19 އިންފެކްޝަން އަދި މޮރބިޑިޓީސް އިން ރައްކާތެރިވުމަށް ތައިމަލްފަސިން (Ta1) ގެ ޕައިލެޓް ޓްރައިއަލް: ޕްރިލިމިނަރީ ރިޕޯޓް[ޖ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2023،117.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2023.109950.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.