ގްލޫޓާތީއޯން 1500އެމްޖީ

▎ ގްލޫޓާތީއޯން ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުއެންސް: އެކްސްސީޖީ މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 10H 17N 3O 6S މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 307.33ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 70-18-8 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 124886 ސިނޮނިމްސް: އެލް-ގްލޫޓާތީއޯން;އެލް-ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑޫސްޑް;ގްލޫޓާތީއޯން

▎ ގްލޫޓާތީއޯން ރިސާޗް

ގްލޫޓާތީއޯންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ގްލޫޓާތީއޯން ހޯދުމާއި ސްޓްރަކްޗަރަލް ކަނޑައެޅުން: 1888 ވަނަ އަހަރު ގްލޫޓާތީއޯން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނުނީ ޔީސްޓް އިންނެވެ. 1921 ވަނަ އަހަރު ސައިންސްވެރިން އިތުރަށް ކަނޑައެޅީ އޭގެ ކެމިކަލް ސްޓްރަކްޗަރ އެވެ. އެއީ ޕެޕްޓައިޑް ބޮންޑްތަކުގެ ތެރެއިން ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، ސިސްޓައިން، އަދި ގްލައިސިން ކޮންޑެންސޭޓް ވުމުން އުފެދޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑެކެވެ.

ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި އޭގެ މުހިންމު ދައުރުތައް ދެނެގަތުން: 1930 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ތަފާތު މުހިންމު ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއްކަން މަޑުމަޑުން މީހުންނަށް ދެނެގަނެވުނެވެ. އެއީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވެ، އިންޓްރާސެލިއުލަރ މާހައުލުގެ ސްޓެބިލިޓީ ބެލެހެއްޓުމާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، އެމިނޯ އެސިޑް ޓްރާންސްޕޯޓް ކުރުމާއި އެންޒައިމްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ފަދަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މި ހޯދުންތަކުން ވަނީ މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުން ކުރުމަށް ތިއަރީ ބިންގާއެއް އަޅާފައެވެ.

މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަން ޑިމާންޑްތަކުން ދުއްވާ މަސްދަރުތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް: ގްލޫޓާތީއޯންގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ފުންވުމާއެކު، މެޑިކަލް ދާއިރާގައި އޭގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެފައިވެއެވެ. މިއީ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކާއި ލޮލުގެ ބަލިތައް ފަދަ ތަފާތު ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ. ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ބޮޑު ޑިމާންޑް ފުއްދުމަށްޓަކައި، ދިރާސާވެރިން ގްލޫޓާތީއޯންގެ ވަރުގަދަ އަދި ސްޓޭބަލް މަސްދަރުތައް ހޯދުމަށް ޚާއްޞަވާން ފެށިއެވެ.

ގްލޫޓާތީއޯންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

1. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަސަރު

ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) އަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސް ސިސްޓަމްގައި ބައިވެރިވާ ފައިދާހުރި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެކެވެ. އެއީ ސީދާ ހައިޑްރޯޖަން ޕެރޮކްސައިޑް (H2O2) ފަދަ ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އާއި ރިއެކްޓްކޮށް، ގެއްލުމެއް ނެތް މާއްދާތަކަށް ކުޑަކުރެވޭނެ އެއްޗެކެވެ (Reddy V N. 1990; Sinha R, 2018). މިސާލަކަށް ގްލޫޓާތީއޯން ރެޑޮކްސް ސައިކަލް މެދުވެރިކޮށް ގްލޫޓާތީއޯން H2O2 އާއި ރިއެކްޓްކޮށް ފެނަށް ބަދަލުކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި ގްލޫޓާތީއޯން އޮކްސިޑައިޒް ވެގެން އޮކްސިޑައިޒްޑް ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެސްޖީ) އަށް ބަދަލުވާ ނަމަވެސް ސެލްގައި ހުންނަ ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް ގެ ސަބަބުން ޖީއެސްއެސްޖީ އަނބުރާ ޖީއެސްއެޗް އަށް ދަށްކޮށް، ސެލްގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ.

އަދި ކެޝަން ޓްރާންސްޕޯޓް އަދި މެމްބަރޭން ޕަރމިއޭބިލިޓީގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލް މެމްބަރޭންގައި ހުންނަ -SH ގްރޫޕްތައް ވެސް ގްލޫޓާތީއޯން އިން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މެމްބަރޭން -SH ގްރޫޕްތަކުގެ ދަށްވެފައިވާ ހާލަތު ދެމެހެއްޓުމުން، ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ސެލް މެމްބަރޭންގެ ސްޓެބިލިޓީއާއި އާދައިގެ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ ^{[1] .}.

2. ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަން އެފެކްޓް

ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ވިހަ މާއްދާތަކާ ގުޅިގެން ނޮން ޓޮކްސިކް ނުވަތަ ލޯ ޓޮކްސިކް ކޮމްޕައުންޑްތައް އުފެދި ހަށިގަނޑުން ބޭރުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ފުރަމޭގައި ގްލޫޓާތީއޯން ތަފާތު ގެއްލުން ހުރި މާއްދާތަކާ ގުޅިގެން ބައިލް ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާތަކެތި މެދުވެރިކޮށް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެ، ވިހަ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ފުރަމޭގެ ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ފުރަމޭ އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ މައިގަނޑު ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަން ގުނަވަނެއް ކަމަށާއި، އޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ.

3. ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން

ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުގައި މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މެކްރޯފޭޖްތަކާއި، ނެޗުރަލް ކިލަރ ސެލްތަކާއި، ޓީ ސެލްތަކުގައި ސެލް އެކްޓިވޭޝަން، މެޓަބޮލިޒަމް، އެކަށީގެންވާ ސައިޓޮކިން ރިލީޒް، ރެޑޮކްސް އެކްޓިވިޓީ، އަދި ފްރީ ރެޑިކަލް ލެވެލް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ ^[2] . އިމިއުން ސެލްތަކަކީ ޕެތޯޖަންތަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ސިއްހަތު ދެމެހެއްޓުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލްތަކެކެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މިސެލްތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

ގްލޫޓާތީއޯން އިން ރެޑޮކްސް އެކްޓިވިޓީ ސްޓޭބަލްކޮށް، ސައިޓޮކިން ޕްރޮފައިލް Th1 ޓައިޕް ރިސްޕޮންސް އަކަށް ބަދަލުކޮށް، ޓީ ލިމްފޯސައިޓްގެ ވަޒީފާ އިތުރުކޮށްދީ، އިމިއުނޯމޮޑޫލޭޓަރީ އަދި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްގެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ ^[2] . Th1 ވައްތަރުގެ ސައިޓޮކިންސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބައިވެރިވަނީ ވައިރަސް، ބެކްޓީރިއާ، އަދި ޓިއުމަރ ސެލް ފަދަ ޕެތޯޖަންތަކާ ދެކޮޅަށް ސެލްތަކުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުން ދޭ ޖަވާބުތަކުގައެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ސައިޓޮކިންސްގެ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ދިފާއީ ގާބިލްކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

4. ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ ނިޒާމުގައި ދައުރު އަދާކުރުން

ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މެމަލްސްގެ ފިރިހެން އަދި އަންހެން ޖަރާސީމު ސެލްތަކުގެ އިތުރުން ދަރިފުޅު އުފެދުމުގެ ކުރީކޮޅު ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ފިރިހެން އަދި އަންހެން ގޭމެޓްތަކުގައި ޖީއެސްއެޗް އަކީ މި ސެލްތައް އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ ^[3] . މިސާލަކަށް ސްޕަރމެޓޯޖެނެސިސް ގެ ތެރޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ މިންވަރު މަޑުމަޑުން ދަށްވެ، އޫސައިޓް މެޗުރޭޝަން ގެ ތެރޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ސިންތެސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ ގޮނަޑޯޓްރޮޕިންސް އިން ކަމަށާއި، އޭގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން ވެސް ބަދަލުވެއެވެ. އަދި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ އޫސައިޓްގެ މެޔޯޓިކް ސްޕިންޑްލްގެ މޯރފޮލޮޖީ ދެމެހެއްޓުމާ ގުޅުންހުރި އެއްޗެކެވެ. ދަރިމައިވުމަށްފަހު ފިރިހެން ޕްރޮނިއުކްލިއަސް އުފެދުމާއި، ކުރީކޮޅު ދަރިފުޅު ބްލަސްޓޯސިސްޓް މަރުހަލާއަށް ތަރައްޤީވުމުގައި ހެޔޮ ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިއުމިއުލަސް ސެލްތަކަކީ ވެސް ގްލޫޓާތީއޯން އުފެއްދުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލްތަކެކެވެ.

ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

1. ބަނގުރާ ބޯ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

އަލްކޮހޯލިކް ލިވަރ ޑިޒީޒް (ALD) އަކީ ސީރިއަސް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ގެ ސިފަ ލިބިފައިވާ ސީރިއަސް ބައްޔެކެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަނގުރާ ބޭނުންކުރުމަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދި، ފުރަމޭގެ ސެލްތަކަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. ތައިއޯލް ގްރޫޕެއް ހިމެނޭ γ-ގްލޫޓަމިލްސިސްޓައިނޭލްގްލައިސިން އިން އެކުލެވޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށްވާ ގްލޫޓާތީއޯން (GSH) އަކީ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވާ އަދި ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މައިގަނޑު ފްރީ ރެޑިކަލް ސްކޭވެންޖަރ އެވެ. ފުރަމޭގައި ޖީއެސްއެޗްގެ މިންވަރު ނިސްބަތުން މަތިވި ނަމަވެސް އޭއެލްޑީ ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި އޭގެ އެންޑޯޖެނަސް ލެވެލް ދަށްވެ، ހާލަތު ގޯސްވެއެވެ.

އޭއެލްޑީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ޖީއެސްއެޗް ލޭނާރުތަކަށް ސަޕްލިމެންޓް ދިނުމުން ރަނގަޅު އަސަރުތަކެއް ކޮށް، ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުވެ، ފައިބްރޯސިސް މާކެރސް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^{[4] .}.

2. މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުމުގައި ދައުރު

ދުޅަހެޔޮ އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް، ޕެރެލަލް، ތިން އަތުން ކުރި ދިރާސާއެއްގައި ޖީއެސްއެޗް ނުވަތަ ޖީއެސްއެސްޖީ ނަގާ މީހުންގެ މޫނާއި އަތުގައި މެލަނިން އިންޑެކްސް އަދި އަލްޓްރާވައިލެޓް ސްޕޮޓްސް ގިނަ ފަހަރަށް ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕަށް ވުރެ ދަށްވެ އެވެ. ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ޖީއެސްއެޗް ނަގާ މީހުންގެ ރިއްސުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު ޖީއެސްއެޗް އަދި ޖީއެސްއެސްޖީ ގްރޫޕްގެ ހަމުގެ އިލެސްޓިސިޓީ އިތުރުވާ ގޮތް ފެނިފައިވެއެވެ. މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑު މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ ^{[5] .}.

2. ޕާކިންސަން ބަލީގައި ބޭނުންކުރުން

ޕާކިންސަން ޑިޒީޒް (ޕީޑީ) އަކީ ނިއުރޯލޮޖިކަލް ޑިސްއޯޑަރެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) ގެ ސަބަބުން ޕީޑީއަށް ވަކި ފަރުވާއެއްގެ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެވެ. ގިނަ ޑޭޓާބޭސްތަކެއްގެ ނިޒާމީ ސަރޗަކާއި މެޓާ އެނަލިސިސް މެދުވެރިކޮށް ޖީއެސްއެޗް އާއި ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގެ މެދުގައި ޔުނިފައިޑް ޕާކިންސަންސް ޑިޒީޒް ރޭޓިން ސްކޭލް (ޔޫޕީޑީއާރުއެސް) III ގައި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ބޮޑު ތަފާތެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ޔޫޕީޑީއާރުއެސް އައި އަދި ޔޫޕީޑީއާރުއެސް އައިގެ ސްކޯރާއި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގައި މި ދެ ގްރޫޕްގެ މެދުގައި ތަފާސްހިސާބުތަކުން މާބޮޑު ތަފާތެއް ނުފެނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ސަބްގްރޫޕް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑޯޒް (300mg vs 600mg) އަކީ ޔޫޕީޑީއާރުއެސް III އަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޖީއެސްއެޗް އިން ޕީޑީގެ މޮޓޯ ސްކޯރސް ކުޑަކޮށް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމާއި ނުރަނގަޅު ކަންތައްތައް ދިމާވުން އިތުރު ނުވެ ^{[6] .}.

3. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުން: ކޮރޮނަރީ އާޓާރީ އޮބްސްޓްރަކްޝަން، ހައިޕަރޓެންސިވް ހާޓް ޑިޒީޒް، އަދި ސްޓްރޯކް ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި ގިނަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕެތޮލޮޖީތައް އުފެދުމުގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ޙާލަތެއް އުފެދި، ބަލިމީހުންގެ ޙާލަތު ގޯސްވެ، މިއީ ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އަދި ރިއެކްޓިވް ނައިޓްރޯޖަން ސްޕީޝީސް (RNS) އުފެދުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ. މުހިންމު އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ރިޑައުސްޑް ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) އަކީ އެކްޓިވް މާއްދާތަކުގެ އޮކްސިޑޭޝަން އާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ޖީއެސްއެޗް އަކީ ހިތާއި ފުރަމޭގައި ސިންތެސިސް ކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި އާރ.އޯ.އެސް ގެ ގެއްލުން ހުރި އަސަރުތައް ހުއްޓުވުމަށް ނުވަތަ ކުޑަކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ ^{[7] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި: ދައުރުވާ ގްލައިސިންގެ މިންވަރު ދަށްވުމަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް (CVD) އާއި ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލައިސިން މަދުވުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އުފެދުން އިތުރުވާއިރު، ގްލައިސިން ސަޕްލިމެންޓް ކުރުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ބަލިކަށިވެއެވެ. ޑީޓީ-109 އަކީ ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޑައުއަލް ލިޕިޑް ދަށްކުރާ/ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމުގެ ސިފަތަކެއް ހުންނަ ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށާއި، އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮރޮނަރީ ހާޓް ޑިޒީޒް، އެތެރޮސްކްލޮރޮޓިކް މައިސް، އަދި މެކްރޯފޭޖް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ގައި ގްލައިސިން އަކީ ޕެތޯޖެނިކް ދައުރެއް އަދާކުރާ އަދި ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާ ދިނުމުން ގްލޫޓާތީއޯން ބަޔޯސިންތެސިސް އުފެއްދުމުގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެފެކްޓް މެދުވެރިކޮށް އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އަށް ލުއި ލިބިދެއެވެ ^[8]..

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[8]

4. ލޮލުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރުން

ކެޓަރެކްޓް އިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ: ލޮލުގެ ޑޮކްޓަރީ ދާއިރާގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުންކޮށްގެން ކެޓަރެކްޓް އިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ކުރެވިދާނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކެޓަރެކްޓް އުފެދުމަކީ ލެންސްގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖް އާއި ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެކެވެ. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ލެންސް ސެލްތަކަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްގެ އަސަރު ކުޑަކޮށް، ލެންސްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ދިރާސާއެއްގައި ކެޓަރެކްޓް ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ގްލޫޓާތީއޯން ހިމެނޭ ލޮލުގެ ތިކިތައް ބޭނުންކޮށްފައިވާއިރު، ބަލިމީހުންގެ ލެންސް އޮޕަސިޓީގެ މިންވަރު ދަށްވެ، ފެނުން ވަކި މިންވަރަކަށް ރަނގަޅުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ ^[9]..

ރެޓިނޯޕެތީ އިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ: ރެޓިނޯޕެތީ އަކީ ލޮލުގެ އާންމު ބައްޔެއް ކަމަށާއި، މި ބައްޔަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ފަދަ ކަންކަމާ ގުޅުން ހުރި ބައްޔެކެވެ. ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަސަރު މެދުވެރިކޮށް، ރެޓިނަލް ޓިޝޫއަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުން ކުޑަކޮށް، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވައި، ރެޓިނަލް ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ރެޓިނަލް ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ފަންކްޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްދީ ރެޓިނާގެ އަމިއްލައަށް މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^{[9] .}.

5. މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ގައި ބޭނުންކުރުން

މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ގައި ނިއުރޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަން އަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ. ޑައިމެތައިލް ފިއުމަރޭޓް (ޑީއެމްއެފް) އަކީ ރިލެޕްސިންގ ރިމިޓިންގ މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ބަލީގެ ހަރަކާތްތަކާއި ކުރިއެރުން ދަށްކޮށްދޭ ފައިދާހުރި އަނގައިން ފަރުވާ ދިނުމެކެވެ. ޑީއެމްއެފް އިން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރ ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ އެރިތޮރޮއިޑް 2 އާއި ގުޅުންހުރި ފެކްޓަރ 2 (NRF2) އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މައިގަނޑު ސެލްއުލަރ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ގްލޫޓާތީއޯން (GSH) ގެ ސިންތެސިސް އިތުރުވެ، އިން ވިޓްރޯގައި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓެއް ބޮޑުވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑީއެމްއެފް އިން ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް (GSR) އިންޑައުސް ކުރާއިރު، ޖީއެސްއާރު އިންޑައުސްކޮށްގެން ގްލޫޓާތީއޯން ރީސައިކަލް ކުރުން އިތުރުކޮށްދެއެވެ ^[10]..

6. އަލްޒައިމާ ބަލީގައި ބޭނުންކުރުން

އަލްޒައިމާ ބަލީގައި އެމިލޮއިޑް β ޕެޕްޓައިޑް (Aβ) އަކީ އަލްޒައިމާ ބަލި (AD) ޖެހުމަށް މެދުވެރިވާ މުހިންމު އެއް ސަބަބު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ފެރޮޕްޓޮސިސް އަކީ އޭޑީ އާއި ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އޮކްސިޑޭޓިވް ސެލް މަރުވުމުގެ އަލަށް ދެނެގަނެވިފައިވާ މެކޭނިޒަމެކެވެ. ޓެޓްރަހައިޑްރޮކްސީސްޓިލްބީން ގްލޫކޯސައިޑް (ޓީއެސްޖީ) އަކީ އޭޑީ އަދި އުމުރުން ދުވަސްވީ މައުސް މޮޑެލްތަކުގައި އުނގެނުމާއި ހަނދާނަށް ލުއި ދިނުމުގައި ފައިދާހުރި އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީއެސްޖީ އަކީ އޭޕީޕީ/ޕީއެސް1 މަސްތަކުގައި ފެރޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކާއި އެންޒައިމްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އޭބީ އިން މެދުވެރިވާ ނާރު ސެލްތަކުގެ ނިއުރޯޓޮކްސިކް މަރުތަކާ ދެކޮޅު ހަދައި، ސެލްތަކުގެ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމެޓަރީ ޑެމޭޖް ލުއިކޮށްދީ، ޖީއެސްއެޗް/ޖީޕީއެކްސް4/އާރްއޯއެސް އަދި ކޭޕް1/އެންއާރްއެފް2/އޭއާރުއީ ސިގްނަލިން މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމަށް ބާރުއަޅާ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓީއެސްޖީ އިން ފެރޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި މާކެރުގެ އެކްސްޕްރެޝަން މަދުކޮށްދީ، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ދެކޮޅުހެދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ ^[11]..

7. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކަށް އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާ

ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) އަށް އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާ: ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަކީ ބަލި ކުރިއަރައި ދިއުމަށް މެދުވެރިވާ މުހިންމު ކަންކަމެވެ. ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަސަރު މެދުވެރިކޮށް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދެ އެވެ. އެއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ހުންނަ ފްރީ ރެޑިކަލްސް ސްކޭވެންޖްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޖަރާސީމުތަކާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢުވުން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[12]..

8. ޖަޒީރާ ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

އައިލެޓް ބަލި ހުންނަ ބަލިމީހުންނާއި ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންގެ ސީރަމްގައި ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އާއި ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ބަލީގައި އޮކްސިޑެންޓްސް އާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް ގެ ނިސްބަތް އިމްބެލެންސް ނުވުމަކީ މި ހާލަތާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، ވަކި މެކޭނިޒަމް އިތުރަށް ދިރާސާ ކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ވެސް ^ޑރ..

ނިންމުންތައް

ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، ސިސްޓައިން، އަދި ގްލައިސިން އިން އެކުލެވޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ތަފާތު މުހިއްމު ދައުރުތަކެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ހޯދި ފަހުން، ދިރާސާތައް ފުންވުމާއެކު، މެޑިކަލް ދާއިރާގައި އޭގެ އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު މެދުނުކެނޑި ފާހަގަކޮށް، ބަނގުރާ ލިވަރ ޑިޒީޒް، ޕާކިންސަންސް ޑިޒީޒް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އަދި ލޮލުގެ ބަލިތައް ފަދަ ތަފާތު ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ނުވަތަ ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ހެޔޮ އަސަރުތައް ދައްކައެވެ. ބައެއް ކަންކަމުގައި އެޕްލިކޭޝަން މެކޭނިޒަމްތަކާއި ވަކި ބަލިތަކުގައި އޭގެ ދައުރުގެ ތަފްސީލުތައް އިތުރަށް ދިރާސާކުރަން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ހަށިގަނޑުގެ ސިއްހަތު ދެމެހެއްޓުމާއި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާކުރުމުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ މުހިންމުކަން ވަރަށް ބޮޑެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ރޮމް އޯ އަކީ ޝްރީޕޯޓްގައި ހުންނަ ލޫސިއާނާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ ހެލްތު ސައިންސަސް ސެންޓަރާއި، ލޫސިއާނާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ ސިސްޓަމް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޕިޓްސްބާގް އަދި ޔުނިވާސިޓީ އޮފް މިޝިގަން ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކުޅަދާނަ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތް ގުޅިފައިވަނީ ލްސުހްސް ޝްރެވްޕޯޓް އަދި މިޝިގަން މެޑް ފަދަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތްތަކާ ކަމަށާއި، މިއީ މުހިންމު ތައުލީމީ އަދި ސިއްހީ މާހައުލުތަކުގައި އޭނާ ހީވާގިކަމާއެކު ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ރޮމް އޯގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މާއްދާތަކުގެ ކެޓަގަރީތަކެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ ތަޖުރިބާ ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އެންޑް ކާޑިއޮލޮޖީ، ހެމަޓޮލޮޖީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، އަދި ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީގެ ދާއިރާތަކުންނެވެ. މި ދިރާސާގެ މުއްސަނދި ދާއިރާތަކަށް ފޯކަސްކޮށްގެން ކެރިއަރެއް ކުރައްވައިގެން، މެޑިކަލް ސައިންސްގެ މި މުހިންމު ގޮފިތަކުގައި ޢިލްމާއި ވިސްނުން ކުރިއެރުވުމަށް ޙިއްޞާ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.is listed in the reference of citation [9].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ރެޑީ ވީ އެން.ގްލޫޓާތީއޯން އާއި ލެންސްގައި އޭގެ ވަޒީފާ-އޮވަރވިއުއެއް.[ޖޭ]. އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އައި ރިސާޗް، 1990،50(6):771-778.ޑީއޯއައި:10.1016/0014-4835(90)90127-ޖީ.

[2] އަބްނޫސިއަން އޭ، ވަސްކޭޒް ޖޭ، ސަސަނިނިއާ ކޭ، އެޓް އަލް. ގްލޫޓާތީއޯން އިން ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް އާއި ދެކޮޅަށް ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބަށް އަންނަ ފައިދާހުރި ބަދަލުތައް މޮޑިއުލޭޓް ކުރެއެވެ[J]. ބަޔޯމެޑިސިންސް، 2023،11(5).ޑީއޯއައި:10.3390/ބަޔޯމެޑިސިންސް11051340.

[3] އޮގުންފޯލާޖޫ އީ.ގްލޫޓާތީއޯން[އެމް]. 2020.https://www.researchgate.net/publication/344526535_ގްލޫޓާތީއޯން.

[4] Ck D A. އިންޓްރާވެނަސް ގްލޫޓާތީއޯން: އަލްކޮހޯލިކް ލިވަރ ޑިޒީޒް އަށް އުއްމީދީ ފަރުވާއެއް[J]. ޖާނަލް އޮފް މެޑިކަލް ސައިންސް އެންޑް ކްލިނިކަލް ރިސާޗް، 2024.

[5] ވެސްޗަވަލިތު އެސް، ތޮންގްތިޕް އެސް، ފުޓްރަކޯލް ޕީ، އެޓް އަލް. ގްލޫޓާތީއޯން އާއި އޭގެ އެންޓިއެޖިންގ އަދި އެންޓިމެލަނޯޖެނިކް އަސަރުތައް[J]. ކްލިނިކަލް ކޮސްމެޓިކް އެންޑް އިންވެސްޓިގޭޝަނަލް ޑަރމަޓޮލޮޖީ، 2017،10:147-153.ޑީއޯއައި:10.2147/ސީސީއައިޑީ.އެސް128339.

[6] ވަންގް އެޗް، ޒާންގް ޖޭ، ލީ ވައި، އެޓް އަލް. ޕާކިންސަންގެ ބައްޔަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތް[J]. އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އެންޑް ތެރަޕިއުޓިކް މެޑިސިން، 2021،21(2):125.DOI:10.3892/etm.2020.9557.

[7] މަޓޫޒް-މާރެސް ޑީ، ރިވެރޯސް-ރޮސާސް އެޗް، ވިލްޗިސް-ލަންޑެރޯސް އެމްއެމް، އެޓް އަލް. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމުގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބައިވެރިވުން[ޖޭ]. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް، 2021،10(8).ޑީއޯއައި:10.3390/އެންޓިއޮކްސް10081220.

[8] ރޮމް އޯ، ލިއު ވައި، ފިނީ އޭސީ، އެޓް އަލް. ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާ ދިނުމުން ގްލޫޓާތީއޯން ބަޔޯސިންތެސިސް އިންޑަކްޓް ކުރުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ކުޑަވެއެވެ[J]. ރެޑޮކްސް ބަޔޮލޮޖީ، 2022،52:102313.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ރެޑޮކްސް.2022.102313.

[9] ގަނޭޝްޕޫރްކާރ އޭ، ބަޑޯރިޔާ އެސް.އެސް، ޕާރދީ ޕީ، އެޓް އަލް. އެކަހެރިކޮށްފައިވާ ބަކަރި ލޮލުގެ ލެންސްގައި އޮއިސްޓަރ މަޝްރޫމް ޕްލިއުރޯޓަސް ފްލޮރިޑާ އެކްސްޓްރެކްޓް އިން އިން ވިޓްރޯ ކެޓަރެކްޓް ހުއްޓުވުން[J]. އިންޑިއަން ޖާނަލް އޮފް ފާމަކޯލޮޖީ، 2011،43(6):667-670.ޑީއޯއައި:10.4103/0253-7613.89823.

[10] ހޮފްމަން ސީ، ޑައިޓްރިކް އެމް، ހެރމަން އޭ، އެޓް އަލް. ޑައިމެތައިލް ފިއުމަރޭޓް އިންޑައުސް ގްލޫޓާތީއޯން ރީސައިކަލް ކުރަނީ ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކޮށްގެން[J]. އޮކްސިޑޭޓިވް މެޑިސިން އެންޑް ސެލްއުލަރ ލޯންގްވިޓީ، 2017،2017.DOI:10.1155/2017/6093903.

[11] ގާއޯ ވައި، ލީ ޖޭ، ވޫ ކިއު، އެޓް އަލް. ޓެޓްރަހައިޑްރޮކްސީ ސްޓިލްބީން ގްލައިކޯސައިޑް އިން ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް އާއި ގުޅުންހުރި ފެރޮޕްޓޮސިސް މެދުވެރިކޮށް އޭޕީޕީ/ޕީއެސް1 މަސްތަކުގައި އަލްޒައިމާ ބަލި ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2021،99:108002.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2021.108002.

[12] ދީވާން ބީ، ޝިންޑޭ އެސް.ގްލޫޓާތީއޯން އެން އެފެކްޓިވް އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީ ފޯރ އެކިއުޓް ރެސްޕިރޭޓަރީ ޑިސްޓްރެސް ސިންޑްރޯމް އެސޯސިއޭޓެޑް ވިތު ކޯވިޑް-19 އިންފެކްޝަން[ޖޭ]. ޖާނަލް އޮފް އެޑްވާންސެސް އިން މެޑިސިން އެންޑް މެޑިކަލް ރިސާޗް، 2022.ޑީއޯއައި: https://doi.org/10.4103/jrms.jrms_777_20.

[13] ޚާކީ އެލް، ވައޭޒީ ޖީ، އާޔަތުالله އޭ، އެޓް އަލް. އެލޮޕެޝިއާ އެރިއާޓާ ޖެހިފައިވާ އީރާނުގެ ބަލިމީހުންގެ ސީރަމްގައި ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އަދި ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް އިވެލުއޭޓްކުރުން: ކޭސް-ކޮންޓްރޯލް ދިރާސާއެއް[J]. އީރާނިއަން ޖާނަލް އޮފް އެލާޖީ އެސްފީނާ އެންޑް އިމިއުނޮލޮޖީ، 2020،19(6):676-678.DOI:10.18502/ijaai.v19i6.4937.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.