ކިސްޕެޕްޓިން 10އެމްޖީ އެވެ

▎ ކިސްޕެޕްޓިން ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ކިސްޕެޕްޓިން ރިސާޗް

ކިސްޕެޕްޓިންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟  

20 ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުކޮޅު ޓިއުމަރ މެޓާސްޓޭސިސް ސަޕްރެސަރ ޖީންތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގައި ކުރިއެރުންތަކާއެކު ސައިންސްވެރިން 1996 ވަނަ އަހަރު މޮޑިފައިޑް ސަބްޓްރެކްޓިވް ހައިބްރިޑައިޒޭޝަން ބޭނުންކޮށްގެން މެލަނޯމާ ސެލްތަކުގައި ކިއެސްއެސް-1 ޖީން ހޯދިއެވެ ޖީޕީއާރު54 އަށް ލިގަންޑް، ކިސްޕެޕްޓިން ގެ ނަން ދީފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ޓިއުމަރ މެޓާސްޓޭސިސް ސަޕްރެސިވް ޕްރޮޕަޓީސް އަށް ފާހަގަކުރެވުނު މި ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑް ފަހުން ހޯދިފައިވަނީ ހައިޕޮތެލަމިކް-ޕިޓޫއިޓަރީ-ގޮނާޑަލް އެކްސިސްގެ މުހިއްމު އަޕްސްޓްރީމް ރެގިއުލޭޓަރީ އެލިމެންޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށާއި، މިއީ ވަރޓެބްރޭޓް ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ރެގިއުލޭޝަންގައި މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. އަދި ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ބިހޭވިއަރ، މޫޑް ރެގިއުލޭޝަން، ގްރޯތް މެޓަބޮލިޒަމް، އަދި ކާންދިނުމުގެ ސުލޫކު ފަދަ އެތައް ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި ބައިވެރިވެއެވެ. ކިސްޕެޕްޓިން ހޯދުމާއި ފަންކްޝަނަލް ރިސާޗްގެ ސަބަބުން ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްތައް ހޯދުމާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް މުހިންމު ތިއަރީ އަސާސެއް ލިބިގެންދެއެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟  

ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްސް  

ހައިޕޮތެލަމިކް-ޕިޓޫއިޓަރީ-ގޮނަޑަލް (އެޗްޕީޖީ) އެކްސިސް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ރެގިއުލޭޝަންގައި ކިސްޕެޕްޓިން މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ، މުހިންމު ގޮތެއްގައި އެޗްޕީޖީ އެކްސިސް މޮޑިއުލޭޓް ކުރުމުންނެވެ. މެމަލްސް ގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން ގޮނަޑޯޓްރޮޕިން ރިލީޒިންގ ހޯރމޯން (GnRH) ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ކިސްޕެޕްޓިން އިން އޭގެ ރިސެޕްޓަރ ޖީޕީއާރު54 މެދުވެރިކޮށް ޖީ ޕްރޮޓީން ކަޕްލްޑް މެކޭނިޒަމްސް މެދުވެރިކޮށް ޖީއެންއާރްއެޗް ސެލްތަކުގެ ޕަލްސޭޓައިލް ސެކްރެޝަން އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ. މިސާލަކަށް ފުރާވަރު ފެށުމުގެ ތެރޭގައި ހައިޕޮތެލަމިކް ކިސްޕެޕްޓިން ނިއުރޯންތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުވުމުން ޖީއެންއާރުއެޗް ސެކްރެޝަން ކުރިއަރުވައި، މިއީ އަނެއްކާވެސް ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ގޮނަޑޯޓްރޮޕިންސް (ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އެފްއެސްއެޗް އަދި ލޫޓީނައިޒިންގ ހޯރމޯން އެލްއެޗް) ސެކްރެޓް ކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ކަމެކެވެ. މި ހޯރމޯންތައް ގޯނާޑްސް އަށް އަމަލުކޮށް ގޮނާޑަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓާއި ސެކްސް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، މިކަމުގެ ސަބަބުން ފުރާވަރުގެ ދުވަސްވަރު ތަރައްޤީވާން ފަށައެވެ ^{[1] .} .  

ގޯނާޑްސް އަށް ސީދާ އަސަރުތައް: އެޗްޕީޖީ އެކްސިސް މެދުވެރިކޮށް ރިޕްރޮޑަކްޝަން ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ އިތުރުން ކިސްޕެޕްޓިން އިން ގޯނާޑްސް އަށް ވެސް ސީދާ އަސަރުތަކެއް ކުރެ އެވެ. މިސާލަކަށް އެނެސްޓްރަސް ޓޭން ޝީޕްގެ އޫސައިޓްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން ޓޭން ޝީޕް އޫސައިޓްގެ އިން ވިޓްރޯ މެޗުރޭޝަން ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށްދީ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށްގެން އޫސައިޓް މެޗުރޭޝަން ކުރިއަރުވަ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ކިސްޕެޕްޓިން ސީދާ ގޮނާޑްސްގައި ފޮލިކިއުލަރ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވެދާނެ ކަމެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އެހެން ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރުން: ހައިޕޮތެލަމިކް އާކިއުއޭޓް ނިއުކްލިއަސްގައި ގްލޫޓާމޭޓް، ނިއުރޯކިނިން ބީ (NKB)، އަދި ޑައިނޯރފިން (Dyn) ކޯ އެކްސްޕްރެސްކުރާ ކިސްޕެޕްޓިން ނިއުރޯންތަކުގެ ކްލާހެއް ހުރެއެވެ. މި ނިއުރޯންތަކުން ޕަލްސޭޓައިލް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން ދުއްވާލުމަށްޓަކައި މެދުކެނޑުމެއްނެތި ސިންކްރޮނަސް އެކްޓިވިޓީއެއް ދައްކައެވެ ^[2] . އަންހެން މަސްތަކުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ARN^{KISS} ނިއުރޯންތައް އަމިއްލައަށް ސިންކްރޮނައިޒް ވުމަކީ އެމްޕީއޭ ރިސެޕްޓަރސް އަދި ނިއުރޯކިނިން ބީ ޓްރާންސްމިޝަން މެދުވެރިކޮށް ގްލޫޓާމޭޓް ޓްރާންސްމިޝަން އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، އެންއެމްޑީއޭ ރިސެޕްޓަރސް އަދި κ-އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އިންހިބިޝަން ކުރުމުން ސިންކްރޮނައިޒޭޝަން ރޭޓަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާ ކަމަށެވެ ^[3] . ފިރިހެން މަސްތަކުގައި ARN^{KISS} ނިއުރޯންތަކުގެ ސިންކްރޮނައިޒޭޝަން އުފެދެނީ އާބާދީގެ ތެރޭގައި ގާތްގަނޑަކަށް ރެންޑަމް ބާސްޓް ނެޓްވޯކް އެކްޓިވިޓީން ކަމަށާއި، މިއީ ލޯކަލް ގްލޫޓާމޭޓް-އެމްޕީއޭ ސިގްނަލިންގ އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، ނިއުރޯކިނިން ބީ އިން ގްލޫޓާމޭޓް އިންޑައުސްޑް ސިންކްރޮނައިޒޭޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، ނެޓްވޯކްގެ ތެރޭގައި ޑައިނޯރފިން-κ-އޮޕިއޯއިޑް ޓޯން އަކީ ސިންކްރޮނައިޒޭޝަން ފެށުމަށް ގޭޓިންގ މެކޭނިޒަމެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ރެގިއުލޭޝަންގައި ކިސްޕެޕްޓިން ނިއުރޯންތަކާއި އެހެން ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ މެދުގައި ކޮމްޕްލެކްސް އިންޓަރެކްޝަން ނެޓްވޯކްތަކެއް އުފެދިފައިވާކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ ^{[2] .}.

ފޮޓޯ 1 ސިކުނޑީގެ ސްލައިސްގައި ހުންނަ ARN^{KISS} ނިއުރޯންތަކުގެ މެދުގައި ސްޓިމިއުލޭޓް ނުކުރެވޭ ހާލަތްތަކުގައި އަދި ސީއެންކިޔުއެކްސް ނުވަތަ ނިއުރޯކިނިން ރިސެޕްޓަރ (އެންކޭއާރު) އެންޓާގޮނިސްޓްސް ނެތުމާއި ޙާޟިރުގައި އެއް ނިއުރޯނެއް ލޯ ފްރީކުއެންސީ އަދި ހައި ފްރީކުއެންސީ ސްޓިމިއުލޭޝަން އަށް ފަހު ކޮއިންސިޑެންޓް ކެލްސިއަމް އިވެންޓްތައް ހިނގާ ޓްރައިލްތަކުގެ އިންސައްތަ ދައްކުވައިދޭ ހިސްޓޯގްރާމްތަކެވެ.  

މަސްދަރު: ޕަބްމެޑް ^[3].

މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އާއި ބެހޭ ކްލިނިކަލް ރިސާޗްތަކުގެ ކުރިއެރުމަކީ ކޮބައިތޯ؟

ކިސްޕެޕްޓިން އަދި ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް (T2DM)  

ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ޓީ2ޑީއެމްގެ މުހިންމު ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ނުވުމާއި، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް މަތިވުން ހިމެނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ އެތައް މަގެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. އެއްފަރާތުން ކިސްޕެޕްޓިން އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވޭނެ އެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން ޕެންކްރިއޭޓިކް އައިލެޓް β-ސެލް ފަންކްޝަނަށް އަމަލުކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަނަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިން އަދި އޮބެސިޓީ އެވެ  

ހަކަތަ ބެލެންސް އާއި ކާނާ ބޭނުންކުރުން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ގިނަ ފަހަރަށް ފަލަވުމަކީ ހަކަތަ މާގިނައިން ބޭނުންކުރުމާއި ހަކަތައަށް ކުރާ ހަރަދު ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން ހަކަތަ ބެލެންސް ނުވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ. ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގައި ހަކަތަ ބެލެންސް އާއި ކާނާ ދިނުމުގެ ސުލޫކު ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކިސްޕެޕްޓިން އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުވުމުން ޖަނަވާރުތަކުގައި ކާނާ ކެއުން މަދުވެދާނެ ކަމަށާއި، އެކްސްޕްރެޝަން މަދުވުމުން އިތުރުވެދާނެ ކަމަށާއި، މިކަމުން ދޭހަވަނީ ފަލަވުމުގެ ޕެތޯޖެނެސިސްގައި ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ ހަކަތަ ބޭނުންކުރުމުގެ މުހިއްމު ރެގިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިން އަދި ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ)  

ހެޕަޓިކް މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ކުރާ އަސަރުތައް: އެންއޭއެފްއެލްޑީ އަކީ ފުރަމޭގެ ބައްޔަކީ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި މެޓަބޮލިކް ސިންޑްރޯމް އާއި ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ބައްޔެކެވެ. ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ ހެޕަޓިކް މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަންގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުން ކިސްޕެޕްޓިން އިންޓަރވެންޝަން އިން ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް، އަދި ފުރަމޭގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަށް ބަދަލު އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. އެއީ ފެޓީ އެސިޑް ސިންތެސިސް އާއި ބްރޭކްޑައުން ގައި ބައިވެރިވާ މުހިއްމު އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހެޕަޓިކް ފެޓް ޖަމާވުން މަދުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިސްޕެޕްޓިން އިން ހެޕަޓިކް އިންފްލެމެޓަރީ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް މޮޑިއުލޭޓްކޮށް އިންފްލެމޭޝަން ލުއިކޮށްދީ އެންއޭއެފްއެލްޑީ ޕްރޮގްރެޝަން ލަސްކޮށްދެއެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިން އަދި ޕޮލިސިސްޓިކް އޮވަރީ ސިންޑްރޯމް (ޕީސީއޯއެސް)  

ރިޕްރޮޑަކްޓިވް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމްގެ ޑައުއަލް ރެގިއުލޭޝަން: ޕީސީއޯއެސް އަކީ ގިނަ ބަލިމީހުންގެ ރިޕްރޮޑަކްޓިވް އެންޑޮކްރައިން އެބްނޯމަލިޓީސް އާއި ގްލޫކޯޒް-ލިޕިޑް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް ވެސް ސިފަވާ އާންމު އެންޑޮކްރައިން އަދި މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރެކެވެ. ޕީސީއޯއެސް ޕެތޯޖެނެސިސްގައި ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މަރުކަޒީ ގޮތުން ޕީސީއޯއެސް ބަލިމީހުންގެ ރިޕްރޮޑަކްޓިވް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށްޓަކައި ހައިޕޮތެލަމިކް-ޕިޓޫއިޓަރީ-ގޮނަޑަލް އެކްސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންސިއުލިން، ލެޕްޓިން، އަދި އެޑިޕޮނެކްޓިން ހިމެނޭ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ބައިވެރިވާއިރު، މިއީ ޕީސީއޯއެސްގައި މެޓަބޮލިކް ޑިސްފެންޝަން އަށް މުހިއްމު ކަމެއް ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.  

ކިސްޕެޕްޓިންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟  

ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ސިސްޓަމް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން  

އާދަޔާ ހިލާފު ޕަބަރޓަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް: ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ ފުރާވަރުގެ ދުވަސް ފެށުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން-ޖީޕީއާރު54 ސިސްޓަމްގައި ހުންނަ މުއުޓޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ފުރާވަރު ލަސްވުން ނުވަތަ ހައިޕޮގޮނަޑިޒަމް އަށް މަގުފަހިވެ އެވެ. ކިސްޕެޕްޓިން އެގްޒޯޖެނަސް އިން ދިނުމުން އެޗްޕީޖީ އެކްސިސް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް ޖީއެންއާރުއެޗް އަދި ގޮނަޑޯޓްރޮޕިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ޕަބަރޓަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ވައުދު ފުއްދައިދޭ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ކިސްޕެޕްޓިން ސިގްނަލިންގ ޑިފެކްޓްސް ގެ ސަބަބުން ހައިޕޮގޮނަޑިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ކިސްޕެޕްޓިން ނުވަތަ އޭގެ އެނަލޮގްސް އާއި އެކު ސަޕްލިމެންޓް ކުރުމަކީ އާދައިގެ ފުރާވަރުގެ ތަރައްޤީ އަނބުރާ ގެނެސްދޭނެ ކަމެކެވެ ^{[4، 5].}.  

އޯވިލޭޝަން ޑިސްއޯޑަރސް: އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ ނިޒާމުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން މައްސަރު ކަންތައްތަކާއި އޯވިލޭޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. ޕީސީއޯއެސް ފަދަ އޯވިލޭޝަން ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ޕޮޓެންޝަލް ތެރަޕީޓިކް ވެލިއު އެއް ލިބިފައިވެއެވެ. ޖީއެންއާރުއެޗް ޕަލްސޭޓައިލް ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ކިސްޕެޕްޓިން އިން ގޮނަޑޯޓްރޮޕިން ރިލީޒް މޮޑިއުލޭޓްކޮށް ފޮލިކިއުލަރ ޑިވެލޮޕްމަންޓާއި އޯވިލޭޝަން ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން އޯވިލޭޝަން ޑިސްއޯޑަރގެ ބައެއް ބަލިމީހުންގެ ގައިގައި ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ގޮނަޑޯޓްރޮޕިން ސެކްރެޝަން ޕެޓަރން އުފެދި، އޯވިލޭޝަން ކާމިޔާބުވުމުގެ ނިސްބަތް އިތުރުވެއެވެ ^{[5، 6].}.  

ފަންކްޝަނަލް ހައިޕޮތެލަމިކް އެމެނޯރިއާ (FHA): އެފްއެޗްއޭ ޖެހެނީ ހައިޕޮތެލަމަސްގައި އާދަޔާ ހިލާފު ޖީއެންއާރުއެޗް ޕަލްސައިޓައިލް ސެކްރެޝަން ގެ ސަބަބުންނެވެ. ޖީއެންއާރުއެޗްގެ އަޕްސްޓްރީމް ރެގިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އަކީ އެފްއެޗްއޭ ފަރުވާއަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެފްއެޗްއޭ ބަލިމީހުންނަށް ކިސްޕެޕްޓިން-54 ދިނުމުން ގޮނަޑޯޓްރޮޕިން (އެފްއެސްއެޗް، އެލްއެޗް) ސެކްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، މައްސަރު ކަންތައްތަކާއި ދަރިމައިވުން އަލުން ހޯދުމަށް ވައުދު ފުއްދައިދެ އެވެ. މިއީ އެފްއެޗްއޭ ފަރުވާއަށް އާ ސްޓްރެޓެޖީތަކެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ ^{[6] .}.  

މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުން  

ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ): ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން 1 ރިސެޕްޓަރ (KISS1R) ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުން އެންއޭއެފްއެލްޑީއަށް ފަރުވާގެ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ހައި ފެޓް ޑައިޓް ފީޑް މައުސް މޮޑެލްތަކުގައި ހެޕަޓިކް ކިސް1r ނޮކްއައުޓް ކުރުމުން ހެޕަޓިކް ސްޓިއޭޓޯސިސް ގޯސްވާއިރު، ކިސް1އާރ ސްޓިމިއުލޭޝަން އިތުރުކުރުމުން ވައިލްޑް ޓައިޕް މަސްތައް ސްޓިއޭޓޯސިސް އިން ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިއޭޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) މަސްތަކުގައި ހެޕަޓިކް ފައިބްރޯސިސް ދަށްވެއެވެ. މެކޭނިސްޓިކް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހެޕަޓިކް ކިއެސްއެސް1އާރ ސިގްނަލިންގ އިން ލިޕޯޖެނެސިސް ދަށްކުރުމަށްޓަކައި މުހިއްމު ހަކަތަ ރެގިއުލޭޓަރީ މޮލިކިއުލްއެއް ކަމަށްވާ އެމްޕީކޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން އެންއޭއެފްއެލްޑީ ޕްރޮގްރެޝަން ރަނގަޅުވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެންއޭއެފްއެލްޑީ ބަލިމީހުންނާއި ހައި ފެޓް ޑައިޓް ކާ މަސްތަކުގައި ހެޕަޓިކް KISS1/KISS1R އެކްސްޕްރެޝަން އަދި ޕްލާސްމާ ކިސްޕެޕްޓިން ލެވެލް އިތުރުވުމުން ޓްރައިގްލިސެރައިޑް ސިންތެސިސް ދަށްކުރުމަށް ކޮމްޕެންސޭޓަރީ މެކޭނިޒަމެއް ފާހަގަކުރެވޭތީ، KISS1R އަކީ NASH ފަރުވާއަށް އުއްމީދީ އާ ޓާގެޓަކަށް ވެގެންދެއެވެ ^[7]..  

އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އަށް ފަރުވާ: އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އަކީ ކަށީގެ ބޮޑުވުމާއި ގިނަ އަދަދަކަށް ބެލެހެއްޓުމުގައި ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ހޯރމޯންތަކުގެ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އާންމު މެޓަބޮލިކް ކަށީގެ ބައްޔެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކިސްޕެޕްޓިން އިން އޮސްޓިއޯބްލާސްޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް އޮސްޓިއޯކްލާސްޓްސް އިންހިބިޓްކޮށް، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ކްލިނިކަލް ޕޮޓެންޝަލް ހުށަހަޅަ އެވެ. މި މެކޭނިޒަމްގައި ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ކަމަށްވާ ޑަބްލިޔުއެންޓީ ޕަތްވޭ އަދި ރޭންކްއެލް-އޯޕީޖީ ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ކަށި އުފެދުން ކުރިއެރުވުމާއި، ކަށި ރިސޯޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި، ކަށީގެ ޑެންސިޓީ އިތުރުކުރުމާއި، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް ބަލިމީހުންގެ ކަށިގަނޑުގެ ސިއްހަތު ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެއެވެ.  

ނިންމުން

މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކިސްޕެޕްޓިންގެ ކްލިނިކަލް ރިސާޗްތައް ކުރިއަރާފައިވީ ނަމަވެސް، އޭގެ އަސަރުތަކުގައި ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް، އެނާޖީ ބެލެންސް، ހެޕަޓިކް މެޓަބޮލިޒަމް، އަދި ރިޕްރޮޑަކްޓިވް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އަދި މެޓަބޮލިޒަމް ޑައުއަލް ރެގިއުލޭޝަން ފަދަ އެތައް ކަމެއް ހިމެނެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ގުޒްމަން، އެސް އަކީ މެޑިސިން އާއި ލައިފް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ އިލްމުވެރިއެއް ކަމަށާއި، ރަޓްޖާސް ޔުނިވާސިޓީ ސިސްޓަމް، ޗައިލްޑް ހެލްތު އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ނިއު ޖާޒީ، އަދި ސިޓީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ނިއުޔޯކް (ސީޔޫއެންވައި) ސިސްޓަމް ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީ، ސެލް ބަޔޮލޮޖީ، ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ބަޔޮލޮޖީ، އަދި އޮބްސްޓެޓްރިކްސް އެންޑް ގައިނެކޮލޮޖީ އެވެ. މި ދިރާސާ ދާއިރާތަކަކީ މެޑިސިންގެ ތިއަރީ އަދި ކްލިނިކަލް ކަންކަން ކުރިއެރުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ދާއިރާތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ އޭނާގެ ޕްރޮފެޝަނަލް ތަޖުރިބާއާއި މެޑިކަލް ރިސާޗްގައި ފުޅާ ނުފޫޒު ދައްކުވައިދޭ ދާއިރާތަކެއް ކަމަށެވެ.. Guzman, S is listed in the reference of citation [7].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] މިލްސް އީ، އޯ'ބަރން ކޭޓީ، ކޮމްނިނޯސް އޭ އެން.ކިސްޕެޕްޓިން އެސް އަ ބިހޭވިއަރަލް ހޯރމޯން[ޖޭ]. ސެމިނާރސް އިން ރިޕްރޮޑަކްޓިވް މެޑިސިން، 2019،37(2):56-63.DOI:10.1055/s-0039-3400239.

[2] ހާން އެސްވައި، މޮރިސް ޕީޖީ، ކިމް ޖޭސީ، އެޓް އަލް. ފިރިހެން މަސްތަކުގައި ޕަލްސޭޓައިލް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން އަށް ކިސްޕެޕްޓިން ނިއުރޯން ސިންކްރޮނައިޒޭޝަންގެ މެކޭނިޒަމް[J]. ސެލް ރިޕޯޓްސް، 2023،42(1):111914.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ސެލްރެޕް.2022.111914.

[3] މޮރިސް ޕީޖީ، ހަރބިސަން އޭ އީ.މެކޭނިޒަމް އޮފް އާކިއުއޭޓް ކިސްޕެޕްޓިން ނިއުރޯން ސިންކްރޮނައިޒޭޝަން އިން އެކިއުޓް ބްރޭން ސްލައިސްސް ފްރޮމް ފީމަލް މައިސް[ޖޭ]. އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ، 2023،164(12).ޑީއޯއައި:10.1210/އެންޑޮކްރ/ބީކާޑް167.

[4] ޝަރްމާ އޭ.ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ޑިސްއޯޑަރގައި ކިސްޕެޕްޓިންގެ ސްކޯޕް[ޖޭ]. 2023. ޑީއޯއައި:10.1093/ހޫޕްޑް/ޑީއެމްޔޫ009.

[5] ޓްސޮއުޓްސޫކީ ޖޭ، އައްބާރާ އޭ، ދިލޯ ޑަބްލިއު.ކިސްޕެޕްޓިން[ޖޭ] އަށް އާ ފަރުވާގެ މަގުތައް. ކަރަންޓް އޮޕިނިއަން އިން ފާމަކޯލޮޖީ، 2022،67:102319.DOI:10.1016/j.coph.2022.102319.

[6] ޕޮޑްފިގުރްނާ އޭ، ޗިޒިކް އޭ، ސެލިގާ އޭ، އެޓް އަލް. ކިސްޕެޕްޓިން ރޯލް އިން ފަންކްޝަނަލް ހައިޕޮތެލަމިކް އެމެނޯރިއާ[M]//Berga SL, Genazzani AR, Naftolin F, et al. މައްސަރު ކަންތައްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް: ވޮލިއުމް 7: ފްރޮންޓިއަރސް އިން ގައިނެކޮލޮޖިކަލް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ. ޗަމް: ސްޕްރިންޖަރ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕަބްލިޝިންގ، 2019:27-42.ޑީއޯއައި: 10.1007/978-3-030-14358-9_3.

[7] ގުޒްމަން އެސް، ޑްރަގަން އެމް، ކުވޮން އެޗް، އެޓް އަލް. ހެޕަޓިކް ކިސްޕެޕްޓިން ރިސެޕްޓަރ އަށް އަމާޒުކޮށްގެން މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި ނޮންއަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް ރަނގަޅުވެއެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް އިންވެސްޓިގޭޝަން، 2022،132(10).DOI:10.1172/JCI145889.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.