|
1किट (10शीशी) 1.1.
| प्रमाण: | |
|---|---|
▎ ऑक्सिटोसिन संरचना
स्रोत: पबकेम |
क्रम: सीवायआयक्यूएनसीपीएलजी आणवीय सूत्र: C 43H 66N 12O 12S2 आणवीय वजन: 1007.2 ग्रॅम/मोल सीएएस क्रमांक: 50-56-6 पबकेम सीआयडी: 439302 समानार्थी शब्द: एन्डोपिट्यूट्रिना |
▎ ऑक्सिटोसीन संशोधन
ऑक्सिटोसीनाची संशोधन फाटभूंय कितें?
प्रजनना संबंदीत घडणुकांचे सुरवेचे निरिक्षण: १.
पुर्विल्ल्या काळासावन बायलांचें गर्भाशय बाळंतपणाच्या वेळार नेमान आकुंचन जाता हें लोकांक दिसतालें आनी हें आकुंचन गर्भाच्या प्रसुतीखातीर म्हत्वाचें आसतालें. पूण त्या वेळार ह्या आकुंचनाक खंयच्या पदार्थाचो मध्यस्थी जाता हें स्पश्ट नाशिल्लें. वैजकी शास्त्राच्या विकासावांगडा लोकांनी ल्हव ल्हव प्रसुती आनी प्रजनन हांचेकडेन संबंदीत आशिल्ल्या शारिरीक यंत्रणेचो सोद घेवंक सुरवात केली आनी उपरांत ऑक्सिटोसीनाच्या सोदाची बुन्याद घाली.
जनावरांचे प्रयोग आनी प्राथमिक सोद: १.
१९०६ त ब्रिटीश शरीरक्रियाविज्ञानी हेन्री हॅलेट डेल हाणें जनावरांच्या प्रजनन शरीरक्रियाविज्ञानाचो अभ्यास करतना पिट्यूटरी अर्कांक लागून गर्भाशयाच्या गुळगुळीत स्नायूंचें आकुंचन जावंक शकता अशें दिसून आयलें. ह्या सोदाक लागून पिट्यूटरी ग्रंथी आनी प्रजनन शरीरक्रियाविज्ञान हांचेमदल्या संबंदाचो खोलायेन अभ्यास सुरू जालो. उपरांत व्हड प्रमाणांत प्रयोग करून शास्त्रज्ञांनी फुडें थारायलें की पिट्यूटरी ग्रंथींत एक खाशेलो पदार्थ आसा, जाचो परिणाम गर्भाशयाच्या आकुंचनाक आनी स्तन ग्रंथींतल्यान दूद भायर काडपाक चालना दिता.
वेगळेपण आनी नांव दिवप: १.
१९५३ वर्सा व्हिन्सेंट डु विग्नॉय हाणें गायांच्या फाटल्या पिट्यूटरी खंडांतल्यान ऑक्सिटोसीन यशस्वीपणान वेगळें करून ताची रसायनीक संरचना थारायली, जी ९ अॅमिनो अॅसिडांपसून तयार जाल्ली पॉलीपॅप्टायड आसा. जैव रसायनशास्त्राच्या मळार ताणें केल्ल्या उत्कृश्ट योगदानाखातीर, खास करून पॅप्टायड हार्मोनांच्या संशोधनांतल्या ताच्या वावराक लागून ताका १९५५ वर्सा रसायनशास्त्राचो नोबॅल पुरस्कार फावो जालो. तेन्नासावन ऑक्सिटोसीन हो एक निश्र्चीत रसायनीक पदार्थ म्हूण वळखून घेतला आनी ताचो उगम फाटल्या पिट्यूटरी लोब असोय स्पश्टपणान वळखून घेतला.
जीन पातळेचेर संशोधन: १.
रेणूजीवशास्त्राच्या तंत्राच्या विकासावांगडा शास्त्रज्ञांनी ऑक्सिटोसीनाच्या स्त्रोत यंत्रणेचो खोलायेन अभ्यास केला. हायपोथॅलमसाच्या पॅराव्हेंट्रिकुलर न्यूक्लियस आनी सुप्रोऑप्टिक न्यूक्लियसांतल्या तंत्रिका कोशिकांवरवीं ऑक्सिटोसीन संश्लेशण जाता अशें दिसून आयलें. हे तंत्रिका कोशिका जीन प्रतिलिपी आनी अनुवाद हांच्या प्रक्रियांवरवीं ऑक्सिटोसीन पूर्ववर्ती पदार्थाचें संश्लेशण करतात आनी उपरांत प्रक्रिया आनी बदल हांची माळ सोंपतकच निमाणें जैव सक्रिय ऑक्सिटोसीन तयार जाता. संश्लेशणा उपरांत ऑक्सिटोसीन तंत्रिका कोशिकांच्या अक्षतंतूंतल्यान न्यूरोहायपोफिसिस (posterior pituitary lobe) हातूंत सांठोवपाखातीर व्हरतात. जेन्ना कुडीक ताची गरज पडटली तेन्ना तो रगतांत सोडून ताचे शारिरीक परिणाम करतले.
ऑक्सिटोसीनाची क्रियेची यंत्रणा कितें?
1. प्रसुती आनी गर्भाशयाच्या आकुंचनाचेर क्रियेची यंत्रणा
रिसेप्टर नियमन: १.
ऑक्सिटोसीन रिसेप्टर (OTR) हो जी प्रथिन जोडिल्ल्या रिसेप्टरांच्या रोडॉप्सिन प्रकारच्या (वर्ग 1) सुपरफॅमिलीचो आसता [1] . गुरवारपण आनी भुरग्यांच्या जल्माच्या वेळार रिसेप्टर अभिव्यक्तींत बदल, संवेदनशून्यताय आनी थळाव्या ऑक्सिटोसीन सांद्रतायेंत जावपी बदल ताच्या कार्याचें नियंत्रण करतले. देखीक- बाळंतपणाच्या वेळार अंतर्निहित ऑक्सिटोसीन पातळेंत वाड जाल्ल्यान ऑक्सिटोसीन रिसेप्टर्साची अभिव्यक्ती वाडटली आनी ताका लागून मायोमेट्रिअमाची ऑक्सिटोसीनाची संवेदनशीलताय वाडटली.
कॅल्शियम आयन नियमन: १.
रिसेप्टर सक्रिय जाले उपरांत गर्भाशयाच्या आकुंचनाक उत्तेजन दिवपाखातीर संकेत घडणुकांची माळ सुरू जातली, मुखेलपणान कोशिकेभितरली कॅल्शियम आयन (Ca⊃2;+) सांद्रताय वाडोवन [1] . हातूंत इनोसिटोल-ट्रायस-फॉस्फेट-मध्यस्थ कॅल्शियम स्टोर रिलीज, स्टोर-ऑपरेटेड Ca⊃2;+ प्रवेश आनी विद्युत्दाब-ऑपरेट केल्लो Ca⊃2;+ प्रवेश हांचो आस्पाव जाता. कॅल्शियम आयनांतल्या ह्या बदलांक लागून मायमेट्रियल पेशी आकुंचन जातली आनी अशे तरेन गर्भाची प्रसुती करपाक सोंपें जातलें.
2. समाजीक वागणुकेचेर कृतीची यंत्रणा
तंत्रिका नियंत्रण: १.
ऑक्सिटोसीन मुखेलपणान हायपोथॅलमसांतल्यान तयार जाता आनी सस्तन प्राण्यांच्या समाजीक वागणुकेंत ताचो म्हत्वाचो वांटो आसता, तातूंत पालकांची वागणूक, समाजीक संबंद तयार जावप आनी ताण हाका जाप दितना अणभवांचें वेवस्थापन करप हांचो आस्पाव जाता [2] . ताण दिवपी घटकांक प्रतिसाद दिता आनी केंद्रीय आनी स्वायत्त तंत्रिका तंत्राच्या नियंत्रणांत वांटो घेता, तातूंत रोगप्रतिकार आनी हृदयविकाराचेर परिणाम जाता. सद्या मेंदवांतल्या तंत्रिका परिवाहांचें नियंत्रण करून ऑक्सिटोसीन समाजीक वागणुकेक परिणाम करपाक शकता अशें मानतात. देखीक- समाजीक संबंद तयार करपाचे प्रक्रियेंत ऑक्सिटोसीनान मेंदवाच्या विशिश्ट प्रदेशांतल्या तंत्रिका कोशिकांच्या क्रियाशीलतेक चालना दिवंक शकता, जाका लागून विस्वास आनी हेरांकडेन लागींपणाची भावना वाडूंक शकता.
3. वेदनाशामकांत क्रियेची यंत्रणा
शारिरीक प्रक्रियांचें नियंत्रण: १.
ऑक्सिटोसीन हेर प्रतिकूल परिणाम करिनासतना ताण आनी वेदना सोंपोवंक शकता [3] . सद्याच्या संशोधनांतल्यान दिसून येता की ऑक्सिटोसीन तंत्रिका तंत्रांतल्या वेदना संवाहक मार्गाचें नियंत्रण करून आपलो वेदनाशामक परिणाम करपाक शकता. देखीक- वेदना संकेतांचें संप्रेषण आडावंक शकता वा मेंदवांतल्या वेदनेची जाणविकाय आनी भावनिक प्रतिसाद हांचेकडेन संबंदीत आशिल्ल्या प्रदेशांची क्रियाशीलताय नियंत्रीत करपाक शकता.
4. माइग्रेनांतली क्रियेची यंत्रणा
रिसेप्टर अभिव्यक्ती आनी कार्य: १.
माइग्रेनाच्या अभ्यासांत ऑक्सिटोसीन रिसेप्टर (OTR) उंदीरांच्या ट्रायजेमिनोव्हास्कुलर प्रणालींत व्हड प्रमाणांत अभिव्यक्त जाता अशें दिसून आयलें [4] . खास करून ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लियनांत ओटीआर मुखेलपणान एδ संवेदी तंत्रिका कोशिका आनी तंतू हातूंत अभिव्यक्त जाता आनी सी तंतू संवेदी तंत्रिका कोशिकांतले थोडे ओटीआर कॅल्सिटोनिन जीन संबंदीत पॅप्टायडावांगडा (CGRP) सह-स्थानीक जातात. तशेंच त्रिज्य तंत्रिका तंत्राच्या पुच्छक केंद्रांत ओटीआर अभिव्यक्त जाता. पूण डुरा मेटरांतल्या वेगळे केल्ल्या ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लिया वा ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लियन आकर्शक तंतूंतल्यान पोटॅशियम आयनान जावपी सीजीआरपी सोडपाचेर ऑक्सिटोसीनचो कसलोच परिणाम जायना.
रगतपेशींची क्रिया: १.
ऑक्सिटोसीनाक जाप दितना परिधीय कपाल धमनी आकुंचन करतात आनी हो प्रतिसाद ओटीआर प्रतिकारक एल३६८८९९ हाका लागून आडावंक मेळटा. तेभायर ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लियनाच्या उपग्रह ग्लिअल पेशींनी ऑक्सिटोसीन प्रतिकारशक्ती मेळ्ळी, पूण ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लियनांत ऑक्सिटोसीन mRNA मेळूंक ना. देखून, संचारीत ऑक्सिटोसीन त्रिजंतू नाडींतल्या ओटीआरांचेर कार्य करून वेदना संवाहकाचेर परिणाम करपाची चड शक्यताय आसता, जी माइग्रेनांतल्या हार्मोनांचो प्रभाव स्पश्ट करपाक आनी उपचारा खातीर नवे लक्ष्य दिवपाक मदत करूंक शकता [4]..
स्रोत:पबमेड [3] .
ऑक्सिटोसीनाचे उपेग कितें?
1. प्रसूतीशास्त्रांतले उपेग
प्रसुतीक चालना दिवप: १.
प्रसूतीविज्ञानांत ऑक्सिटोसीनाचो उपेग करून गर्भाशयाचे आकुंचन घटमूट करपाक आनी बाळंतपणाक चालना दिवंक मेळटा. गर्भाशयाच्या अॅटोनी आशिल्ल्या कांय प्रसुतींक बाह्यजनन ऑक्सिटोसीन योनींतल्यान यशस्वी प्रसुती मेळोवपाक मदत करूंक शकता. देखीक- आवयक गर्भपात जावचे पयलीं, गर्भधारणेच्या काळांत गोडेंमूत जावप, पड्डे अकाली फुटप, गर्भाशय निश्क्रीय आसतना प्रसुतीक उत्तेजन दिवपाची गरज आनी दुसऱ्या तिमाहींत अपरिहार्य वा अपूर्ण गर्भपात जावप अशा विशिश्ट परिस्थिती आशिल्ल्या कांय प्रसुतींत अमेरिकेच्या अन्न आनी वखदां प्रशासनान (FDA) प्रसुती पयलीं ऑक्सिटोसीन वापरपाक मान्यताय दिल्या [5] हें ..
2. दीर्घकालीन वेदनेचेर उपचार
दीर्घकालीन तंत्रिका विकृती, श्रोणि आनी स्नायू-अस्थिबंधन वेदना आशिल्ल्या प्रौढांखातीर ऑक्सिटोसीन नाकांतल्यान दिल्ल्यान वेदना आनी कार्य सुदारपाचेर कांय प्रमाणांत परिणाम जावं येता. प्लेसीबो नियंत्रीत, तिगून कुड्डो, क्रमीक, विशयांतल्यान क्रॉसओवर चांचणेंत, दुयेंतींक ऑक्सिटोसीन नाकाच्या फवाऱ्याचे तीन वेगवेगळे डोस (24IU, 48IU, आनी प्लेसीबो) स्वता दिसाक दोन फावटीं 2 सप्तकां मेरेन दिले. प्राथमिक परिणामांत वेदना आनी वेदनेक लागून जावपी हस्तक्षेप आनी दुय्यम परिणामांत भावनीक कार्य, न्हीद विकार आनी बदलाची एकंदर छाप हांचो आस्पाव जातालो. उपचाराचो हेतू विश्लेशण उपचारा उपरांत वेदना आनी शारिरीक कार्यांत सुदारणा जातली काय ना हाचें मुल्यांकन करतले [6]..
3. जाण्ट्यांच्या सार्कोपेनिक स्थूलतायेचेर परिणाम
जाण्ट्या लोकसंख्येंत ऑक्सिटोसीनाचो सार्कोपेनिक स्थूलतायेचेर उपचारात्मक परिणाम जावं येता. 21 जाण्ट्या प्रौढांचेर (67.5 ± 5.4 वर्सां पिरायेचे), मोटवे (30 - 43 किग्रॅ/मी⊃2;), बेकार (सप्तकांत 2 श्रमीक व्यायाम) आनी मंद चालना (1m/s परस उणे, सार्कोपेनियाचो प्रतिनिधी म्हूण) हांचेर केल्ल्या डबल-ब्लायंड, प्लेसीबो-नियंत्रीत यादीक नियंत्रीत चांचणेंत नाकांतल्यान दिवप अशें दिसून आयलें ऑक्सिटोसीन (24IU, दिसाक 4 फावटीं 8 सप्तकां) हें कसलेंच गंभीर प्रतिकूल घडणुको घडनासतना बरे तरेन सोंसतालें. ऑक्सिटोसीनान पुराय कुडीच्या दुबळ्या कुडीच्या द्रव्यांत २.२५ किग्रॅ. तशेंच प्लाझ्मांतल्या उण्या घनतेच्या लिपोप्रोटीन कोलेस्टेरॉलांत -१९.३मिग्रॅ/डीएल (P =.023) खूब उणें जालें. पूण कुडीच्या द्रव्यमान निर्देशांकांत, भूकाचे गूण, रगतांतल्या ग्लुकोजांत, प्लाझ्मांतल्या उच्च घनतेच्या लिपोप्रोटीनांत, ट्रायग्लिसराईडांत वा उदासीनताय लक्षणांनी व्हडलोसो बदल जालो ना [7]..
4. माइग्रेनांत परिणाम
हालींच्या काळांतल्या वैजकी अभ्यासांतल्यान ऑक्सिटोसीनाचो माइग्रेन आनी तकली दुखपाचेर प्रतिबंधात्मक परिणाम जाता अशें दिसून आयलां. अभ्यासांतल्यान ऑक्सिटोसीन रिसेप्टर (OTR) उंदीरांच्या ट्रायजेमिनोव्हास्कुलर प्रणालींत खूब प्रमाणांत अभिव्यक्त जाता अशें दिसून आयलां. ट्रायजेमिनल गॅन्ग्लियनांत (TG) ओटीआरची अभिव्यक्ती खास करून चडशा ए-डेल्टा संवेदी तंत्रिका कोशिकांत आनी तंतूंत दिसून आयली. तशेंच टीजी आकर्शक तंतूचें केंद्रीय लक्ष्य आशिल्ल्या त्रिज्य तंत्रिका तंत्राच्या पुच्छ केंद्रकांतय ओटीआर अभिव्यक्त जाता. टीजींतल्या थोड्या प्रमाणांत सी फायबर संवेदी तंत्रिका कोशिका ओटीआर अभिव्यक्त करतात आनी न्यूरोपॅप्टायड कॅल्सिटोनिन जीन संबंदीत पॅप्टायडावांगडा (CGRP) सह-स्थानीक जातात. पूण डुरा मेटरांतल्या वेगळे केल्ल्या टीजी वा टीजी आकर्शक तंतूंतल्यान पोटॅशियम आयनान जावपी सीजीआरपी सोडपाचेर ऑक्सिटोसीनचो कसलोच परिणाम जायना. आंगांतल्यान (in vitro) आनीक एक परिधीय टीजी लक्ष्य म्हळ्यार कपाल धमनी ऑक्सिटोसीनाक जाप दितना आकुंचन जाता आनी हो प्रतिसाद ओटीआर प्रतिकारक L368899 हाका लागून आडावंक मेळटा. टीजी उपग्रह ग्लिअल पेशींत ऑक्सिटोसीन प्रतिकारशक्ती मेळ्ळी, पूण टीजींत ऑक्सिटोसीन एमआरएनए मेळूंक ना. देखून, परिभ्रमणशील ऑक्सिटोसीन टीजींतल्या ओटीआरांचेर कार्य करपाची चड शक्यताय आसता, जाका लागून वेदना संक्रमणाचेर परिणाम जाता [4]..
5. जठरान्तरांतल्या हालचालीचेर आनी स्राव क्रियाशीलतेचेर परिणाम
जठरान्तरांतली हालचाल आनी स्राव क्रिया नियंत्रीत करपाक ऑक्सिटोसीन (OT) जायते संभाव्य परिणाम दाखयतात. संशोधनांतल्यान दिसून येता की ओटीन अर्बुदविरोधी वखद व्हिनक्रिस्टीन (VCR) हाका लागून जावपी जठरान्तरांतल्या हालचालीच्या विकारांत सुदारणा करूं येता, तातूंत जठरान्तरांतलें संक्रमण मंद जावप आनी विद्युत् क्षेत्राच्या उत्तेजनाक वेगळे केल्ल्या कोलन विभागांचो प्रतिसाद उणो जावप हांचो आस्पाव जाता. बाह्यजनन ओटी पूर्व उपचारा वरवीं व्हीसीआर वरवीं जठरान्तरांतल्या हालचालीचेर आळाबंदा हाडप आनी मायंटेरीक तंत्रिका कोशिकांचें नुकसान खूब सुदारूं येता. तेभायर ओटी जठराची रिती जावप आनी जठराची हालचाल नियंत्रीत करपाक शकता. हायपोथॅलॅमिक-व्हॅगल ऑक्सिटोसिनर्जिक तंत्रिका मंडळ सक्रिय करून ताणांतल्यान जावपी कळाव जाल्ली जठराची रिती आनी हालचालीची समस्या आडावंक शकता आनी जठराचो स्वर आनी हालचाल वाडोवंक शकता [8] . आंतकड्यांच्या पेरिस्टॅलसीसाचे नदरेन ओटी/ओटीआर संकेताचो आंतकड्यांच्या पेरिस्टॅलसीसाचेर नियंत्रक परिणाम जाता. ओटीआर नॉकआउट (OTRKO) मुयांचो जठरान्तर संक्रमण काळ रानटी प्रकारच्या मुयांपरस चड वेगान आसता आनी ओटी आंतकड्यांच्या तंत्रिका तंत्राचेर (ENS) आदारीत कोलोनीक स्थलांतरीत मोटर संकुलाक आंतकड्यांनी निर्माण जावपी आंतकड्यांनी आडावंक शकता [9] . जठरान्तरांतल्या स्राव क्रियाशीलतेचे नदरेन ओटी आंतकड्यांच्या श्लेष्म पारगम्यता आनी पेशी प्रसाराचें नियंत्रण करता, आंतकड्यांच्या श्लेष्मपटलाची देखरेख करपाक भुमिका करता आनी कोलाइटिसाचेर संरक्षणात्मक परिणाम करता [9] . ह्या संशोधन परिणामांक लागून जठरान्तरांतल्या वेगवेगळ्या कार्यांत ओटी/ओटीआर संकेताची म्हत्वाची भुमिका आसता, तातूंत जठरान्तरांतली हालचाल, स्राव क्रिया आनी श्लेष्म संरक्षण हांचो आस्पाव जाता अशें दिसून येता.
निमाणें ऑक्सिटोसीन गर्भाशयाच्या गुळगुळीत स्नायूंचें आकुंचन आनी प्रजनन तंत्रांतल्या स्तन ग्रंथींतल्यान दुदाचें स्राव करपाक मदत करता आनी त्याच वेळार तंत्रिका तंत्रांतल्या समाजीक वागणूक, भावना आनी ताण प्रतिसादांचें नियंत्रण करता. तेभायर ऑक्सिटोसीन जठरान्तरांतल्या हालचालींचें आनी स्राव करपाचीय क्रिया नियंत्रीत करता, रसायनचिकित्सेच्या वखदांक लागून जावपी जठरान्तरांतल्या हालचालींच्या विकारांत सुदारणा करता, जठराची रिकामी जावपाक मदत करता, जठराच्या आम्लाच्या स्रावाक आळाबंदा हाडटा आनी जठराच्या व्रणांचेर आनी कोलाइटिसाचेर संरक्षणात्मक परिणाम करता. ताची बहुकार्यक्षमताय हाका लागून प्रजनन, चयापचय हातूंत ताचो म्हत्वाचो उपेग जाता.
लेखका विशीं
वयर सांगिल्लीं सगळीं साहित्यां कोसर पॅप्टायड्स कंपनीन संशोधन, संपादन आनी संकलन केल्लीं आसात.
शास्त्रीय जर्नल लेखक
यांग एल हो हुआझोंग युनिव्हर्सिटी ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कडेन संबंदीत संशोधक. ताच्या संशोधनांत तंत्रिका शास्त्र आनी तंत्रिका विज्ञान, फार्माकोलॉजी आनी फार्मसी, संशोधन आनी प्रायोगिक वैजकी, ऑन्कोलॉजी, आनी जैव रसायनशास्त्र आनी आणवीय जीवशास्त्र ह्या सारक्या जायत्या मुखेल वाठारांनी आस्पावता. ताणें आपल्या शिक्षणीक आनी संशोधन कार्यांतल्यान ह्या मळार म्हत्वाचें योगदान दिलां. यांग एल हें उल्लेखाच्या संदर्भांत दिल्लें आसा [3].
