ޓިރްޒެޕަޓިޑް 10އެމްޖީ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ރިސާޗް

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ސިންތެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ބޭހެކެވެ. އޭގެ ދިރާސާއާއި ތަރައްޤީ އުފެދިފައިވަނީ އޭރު ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްތަކުގެ ލިމިޓެޝަންތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމުންނެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި މޮޅު ޕާފޯމަންސެއް ދެއްކި ނަމަވެސް، ސައިންސްވެރިންނަށް ފާހަގަ ކުރެވުނު ގޮތުގައި ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރުން ނިސްބަތުން ބަލިކަށި ކަމުން ބޭސްތަކުގެ ފައިދާ ވަކި މިންވަރަކަށް ހަނިވެއެވެ. އެހެންކަމުން ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޓީމުން ވައުދުވީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް އިތުރު ފުރިހަމަ އަދި ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ޖީއައިޕީއާރު އާއި ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެއްފަހަރާ އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭ އާ ބޭހެއް އުފެއްދުމަށެވެ ^{[1] .}.

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި ސައިންސްވެރިން ވަނީ ގިނަ އަދަދެއްގެ އަސާސީ ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. ޕްރީކްލިނިކަލް ރިސާޗް މަރުހަލާގައި ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތައް ބޭނުންކޮށްގެން ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ފާރމަކޯޑައިނަމިކް ޕްރޮޕަޓީސް ފުރިހަމައަށް ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި އޭގެ ގާބިލްކަން ކަށަވަރުވެ، އޭގެ ފަހުން ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގެ ބިންގާ އެޅި އެވެ. އޭގެ ފަހުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލް މަރުހަލާއަށް ވަދެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ފޭސް I، II، އަދި III ހިމެނެއެވެ. ފޭސް އައިގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އިވެލުއޭޓް ކޮށްފައިވަނީ ބޭހުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި، ޓޮލަރެބިލިޓީއާއި، ފާރމަކޯކިނެޓިކް ޕްރޮޕަޓީސް ކަމަށާއި، ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ރަނގަޅު ރައްކާތެރިކަމާއި ޓޮލަރެބިލިޓީ ކަމަށް ވެސް ޑރ. ފޭސް II ގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ތަފާތު ޑޯޒްތަކުގެ ފައިދާއާއި ރައްކާތެރިކަން އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އެފެކްޓިވް ޑޯޒް ރޭންޖް ކަނޑައެޅިއެވެ. SURPASS ސީރީޒްގެ ދިރާސާތައް ފަދަ ކީ ފޭސް III ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަލިމީހުން ބައިވެރިވެފައިވެއެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ސެމަގްލޫޓިޑް ފަދަ މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ މާ މޮޅު އެއްޗެއް ކަމުން މާކެޓިންގ އެޕްލިކޭޝަނަށް ވަރުގަދަ ހެކިތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^[1]..

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ 39 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ސްޓެބިލިޓީ އާއި ފާރމަކޯޑައިނަމިކްސް ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި އޭގެ ސްޓްރަކްޗަރ ބަދަލުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ޑރ. އޭގެ ޚާއްޞަ ސްޓްރަކްޗަރަލް ޑިޒައިންގެ ސަބަބުން ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ކިޔާ ދެ އިންކްރެޓިންގެ އަސަރުތައް އެއް މޮލިކިއުލަކަށް އެއްކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން ރިސެޕްޓަރުތައް ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމެއްގެ ތެރެއިން އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭނެ އެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އެއްފަރާތުން ޕެންކްރިއާސް އަށް އަމަލުކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްދީ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމަށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވައެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށް، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން އިތުރުކޮށް، ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް، ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ހާސިލް ކުރެއެވެ. މި ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމްގެ ސަބަބުން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް ޚާއްޞަ ފައިދާތަކެއް ލިބި، ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ ފުރިހަމަ ގޮތެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓިޑް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދެނީ ތިރީގައިވާ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށެވެ.

ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވުން: ޓިރޒެޕަޓިޑް ޕެންކްރިއޭޓިކް ބީޓާ ސެލްތަކުގައި ހުންނަ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 ގެ އަމަލު ނަކަލުކުރެއެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަކީ ގްލޫކޯޒް ހޯމޯސްޓޭސިސް ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ގޮހޮރުން އުފައްދާ ހޯރމޯނެކެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް، ސެކްރެޝަން، އަދި ގްލޫކޯޒް ސެންސިންގ އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން މަދުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓައިދޭ އެއްޗެކެވެ. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި އެކަށީގެންވާ ވަރަށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ނުވުމުން ނުވަތަ އިންސިއުލިންއަށް ސެލްތަކުގެ ނާޒުކުކަން ދަށްވުމުން ލޭގައި ގްލޫކޯޒް މަތިވެއެވެ. ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވުމުން ވެސް ގްލޫކަގަން ދޫވުން ހުއްޓުވައި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މަސްދަރުތައް އިތުރަށް މަދުވެ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[2] .}.

ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވުން: ޓިރޒެޕަޓިޑް އަކީ ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އަށް އަމަލުކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އޭގެ އެކްޓިވޭޓް ވުމުން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ އާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުވެދާނެ ކަމަށެވެ. ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ޕެންކްރިއޭޓިކް ބީޓާ ސެލްސް ފަދަ ޓިޝޫތަކުގައެވެ. އެކްޓިވޭޝަނަށްފަހު އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލް ޕަތްވޭ ޓްރާންސްޑަކްޝަން މެދުވެރިކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، އިންސިއުލިންއަށް ސެލްގެ ޖަވާބުދާރީވުން އިތުރުވެ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްވެއެވެ ^[2] . މި ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އިފެކްޓްގެ ސަބަބުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ހުއްޓުވުމުގައި ސިންގަލް ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ ޓިރޒެޕަޓިޑް މާ ފައިދާހުރި ^{[2] .}.

ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކުރުމާއި ފުރިހަމަވުން އިތުރުކުރުން: ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ބަނޑުގައި ކާނާ ހުންނަ ވަގުތު ދިގުކޮށް، ނިއުޓްރިއެންޓްސް ޖަހައިގަތުމުގެ ރޭޓް ލަސްކޮށް، ކެއުމަށްފަހު ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވުން ހުއްޓުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުމަށް އޭގެ އަސަރަކީ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އާއި އަޅާކިޔާލެވޭ އަސަރެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ކާހިތްވުން މަދުކޮށް، ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންނާ ގިނައިން ދިމާވާ ފަލަވުމުގެ މައްސަލައަށް ޚާއްޞަކޮށް އެކަށީގެންވާ، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަދި ޖުމްލަ މެޓަބޮލިކް ކޮންޑިޝަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[2]..

އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކުރުން: ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއާ ގުޅުންހުރި އެޑިޕޮސައިޓޮކިންއެއް ކަމަށްވާ އެޑިޕޮސައިޓޮކިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދީ، ސެލްތަކަށް ގްލޫކޯޒް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނަގައި ބޭނުންކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދެއެވެ (އެނޮނިމަސް، 2023). މީގެ އިތުރުން ލިޕިޑް ޕްރޮފައިލް ރަނގަޅުކޮށް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރު ކޮށްފާނެ އެވެ. މިއީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ރަނގަޅުކޮށްދީ، އެލްޑީއެލް ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ޓްރައިގްލިސެރައިޑްސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ ^{[3] .}.

މަސްދަރު: ޕަބްމެޑް ^[5]

މިކަމާ ގުޅޭ ދިރާސާތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ފަލަވުމާއި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ފައިދާ

ގިނަ ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ކަށަވަރުވެފައިވާ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ސަބަބުން ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. 'SURMOUNT-2' ދިރާސާގައި މި ފޭސް 3، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ހަތް ގައުމަކުންނެވެ. ބޮޑެތި މީހުން (އުމުރުން ≥ 18 އަހަރު) ގެ ބީއެމްއައި 27 ކިލޯ/މީޓަރު⊃2؛ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ އަދި %7 - 10 ގެ HbA2 އަށް ރަޖިސްޓްރީކޮށް ރެންޑަމްކޮށް 72 ހަފްތާއަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް (10 މިލިގްރާމް ނުވަތަ 15 މިލިގްރާމް) ނުވަތަ ޕްލޭސިބޯ އިންޖެކްޝަން ދިނުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން 72 ވަނަ ހަފްތާގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް 10 މިލިގްރާމް އަދި 15 މިލިގްރާމް ގްރޫޕްގައި ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ އިންސައްތައަކީ -12.8% އަދި -14.7% ކަމަށާއި ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި -3.2% ކަމަށް ވެސް ދިރާސާގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް 10 މިލިގްރާމް އަދި 15 މިލިގްރާމްގެ ފަރުވާގެ ތަފާތުތައް ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި -9.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް އަދި -11.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް ހުރިއިރު، މިއީ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފާހަގަކުރެވޭ (p < 0.0001) އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓިރޒެޕަޓިޑް ފަރުވާ ލިބުނު އިތުރު ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން %5 ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނައިން ލުއިވުމުގެ ތެރެސްހޯލްޑަށް ވާސިލްވެފައިވެއެވެ (79 - 83% vs 32%) (ގާރވީ ޑަބްލިޔުޓީ، 2023). މި ދިރާސާގައި އެވްރެޖް ބޭސްލައިން ބަރުދަނަކީ 100.7 ކިލޯ، ބީއެމްއައި 36.1 ކިލޯ/މީޓަރު⊃2؛، އަދި އެޗްބީއޭ1 %8.02 އެވެ. ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 72 ހަފްތާ ފަހުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރި ^{[4] .}.

ހަކުރުބަލީގެ ނިއުރޯޕެތީ ރަނގަޅުވުން

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖީއެލްޕީ1-އާރްއޭ އިން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ޑިމެންޝިއާ ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވޭނީ ހަނދާނާއި އުނގެނުމާއި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓުން އަރައިގަނެގެންނެވެ. ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ-އާރްއޭ/ޖީއެލްޕީ-1އާރްއޭ އެއްގެ ގޮތުގައި، ނިއުރޯބްލަސްޓޯމާ ސެލް ލައިން (SHSY5Y) ގައި، ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަސަރު ނިއުރޯނަލް ގްރޯތް (CREB އަދި BDNF)، އެޕޮޕްޓޮސިސް (BAX/Bcl2 ރޭޝިއޯ)، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން (pAkt, MAP2, GAP43، އަދި AGBL4)، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް (GLUT1، GLUT4، GLUT3، އަދި ސޯރބްސް1). މި ނަތީޖާތަކުން ބާރުއަޅާފައިވަނީ pAkt/CREB/BDNF މަގު އަދި ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ ކެސްކޭޑްސް އެކްޓިވޭޓްކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ދައުރާއި، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފިސިކޭޝަން އަށް ކަމަށާއި، މިއީ ނިއުރޯނަލް ފެންވަރުގައި ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ އާއި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ގުޅުންހުރި އަސަރުތަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށް ދައްކައެވެ. އެހެންކަމުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ ގެ ސަބަބުން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ރަނގަޅުކޮށް، ނިއުރޯނަލް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަށް އަރައިގަނެ، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީ ރަނގަޅުވުމާ ބެހޭ އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[5] .}.

ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދިރާސާ ކުރިއެރުން

އާ ވައްތަރެއްގެ ހައިޕޮގްލައިސެމިކް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް ވެފައިވަނީ އެމެރިކާގައި މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކުރި ފުރަތަމަ ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެގޮނިސްޓަށެވެ. ގިނަ އަދަދެއްގެ ބޮޑެތި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ ބޮޑު އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ކަށަވަރުވެފައިވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަންގައި ވެސް އޭގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ. ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ކޮންސެޕްޓުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް ނޭނގޭ ގިނަ ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިގެން ގޮސްފައިވެ އެވެ. މިހާރު ހިނގަމުންދާ ޓްރައިލްތަކުން (NCT04166773) އަދި ހެކިތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މިއީ ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ)، ރެނަލް އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަންގެ ދާއިރާއިން އުއްމީދީ ބޭހެއް ^[6] (މާ ޒެޑް، 2023).

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތަށް ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ދިގުމުއްދަތުގެ އަސަރު

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެދާނެ އެވެ. އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ފަލަވުމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ހާދިސާތަކަށް ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަސަރު ކުރާ ދިރާސާއެއް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ ^[7] . މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރޒެޕަޓިޑް ފަރުވާއަށް ޝަރުތު ހަމަވާ އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރެއިން 15 މިލިގްރާމް ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު، ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި %70.6 އަދި %56.7 ބޮޑެތި މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަނުގެ ≥ %15 އަދި %20 ދަށްވެފައިވާއިރު، އޭގެ މާނައަކީ ފަލަ މީހުންގެ އަދަދު %58.8 ދަށްވުމެވެ. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް ނެތް މީހުންގެ ތެރެއިން ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި 10 އަހަރުގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް ރިސްކް %10.1 'ފަރުވާ ދިނުމުގެ ކުރިން' އިން %7.7 'ފަރުވާއަށްފަހު' އަށް ދަށްވެ، އެބްސޮލިއުޓް ރިސްކް %2.4 ދަށްވެ، ރިލޭޓިވް ރިސްކް %23.6 ދަށްވެ، 2 މިލިއަން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް އިވެންޓްތައް ހުއްޓުވިއެވެ.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ ޓިރްޒެޕަޓިޑަކީ ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސްގެ އާ ވައްތަރެއްގެ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓް އެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވުމާއި، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވުމާއި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ސީދާ ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރުމާއި، ޕެންކްރިއޭޓިކް ބީޓާ ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުމާއި، މެޓަބޮލިޒަމް ކުރިއެރުން ލަސްކުރުމާއި، ކާޑިއޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް، ކާހިތްވުން ދަށްކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުން ހުރި އުދަނގޫތައް ކުޑަކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް، ސްލީޕް އެޕްނިއާ ސިންޑްރޯމް، އަދި ހާޓް ފެއިލްވުން ފަދަ މެޓަބޮލިކް އެބްނޯމަލް ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ގާބިލްކަން ދައްކާއިރު، އެއްފަހަރާ ގިނަ މެޓަބޮލިކް އިންޑިކޭޓަރުތައް ރަނގަޅުކޮށް، ފަރުވާގެ ޕްލޭނެއް ފުރިހަމަކޮށްދެ އެވެ. އޭގެ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުމުގެ އުސޫލަކީ ބޭނުން ކުރަން ފަސޭހަ އަދި ބަލިމީހުންގެ ފަރުވާއަށް ތަބާވުން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އުސޫލެކެވެ. ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ޖިސްމާނީ ހާލަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށް، ދުވަހުން ދުވަހަށް ހަރަކާތްތެރިވުމުގެ ގާބިލްކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު އިތުރުކޮށް، ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އިތުބާރު އިތުރުކޮށް، ނަފްސާނީ ބުރަ ކުޑަކޮށް، އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެޑެޕްޓޭބިލިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާވީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އަލަބާމާ އެޓް ބާމިންހަމް، އެސްޓަން ޔުނިވާސިޓީ، އަދި ބާމިންހަމް ވެޓެރަންސް އެފެއާޒް މެޑިކަލް ސެންޓަރ ފަދަ އެތައް ޝަރަފުވެރި މުއައްސަސާތަކަކާ ގުޅިފައިވާ ޝަރަފުވެރި އިލްމުވެރިއެއް އަދި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާއާއި ޕްރޮފެޝަނަލް ތަޖުރިބާ މެޑިކަލް އަދި ސައިންޓިފިކް ދާއިރާތަކުގެ ތެރެއިން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އާއި މެޓަބޮލިޒަމް، ނިއުޓްރިޝަން އަދި ޑައިޓެޓިކްސް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އަދި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ އިތުރުން ޖެނެރަލް އަދި އިންޓަރނަލް މެޑިސިންގެ ދާއިރާތަކަށް ޚާއްސަކޮށް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އަދި ކާޑިއޮލޮޖީއަށް ބޮޑު ޙިއްޞާތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އޭނާގެ މި މަސައްކަތް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފާހަގަކޮށް ޝަރަފުވެރިވެ، 2023 އާއި 2024 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ކްރޮސް-ފީލްޑް ކެޓަގަރީގެ ހައިލީ ސައިޓެޑް ރިސާޗަރެއްގެ ގޮތުގައި ހޮވިފައިވާއިރު، މިއީ އޭނާގެ ދިރާސާތަކުން ފުޅާ ސައިންޓިފިކް ކޮމިއުނިޓީއަށް ކުރި ބޮޑު އަސަރާއި ނުފޫޒު ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

ޑރ.ގާވީގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ތަޖުރިބާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކާއި އެ ބަލިތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އެކި ކަންކަމަށް ވެސް ފުޅާވެފައިވެ އެވެ. އޭނާ ވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް، ފަލަވުމާއި، އެކަމާ ގުޅުންހުރި ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ދިރާސާކުރުމުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެ، އާ ތަރުބިއްޔަތު ސްޓްރެޓެޖީތައް ހާމަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި އަސާސީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި ތަރުޖަމާ ދިރާސާތައް ހިމެނޭއިރު، ލެބޯޓްރީ ހޯދުންތަކާއި ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އޭނާގެ ފުޅާ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ އަސްލު މެކޭނިޒަމްތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީއާއި މެޓަބޮލިޒަމްގެ ދާއިރާއިން ކްލިނިކަލް ގައިޑްލައިންތަކާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮޓޮކޯލްތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއްވާފައެވެ. ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާރވީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް ^[4 ] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ނޮވާކް އެމް، ނޮވާކް ޑަބްލިއު، ގްޒެސްޒާކް ޑަބްލިއު. އެންޑޯކްރިނޮލޮޖިއާ ޕޮލްސްކާ، 2022،73(4):745-755.ޑީއޯއައި:10.5603/އީޕީ.އޭ2022.0029.

[2] ނަން ނުޖެހޭ. ޓިރޒެޕަޓިޑް: ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އެގޮނިސްޓް ފޯރ ދަ މެނޭޖްމަންޓް އޮފް ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް: އެރެޓަމް.[ޖޭ]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ތެރަޕިއުޓިކްސް، 2023،30(3):e311.DOI:10.1097/MJT.0000000000001634.

[3] ފޯރޒާނޯ އައި، ވާރޒިޑޭ އެފް، އަވްވިސާޓޯ އާރ، އެޓް އަލް. ޓިރްޒެޕަޓިޑް: ސިސްޓަމެޓިކް އަޕްޑޭޓެއް[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2022،23(23).DOI:10.3390/ijms232314631.

[4] ގާރވީ ޑަބްލިޔުޓީ، ފްރިއަސް ޖޭޕީ، ޖަސްޓްރެބޮފް އޭއެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ މީހުންގެ ފަލަކަމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ޓިރްޒެޕަޓިޑް (SURMOUNT-2): ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑަމް، މަލްޓިސެންޓަރ، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް، ފޭސް 3 ޓްރައިއަލް[J]. ލަންސެޓް، 2023،402(10402):613-626.ޑީއޯއައި:10.1016/އެސް0140-6736(23)01200-އެކްސް.

[5] ފޮންޓަނެލާ އާރްއޭ، ޣޯޝް ޕީ، ޕެސަޕަނޭ އޭ، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ހުއްޓުވަނީ ގިނަ މޮލިކިއުލަރ މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން، 2024،22(1).DOI:10.1186/s12967-024-04927-z.

[6] މާ ޒެޑް، ޖިން ކޭ، ޔޫ އެމް، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމްގައި އުފުލިގެންދާ ތަރިއެއް ކަމަށްވާ ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ ކޯގޮނިސްޓް ޓިރްޒެޕަޓިޑް އާއި ބެހޭ ދިރާސާ ކުރިއެރުން[J]. ޖާނަލް އޮފް މެޓަބޮލިޒަމް ރިސާޗް، 2023،2023.ޑީއޯއައި:10.1155/2023/5891532.

[7] ވޮންގް އެންޑީ، ކާރްތިކޭޔަން އެޗް، ފަން ޑަބްލިއު.ޔޫއެސް ޕޮޕިއުލޭޝަން އެލިޖިބިލިޓީ އެންޑް އެސްޓިމޭޓެޑް އިމްޕެކްޓް އޮފް ޓިރްޒެޕަޓިޑް ޓްރީޓްމަންޓް އޮން އޮބެސިޓީ ޕްރިވެލެންސް އެންޑް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް އިވެންޓްސް[ޖޭ]. ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ޑްރަގްސް އެންޑް ތެރަޕީ، 2024.DOI:10.1007/s10557-024-07583-z.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.