ARA-290 16ملگم

▎ ARA-290 پێکهاتەی

سەرچاوە: PubChem

ڕیزبەندی: XEQLERALNSS فۆرمۆلەی گۆگردی: C 51H 84N 16O21 کێشی گۆڕانکاری: 1257.3g/mol ژمارەی CAS:1208243-50-8 پابکیم سی ئای دی:91810664 هاوواتاکان: Cibinetide

▎ ARA-290 توێژینەوەی

پاشخانی توێژینەوەی ARA-290 چییە؟  

گەشەکردنی ARA-290 لە لێکۆڵینەوە لە توانای چارەسەریی ئێریترۆپۆئیتین (EPO) سەرچاوەی گرتووە. زانایان بۆیان دەرکەوتووە کە EPO نەک تەنها پەرە بە دروستکردنی خوێنبەرەکان دەدات بەڵکو ئەرکی پاراستنی شانەکانی وەک دژە هەوکردن و دژە ئەپۆپتۆزی هەیە. بەڵام هاندانی خوێندرووستکەری EPO لەوانەیە چەسپاوی خوێن و مەترسییەکانی دیکە زیاد بکات، ئەمەش بەکارهێنانی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە غەیرە کەمخوێنییەکان سنووردار دەکات. بۆ پاراستنی کاریگەرییە پاراستنی شانەکانی EPO لە هەمان کاتدا دوورکەوتنەوە لە کاریگەرییە لاوەکییە خوێندرووستکەرەکانی، توێژەران دەستیان کرد بە دیزاینکردنی پێپتیدی وەرگیراو، کە بووە هۆی دروستکردنی ARA-290.  

بە لێکۆڵینەوەیەکی قووڵتر، سوودە ناوازەکانی ARA-290 وەک پێپتیدێکی ناخوێندرووستکەر وردە وردە ناسران. ڕێڕەوی ئاماژەدانی دژە هەوکردن و چاککردنەوەی شانە چالاک دەکات بە بەستنەوە بە وەرگری چاککردنەوەی زگماکی (IRR)، کاریگەرییە بەڵێندەرەکان لە چارەسەرکردنی ئاڵۆزییەکانی شەکرە، نەخۆشی دەمارەکان و برینداربوونی گورچیلەدا نیشان دەدات. ئەم دۆزینەوانە بناغەی لێکۆڵینەوەی زیاتر و بەکارهێنانی کلینیکی ARA-290یان دانا و پەرەیان بە پەرەپێدانی ستراتیژی چارەسەری نوێ دا لەسەر بنەمای پێپتیدەکانی وەرگیراو لە EPO.  

میکانیزمی کارکردنی ARA-290 چییە؟  

کاریگەری دژە هەوکردن: ARA-290 دەردانی سایتاکینەکانی هەوکردن ناهێڵێت، بەمەش وەڵامەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە، وەک لە چەندین مۆدێلی نەخۆشیدا دەرکەوتووە. بۆ نموونە، لە مۆدێلێکی مشکی لوپوسی سووری سیستەمی (SLE)، چڕیی سیرۆمی سایتاکینەکانی هەوکردن IL-6، MCP-1، و TNF-α کەمدەکاتەوە، نیشانەکانی SLE باشتر دەکات{#Dahan, A,2016} (Dahan A, 2016). لە مۆدێلی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن TNFα، IL6، و IL1β کەمدەکاتەوە، هەوکردنی گورچیلە کەمدەکاتەوە ^[2] (Ghassemi-Barghi N, 2023). میکانیزمی دژە هەوکردنی لەوانەیە بریتی بێت لە ئامانجکردنی وەرگری چاککردنەوەی زگماکی (IRR)، کە هێتێرۆدایمەرێکی وەرگری ئێریترۆپۆیتین و وەرگری β-باو (CD131). بەستنەوە بە IRR ڕێڕەوی ئاماژەدانی دژە هەوکردنی خوارەوە چالاک دەکات، بەمەش هەوکردنەکە دادەبەزێت ^[1]..

کاریگەری دژە ئەپۆپتۆزی: ARA-290 ئەپۆپتۆزی خانەکان ناهێڵێت و مانەوەی خانەکانی شانە بەرەوپێش دەبات. لە مۆدێلی مشکی نەخۆشی شەکرەدا، ئەپۆپتۆزی خانەکانی پۆششی بۆری گورچیلە سەرکوت دەکات و دەربڕینی پرۆتئازی سەرەکی لە پرۆسەی ئەپۆپتۆزیدا کەمدەکاتەوە، بەمەش کاریگەری پاراستنی گورچیلە دەخاتە ڕوو. لە مۆدێلەکانی ژەهراویبوونی گورچیلەدا بەهۆی سیسپلاتینەوە، دەربڕینی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە ئەپۆپتۆزی وەک Bax و Bcl-2 ڕێکدەخات، چالاکیی کاسپازی-3 ناهێڵێت، ئەپۆپتۆزی خانەکان کەمدەکاتەوە، و تێکچوونی خانەکانی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتینەوە کەمدەکاتەوە ^[2]..  

کاریگەری دژە ئۆکسجین: ARA-290 زیانەکانی فشاری ئۆکسجینی ناهێڵێت و بەرهەمهێنانی ماددە زیانبەخشەکانی وەک جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) کەمدەکاتەوە. لە مۆدێلی گورچیلەی مشکی شەکرەدا، دەربڕینی جینی گورچیلە سەرکوت دەکات، ئاستی ROSی گورچیلە کەمدەکاتەوە، و دەربڕینی مالۆندیالدەهید (MDA) کەمدەکاتەوە، ئەمەش زیانەکانی گورچیلە بەهۆی فشاری ئۆکسجینی کەمدەکاتەوە. لە توێژینەوەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکاندا، تاقیکردنەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی نیشان دەدەن کە ARA-290 بەرهەمهێنانی ROS لە ماکرۆفاژەکاندا لە ژێر بارودۆخی هەوکردندا ڕێگری دەکات، ئەمەش زیانەکانی فشاری ئۆکسجینی بۆ خانەکان کەمدەکاتەوە.  

ڕێکخستنی کارکردنی خانەکانی بەرگری: ARA-290 کارکردنی خانەکانی بەرگری وەک ماکرۆفاژەکان ڕێکدەخات. لە ناو ئامێری پشکنیندا، چالاککردنی هەوکردنی ماکرۆفاژەکان ناهێڵێت لە هەمان کاتدا کارکردی فاگۆسایتییان بەرەو خانە ئەپۆپتۆتیکەکان بەرەوپێش دەبات، یارمەتی پاراستنی هێمۆستاسیسی سیستەمی بەرگری دەدات و خانە ئەپۆپتۆتیکەکان ڕوون بکاتەوە بۆ دوورکەوتنەوە لە هەوکردن کە بەهۆی کەڵەکەبوونیانەوە دروست دەبێت (Dahan A, 2016). لە توێژینەوەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکاندا، ARA-290 کۆچی ماکرۆفاژ و دروستبوونی خانەی فۆم ڕێگری دەکات، کەمکردنەوەی نیشتنی چەوری لە ئینتیمای خوێنبەرەکاندا و خاوکردنەوەی پێشکەوتنی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان.

میکانیزمی پاراستنی دەمارەکان: لە مۆدێلێکی مشکی ئیسکیمیا مێشکدا، ARA-290 کاریگەری پاراستنی دەمارەکان لە ڕێگەی وەرگری β-common (βCR)ەوە دەکات. بە شێوەیەکی بەرچاو ئەپۆپتۆزی دەمارەکان و ئاستی سایتاکینەکانی هەوکردن لە شانەکانی مێشکدا کەمدەکاتەوە، ئەمەش کارکردنی دەمارەکان باشتر دەکات. دەرزی لێدانی siRNAی ئامانجدار بە βCR بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەرییە دەمارپارێزەکانی ARA-290 ناهێڵێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە βCR ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە میکانیزمەکەیدا ^[3]..  

میکانیزمی ئازارشکێن: ARA-290 لەوانەیە کاریگەری ئازارشکێنەکان بە ئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی ئازارشکێنەکانی دەوروبەری هەبێت. توێژینەوەکان دەریدەخەن کە بە تایبەتی چالاکیی کەناڵی TRPV1 ڕێگری دەکات و ئالۆداینیای میکانیکی کە بەهۆی کاپسایسینەوە هێنراوە کەم دەکاتەوە، ئەمەش پێشنیار دەکات کە ARA-290 ڕەنگە وەک دژە کەناڵی TRPV1ی نوێ خزمەت بکات، کە تێڕوانینێکی نوێ بۆ چارەسەرکردنی ئازار دابین دەکات ^[4]..  

بەکارهێنانی ARA-290 چین؟

چارەسەری نەخۆشیەکانی دەمار

کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی نیشانەکان: ARA-290 بە شێوەیەکی کاریگەر ئازاری دەمارەکان کەم دەکاتەوە، بەتایبەتی لە نەخۆشییەکانی تووشبوو بە نەخۆشی دەمار وەک شەکرە و سارکۆئیدۆزیس. لە تاقیکردنەوە کلینیکیەکان بۆ نەخۆشانی سارکۆئیدۆزیس، ARA-290 بە شێوەیەکی بەرچاو نەخۆشی دەمار و نیشانەکانی دەماری ئۆتۆنۆمی باشتر کرد، کوالیتی ژیانی بەرزکردەوە، و نمرەکانی ئازار کەمکردەوە، لەگەڵ کاریگەری هاوشێوە لە نەخۆشانی نەخۆشی دەمارەکانی شەکرەدا. میکانیزمەکەی بریتییە لە بەستنەوە بە وەرگری چاککردنەوەی زگماکی (IRR)، چالاککردنی ڕێڕەوی دژە هەوکردن و چاککردنەوەی شانە، ڕێکخستنی هەوکردنی دەمارەیی و کەمکردنەوەی ئازار ^{[1، 4].}.

 

بەرەوپێشبردنی دووبارە دروستبوونەوەی ڕیشاڵی دەماری: ARA-290 یارمەتی دووبارە دروستبوونەوەی ڕیشاڵی دەماری دەدات. لە نەخۆشانی سارکۆئیدۆزیسدا، 28 ڕۆژی یەک لە دوای یەک لە چارەسەری ARA-290 بووە هۆی دووبارە دروستبوونەوەی ڕیشاڵی دەماری بچووکی قژ، کە توانای چاککردنەوەی ڕیشاڵی دەماری تایبەت و توانای باشترکردنی کارکردنی دەمارەکانی نیشان دا، هەرچەندە هیچ کاریگەرییەکی لەسەر ڕیشاڵی دەماری سەرپێست نەبوو ^[1]..  

کەمبوونەوەی ژەهراویبوونی گورچیلە  

کەمبوونەوەی ژەهراویبوونی خانەیی و ژەهراویبوونی جینۆتیکی: لە مۆدێلەکانی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، ARA-290 بە شێوەیەکی بەرچاو ژەهراویبوونی خانەیی و ژەهراویبوونی جینۆتیکیی بەهۆی سیسپلاتین کەمدەکاتەوە، وەک کەمبوونەوەی پارامێتەرەکانی تێکچوونی DNA لە تاقیکردنەوەکانی دوورەپەرێز و فرێکوێنسیی وردە ناوکی، پاراستنی مادەی بۆماوەیی خانەیی و کەمکردنەوەی تێکچوونی خانەکانی گورچیلە ^[1].

 

ڕێکخستنی فشاری ئۆکسجین و هەوکردن: ARA-290 فشاری ئۆکسجینی هاندەری سیسپلاتین باشتر دەکات بە کەمکردنەوەی ئاستی مالۆندیالدەهید (MDA) و ROS و بەرزکردنەوەی چالاکیی ئەنزیمەکانی دژە ئۆکسێنەر. هەروەها هەوکردنی گورچیلە کەم دەکاتەوە بە کەمکردنەوەی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن (بۆ نموونە، TNF-α، IL-6، IL-1β)، کە لە برینداربوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتینەوە دەپارێزێت ^[1]. .  

ڕێگریکردن لە ئەپۆپتۆزی: ARA-290 ئەپۆپتۆزی هاندەری سیسپلاتین ڕێگری دەکات لە ڕێگەی ڕێکخستنی جین و پڕۆتینەکانی پەیوەست بە ئەپۆپتۆزی (بۆ نموونە، کەمکردنەوەی دەربڕینی کاسپاز-3 و باکس، زیادکردنی دەربڕینی Bcl-2)، پاراستنی مانەوەی خانەکانی گورچیلە و ڕاگرتنی توانای چارەسەرکردنی نەخۆشانی برینداری توندی گورچیلە ^[1].  

باشتربوونی نیشانەکانی خەمۆکی  

کەمکردنەوەی ڕەفتاری هاوشێوەی خەمۆکی: لە مۆدێلەکانی مشکدا لە فشاری درێژخایەنی پێشبینینەکراوی سووک و فشاری درێژخایەنی شکستی کۆمەڵایەتی، بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی ARA-290 ڕەفتاری هاوشێوەی خەمۆکی باشتر کرد، کە بەراورد دەکرێت بە فلۆکستینی دژە خەمۆکی باو. ARA-290 کاریگەری دژە خەمۆکی هەبوو بەبێ ئەوەی کاریگەرییەکی بەرچاوی هەبێت لەسەر هیمۆگلۆبینی دەوروبەر یان خڕۆکە سوورەکانی خوێن ^[5]..  

ڕێکخستنی خانەکانی بەرگری و هەوکردن: ARA-290 زیادبوونی درێژخایەنی فشاری دەروونی لە فرێکوێنسی و ژمارەی نیوترۆفیلەکانی CD11b+Ly6Ghi و مۆنۆسایتی CD11b+Ly6Chi لە مۆخی ئێسک و پەردەی مێشکدا پێچەوانە دەکاتەوە، هەروەها چالاککردنی مایکرۆگلیال، کەمکردنەوەی نیشانەکانی خەمۆکی لە ڕێگەی کاریگەری دژە هەوکردن و دابینکردنی چارەسەری نوێ ڕێگاکانی خەمۆکی ^{[5] .}.  

پاراستن لە تێکچوونی گورچیلەی نەخۆشی شەکرە  

ڕێگریکردن لە ئەپۆپتۆزی پۆششی بۆری گورچیلە: ARA-290 ئەپۆپتۆزی خانەکانی پۆششی بۆری گورچیلە ڕێگری دەکات، مردنی بەرنامە بۆ داڕێژراوی خانەکان کەمدەکاتەوە و خانەکانی گورچیلە دەپارێزێت.  

باشتربوونی نیشاندەری کارکردنی گورچیلە: ARA-290 ڕێژەی دەردانی ئەلبومین لە میزدا لە مشکی تووشبوو بە شەکرەدا کەمدەکاتەوە، زیانەکانی نەخۆشی گورچیلە کەمدەکاتەوە، کارکردنی گورچیلە باشتر دەکات، و پێشکەوتنی نەخۆشی گورچیلەی شەکرە دوادەخات.  

چارەسەرکردنی نەخۆشی لوپوسی سیستەمی (SLE)  

ڕێگریکردن لە بەرهەمهێنانی دژەتەنی خۆکار و نیشتنی ئاڵۆزی بەرگری: ARA-290 بە شێوەیەکی بەرچاو ئاستی دژەتەنی دژەتەنی دژە ناوکی سیرۆم (ANA) و دژەتەنی دژە دوو ڕیشاڵی DNA لە مشکەکانی SLEی هاندەریدا ڕێگری دەکات، نیشتنی IgG و C3 لە گورچیلەدا کەمدەکاتەوە، نیشانەکانی هەوکردنی گورچیلە کەمدەکاتەوە، و پێشکەوتنی نەخۆشی باشتر دەکات ^[6]..  

وێنە 1 چارەسەری ARA290 وەڵامی هەوکردنی لە مشکەکانی SLEی هاندەری پریستاندا سەرکوت کرد. (A) ئاستی IL-6، IL-10، MCP-1، IFN-γ، TNF-α، IL-12p70 و TGF-β لە سیرۆمدا دوای چارەسەرکردن کە لە وێنەی 1دا باسکراوە دۆزرایەوە (n = 6). (B) دزەکردنی ماکرۆفاژی هەوکردن F4/80 بە شێوەیەکی بەرچاو بە دەستێوەردانی ARA 290 بە بەراورد لەگەڵ کۆنترۆڵی PBS سەرکوت کرا. (C) کێشی سپڵ و گرێ لیمفاوییەکان دوای چارەسەرکردنی ARA290 لە مشکەکانی SLE پێوانە کرا (n = 6). هێڵەکانی پێوەر نوێنەرایەتی 30 میکرۆمتر دەکەن.

سەرچاوە:PubMed ^[6]

کەمبوونەوەی ئاستی سایتاکینەکانی هەوکردن: ARA-290 چڕیی سیرۆمی سایتاکینەکانی هەوکردن IL-6، MCP-1، و TNF-α لە مشکی SLE کەمدەکاتەوە، کەمکردنەوەی هەوکردن و کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی ^[6]..  

کەمبوونەوەی ئەپۆپتۆزی: ARA-290 ژمارەی خانە ئەپۆپتۆتیکەکان لە گورچیلەدا کەمدەکاتەوە، خانەکانی گورچیلە دەپارێزێت، و چالاککردنی هەوکردنی ماکرۆفاژەکان ناهێڵێت لەکاتێکدا فاگۆسایتۆزی خانە ئەپۆپتۆزیەکانیان لە ناو ئامێری پشکنیندا بەرەوپێش دەبات، سیستەمی بەرگری ڕێکدەخات و توانای چارەسەرکردنی SLE دەهێڵێتەوە ^[6]..  

کەمکردنەوەی ژەهراویبوونی دەرمانی چارەسەری کیمیایی  

کەمکردنەوەی تێکچوونی DNA: لە مۆدێلەکانی ژەهراویبوونی خانەیی بەهۆی دۆکسۆروبیسین (DOX)، ARA-290 بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچوونی DNA بەهۆی DOX کەمدەکاتەوە، وەک کەمبوونەوەی ڕێژەی DNAی کلک لە تاقیکردنەوەکانی دوورەپەرێزەکان و فرێکوێنسیی وردە ناوکی، پاراستنی ماددە بۆماوەییەکانی خانەیی و کەمکردنەوەی زیانەکانی چارەسەری کیمیایی بۆ خانە ئاساییەکان ^[7]..  

کەمکردنەوەی فشاری ئۆکسجینی و هەوکردن: ARA-290 تێکچوونی چالاکیی ئەنزیمەکانی دژە ئۆکسێنەر بەهۆی DOX کەمدەکاتەوە، هەوکردن و ئەپۆپتۆزی کەمدەکاتەوە، و لە فشاری ئۆکسجینی و تێکچوونی خانەکان بەهۆی DOXەوە دەپارێزێت، کە ئەگەری هەیە خانەکانی دڵیش لەخۆبگرێت، بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییەکان لە نەخۆشانی چارەسەری کیمیایی ^[7]..  

خۆپاراستن و چارەسەری نەخۆشی ئەلزەهایمەر  

خاوبوونەوەی پێشکەوتنی نەخۆشی و باشتربوونی زانین: بەڕێوەبردنی پێشوەختەی ARA-290 لە مشکە گەنجەکانی APP/PS1 (مۆدێلی سەرەتایی ئەلزەهایمەر) پێشکەوتنی نەخۆشی β-amyloid (Aβ) خاو دەکاتەوە و کارکردنی مەعریفی باشتر دەکات، ئەمەش گرنگییەکەی بۆ دەستێوەردانی پێشوەختە دەردەخات ^[8]..

ڕێکخستنی کارکردنی مۆنۆسایتی: ARA-290 بە تایبەتی هاندەری دروستکردنی ژێرکۆمەڵەکانی مۆنۆسایتی Ly6C−یە کە دەوریە دەدەن، ئاستی سووڕانەوەیان زیاد دەکات، یارمەتی پاککردنەوەی Aβ لە خوێنبەرەکانی مێشک دەدات، بارگرانی Aβی مێشک کەمدەکاتەوە، و پێشکەوتنی نەخۆشیەکە دوادەخات. بەڵام، کەمتر کاریگەرە لە مۆدێلەکانی قۆناغی درەنگ (مشکی تەمەن APP/PS1)، ئەمەش جەخت لەسەر گرنگی دەستێوەردانی پێشوەختە دەکاتەوە ^[8]..  

بەرەوپێشبردنی چاکبوونەوەی برینەکانی شەکرە

خێرا داخستنی برین: لە مۆدێلی مشکی برین بڕینی شەکرەدا بەهۆی سترێپتۆزۆتۆسین، بەکارهێنانی ARA-290ی ناوخۆیی بە شێوەیەکی بەرچاو داخستنی برین خێراتر دەکات، کاتی دووبارە پۆششی برین کورت دەکاتەوە، و کارایی چاکبوونەوەی برین باشتر دەکات ^[9]. .  

ڕێکخستنی نیشاندەری چاککردنەوەی شانەکان: ARA-290 ڕێژەی کۆلاجین و پرۆتین لە شانەکانی چاککردنەوەدا زیاد دەکات، ئەنسۆلینی سیرۆم، گلوکۆزی خوێن، ئاستی چەوری، دۆخی دژە ئۆکسێنەر، و ئاستی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن ڕێکدەخات، ژینگەیەکی بچووک دروست دەکات کە لەبار بێت بۆ چاکبوونەوەی برین و دابینکردنی ستراتیژی نوێ بۆ چارەسەرکردنی برینی پێی نەخۆشی شەکرە ^[9]..  

کەمکردنەوەی ئازار  

ڕێگریکردن لە چالاکیی کەناڵی TRPV1: ARA-290 ئالۆداینی میکانیکی هاندەری کاپسایسین ڕزگار دەکات بە ڕێگریکردن لە چالاکیی کەناڵی ژێر جۆری 1 (TRPV1)ی پۆتانسێلی وەرگری کاتی، کە ڕاستەوخۆ هەستەوەری ئازاری دەوروبەر دەکاتە ئامانج و دابینکردنی ئامانج و ڕێگەی چارەسەری نوێ بۆ چارەسەرکردنی ئازار ^[4]..  

ئەنجام  

ARA-290 پۆلیپێپتیدێکی وەرگیراو لە EPO و کاریگەری دژە هەوکردن و دژە ئەپۆپتۆتیک و دژە ئۆکسێنەری هەیە. دەتوانێت ئازار لە نەخۆشی شەکرە و سارکۆئیدۆزیس چارەسەر بکات، بەرەوپێشبردنی دووبارە دروستبوونەوەی ڕیشاڵی دەمارەکان، بەرەنگاربوونەوەی ژەهراویبوونی گورچیلە، SLE، خەمۆکی و کەمکردنەوەی ئازار بە دژایەتیکردنی TRPV1. بە توانا لە دەستێوەردانی سەرەتایی ئەلزەهایمەر و بوارەکانی تردا، ئاسۆی بەکارهێنانی کلینیکی فراوانی هەیە.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

العونیزی، محمد زانایە و شارەزایی قووڵی هەیە لە بواری بایۆپزیشکیدا. پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ چەندین دامەزراوەی ئەکادیمی و توێژینەوەی بەناوبانگدا هەیە، لەوانە پەیمانگای داسمان شەکرە (DDI)، زانکۆی کوێت، زانکۆی لاڤاڵ، زانکۆی ڕۆژئاوا (زانکۆی ڕۆژئاوای ئۆنتاریۆ)، زانکۆی عیبری قودس. بەرژەوەندییە توێژینەوەکانی فراوانن، زانستی دەمار و دەمار، بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گۆڕانکاری، بەرگری، دەروونی، و بابەتەکانی دیکە لە زانستە ژیان و بایۆپزیشکییەکان دەگرێتەوە. ئەم دیسیپلینانە زۆر گرنگن بۆ بەدەستهێنانی تێگەیشتنێکی قووڵتر لە میکانیزمە فیزیۆلۆژییەکانی مرۆڤ، پرۆسەکانی نەخۆشی و پەرەپێدانی چارەسەری نوێ. توێژینەوەکانی ئەلعونیزی، محەمەد ئەنجامێکی بەرچاوی لە زانستە بنەڕەتییەکان بەدەستهێناوە و پشتگیری تیۆری و ڕێنمایی پراکتیکی گرنگی بۆ پزیشکی کلینیکی و توێژینەوەی بایۆپزیشکی پێشکەش کردووە.. ئەلعونەیزی، محەمەد لە ئاماژەی ئاماژەدا هاتووە [8].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] داهان ئەی، براینز م، نیستەرز م، و هاوکارانی. بە ئامانجگرتنی وەرگری چاککردنەوەی زگماکی بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی دەمارەکان[J]. ڕاپۆرتەکانی ئازار، 2016،1(1):e566.DOI:10.1097/PR9.0000000000000566.

[2] غەسێمی-بەرگی ن، ئیحسانفەر ز، محەمەدڕەزاخانی ئۆ، و هاوکارانی. ڕێبازی میکانیکی بۆ کاریگەری پارێزەری ARA290، لیگاندێکی تایبەت بۆ وەرگری هێتێرۆپۆیتین/CD131، دژی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، بەشداریکردنی ئەپۆپتۆزی و ڕێڕەوی هەوکردن [J]. هەوکردن، 2023،46(1):342-358.DOI:10.1007/s10753-022-01737-7.

[3] وانگ ڕ، یانگ ز، هوانگ ی، و هاوکارانی. پێپتیدی وەرگیراو لە ئێریترۆپۆئیتین ARA290 ناوبژیوانی پاراستنی شانەکانی مێشک دەکات لە ڕێگەی وەرگری باوی $eta$ لە مشکەکاندا کە جەڵتەی مێشکیان هەیە [J]. زانستی دەمارەکانی CNS & چارەسەرکردن، 2024،30. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:268414491. لە کۆڕبەندی زانستی.

[4] ژانگ و، یو گ، ژانگ م. ARA 290 ئازاری فیزیۆلۆژی نەخۆشی ڕزگار دەکات بە ئامانجکردنی کەناڵی TRPV1: یەکگرتن لە نێوان سیستەمی بەرگری و هەستکردن بە ئازار [J]. پێپتیدز، 2016،76:73-79.DOI:10.1016/j.پێپتیدز.2016.01.003.

[5] شو گ، زۆ ت، دێنگ ل، و هاوکارانی. ئیریترۆپۆئیتین پێپتیدی تەقلیدی ARA290 ڕەفتار و هەوکردنی هاوشێوەی خەمۆکی درێژخایەن بەهۆی فشارەوە لە مشکدا باشتر دەکات [J]. سنوورەکان لە دەرمانسازی، 2022،13:896601.

دۆی:10.3389/fphar.2022.896601.

[6] هوانگ بی، جیانگ ج، لو بی، و هاوکارانی. پێپتیدی وەرگیراو لە ئێریترۆپۆئیتین کە ئیریترۆپۆئیتین دروستکەر نییە مشکەکان لە سووربوونەوەی لوپوسی سیستماتیکی دەپارێزێت [J]. گۆڤاری پزیشکی خانەیی و گۆڕانکاری، 2018،22(7):3330-3339.DOI:10.1111/jcmm.13608.

[7] شوکرزادە م، ئیتێباری م، غەسێمی-بارغی ن. پێپتیدێکی ئەندازیاریی وەرگیراو لە ئێریترۆپۆئیتین کە نا-ئەریترۆپۆیتین، ARA290، ژەهراویبوونی جینۆتیک و فشاری ئۆکسجینی هاندەری دۆکسۆروبیسین لاواز دەکات [J]. ژەهراویبوون لە ناو ئامێری پشکنیندا، 2020،66:104864.

دۆی:10.1016/j.tiv.2020.104864.

[8] ئەل-ئۆنیزی م.ئە.، تێریاڵت پ، لێکۆردێر س، و هاوکارانی. گۆڕینی پێشوەختەی مۆنۆساید لەلایەن پێپتیدی نا-ئەریترۆپۆیتیک ARA 290 پێشکەوتنی نەخۆشی هاوشێوەی AD خاو دەکاتەوە [J]. هەڵسوکەوتی مێشک و بەرگری، 2022،99:363-382.

دۆی:10.1016/j.bbi.2021.07.016.

[9] مەشرێقی م، بایرامی ز، سیچانی ن، و هاوکارانی. لێکۆڵینەوەیەک لە ناو جەستەدا لەسەر چالاکیی چاکبوونەوەی برینەکانی لیگاندی تایبەت بۆ وەرگری چاککردنەوەی زگماکی، ARA290، بە بەکارهێنانی مۆدێلی ئاژەڵێکی شەکرە [M]. 2023.DOI:10.21203/rs.3.rs-2520194/v1.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابین کراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.