تیرزێپاتید ١٥ملگم

▎ پێکهاتەی تیرزێپاتید

سەرچاوە: PubChem

ڕیزبەندی: Tyr-{Aib}-Glu-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Ile-{Aib}-لیو-Asp-Lys-Ile-Ala-Gln-{دیاسید-C20-گام a-Glu-(AEEA)2-Lys}-Ala-Phe-Val-Gln-Trp-Leu-Ile-Ala-Gly-Gly-Pro-Ser-Ser-Gly-Ala-Pro-Pro-Pro-Ser-NH2 فۆرمۆلەی گۆگردی: C 225H 348N 48O68 کێشی گۆڕانکاری: 4813 گم/مۆڵ ژمارەی CAS: 2023788-19-2 پابکیم سی ئای دی: 163285897 هاوواتاکان: Zepbound؛ مونجارۆ

▎ توێژینەوەی تیرزێپاتید

پاشخانی توێژینەوەی تیرزێپاتید چییە؟

تیرزێپاتید دەرمانێکی پۆلیپێپتیدی دەستکردە. گەشەکردنی لە تێگەیشتنێکی قووڵەوە سەرچاوە دەگرێت لە سنووردارکردنی ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1ی هەبوو لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرە (T2DM) و قەڵەوی. هەرچەندە ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 ئەدای نایابیان لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و دابەزاندنی کێشدا نیشانداوە، بەڵام زاناکان بۆیان دەرکەوتووە کە چالاککردنی وەرگری GIP تاڕادەیەک لاوازە، ئەمەش کاریگەری چارەسەری دەرمانەکان سنووردار دەکات. بۆیە تیمی توێژینەوە و پەرەپێدان پابەند بووە بە پەرەپێدانی جۆرێکی نوێ لە دەرمان کە بتوانێت لە یەک کاتدا هەردوو دەرمانی GIPR و GLP-1R چالاک بکات، بە ئامانجی بەدەستهێنانی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و بەڕێوەبردنی کێش بە شێوەیەکی گشتگیرتر و کاریگەرتر ^[1]..

لە ماوەی پرۆسەی توێژینەوە و پەرەپێدان، زانایان ژمارەیەکی زۆر لە توێژینەوەی بنەڕەتی و تاقیکردنەوەی کلینیکیان ئەنجامداوە. لە قۆناغی توێژینەوەی پێش کلینیکیدا، تایبەتمەندییە دەرمانسازییەکانی تیرزێپاتید بە تەواوی لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵەوە هەڵسەنگێندرا، کە توانای لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و دابەزاندنی کێشدا پشتڕاستکرایەوە. ئەنجامەکان دەریانخست کە دەتوانێت ئاستی گلوکۆزی خوێن لە مۆدێلی ئاژەڵدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە و ئەدای نایابی لە بەڕێوەبردنی کێشدا نیشان دا، ئەمەش بناغەی تاقیکردنەوە کلینیکیەکانی دواتر دانا.

دواتر، قۆناغی تاقیکردنەوەی کلینیکی تاقیکردنەوەکانی قۆناغی یەکەم، دووەم و سێیەمی لەخۆگرتبوو. تاقیکردنەوەی قۆناغی یەکەم بە شێوەیەکی سەرەکی سەلامەتی، بەرگەگرتن و تایبەتمەندی دەرمانجووڵەیی دەرمانەکەی هەڵسەنگاند. ئەنجامەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە تیرزێپاتید سەلامەتی و بەرگەگرتنی باشی هەیە. تاقیکردنەوەی قۆناغی دووەم زیاتر کاریگەری و سەلامەتی ژەمە جیاوازەکانی تیرزێپاتیدی لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM لێکۆڵینەوەی کرد، بە شێوەیەکی سەرەتایی مەودای ژەمە کاریگەرەکانی دیاری کرد. گرنگترین تاقیکردنەوە کلینیکیەکانی قۆناغی سێیەم، وەک زنجیرەی توێژینەوەکانی SURPASS، ژمارەیەکی زۆر لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DMیان لەخۆگرتبوو. ئەنجامەکان دەریانخست کە تیرزێپاتید بە شێوەیەکی بەرچاو باشترە لە ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 کە هەن، وەک سیماگلۆتاید، لە کەمکردنەوەی گلوکۆزی خوێن و کێش، ئەمەش بەڵگەی بەهێزی بۆ بەکارهێنانی تیرزێپاتید بەبازاڕکردن دابین دەکات ^[1]..

میکانیزمی کارکردنی تیرزێپاتید چییە؟

تیرزێپاتید لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە کە پێکەوە کاردەکەن، گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. لە کاتی چالاککردنی وەرگری GLP-1، تیرزێپاتید بە وەرگری GLP-1 لەسەر خانەکانی β-پەنکریاس دەبەسترێتەوە، کە کارکردنی GLP-1ی سروشتی تقلید دەکات. GLP-1 هۆرمۆنێکە لە ڕیخۆڵەدا بەرهەم دێت و بۆ پاراستنی هێمۆستاسیس گلوکۆز زۆر گرنگە. دەتوانێت یارمەتی دروستکردنی ئەنسۆلین و دەردانی و هەستکردن بە گلوکۆز بدات، دەردانی گلوکاگۆن کەم بکاتەوە بۆ ئەوەی تێربوون بەرەوپێش ببات و ئارەزووی خواردن سەرکوت بکات.

ئەم چالاککردنە دەتوانێت دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش ببات. ئەنسۆلین هۆرمۆنی سەرەکی دابەزینی شەکری خوێنە لە جەستەدا، کە دەتوانێت وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز لەلایەن خانەکانەوە زیاد بکات، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە. لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM، دەردانی ئەنسۆلین بەس نییە یان هەستیاری خانەکان بۆ ئەنسۆلین کەم دەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی گلوکۆزی خوێن. بە چالاککردنی وەرگری GLP-1، تیرزێپاتید دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، کە یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن.

لە هەمان کاتدا چالاککردنی وەرگری GLP-1 هەروەها ڕێگری دەکات لە دەردانی گلوکاگۆن. بەزۆری گلوکاگۆن یارمەتی گلایکۆجینۆلیسیس و گلوکۆنۆجینێسیس دەدات لە کاتی بەڕۆژووبووندا، ئەمەش بەرهەمهێنانی گلوکۆزی خوێن زیاد دەکات. بە ڕێگریکردن لە کارکردنی گلوکاگۆن، تیرزێپاتید زیاتر سەرچاوەی گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە، کە بەشدارە لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن ^[2]..

لە کاتی چالاککردنی وەرگری GIP، تیرزێپاتید لە یەک کاتدا کار لەسەر وەرگری GIP دەکات. دوای چالاک بوون دەتوانێت هەستیاری و دەردانی ئەنسۆلین بەرز بکاتەوە. وەرگری GIP بە شێوەیەکی سەرەکی لە شانەکانی وەک خانەکانی β ی پەنکریاسدا هەیە. دوای چالاکبوون، لە ڕێگەی گواستنەوەی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەییەوە، دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، و وەڵامدانەوەی خانەکە بۆ ئەنسۆلین باشتر دەبێت، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەرتر گلوکۆزی خوێن کەم دەبێتەوە.

تیرزێپاتید پێپتیدی دووانە هاوشێوەی گلوکاگۆن-١ و هاوشێوەی پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپیک وابەستە بە گلوکۆز (GIP) لە پلەی یەکەمدا، پەسەندکراوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشە پێگەیشتوەکان کە T2DMیان هەیە وەک یارمەتیدەرێک بۆ خۆراک و وەرزشکردن. تیرزێپاتید پێکهاتەیەکی کیمیایی دروستکراوە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی GIP دامەزراوە، لە پێپتیدێکی ٣٩ ترشی ئەمینی پێکهاتووە. دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، دەردانی گلوکاگۆن کەم دەکاتەوە بە شێوەیەکی وابەستە بە گلوکۆز، ئاستی گلوکۆزی خوێن لە ڕۆژوو و دوای نانخواردن دادەبەزێنێت، تێربوون بەرەوپێش دەبات و کێشی لەش کەم دەکاتەوە و بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات. ئەم کاریگەرییە دوو وەرگر ئاگۆنیستە وا دەکات تیرزێپاتید کاریگەرتر بێت لە تاکە ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 لە پێشخستنی دەردانی ئەنسۆلین و ڕێگریکردن لە دەردانی گلوکاگۆن ^[2]..

هەروەها تیرزێپاتید دەتوانێت بەتاڵبوونەوەی گەدە دوابخات و تێربوون زیاد بکات. دەتوانێت بەتاڵبوونەوەی گەدە دوابخات، ماوەی مانەوەی خۆراک لە گەدەدا درێژ بکاتەوە و ڕێژەی مژینی ماددە خۆراکیەکان خاو بکاتەوە، بەمەش دوور دەکەوێتەوە لە بەرزبوونەوەی بەرچاوی گلوکۆزی خوێن دوای نانخواردن. لە توێژینەوە ناکلینیکی و کلینیکییەکاندا، کاریگەری تیرزێپاتید لەسەر بەتاڵبوونەوەی گەدە بەراورد دەکرێت بە کاریگەری ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1. لە مشکە قەڵەوەکانی خۆراکدا، پلەی دواکەوتنی بەتاڵبوونەوەی گەدە لەلایەن تیرزێپاتیدەوە هاوشێوەی سێماگلوتایدە، بەڵام ئەم کاریگەرییە توندە ڕێگرییانە دوای ٢ هەفتە لە چارەسەرکردن نامێنن.

لە بەشداربووانی تووشبوو و بێ T2DM، هەفتانە جارێک تیرزێپاتید (≥5 میلیگرام و ≥4.5 میلیگرام، بە ڕێککەوت) بەتاڵبوونەوەی گەدەی دواخست دوای یەک ژەم. لە بەشداربووانی تەندروستدا، کاریگەرییەکە دوای چەندین ژەمی تیرزێپاتید یان دولاگلوتاید لاواز بوو (Urva S, 2020). لە هەمان کاتدا دەتوانێت کار لەسەر کۆئەندامی دەماری ناوەندیش بکات و تێربوون زیاد بکات و ئارەزووی خواردن کەم بکاتەوە و خواردنی خۆراکیش کەم بکاتەوە. بە کۆنتڕۆڵکردنی وەرگرتنی خۆراک، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ یارمەتیدەرە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاستی گلوکۆزی خوێن، بە تایبەتی گونجاوە بۆ کێشەی قەڵەوی کە زۆرجار نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM لەگەڵیدا دەبن، و یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی بەرگری ئەنسۆلین و باری گشتی گۆڕانکاری خۆراک ^[2]..

دەرکەوتووە کە تیرزێپاتید ئاستی ئەدیپۆنێکتین زیاد دەکات، کە ئەدیپۆسایتاکینێکە و پەیوەندی بە هەستیاری ئەنسۆلینەوە هەیە. زیادبوونی ئاستی ئەدیپۆنێکتین یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین، وا دەکات خانەکان زیاتر وەڵامدەرەوەی ئەنسۆلین بن، بەم شێوەیە بە شێوەیەکی کاریگەرتر گلوکۆز وەردەگرن و بەکاریدەهێنن و گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە ^[2] . جگە لەوەش، تیرزێپاتید دەتوانێت پرۆفایلی چەوریش باشتر بکات و کاریگەری پارێزەری پۆتانسێلی لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان هەیە. سەلمێنراوە کە تیرزێپاتید دەتوانێت پەستانی خوێن باشتر بکات، کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی نزم (LDL) و سێ گلیسیرید کەم بکاتەوە ^[3] ، ئەمەش زیاتر پشتگیری لە سوودە گشتگیرەکانی دەکات لە بەڕێوەبردنی گلوکۆزی خوێندا.

سەرچاوە: PubMed ^[5]

توێژینەوەی پەیوەندیدار

کاریگەری لەسەر بەڕێوەبردنی کێش لە نەخۆشانی قەڵەوی و جۆری دووەمی شەکرە

چەندین توێژینەوەی کلینیکی کاریگەری بەرچاوی تیرزێپاتیدیان لە بەڕێوەبردنی کێشی جەستە لە نەخۆشانی تووشبوو بە قەڵەوی و T2DM پشتڕاست کردووەتەوە. لە توێژینەوەیەکدا بە ناوی 'SURMOUNT-2'، کە قۆناغی سێیەم بوو، تاقیکردنەوەیەکی دوو کوێر، هەڕەمەکی، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ کە لە حەوت وڵاتدا ئەنجامدرا. گەورەساڵان (تەمەن ≥18 ساڵ) کە پێوەرەکانی بارستەی جەستەیان (BMI) 27 کیلۆگرام/م⊃2؛ یان بەرزتر و ئاستی هیمۆگلۆبینی گلایکەتکراو (HbA2c) لە 7 - 10% بە شێوەیەکی هەڕەمەکی دیاریکران بۆ وەرگرتنی دەرزی ژێر پێستی تیرزێپاتید (10 میلیگرام یان 15 میلیگرام) یان پلاسیبۆ بۆ ماوەی 72 هەفتە.

ئەنجامەکان دەریانخستووە کە لە هەفتەی ٧٢دا، ڕێژەی دابەزینی کێش لە گروپەکانی تیرزێپاتید ١٠ میلیگرام و ١٥ میلیگرام بە ڕێککەوت -١٢.٨% و -١٤.٧% بووە، بە بەراورد لەگەڵ -٣.٢% لە گروپی پلاسیبۆ. جیاوازی چارەسەری خەمڵێنراوی تیرزێپاتید 10 میلیگرام و 15 میلیگرام بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ بە ڕێککەوت -9.6 خاڵ و -11.6 خاڵ بوو، کە هەردووکیان لە ڕووی ئامارییەوە گرنگ بوون (p < 0.0001). سەرەڕای ئەوە، ڕێژەیەکی زیاتری ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەری تیرزێپاتیدیان وەرگرتووە گەیشتوونەتە ئاستی دابەزینی کێش بە ڕێژەی 5% یان زیاتر (79 - 83% بەرامبەر 32%) ^[4]..

لە توێژینەوەی 'SURMOUNT-2'دا، تێکڕای کێشی بنەڕەتی 100.7 کیلۆگرام بوو، BMI 36.1 کیلۆگرام/م⊃2؛ بوو، و HbA1 8.02% بوو. دوای 72 هەفتە لە چارەسەرکردن، تیرزێپاتید نەک هەر بە شێوەیەکی بەرچاو کێشی جەستەی کەمکردەوە بەڵکو کاریگەری ئەرێنی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن هەبوو ^[4]..

کاریگەری باشتر لەسەر نەخۆشی دەمارەکانی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە

توێژینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە GLP1-RAs دەتوانێت مەترسییەکانی خەمۆکی لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM کەم بکاتەوە بە باشترکردنی بیرەوەری، فێربوون و زاڵبوون بەسەر تێکچوونی مەعریفی. وەک دووانە GIP-RA/GLP-1RA، تیرزێپاتید لە هێڵی خانەی دەمارە بلاستۆما (SHSY5Y) لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا بۆ کاریگەرییەکانی لەسەر نیشانەکانی گەشەی دەمارەکان (CREB و BDNF)، ئەپۆپتۆزی (رێژەی BAX/Bcl2)، جیاکردنەوە (pAkt، MAP2، GAP43، و AGBL4)، و بەرگری ئەنسۆلین (GLUT1، GLUT4، GLUT3، و SORBS1).

ئەنجامەکان بۆ یەکەمجار جەختیان لەسەر ڕۆڵی تیرزێپاتید کردەوە لە چالاککردنی ڕێڕەوی pAkt/CREB/BDNF و پەستانی ئاماژەدانی خوارەوە، هەروەها کاریگەری پاراستنی دەمارەکانی. هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە تیرزێپاتید توانیویەتی بەرپەرچی کاریگەرییەکانی پەیوەست بە بەرزبوونەوەی شەکری خوێن و بەرگری ئەنسۆلین لە ئاستی دەمارەکاندا بداتەوە. بۆیە تیرزێپاتید دەتوانێت تێکچوونی دەمارەکان باشتر بکات کە بەهۆی بەرزبوونەوەی شەکری خوێنەوە دروست دەبێت و بەرگری ئەنسۆلینی دەمارەکان زاڵ بێت، ئەمەش تێڕوانینێکی نوێ بۆ باشترکردنی نەخۆشی دەمارەکانی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە دابین دەکات ^[5]..

پێشکەوتنی توێژینەوەکان لە چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم

هەندێک لە توێژینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە وەک جۆرێکی نوێی دەرمانی دابەزینی شەکرە، تیرزێپاتید بووەتە یەکەم دووانە GIP/GLP-1R ئاگۆنیست کە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرە لە ئەمریکا پەسەندکراوە. پشتڕاستکراوەتەوە کە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دابەزاندنی گلوکۆزی خوێن و کەمکردنەوەی کێشی جەستە هەیە لە چەندین تاقیکردنەوەی کلینیکی گەورەدا، بەڵگەش هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە توانایەکی زۆری هەیە لە پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکاندا.

جگە لەوەش چەمکی پێپتیدی دروستکراو زۆر ئەگەری نەناسراوی بۆ تیرزێپاتید کردۆتەوە. تاقیکردنەوە بەردەوامەکان (NCT04166773) و بەڵگەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێدەچێت دەرمانێکی بەڵێندەر بێت لە بوارەکانی وەک نەخۆشی چەوری جگەری بێ کحولی (NAFLD)، پاراستنی گورچیلە و پاراستنی دەمارەکان ^[6]..

کاریگەری درێژخایەنی تیرزپاتاید لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان

تیرزێپاتید لەوانەیە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان کەم بکاتەوە بە یارمەتیدانی دابەزاندنی کێش. توێژینەوەیەک کاریگەری تیرزێپاتیدی لەسەر قەڵەوی و ڕووداوەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە گەورەساڵانی ئەمریکیدا تاقیکردەوە (Wong ND, 2024). توێژینەوەکە دەریخستووە کە لەنێو ئەو گەورەساڵانی ئەمریکیدا کە شایستەی چارەسەری تیرزێپاتیدن، دوای چارەسەرکردن بە 15 میلیگرام تیرزێپاتید، خەمڵێندراوە کە 70.6% و 56.7%ی گەورەکان بە ڕێککەوت ≥15% و ≥20% کێشیان دابەزیوە، ئەمەش بە واتای کەمبوونەوەی 58.8%ی ژمارەی کەسانی قەڵەو دێت.

لە نێو ئەوانەی کە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانیان نییە، مەترسییەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی خوێنبەرەکانی 10 ساڵ لە 10.1% 'پێش چارەسەرکردن' بۆ 7.7% 'دوای چارەسەرکردن' کەمیکردووە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی کەمبوونەوەی مەترسی ڕەهایە بە ڕێژەی 2.4% و کەمبوونەوەی مەترسی ڕێژەیی بە ڕێژەی 23.6%، ئەمەش بەو مانایەیە کە دەتوانرێت لە ماوەی 10 ساڵدا ڕێگری لە 2 ملیۆن ڕووداوی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بکرێت.

لە کۆتاییدا، تیرزێپاتید دوو ئاگۆنیستێکی نوێیە لە وەرگرەکانی GIP و GLP-1، کە گرنگییەکی زۆری هەیە لە چارەسەرکردنی T2DM و قەڵەویدا. دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەرتر دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش ببات، ڕێگری لە دەردانی گلوکاگۆن بکات، بە وردی گلوکۆزی خوێن ڕێکبخات، مەترسی ئاڵۆزییەکان کەم بکاتەوە، کارکردنی خانەکانی β-پەنکریاس باشتر بکات و پێشکەوتنی نەخۆشی شەکرە دوابخات. هەروەها کاریگەری پارێزەری هەیە لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان.

لە چارەسەری قەڵەویدا، دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر خواردن کەم بکاتەوە، ئارەزووی خواردن کەم بکاتەوە، تێر زیاد بکات، یارمەتی نەخۆشە قەڵەوەکان بدات بۆ دابەزاندنی کێش، هەروەها مەترسیی ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بە قەڵەوی کەم بکاتەوە. هەروەها دەتوانێت بەرگری ئەنسۆلین و میتابۆلیزمی چەوری باشتر بکات. جگە لەوەش، توانای خۆی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی پەیوەست بە تێکچوونی گۆڕانکارییەکانی خۆراک وەک هەوکردنی چەوری جگەری ناکحولی، نیشانەکانی کۆتایی هاتنی هەناسەدان لە کاتی خەودا و سستبوونی دڵدا نیشانداوە. دەتوانێت چەندین نیشاندەری گۆڕانکاری خۆراک لە یەک کاتدا باشتر بکات، پلانێکی چارەسەری گشتگیرتر دابین بکات.

ڕێژیمی دەرزی لێدانی هەفتانە جارێک گونجاوە بۆ بەکارهێنان و دەتوانێت پابەندبوونی نەخۆشەکان بە چارەسەرکردن باشتر بکات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە و دەستکاری کراوە و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

دکتۆر ویلیام تی گارڤی زانا و توێژەرێکی بەڕێزە و سەر بە چەندین دامەزراوەی بەناوبانگە، لەوانە زانکۆی ئەلاباما لە بیرمینگهام، زانکۆی ئەستۆن و سەنتەری پزیشکی کاروباری پێشمەرگە دێرینەکانی بیرمینگهام. پێشینەی ئەکادیمی و ئەزموونی پیشەیی ئەو لە چەندین دیسیپلین لە چوارچێوەی بوارەکانی پزیشکی و زانستیدا دەگرێتەوە. دکتۆر گارڤی بەشدارییەکی بەرچاوی کردووە لە بوارەکانی هێلکەدان و میتابۆلیزم، خۆراک و خۆراک، بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گەردیلەیی، هەروەها پزیشکی گشتی و ناوخۆیی، بە گرنگیدانێکی تایبەت بە سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ. کارەکانی بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسراون و ڕێزیان لێگیراوە، بەتایبەتی وەک توێژەرێکی بەرزی ئاماژەپێکراو لە پۆلی کرۆس-فیڵد بۆ هەردوو ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤، کە ڕەنگدانەوەی کاریگەری و کاریگەرییە بەرچاوەکانی لێکۆڵینەوەکانی لەسەر کۆمەڵگەی زانستی فراوانترە.

بەرژەوەندی و شارەزایی توێژینەوەی دکتۆر گارڤی درێژدەبێتەوە بۆ لایەنە جیاوازەکانی نەخۆشیەکانی گۆڕانکاری خۆراک و بەڕێوەبردنیان. ئەو چالاکانە بەشداری کردووە لە لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی شەکرە، قەڵەوی و ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بەوانەوە، بە ئامانجی ئاشکراکردنی ستراتیژی چارەسەری نوێ و باشترکردنی دەرئەنجامەکانی نەخۆش. کارەکانی توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی، تاقیکردنەوە کلینیکیەکان و توێژینەوەکانی وەرگێڕان لەخۆدەگرێت، کە بۆشایی نێوان دۆزینەوەکانی تاقیگە و بەکارهێنانی پزیشکی جیهانی ڕاستەقینە پڕدەکاتەوە. لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە بەرفراوانەکانییەوە، دکتۆر گارڤی بەشداری کردووە لە تێگەیشتنێکی قووڵتر لە میکانیزمە بنەڕەتییەکانی تێکچوونی میتابۆلیزم و یارمەتی داوە لە داڕشتنی ڕێنماییە کلینیکیەکان و پرۆتۆکۆڵەکانی چارەسەرکردن لە بواری هێلکەدان و میتابۆلیزمدا. دکتۆر ویلیام تی گارڤی لە ئاماژەی ئاماژەدا هاتووە ^[4]..

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] نۆواک م، نۆواک و، گرزچزاک و. تیرزێپاتید - دووانە ئاگۆنیستێکی وەرگری GIP/GLP-1 - دەرمانێکی نوێی دژە شەکرە کە چالاکیی گۆڕانکارییەکانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرەدا [J]. ئەندۆکرینۆلۆجیا پۆلسکا، 2022،73(4):745-755.DOI:10.5603/EP.a2022.0029.

[2] بێناو. تیرزێپاتید: پۆلیپێپتیدێکی ئەنسۆلینۆتڕۆپی دووانە وابەستە بە گلوکۆز و ئاگۆنیستێکی پێپتید-1 هاوشێوەی گلوکاگۆن بۆ بەڕێوەبردنی جۆری دووەمی شەکرە: ئیراتۆم.[J]. گۆڤاری چارەسەری ئەمریکی، 2023،30(3):e311.DOI:10.1097/MJT.0000000000001634.

[3] فۆرزانۆ ئی، ڤارزیدە ف، ئەڤڤیساتۆ ڕ، و هاوکارانی. تیرزێپاتید: نوێکردنەوەیەکی سیستماتیکی[J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی زانستە گۆڕانکارییەکان، 2022،23(23).DOI:10.3390/ijms232314631.

[4] گارڤی دبلیو تی، فریاس ج پی، جاسترێبۆف ئەی ئێم، و هاوکارانی. تیرزێپاتید هەفتانە جارێک بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی لە کەسانی تووشبوو بە جۆری دووەمی شەکرە (ئاماری-2): تاقیکردنەوەیەکی دوو کوێر، هەڕەمەکی، فرە سەنتەری، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ، قۆناغی 3 [J]. لانسێت، 2023،402(10402):613-626.DOI:10.1016/S0140-6736(23)01200-X.

[5] فۆنتانێلا ئاڕ ئەی، غۆش پ، پێساپانێ ئەی، و هاوکارانی. تیرزێپاتید ڕێگری دەکات لە تێکچوونی دەمارەکان لە ڕێگەی چەندین ڕێڕەوی گەردیلەییەوە [J]. گۆڤاری پزیشکی وەرگێڕان، 2024،22(1).DOI:10.1186/s12967-024-04927-z.

[6] ما ز، جین ک، یو م، و هاوکارانی. پێشکەوتنی توێژینەوە لەسەر کۆگۆگۆنیتی وەرگری GIP/GLP-1 تیرزێپاتید، ئەستێرەیەکی هەڵکشاوە لە جۆری دووەمی شەکرە [J]. گۆڤاری توێژینەوەی شەکرە، 2023،2023.DOI:10.1155/2023/5891532.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.