|
1किट (10शीशी) 1.1.
| प्रमाण: | |
|---|---|
▎ ग्लुटाथिओन संशोधन
ग्लुटाथिओनाची संशोधन फाटभूंय कितें?
ग्लुटाथिओनाचो सोद आनी संरचनात्मक निश्र्चितीकरणः १८८८ वर्सा पयलेच खेपे यीस्टांत ग्लुटाथिओनाचो सोद लागलो. १९२१ त शास्त्रज्ञांनी ताची रसायनीक रचणूक आनीक थारायली. पॅप्टायड बंधांतल्यान ग्लुटामिक आम्ल, सिस्टीन आनी ग्लायसीन हांच्या घनीकरणाक लागून तयार जाल्लो हो ट्रायपॅप्टायड.
जिव्या जीवांत ताची म्हत्वाची भुमिका वळखप: १९३० च्या दशकासावन लोकांक जिव्या जीवांत ग्लुटाथिओनाचीं वेगवेगळीं म्हत्वाचीं कामां आसात हें ल्हव ल्हव वळखून घेतलां. कोशिकांतल्या रेडॉक्स विक्रियांनी तो वांटो घेता, कोशिकेभितरल्या वातावरणाची स्थिरताय सांबाळपाक आनी पेशींक ऑक्सिडीभवन नुकसानापसून राखण दिवपाक मुखेल भुमिका करता. तेचवांगडा अॅमिनो अॅसिड येरादारी आनी एंझायमाच्या क्रियाशीलतेचें नियंत्रण अशा शारिरीक प्रक्रियांनीय ताची म्हत्वाची भुमिका आसता. ह्या सोदांक लागून वैजकी मळार ग्लुटाथिओनाचो उपेग करपाखातीर सैध्दांतिक बुन्याद घाल्या.
वैजकी उपेगाची मागणी हाका लागून जावपी स्रोतांविशींचें संशोधन: ग्लुटाथिऑनाच्या शारिरीक कार्यांचेर संशोधन खोलायेन वाडत गेल्या उपरांत वैजकी मळार ताचें संभाव्य उपेग मोल चडांत चड दिसून आयलां. यकृताचे रोग आनी दोळ्यांचे रोग अशा तरेकवार रोगांचेर उपचार करपाखातीर ताचो उपेग करतात आनी अँटीऑक्सिडेंट म्हणूनय ताचो उपेग करूं येता. वैजकी उपेगांत ग्लुटाथिओनाची व्हड मागणी पुराय करपाखातीर संशोधकांनी ग्लुटाथिओनाच्या कार्यक्षम आनी स्थिर स्रोतांचो सोद घेवपाक स्वताक ओंपपाक सुरवात केली आनी ताका लागून ताच्या स्रोतांविशीं खोलायेन संशोधन करपाक चालना मेळ्ळ्या.
ग्लुटाथिओनाची क्रियेची यंत्रणा कितें?
1. अँटीऑक्सिडेंट परिणाम
ग्लुटाथिओन (GSH) हें एक प्रभावी अँटीऑक्सिडेंट आसून तें पेशींभितरल्या अँटीऑक्सिडेंट संरक्षण प्रणालींत वांटो घेता. हायड्रोजन पेरॉक्सायड (H2O2) सारकिल्या प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रजातींकडेन (ROS) थेट विक्रिया करून तांकां निरुपद्रवी पदार्थांत उणें करूं येता (Reddy V N. 1990; Sinha R, 2018). देखीक- ग्लुटाथिओन रेडॉक्स चक्रावरवीं ग्लुटाथिऑन H2O2 कडेन विक्रिया करून ताचें उदकांत रुपांतर करता आनी ताका लागून पेशींक ऑक्सिडीभवनाच्या नुकसानापसून राखण मेळटा. हे प्रक्रियेंत ग्लुटाथिओनाचें ऑक्सिडीभवन जावन ऑक्सिडीभवन ग्लुटाथिओन (GSSG) जाता, पूण कोशिकेंतल्या ग्लुटाथिओन रिडक्टेजाक लागून जीएसएसजी परतून जीएसएचांत उणें करूं येता, जाका लागून कोशिकेची अँटीऑक्सिडेंट क्षमता तिगून उरता.
तशेंच ग्लुटाथिऑन कोशिका पड्ड्याचेर आशिल्ल्या -SH गटांची राखण करूंक शकता, जे कॅटॅशन येरादारी आनी पड्ड्याच्या पारगम्यतायेंत म्हत्वाची भुमिका करतात. पड्ड्याच्या -SH गटांची उणी जाल्ली स्थिती सांबाळून ग्लुटाथिऑन कोशिका पड्ड्याची स्थिरताय आनी सामान्य कार्य सांबाळपाक आदार करता [1] ..
2. विषमुक्त करपाचो परिणाम
विषमुक्त करपाचे प्रक्रियेंत ग्लुटाथिओनाचो म्हत्वाचो वांटो आसता. तो विखारी पदार्थांक बांदून विखारी नाशिल्लीं वा उण्या विखारी संयुगां तयार करूंक शकता आनी तांचें कुडींतल्यान भायर सरपाक चालना दिवंक शकता. देखीक- यकृतांत ग्लुटाथिऑन वेगवेगळ्या हानीकारक पदार्थांक बांदून पित्त वा मुतावरवीं कुडींतल्यान भायर सरता आनी विखारी पदार्थांच्या नुकसानापसून यकृत पेशींची राखण करता. यकृत हें मनशाचे कुडींतलें मुखेल विषमुक्त करपी अवयव आसून तातूंत ग्लुटाथिओनाची भुमिका म्हत्वाची आसता.
3. रोगप्रतिकार शक्तीचेर प्रभाव
प्रतिकारशक्तीच्या पेशींत ग्लुटाथिऑनाचीं म्हत्वाचीं कामां आसतात. मॅक्रोफेज, सैमीक मारपी पेशी आनी टी पेशींत देखीक- पेशी सक्रियता, चयापचय, योग्य सायटोकायन सोडप, रेडॉक्स क्रियाशीलता आनी मुक्त कणांची पातळी नियंत्रीत करूंक शकता [2] . रोगजंतूआड झुजपाक आनी कुडीची भलायकी सांबाळपाक रोगप्रतिकार पेशींची मुखेल भुमिका आसता. ग्लुटाथिऑन ह्या पेशींच्या कार्यांचें नियंत्रण करून कुडीची रोगप्रतिकार शक्त वाडयता.
ग्लुटाथिओन रेडॉक्स क्रियाशीलता स्थीर करूंक शकता, सायटोकायन स्वरूप Th1 प्रकारच्या प्रतिसादा कडेन स्थलांतरीत करूंक शकता आनी टी लिंफोसाइट्साचें कार्य वाडोवंक शकता, अशे तरेन म्हत्वाची प्रतिकारशक्ती नियंत्रीत आनी अँटीऑक्सिडेंट भुमिका करता [2] . Th1 प्रकारचे सायटोकाइन मुखेलपणान व्हायरस, बॅक्टेरिया, अर्बुद पेशी ह्या रोगजंतूंआड कोशिकीय रोगप्रतिकार प्रतिसादांत वांटो घेतात. ग्लुटाथिऑन सायटोकाइनांचें समतोल नियंत्रीत करून कुडीची रोगप्रतिकार शक्त वाडोवपाची तांक वाडयता.
4. प्रजनन तंत्रांतली भुमिका
सस्तन प्राण्यांच्या नर आनी मादी जंतू पेशींत तशेंच भ्रूणाच्या विकासाच्या सुरवातीच्या काळांत ग्लुटाथिओनाची म्हत्वाची भुमिका आसता. नर आनी मादी युग्मजांत जीएसएच ह्या पेशींक ऑक्सिडीभवनाच्या नुकसानापसून राखण दिवपाक वांटो घेता [3] . देखीक- शुक्राणूजननाच्या वेळार ग्लुटाथिओनाची सांद्रताय ल्हव ल्हव उणी जाता आनी अंडकोश परिपक्व जावपाच्या वेळार ग्लुटाथिओनाचे संश्लेशण गोनाडोट्रोपिन हांचेवरवीं नियंत्रीत जाता आनी ताची सांद्रताय बदलता. तशेंच ग्लुटाथिओनाचो संबंद अंडकोशाच्या अर्धसूत्रीत धुरीची आकृतीबंध तिगोवन दवरपाकडेन आसता. गर्भधारणा जाले उपरांत दादल्याच्या प्रोन्युक्लियसाची निर्मिती आनी सुरवेच्या भ्रूणाची ब्लास्टोसिस्ट टप्पेमेरेन वाडपाक ताची सकारात्मक भुमिका आसता. तेभायर ग्लुटाथिओन संश्लेशणांत क्युम्युलस पेशींचीय म्हत्वाची भुमिका आसता.
ग्लुटाथिओनाचे कितें उपेग करतात?
1. सोऱ्याच्या यकृताच्या दुयेंसांत उपेग
सोऱ्याचो यकृत रोग (ALD) हो गंभीर रोग आसून ताचें खाशेलपण म्हळ्यार खर ऑक्सिडीभवन ताण. दीर्घकाळ सोऱ्याच्या वापराक लागून ऑक्सिडीभवन ताण आनी दाह निर्माण जावन यकृताच्या पेशींचें लुकसाण जावंक शकता. ग्लुटाथिओन (GSH) हें थायोल गट आशिल्ल्या γ-ग्लुटामायलसिस्टीनेइलग्लायसीनापसून तयार जाल्लें ट्रायपॅप्टायड रेडॉक्स विक्रियांनी वांटो घेता आनी पेशींभितरलें मुखेल मुक्त कण स्कॅव्हेंजर आसता. यकृतांत जीएसएचची सांद्रताय तुळेन चड आसता, पूण एएलडी आशिल्ल्या दुयेंतींत ताची अंतर्निहित पातळी उणी जावन ही स्थिती आनीक वाडटा.
जीएसएच शिरेंतल्यान पूरक केल्यार एएलडी आशिल्ल्या दुयेंतीचेर बरे परिणाम दिसून आयल्यात, यकृताचें कार्य सुदारपाक आनी फायब्रोसिस मार्कर उणे करपाक सक्षम जातात [4] ..
2. पिराय वाडपाक कळाव करपाक भुमिका
भलायकेन बऱ्या बायल विशयांचेर केल्ल्या यादीक, डबल-ब्लायंड, प्लेसीबो नियंत्रीत, समांतर, तीन हातांच्या अभ्यासांत जीएसएच वा जीएसएसजी घेतिल्ल्या विशयांच्या तोंडार आनी भुजांचेर मेलेनिन निर्देशांक आनी पराबैंगनी दाग चड करून प्लेसीबो गटापरस उणे आशिल्ले. कांय वाठारांनी जीएसएच घेतिल्ल्या विशयांची सुरकुती खूब उणी जाल्ली आनी प्लेसीबो गटाकडेन तुळा केल्यार जीएसएच आनी जीएसएसजी गटांतल्या कातीची लवचीकता वाडपाची प्रवृत्ती दिसून आयली. ह्या अभ्यासा वरवीं ग्लुटाथिओनाचो कातीची पिराय वाडपाक कळाव करपाक सकारात्मक परिणाम जाता अशें दिसून येता [5]..
2. पार्किन्सन दुयेंसांत उपेग
पार्किन्सन रोग (PD) हो तंत्रिका तंत्राचो विकार. ग्लुटाथिओन (GSH) चो पीडीचेर खाशेलो उपचारात्मक परिणाम जावं येता अशें संशोधनांतल्यान दिसून येता. जायत्या डेटाबेसांचो पद्दतशीर सोद आनी मेटा-विश्लेशणा वरवीं जीएसएच आनी नियंत्रण गट हांचेमदीं युनिफायड पार्किन्सन रोग रेटिंग स्केल (UPDRS) III हातूंत सांख्यिकी नदरेन म्हत्वाचो फरक आशिल्ल्याचें दिसून आयलें आनी ग्लुटाथिओन पेरॉक्सिडायजांतय म्हत्वाचो फरक आशिल्ल्याचें दिसून आयलें. पूण यूपीडीआरएस I आनी यूपीडीआरएस II गूण आनी दुश्परिणामांत दोनूय गटांत सांख्यिकी नदरेन म्हत्वाचो फरक दिसूंक नाशिल्लो. ते भायर उपसमूह विश्लेशणा प्रमाण डोस (300mg vs 600mg) हो UPDRS III चेर परिणाम करपी घटक आशिल्ल्याचें दिसून आयलें. हाचेवयल्यान जीएसएच प्रतिकूल घडणुको वाडनासतना पीडीच्या मोटर गूणांत मात्शी सुदारणा करूंक शकता अशें दिसून येता [6]..
3. हृदयविकारांत उपेग
हृदयविकार आडावप: हृदयविकारांत कोरोनरी आर्टरी आडखळ, उच्च रक्तदाब काळजाचो रोग, स्ट्रोक ह्या सारक्या हृदयविकारांत जायत्या हृदयविकारांक लागून तांच्या विकासांत ऑक्सिडीभवन ताणाची स्थिती निर्माण जाता आनी ताका लागून दुयेंतींची स्थिती इबाडटा, जी प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रजाती (ROS) आनी प्रतिक्रियाशील नायट्रोजन जाती (RNS) तयार जावपाकडेन संबंदीत आसता. रिड्यूस्ड ग्लुटाथिऑन (GSH) हें म्हत्वाचें अँटीऑक्सिडेंट म्हूण सक्रिय पदार्थांच्या ऑक्सिडीभवना आड झुजपाक वांटो घेवंक शकता. काळजांत आनी यकृतांत जीएसएच संश्लेशित जाता आनी हृदयविकारांतल्या आरओएस हानीकारक परिणामांक आळाबंदा हाडपाक वा उणे करपाक ताचें व्हड म्हत्व आसा [7]..
हृदयविकारांत: रक्तसंचारांतल्या ग्लायसीनाची उणी पातळी हृदयविकाराक (CVD) संबंदीत आसता. अभ्यासांतल्यान ग्लायसीनाची उणीव आसल्यार धमनीकाठिन्य वाडटा, जाल्यार ग्लायसीन पूरक पदार्थ दिल्यार ताका दुबळो जाता अशें दिसून आयलां. डीटी-१०९ हें ग्लायसीन आदारीत संयुग आसून तातूंत दोट्टी लिपिड उणें करपी/ग्लुकोज उणो करपी गुणधर्म आसतात आनी ताचो धमनीकाठिन्य आड म्हत्वाचो संरक्षणात्मक परिणाम जाता. कोरोनरी काळजाचो रोग, धमनीकाठिन्य मुयो आनी मॅक्रोफेज आशिल्ल्या दुयेंतींचेर केल्ल्या अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की धमनीकाठिन्यांत ग्लायसीनाची रोगजन्य भुमिका आसता आनी ग्लायसीन आदारीत उपचारा वरवीं ग्लुटाथिओन जैवसंश्लेशण प्रेरीत करपाच्या अँटीऑक्सिडेंट परिणामा वरवीं धमनीकाठिन्य उणी करूं येता [8]..
स्रोत:पबमेड [8] .
4. दोळ्यांच्या दुयेंसांक आळाबंदा हाडपाक आनी उपचारांत उपेग
मोतीबिंदू आळाबंदा हाडप आनी ताचेर उपचार करप: नेत्रविज्ञानांत मोतीबिंदू आडावपाखातीर आनी ताचेर उपचार करपाखातीर ग्लुटाथिओनाचो उपेग करूं येता. संशोधनांतल्यान मोतीबिंदू जावपाचो भिंगांतल्या ऑक्सिडीभवन जाल्ल्या नुकसानाकडेन लागींचो संबंद आसा अशें दिसून येता. अँटीऑक्सिडेंट म्हूण ग्लुटाथिऑन भिंगाच्या पेशींचेर जावपी ऑक्सिडीभवन हानीचो परिणाम उणो करून भिंगाचे सामान्य कार्य तिगोवन दवरूंक शकता. देखीक, एका अभ्यासांत मोतीबिंदू दुयेंतींचेर उपचार करपाक ग्लुटाथिओन आशिल्ले दोळ्यांचे थेंब वापरले आनी दुयेंतींची भिंगाची अपारदर्शकता उणी जाल्ली आनी तांची नदर कांय प्रमाणांत सुदारली अशें दिसून आयलें [9]..
रेटिनोपॅथी आडावप आनी उपचार: रेटिनोपॅथी हो दोळ्यांचो एक सामान्य रोग आसून ताची घडणूक ऑक्सिडीभवन ताण आनी दाहक प्रतिसाद ह्या सारक्या घटकांकडेन संबंदीत आसता. ग्लुटाथिओन आपल्या अँटीऑक्सिडेंट परिणामावरवीं रेटिनाच्या ऊतकाचे ऑक्सिडीभवन नुकसान उणें करूंक शकता, दाहक प्रतिसाद आडावंक शकता आनी अशे तरेन रेटिनाच्या पेशींची राखण करूंक शकता. तेभायर ग्लुटाथिऑन रेटिनाच्या पेशींच्या चयापचयाच्या कार्याकय चालना दिवंक शकता आनी रेटिनाची स्वताची दुरुस्ती करपाची तांक वाडोवंक शकता [9] ..
5. मल्टीपल स्क्लेरोसिसांत उपेग
मल्टीपल स्क्लेरोसिसांत तंत्रिका कोशिकांच्या क्षयरोगाचो संबंद ऑक्सिडीभवन ताणांतल्यान आसता. डायमिथिल फ्युमरेट (DMF) हो एक प्रभावी तोंडांतल्यान उपचाराचो पर्याय आसून तो रिलेप्सिंग-रिमिटिंग मल्टीपल स्क्लेरोसिस आशिल्ल्या दुयेंतींक रोगाची क्रियाशीलता आनी प्रगती उणी करता अशें सिद्ध जालां. डीएमएफ प्रतिलिपी घटक अणुकेंद्रीय घटक एरिथ्रोइड 2 संबंदीत घटक 2 (NRF2) सक्रिय करपाक शकता, जाका लागून मुखेल कोशिकीय अँटीऑक्सिडेंट ग्लुटाथिओन (GSH) च्या संश्लेशणांत वाड जाता आनी ताचो तंत्रिका संरक्षणात्मक परिणाम आंगांतल्यान म्हत्वाचो जाता. अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की डीएमएफ ग्लुटाथिओन रिडक्टेज (GSR) खरेंच प्रेरीत करता, जीएसआर प्रेरीत करून ग्लुटाथिओनाचें रिसायकल वाडयता [10] ..
6. आल्झायमर दुयेंसांत उपेग
आल्झायमर दुयेंसांत अॅमिलॉयड बीटा पॅप्टायड (Aβ) हें आल्झायमर रोगाचें (AD) एक म्हत्वाचें कारण मानतात. फेरोप्टोसिस ही ऑक्सिडीभवन पेशी मरणाची नवी वळखून घेतिल्ली यंत्रणा आसून तिचो एडीकडेन खूब संबंद आसा. एडी आनी पिरायेच्या मुयाच्या मॉडेलांत शिकपाक आनी याद दवरपाक आराम दिवपाक टेट्राहायड्रोक्सीस्टिलबीन ग्लुकोसाइड (TSG) फायदेशीर आसता. अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की टीएसजी एपीपी/पीएस१ मुयांमदीं फेरोप्टोसिस संबंदीत प्रथिनां आनी एंझायमांचें नियंत्रण करून एबीटाक लागून जावपी तंत्रिका कोशिकांच्या तंत्रिका विखारी मरणाक प्रतिकार करता, कोशिकीय ऑक्सिडीभवन ताण आनी दाहक नुकसान उणें करता आनी जीएसएच/जीपीएक्स४/आरओएस आनी केप१/एनआरएफ२/एआरई संकेत मार्गांच्या सक्रियतायेक चालना दिता. तेभायर टीएसजी फेरोप्टोसिसाकडेन संबंदीत आशिल्ल्या निशाणांचीय अभिव्यक्ती उणी करता आनी ऑक्सिडीभवन ताण प्रतिकार करपाची तांक वाडयता [11] ..
7. श्वसन रोगांचेर सहाय्यक उपचार
चिरकालीन आडखळीच्या फुफ्फुसाच्या दुयेंसाचेर (COPD) सहाय्यक उपचार: चिरकालीन आडखळ आशिल्ल्या फुफ्फुसांचो रोग आशिल्ल्या दुयेंतीखातीर वायुमार्गांत दाह आनी ऑक्सिडीभवन ताण हे रोगाची वाड जावपाक म्हत्वाचे घटक आसतात. ग्लुटाथिऑन ताच्या अँटीऑक्सिडेंट परिणामा वरवीं वायुमार्गाचो दाह उणो करपाक शकता आनी श्वसन कार्य सुदारूंक शकता. ताका लागून वायुमार्गांतले मुक्त कण काडून उडोवंक मेळटात, वायुमार्गाच्या उपकला पेशींक जावपी ऑक्सिडीभवन ताण उणें करूं येता आनी अशे तरेन वायुमार्गाचो दाह स� ~!phoenix_var129_1!~.
8. जुंव्यावयल्या रोगांत उपेग
जुंव्यांचे दुयेंस आशिल्ल्या आनी गोडेंमूत आशिल्ल्या दुयेंतीच्या रगतांत ग्लुटाथिओन रिडक्टेज आनी ग्लुटाथिओन पेरॉक्सिडायज हांचें मुल्यांकन केलें. संशोधनांतल्यान दिसून येता की ह्या रोगांत ऑक्सिडीभवन आनी अँटीऑक्सिडेंट हांच्या प्रमाणांतल्या असंतुलनाचो संबंद हे स्थितीकडेन आसूं येता आनी विशिश्ट यंत्रणेचो फुडलो अभ्यास करपाची उरल्या [13] ..
निश्कर्श काडप
ग्लुटामिक आम्ल, सिस्टीन आनी ग्लायसीन हांचेपसून तयार जाल्लें ट्रायपॅप्टायड संयुग म्हणून ग्लुटाथिऑन जिव्या जीवांत अँटीऑक्सिडीभवन, विषमुक्तीकरण, रोगप्रतिकार शक्त नियंत्रीत करप आनी प्रजनन तंत्राचेर प्रभाव घालप अशीं वेगवेगळीं मुखेल भुमिका करता. ताचो सोद लागले उपरांत संशोधन खोलायेन वाडत वचत वैजकी मळार ताच्या उपेगाचें मोल सतत उजवाडाक आयलां, सोरो पियेवपी यकृत रोग, पार्किन्सन रोग, हृदयविकार, दोळ्यांचे रोग ह्या सारक्या विंगड विंगड रोगांचेर उपचार वा आळाबंदा हाडपाक सकारात्मक परिणाम दिसून आयल्यात. कांय बाबतींत उपेगाची यंत्रणा आनी कांय रोगांत ताची भुमिका हांचो तपशील आनीक सोदून काडपाचो आसलो तरी कुडीची भलायकी सांबाळपाक आनी रोगांक आळाबंदा हाडपाक आनी ताचेर उपचार करपाक ग्लुटाथिओनाचें व्हड म्हत्व आसा.
लेखका विशीं
वयर सांगिल्लीं सगळीं साहित्यां कोसर पॅप्टायड्स कंपनीन संशोधन, संपादन आनी संकलन केल्लीं आसात.
शास्त्रीय जर्नल लेखक
रोम ओ हो श्रेव्हपोर्ट हांगाचें लुईझियाना स्टेट युनिव्हर्सिटी हेल्थ सायन्सेस सेंटर, लुईझियाना स्टेट युनिव्हर्सिटी सिस्टम, पिट्सबर्ग युनिव्हर्सिटी, मिशिगन विद्यापीठ अशा जायत्या प्रतिश्ठीत संस्थांकडेन संबंदीत आशिल्लो एक कुशळ संशोधक. ताच्या वावराक ल्सुहस श्रेवपोर्ट आनी मिशिगन मेड ह्या उल्लेखनीय संस्थां कडेन संबंद आयला, ताका लागून ताच्या म्हत्वाच्या शिक्षणीक आनी वैजकी वातावरणांत सक्रीय वांटो आशिल्लो.
रोम ओ हाची संशोधनाची आवड विशयांच्या विस्तृत सरणींतल्यान पातळ्ळ्या. ताची तज्ञताय हृदयविकार आनी हृदयविज्ञान, रक्तविज्ञान, अंत:स्रावीविज्ञान आनी चयापचय, जैव रसायनशास्त्र आनी आणवीय जीवशास्त्र, जठरान्तरविज्ञान आनी यकृतशास्त्र ह्या मळार आसा. अभ्यासाच्या ह्या गुंतागुंतीच्या वाठारांनी लक्ष केंद्रीत केल्ल्या करिअरान ताणें वैजकी शास्त्राच्या ह्या गंभीर फांट्यांनी गिन्यान आनी समजूतीची उदरगत करपाक योगदान दिलां.उद्धरण संदर्भांत दिल्लें आसा [9].
