|
1ކިޓް(10ވައިއަލް)
| ޢަދަދު: | |
|---|---|
▎ ސެލް ސްޓްރަކްޗަރ
މަސްދަރު: ޕަބްކެމް |
ސިކުއެންސް: ޓީކޭޕީއާރުޕީޖީޕީ މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 33H 57N 11O9 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 751.9 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 129954-34-3 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 11765600 ސިނޮނިމްސް: ސެލް |
▎ ސެލް ރިސާޗް
ސެލްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ނިއުރޯއެޑަޕްޓޭޝަން އެންޑް ދަ އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ސިސްޓަމް:
އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ސިސްޓަމް އަކީ އެގްޒޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑްސް ގެ ސަބަބުން ނިއުރޯއެޑަޕްޓޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ރެގިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑް ޓަފްޓްސިންގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ސިންތެސިސް ކުރެވޭ އެންޒިއޮލައިޓިކް ސެލް އަކީ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑް ކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، ޕްލާސްމާގައި ލިއުސިން އެންކެފަލިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ (ނަޑޯރޯވާ އޭވީ، 2022). މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލްގެ އަސަރުތައް އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ކޮށްފާނެ ކަމެވެ.
ހާސްކަމާއި މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އެންމެ އާންމު ނަފްސާނީ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ކްލިނިކަލް އެންޒިއޮލައިޓިކް ބޭސްތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފޯކަސް ކުރަނީ ސިކުނޑީގެ ގާބާ ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމްގެ ހަރަކާތް ފާމަކޯލޮޖިކަލް ރެގިއުލޭޝަން އަށެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ބޭސްތަކުގައި އާންމުކޮށް ޑިޕެންޑެންސް އާއި ހަނދާން ނެތުން ފަދަ ކްލިނިކަލް މައްސަލަތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް ދިމާވެއެވެ (ވިއުނޯވާ ޓީވީ، 2018). މޫޑާއި ހާސްކަމުގެ އުދަނގޫތަކުގެ ޕެތޯފިޒިއޮލޮޖީގައި ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް އާއި ބަޔޯއެކްޓިވް ލިޕިޑްސްގެ ދައުރު ދެނެގަތުން އިތުރުވަމުންދެއެވެ. ހެޕްޓަޕެޕްޓައިޑް ސެލް އިން ދިގުމުއްދަތަކަށް އެންޒިއޮލައިޓިކް އަދި ނޫޓްރޮޕިކް އަސަރުތައް ދައްކައެވެ (ވިއުނޯވާ ޓީވީ، 2018).
ސެލްގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ހާސްކަމާއި މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ސެލްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ގާބާ ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓްކުރުން:
ހާސްކަމާއި މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އެންމެ އާންމު ނަފްސާނީ މައްސަލަތަކެވެ. އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ކްލިނިކަލް އެންޒިއޮލައިޓިކް ބޭސްތަކުގެ އަސަރު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކުރަނީ ސިކުނޑީގައި ގާބާ ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ނަމަވެސް ގިނަ ފަހަރަށް ޑިޕެންޑެންސް އާއި ހަނދާން ނެތުން ފަދަ މައްސަލަތައް ދިމާވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހެޕްޓަޕެޕްޓައިޑް ސެލް (Thr-Lys-Pro-Arg-Pro-Gly-Pro) އަކީ ހާސްކަމާއި މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާގެ އަސަރު ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ރޭޑިއޯލިގަންޑް-ރިސެޕްޓަރ އެނަލިސިސް މެތެޑްސް އިން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ސެލް އިން ޕޮޒިޓިވް އެލޮސްޓިރިކް މޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި [3H] GABA ބައިންޑިންގ އަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ވަކި ބެންޒޯޑައިޒެޕައިންތަކާ ސެލް އެއްކޮށްލުމުން ވެސް ވަކި ގޮތަކަށް [3H] GABA ބައިންޑިންގ އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ވެއެވެ. މި އަސަރަކީ އެޑިޓިވް އަސަރެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިއީ ހަމައެކަނި އެއިން އެއްވެސް މާއްދާއެއް ބޭނުންކުރުމާ ތަފާތު އަސަރެކެވެ. ސެލް އިން ޑައިޒެޕަމް އާއި އޮލަންޒެޕައިން ގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އެކްޓިވިޓީސް ބްލޮކް ކޮށްދެއެވެ. އޭގެ ބައިންޑް ސައިޓް މި ބޭސްތަކާ ތަފާތު ކަމަށް ފެންނަ ނަމަވެސް ބައެއް ގޮތްގޮތުން އެއްކޮށް ޖެހިދާނެ [1] . މިގޮތުން ލަފާކުރެވެނީ ސެލްގެ އެންޒިއޮލައިޓިކް އިފެކްޓްގެ އެއް މޮލިކިއުލަރ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ ޖީއޭބީއޭ ރިސެޕްޓަރސްގެ ސަބްޓައިޕް ސެލެކްޓިވް ކޮންސެންޓްރޭޝަން ޑިޕެންޑެންޓް އެލޮސްޓިރިކް ރެގިއުލޭޝަން އާއި ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
މޯފިން އިން އުފެދޭ ތަދުކެނޑުމަށް ލުއި ދިނުމުގައި ސެލްގެ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
އިންހިބިޓިންގ މޯރފިން ވިތުޑްރަވަލް ރިއެކްޝަން:
ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާ ސެލް އަކީ ވަކި ޑޯޒެއްގައި މޯފިން އަށް ކުދިން ވިތުޑްރަވަލް ރިއެކްޝަން ބަލިކަށިކޮށްދޭ މާއްދާއެކެވެ. މިސާލަކަށް ނެލޮކްސޯން އިންޑައުސް ކުރާ މޯފިން ވިތުޑްރަވަލް މޮޑެލްގައި ސެލް (0.3mg/kg) އެއްފަހަރު އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން ދިނުމުން މޯފިން ވިތުޑްރަވަލް ސިންޑްރޯމްގެ ޖުމްލަ އިންޑެކްސް %39.6 ދަށްވެ، ކޮންވަލްސިވް ރިއެކްޝަންސް، ޕްޓޯސިސް، އަދި ޕޯސްޗަރަލް ޑިސްއޯޑަރސް ފަދަ އަލާމާތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ލުއިވެ، މޯފިން ޑިޕެންޑެންޓް ރޭޓްސްގެ ޓެކްޓައިލް ސެންސިޓިވިޓީ ތްރެޝްހޯލްޑް އިތުރުވެދާނެއެވެ 9 ފަހަރު [2] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލް އިން ނާރުތަކުގެ ނިޒާމު މޯފިން އަށް ބަރޯސާވުން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން މޯފިންގެ ތަދުކެނޑުމުގެ ނިޒާމަށް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި އަސަރުކޮށްފާނެ ކަމެވެ.
މޯރފިން އާއި އެކު ސިނަޖިސްޓިކް އެނަލްޖީސިކް އެފެކްޓް:
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުން ދިރާސާވެރިންނަށް ފާހަގަކުރެވުނު ގޮތުގައި ސެލް މޯފިން އާއި އެކު ބޭނުން ކުރުމުން ސިނަޖިސްޓިކް އެނަލްޖީސިކް އެފެކްޓެއް ދައްކަ އެވެ. މޯފިން އަކީ ވަކި ޑޯޒެއްގައި ވަކި މިންވަރަކަށް ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރު ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ސެލް އަމިއްލައަށް ފާހަގަކުރެވޭ ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރެއް ނެތް ނަމަވެސް، ވަކި ޑޯޒެއްގައި (0.9mg/kg) މޯފިން އާއި އެކު ބޭނުންކުރުމުން، ތަމަލް ސްޓިމިއުލްތަކަށް މަސްތަކުގެ ޖަވާބުގެ ލެޓެންސީ އިތުރުކޮށް، ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރު އެންމެ ބޮޑު އަސަރުގެ %29.9 އަށް އިތުރުކޮށްދެއެވެ [3] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލް ވަކި މަގެއް މެދުވެރިކޮށް މޯފިންގެ ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރު އިތުރުކޮށްފާނެ ކަމެވެ.
އެންކެފަލިން ސިސްޓަމްގެ މައްޗަށް އަމަލުކުރުން:
ސެލް އާއި އޭގެ ކޮތަޅުތަކުގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އަސަރުތައް ދިރާސާކުރުމަށް ބަލާއިރު، ސެލް އަމަލުކުރަނީ އެންކެފަލިން މެދުވެރިކޮށް ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި މީޑިއޭޓަރުންގެ ކެސްކޭޑް ޕްރޮސެސްގެ ނެޓްވޯކްގައި ކަމަށް ލަފާކުރެވެ އެވެ. އެންކެފަލިން އަކީ އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ޕެޕްޓައިޑްގެ ވައްތަރެއް ކަމަށާއި، މިއީ ތަދު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސެލް އިން މޯފިންގެ ތަދުކެނޑުމުގެ އަސަރަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑް ކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޕްލާސްމާގައި ލިއުސިން އެންކެފަލިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށްގެން [4] ..
މަޖުބޫރުކޮށްގެން ބަނގުރާ ބޭނުންކުރި ކުދިންގެ ގައިގައި އާ އެއްޗެއް ދެނެގަތުމަށް ސެލް (0.3 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) ގެ އަސަރުތައް.
މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް [7]
ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމްގައި ބަލިކަށިކަމުގެ އުދަނގޫއަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ސެލްގެ ޕޮޓެންޝަލް ޕްރިންސިޕަލް އަކީ ކޮބައިތޯ؟
އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ އިފެކްޓްސް އަށް ބިނާކޮށް:
ކޮވިޑް-19 ގެ ޕެތޯޖެނެސިސްގައި އިމިއުން ޑިސްއޯޑަރސްގެ ޑޮމިނޭންޓް ރޯލަށް ބަލާއިރު، ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އިމިއުނޯމޮޑޫލޭޓަރީ އެފެކްޓްސް ހުންނަ ބޭސްތައް އުއްމީދީ ކަމަށް ފެނެއެވެ. ސެލް އަކީ އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރ ޓާފްސިންގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް ބޭހެކެވެ. ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ސެލް އިން ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްކޮށް ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޑިސްފެންޝަން އިސްލާހުކޮށްގެން ބަލިކަށިކަމުގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް ސެލް އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ސީދާ ހަރަކާތެއް ހިންގާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި އަމަލުކޮށް ޕޯސްޓް ސްޓްރެސް ރިސްޕޮންސް ދަށްކޮށް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ވަޒީފާގެ އާދައިގެ ޙާލަތު ދެމެހެއްޓިދާނެ [5] ..
އެންޒިއޮލައިޓިކް އެންޑް އިމްޕްރޫވިންގ މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް:
ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމްގައި ބަލިމީހުންނަށް ގިނައިން ދިމާވަނީ ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަން ފަދަ މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އާއި އެކު ބަލިކަށިކަމާއި ޕާފޯމަންސް ދަށްވުމެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް އަކީ ފަރުވާގެ މަރުހަލާގައި ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަންގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ސިސްޓަމް ސެލް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއެވެ. މިސާލަކަށް ސެލް ޕޮޒިޓިވް އެލޮސްޓިރިކް މޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް [3H] ގާބާ ބައިންޑިންގ އަށް އަސަރުކޮށް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ގާބާ ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެންޒިއޮލައިޓިކް އަސަރެއް ކޮށްފާނެއެވެ [1] ..
ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް:
މި ދިރާސާގައި ބަލިމީހުން ދެ ގްރޫޕަކަށް ބަހާލެވިފައިވެ އެވެ. އެއް ގްރޫޕުން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް (ކޮލިޓިލިން، މެކްސިޑޯލް، މިލްގަމާ) އާއި ސެލް ބޭނުންކުރިއިރު އަނެއް ގްރޫޕުން ބޭނުންކުރީ ހަމައެކަނި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް އެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް ބޭނުންކުރާ ބަލިމީހުންގެ ސަބަބުން ބަލިކަށިކަމާއި ނަފްސާނީ ކުޅުން ދަށްވުމުގެ ގޮތުން ރަނގަޅު އަސަރުތަކެއް ކުރި އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލް ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް އާއި ގުޅިގެން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރެއް ކޮށްފާނެ ކަމާއި، މިހެންވުމުން ބަލިމީހުންގެ ބަލިކަށިކަމުގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމެވެ [5] ..
އެންޓިވައިރަލް އެފެކްޓް:
ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް އަކީ ތަޖުރިބާ ކުރެވޭ އިންފްލުއެންޒާ އިންފެކްޝަންތަކުގައި އެންޓިވައިރަލް ޕްރޮޕަޓީސް އެކުލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ކޮވިޑް-19 ވައިރަސްއާ ދެކޮޅަށް ސެލް އިން އެންޓިވައިރަލް އަސަރެއް ކުރާ ކަމުގެ ސީދާ ހެއްކެއް މިވަގުތު ނެތް ނަމަވެސް، އިންފްލުއެންޒާ ވައިރަސް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ސެލްގެ ޕާފޯމަންސް އަށް ބަލާއިރު، ވަކި މެކޭނިޒަމެއްގެ ތެރެއިން ސެލް އިން ކޮވިޑް-19 ވައިރަހަށް ވަކި އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް އިން ވިވޯ ދިރާސާތަކުގައި ސެލް އިން އިންޓަރފެރޯން-α (IFN-α) ގެ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން އިންޑައުސް ކުރިއިރު، މިއީ ހަށިގަނޑުގެ އެންޓިވައިރަލް ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ [6] ..
ސެލްގެ އަސަރުތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
އެންޒިއޮލައިޓިކް އެންޑް އިމްޕްރޫވިންގ މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް:
ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމްގައި ބަލިމީހުންނަށް ގިނައިން ދިމާވަނީ ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަން ފަދަ މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އާއި އެކު ބަލިކަށިކަމާއި ޕާފޯމަންސް ދަށްވުމެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް އަކީ ފަރުވާގެ މަރުހަލާގައި ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަންގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ސިސްޓަމް ސެލް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއެވެ. މިސާލަކަށް ސެލް ޕޮޒިޓިވް އެލޮސްޓިރިކް މޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް [3H] ގާބާ ބައިންޑިންގ އަށް އަސަރުކޮށް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ގާބާ ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެންޒިއޮލައިޓިކް އަސަރެއް ކޮށްފާނެއެވެ [1] ..
ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް:
މި ދިރާސާގައި ބަލިމީހުން ދެ ގްރޫޕަކަށް ބަހާލެވިފައިވެ އެވެ. އެއް ގްރޫޕުން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް (ކޮލިޓިލިން، މެކްސިޑޯލް، މިލްގަމާ) އާއި ސެލް ބޭނުންކުރިއިރު އަނެއް ގްރޫޕުން ބޭނުންކުރީ ހަމައެކަނި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް އެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް ބޭނުންކުރާ ބަލިމީހުންގެ ސަބަބުން ބަލިކަށިކަމާއި ނަފްސާނީ ކުޅުން ދަށްވުމުގެ ގޮތުން ރަނގަޅު އަސަރުތަކެއް ކުރި އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލް ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ކޮމްޕްލެކްސް އާއި ގުޅިގެން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރެއް ކޮށްފާނެ ކަމާއި، މިހެންވުމުން ބަލިމީހުންގެ ބަލިކަށިކަމުގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމެވެ [5] ..
މޯރފިން އިން އިންޑައުސް ކުރާ ރިލީވިންގ އެނަލްޖީސިއާ:
ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ރެގިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑް ޓަފްޓްސިންގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ސިންތެސިސް ކުރެވޭ އެންޒިއޮލައިޓިކް ސެލް އަކީ ޖަނަވާރުގެ މޮޑެލްތަކުގައި މޯފިން އިންޑައުސްޑް އެނަލްޖީޝިއާ އަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މޯފިންގެ ޑޯޒް 3.0mg/kg (އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން) އަށް އަރާއިރު، އެންޓިނޮސިސެޕްޝަން އުފެދި، އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް (އެމްބީއީ) %9 އަށް އަރާނެއެވެ. 0.9mg/kg ގެ ސެލް ޑޯޒް އިން އަމިއްލައަށް އެންޓިނޮސިސެޕްޓިވް އަސަރެއް ނުކުރާއިރު، މޯފިން އިން ކުރިން ފަރުވާ ދިނުމުން ލެޓެންޓް ރިއެކްޝަން ޓައިމް އިތުރުވެ، %29.9 އެމްބީއީ ގެ އެންޓިނޮސިސެޕްޓިވް އެފެކްޓެއް ލިބިދާނެއެވެ [3].
މޯރފިން ވިތުޑްރަވަލް ގެ އެވަރސިވް ސިމްޕްޓޮމްސް އަށް ލުއި ދިނުން:
ޕެޕްޓައިޑް ޓަފްޓްސިން އެނަލޮގް ސެލްގެ ހަރަކާތް ދިރާސާކޮށްފައިވަނީ ނެލޮކްސޯން އިން އިންޑައުސް ކޮށްފައިވާ މޯފިން ވިތުޑްރަވަލް މޮޑެލް އަކުންނެވެ. 0.3mg/kg ގެ އެންޒިއޮލައިޓިކް ޑޯޒެއްގައި Sel އެއްފަހަރު އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން ދިނުމުން މޯފިން ވިތުޑްރަވަލް ސިންޑްރޯމްގެ ޖުމްލަ އިންޑެކްސް %39.6 ދަށްވެ، ކޮންވަލްސިވް ރިއެކްޝަންސް، ޕްޓޯސިސް، އަދި ޕޯސްޗަރަލް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް (p30.0001) ލުއިވެ، މޯފިން އަށް ބަރޯސާވާ ކުދިންގެ ޓެކްޓައިލް ސެންސިޓިވިޓީ ތްރެޝްހޯލްޑް 9 ގުނަ އިތުރުވެދާނެއެވެ ޕޮޒިޓިވް ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާއެކުގައެވެ. ހަމައެއާއެކު، ފާމަކޯލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީގެ ގޮތުން 2އެމްޖީ/ކިލޯގެ ޑޯޒްގައި ސެލް ޑައިޒެޕަމްއަށްވުރެ ކުޑަކޮށް ދަށްވެއެވެ (މޯފިން ވިތުޑްރަވަލް ސިންޑްރޯމްގެ ޖުމްލަ އިންޑެކްސް %49.3 ދަށްވެ، ސެންސިޓިވިޓީ ތްރެޝްހޯލްޑް 13 ގުނަ އިތުރުވެއެވެ). އެހެންކަމުން ޑައިޒެޕަމް ފަދައިން ސެލް އިން ވެސް ރޭޓްސް ގައި އޮޕިއޯއިޑް ޑިޕެންޑެންސް ގައި މޯފިން ދޫކޮށްލުމުގެ ރުޅިވެރި އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދެއެވެ [2] ..
އީތަނަލް އިންޑައުސްޑް މެމޮރީ އިމްޕެއަރމަންޓް ހުއްޓުވުން:
30 ހަފްތާއާ ހަމައަށް ހަމައެކަނި ލިކުއިޑް ސޯސްގެ ގޮތުގައި %10 އީތަނަލް ލިބުނު ކުދިންގެ ތެރެއިން އެންޑޯޖެނަސް ޕެޕްޓައިޑް ޓަފްޓްސިން އިން ސިންތެސިސް ކުރެވޭ ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށް އުފައްދާ އެންޒިއޮލައިޓިކް ބޭހެއް ކަމަށްވާ ސެލް ގެ އަސަރު ހަނދާން ނެތުމާއި ސިކުނޑިން އުފެދޭ ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރ (BDNF) ގެ މިންވަރަށް ކުރާގޮތް ތަހުގީގުކޮށްފައިވެއެވެ. އޮބްޖެކްޓް ރިކޮގްނިޝަން ޓެސްޓްތަކުގައި ސެލް އިން އީތަނަލް އަށް ހުށަހެޅިފައި ނުވާ 9 މަހުގެ ކުދިންގެ ކޮގްނިޓިވް އެންހަންސިން އެފެކްޓްސް ދައްކާފައިވާއިރު، ބަނގުރާ ދޫކޮށްލުމުގެ ތެރޭގައި އީތަނަލް އިންޑައުސްޑް މެމޮރީ އާއި ސަމާލުކަން ދަށްވުން ހުއްޓުވި އެވެ. އިން ވިޓްރޯ ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެލް އިން ހިޕޯކެމްޕަސް އަދި ޕްރީފްރަންޓަލް ކޮޓަކްސްގައި އީތަނަލް އިންޑައުސްޑް ބީޑީއެންއެފް ލެވެލް އިތުރުވުން ހުއްޓުވޭނެ އެވެ. މަތީގައިވާ ކަންކަމުން ނިންމޭނީ މި ސިނެޕްޓޯޖެނިކް އޭޖެންޓަކީ ދިގުމުއްދަތަކަށް ބަނގުރާއަށް ބަރޯސާވުމާ ގުޅިގެން އުމުރާ ގުޅުންހުރި ހަނދާނުގެ އުދަނގޫތަކަށް ހެޔޮ އަސަރުކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ސެލްގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމްގައި ބީޑީއެންއެފް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޓްރޮފިކް މެކޭނިޒަމްތައް ބައިވެރިވާކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ [7]..
ޕޯސްޓް ކޯވިޑް-19 ސިންޑްރޯމް އަށް ފަރުވާ ދިނުން:
ކޯވިޑް-19 އަށް ފަހު ސިންޑްރޯމް ދިމާވަނީ ކޮވިޑް-19 އިންފެކްޝަނަށް ފަހު ކަމަށާއި، މި ބަލި މަޑު ނުވަތަ އަލާމާތެއް ނުފެންނަ ބަލިތަކުގައި ވެސް ފެނިދާނެ ކަމަށެވެ. ބްރިޖް ސިންޑްރޯމްގެ އެންމެ އާންމު އަލާމާތްތަކަކީ ވަރުބަލިވުމާއި ވަޒީފާ އަދާކުރުން ދަށްވުމާއި، ދެން ފެންނަނީ ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓްސް އެވެ. ކޮވިޑް-19 ގެ ޕެތޯޖެނެސިސްގައި އިމިއުން ޑިސްރެގިއުލޭޝަންގެ މައިގަނޑު ދައުރަށް ބަލާއިރު، ސީދާ އިމިއުން މޮޑިއުލޭޓިން އިފެކްޓްސް ހުންނަ އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ ބޭސް ނުވަތަ ޕޯސްޓް ސްޓްރެސް ރިސްޕޮންސް މަދުކޮށްގެން ނުސީދާ ގޮތެއްގައި އިމިއުން ފަންކްޝަން ދަމަހައްޓާ ބޭސްތަކަކީ ޕޮޓެންޝަލް ތެރަޕީޓިކް ޕްރޮމިސް އެވެ.
ސެލް އަކީ އެކި ނިއުރޯޒްތަކާއި ނިއުރޯސިސް ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ފައިދާހުރި އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރ ޓަފްސިންގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އުފައްދާފައިވާ ޕެޕްޓައިޑް ބޭހެކެވެ. ޖެހިޖެހިގެން 30 ދުވަހު ދުވާލަކު ހަތަރު ފަހަރު 2-3 ތިކިގެ ޑޯޒެއްގައި ބޭނުން ކުރާއިރު، ސެލް އަކީ ވަރުބަލިކަމާއި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ރަނގަޅު ފަރުވާގެ އަސަރެކެވެ. ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަންގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބުން ވެސް ފެނިދާނެ [5] ..
އެޓޮޕިކް ޑަރމަޓައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ކޮގްނިޓިވް އަދި އިމޯޝަނަލް ޑިސްއޯޑަރސް ރަނގަޅުކުރުން: ދިރާސާއަކުން އެޓޮޕިކް ޑަރމަޓައިޓިސް (އޭޑީ) ޖެހިފައިވާ 65 ބަލިމީހުންގެ ކޮގްނިޓިވް އަދި އިމޯޝަނަލް ޑިސްއޯޑަރސް ތަޙުލީލުކޮށް ރެންޑަމްކޮށް ތަފާސްހިސާބުތަކުން އަޅާކިޔާލެވޭ ދެ ގްރޫޕަކަށް ބަހާފައިވެއެވެ.
ފުރަތަމަ ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންނަށް އެޓޮޕިކް ޑަރމަޓައިޓިސް (ބީޓީ) އަށް ސްޓޭންޑަޑް ޑްރަގް ތެރަޕީ ދީފައިވާއިރު، ދެވަނަ ގްރޫޕަށް ސެރެންކް އާއި ބީޓީ އެއްކޮށްގެން އިންޓްރާނޭސަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެސް + ބީޓީ) މެދުވެރިކޮށް، ދުވާލަކު ތިން ފަހަރު ދީ، ކޮންމެ ޑޯޒެއްގެ ކޮންމެ ނޭފަތެއްގައި ދެ ތިކި ޖަހައި، ޖުމްލަ 14 ދުވަހަށް ދީފައިވެއެވެ. ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގައި ހިމެނެނީ ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތެއްގައި ތިބި 30 މީހުންނެވެ. ފަރުވާގެ ކުރިންނާއި ފަރުވާ ފެށުމަށްފަހު 30 ދުވަސް ފަހުން ޕާސަނަލް އެންޒައިޓީ (އެލްޓީ)، ރިއެކްޓިވް އެންޒައިޓީ (އާރްޓީ)، ޔޯހިމްބައިން ލެވެލް، ލޭގައި β-އެންޑޯފިން ލެވެލް، އަދި ކޮލިޓީ އޮފް ލައިފް (ކިޔުއޯއެލް) ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ.
މި ދިރާސާގެ ނަތީޖާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި އޭޑީ ބަލިމީހުންގެ އާރްޓީ ލެވެލް ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕަށް ވުރެ 4.2 ގުނަ އިތުރުވެ، އެލްޓީ ލެވެލް 3.2 ގުނަ އިތުރުވެ، ޔެކްޓޫމިއާގެ މިންވަރު 18 ގުނަ އިތުރުވެ އެވެ. ބީޓީ ގްރޫޕްގައި ފަރުވާ ފެށިތާ 30 ދުވަސް ފަހުން އާރްޓީ 1.4 ގުނަ އަދި އެލްޓީ 1.3 ގުނަ ދަށްވެފައިވެއެވެ. ސީ+ބީޓީ ގްރޫޕްގައި ވެސް އެލްޓީ އަދި އާރްޓީ ދަށްވުންތައް އެއްގޮތަކަށް ފާހަގަކުރެވުނުއިރު، މިދެކަންތައް ވެސް 2.4 ގުނައިން ދަށްވެފައިވެއެވެ.
ބީޓީ ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންގެ ލޭގައި ޔެކުޓޫމިއާގެ އަލާމާތްތަކަށް ނުވަތަ β-އެންޑޯފިންގެ މިންވަރަށް މާބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. އެސް+ބީޓީ ގްރޫޕްގައި އެލެކްސިސް އިމޯޝަނަލް ޑިސްއޯޑަރސް 1.2 ގުނަ ދަށްވެފައިވާއިރު، ލޭގައި β-އެންޑޯފިންގެ މިންވަރު 1.9 ގުނަ އިތުރުވެފައިވެއެވެ. ބީޓީ ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންގެ ކޮލިޓީ އޮފް ލައިފް އިންޑެކްސް ފަރުވާ ފެށިތާ 30 ދުވަސް ފަހުން 1.2 ގުނަ ދަށްވެފައިވާއިރު، އެސް+ބީޓީ ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންގެ ކޮލިޓީ އޮފް ލައިފް އިންޑެކްސް 1.7 ގުނަ ދަށްވެފައިވެއެވެ. ނިންމުމަކީ އޭޑީ ބަލިމީހުންގެ ޕާސަނަލް އެންޒައިޓީ، ރިއެކްޓިވް އެންޒައިޓީ، އަދި ޔެކްޓޫމިއާގެ މިންވަރު މަތިވުމުން އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމެވެ. އޭޑީ ބަލިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާ ދިނުމުގައި ރެގިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑް ސެލް ބޭނުންކުރުމަކީ އިމޯޝަނަލް އަދި ކޮގްނިޓިވް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް އިސްލާހީ އަސަރުކޮށް، ޕާސަނަލް އެންޒައިޓީ، ރިއެކްޓިވް އެންޒައިޓީ، އަދި ޔެކްޓޫމިއާގެ މިންވަރު ދަށްކޮށް، ލޭގައި β-އެންޑޯފިންގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ [8]..
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ގުދުރަތީ ޕެޕްޓައިޑް ކްލަސްޓަރިންގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އުފެއްދި ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ސެލް ވަނީ ކްލިނިކަލް ޕްރެކްޓިސް އާއި ރިސާޗްތަކުގައި މަލްޓި ޑައިމަންޝަނަލް އެޕްލިކޭޝަން ޕޮޓެންޝަލް ދައްކާފައެވެ. އޭގެ މައިގަނޑު އަގު އޮތީ ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އިތުރުކޮށް، ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްގެން ހާސްކަމުގެ އުދަނގޫތަކާއި، ސްޓްރެސްއާ ގުޅުންހުރި އުދަނގޫތަކާއި، ހަނދާން ނެތުން، އަދި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ އުދަނގޫތައް ފަދަ ބަލިތަކަށް އާ ހައްލުތައް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ކަށަވަރުވެފައިވާ ގޮތުގައި ސެލް އަކީ ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަންގެ އަލާމާތްތައް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލުއިކޮށްދީ، ޕޯސްޓް ކޯވިޑް ސިންޑްރޯމްގައި ބަލިކަށިކަމާއި ކޮގްނިޓިވް ޑިސްއޯޑަރސް ރަނގަޅުކޮށް، އެޓޮޕިކް ޑަރމަޓައިޓިސްއަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އެފެކްޓް ސިނަޖިސްޓިކަލީ އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ސަގާފީ ބޭސްތަކާ އަޅާބަލާއިރު، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް މަދުވެ، ދިގު މުއްދަތަކަށް އަމަލުކުރާއިރު، ތަދުކެނޑުމާއި އެންޓި އެޑިކްޝަން އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަންގެ ދާއިރާއިން ތަފާތު ފައިދާތަކެއް ދައްކަ އެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ވިއުނޯވާ ޓީވީ އަކީ ރަޝިޔާގެ ނިއުރޯކެމިސްޓެއް، ކެމިސްޓެއް، ބަޔޮލޮޖިސްޓެއް، އަދި ރިސާޗަރެކެވެ. ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، ކެމިސްޓްރީ، ބަޔޯފިޒިކްސް، ފާމަކޯލޮޖީ އެންޑް ފާމަސީ، އަދި ފިޒިއޮލޮޖީގެ ދާއިރާތަކުން ބޮޑެތި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. ވިއުނޯވާ އަކީ ނޭޝަނަލް ރިސާޗް ސެންޓަރ 'ކުރްޗަޓޯވް އިންސްޓިޓިއުޓް' އަދި ރަޝިޔާގެ އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސް ފަދަ މަޝްހޫރު މުއައްސަސާތަކާ ގުޅުން ހުރި މުއައްސަސާތަކެކެވެ. ވިޔުނޯވާގެ ދިރާސާތަކުގެ ސަބަބުން ސައިންޓިފިކް މައްސަލަތަކަށް އޭނާ ގެންގުޅޭ އާ އުސޫލުތައް ދައްކުވައިދޭ ބައެއް ޕޭޓެންޓްތައް ވެސް ވަނީ ލިބިފަ އެވެ. އެކަމަނާގެ ދާއިރާތަކުން ޢިލްމު ކުރިއެރުވުމަށް ކުރާ ޚިދުމަތްތެރިކަމަކީ ޢިލްމީ މުޖުތަމަޢުގެ އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ ބޭފުޅެކެވެ. ވިއުނޯވާ ޓީވީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [1] ގައެވެ.
