ސެމާ 10އެމްޖީ

▎ ސެމާ ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުނޑި: އެމްއީއެޗްއެފްޕީޖީޕީ މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 37H 51N 9O 10S މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 80714-61-0 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 9811102 ސިނޮނިމްސް: އޭސީޓީއެޗް (4-7)

▎ ސެމާ ރިސާޗް

ސެމާ އަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ސެމާ އަކީ ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ނޫޓްރޮޕިކް ވައްތަރަކަށް ނިސްބަތްވާ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ މައިގަނޑު ބަޔަކީ ތައިރޮޓްރޮޕިން ރިލީޒިން ހޯރމޯން (TRH) ގެ އެނަލޮގް އެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެހެން އެމިނޯ އެސިޑްތަކާ (ވެލައިން އަދި ލިއުސިން ފަދަ) ގުޅިގެން އުފައްދާފައިވާ ހޯރމޯން އެއް ކަމަށެވެ. ސެމާ އިން ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަންސް ރަނގަޅު ކުރެވޭނީ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގައި ހުންނަ ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރސް (ޑޮޕަމިން އަދި ނޯރެޕިނެފްރިން ފަދަ) ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ.

ސެމާގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އޭސީޓީއެޗް ފްރެގްމެންޓްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަރައްޤީކުރުން: 

ސެމާ އެކުލެވިގެންވަނީ އޭސީޓީއެޗް (4 - 7) ފްރެގްމެންޓާއި ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ޕްރޯ - ގްލައި - ޕްރޯ (ޕީޖީޕީ) އިންނެވެ. އޭސީޓީއެޗް ކަމަށްވާ އެޑްރިނޯކޮރޓިކޯޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އަކީ އެންޓިރިއަރ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ނިކުންނަ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެޑްރިނަލް ކޮޓަކްސްގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ހޯރމޯނެކެވެ. ދިރާސާވެރިން އޭސީޓީއެޗްގެ ސްޓްރަކްޗަރ ތަޙުލީލުކޮށް، އޭގެ ތެރެއިން ވަކި ފޮތިކޮޅެއް (4 - 7) ނަގައި، ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ޕީޖީޕީ އާއި ގުޅުވައިގެން ސެމާ ސިންތެސައިޒް ކުރިއެވެ. މި ސިންތެސިސް މެތެޑުގެ ސަބަބުން ސެމާއަށް އޭސީޓީއެޗްގެ ހަރަކާތުގެ ބައެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން ޚާއްޞަ ބަޔޮލޮޖިކަލް ސިފަތަކެއް ވެސް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.

މީރުބަލީގެ ފަރުވާ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް: 

އެޕިލެޕްސީ އަކީ ނިއުރޯންތައް އާދަޔާ ހިލާފަށް ޑިޕޮލަރައިޒް ވުމުން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް ކުރުމުގައި ދިމާވާ އުދަނގޫއެކެވެ. ސިކުނޑިއަށް އަނިޔާވުމަކީ އާންމުކޮށް ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ އަނިޔާގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ މީރުވަސް ދުވާ މީހުންގެ ބޮޑު އަލާމާތެކެވެ. މީރުވަސް ދުވާ ބައްޔަށް ފަރުވާކުރުމަށް މިހާރު ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ވަކި އަސަރުތަކެއް ކުރި ނަމަވެސް، ސިއްހީ ގޮތުން ވެސް ބައެއް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރެ އެވެ. މިހާލަތުގައި ދިރާސާވެރިން އާ ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ހޯދަން ފެށިއެވެ. ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ސެމާ ޕެޕްޓައިޑް ސީދާ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރާއިރު، ހޯރމޯންގެ ހަރަކާތެއް ނެތް ކަމުން ސިއްހަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ނުކުރާނެ އެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މީރުވަސްދުވާ ބައްޔަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ ފުރުޞަތުތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[2] .}.

އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކަކީ ސީރިއަސް ބައްޔެއް ކަމަށާއި، މި ބައްޔަށް ދިމާވާ މިންވަރު މަތިވުމާއި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންގެ ނިސްބަތް މަތިވުމުގެ ސަބަބުން މިއީ އަބަދުވެސް މެޑިކަލް ރިސާޗްތަކުގެ މައިގަނޑު އެއް ބައްޔެކެވެ. ސެމާ ޕެޕްޓައިޑް، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި އިމިއުނޯމޮޑޫލޭޓަރީ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން، އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އުނގުޅައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމާ އިން އިންފްލެމެޓަރީ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައި، ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އަދި ޕްރޮޓީން ލެވެލްގައި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރުތައް ކޮށްދެއެވެ ^{[3، 4].}.

ޑިޕްރެޝަނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ މިސްރާބެއް: 

ސެލެކްޓިވް ސެރޮޓޮނިން ރީއަޕްޓޭކް އިންހިބިޓަރސް (އެސްއެސްއާރުއައި) އަކީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ޑިޕްރެޝަނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކެއް ނަމަވެސް އެސްއެސްއާރުއައި އިން ޕްލެސެންޓާ ހުރަސްކޮށް ދަރިފުޅުގެ ސިކުނޑި މެޗުރޭޝަން އަށް އަސަރު ކޮށްފާނެ އެވެ. އޭސީޓީއެޗް (4-10) ގެ ސިންތެޓިކް އެނަލޮގެއްގެ ގޮތުގައި ސެމާގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ނޫޓްރޮޕިކް އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ހަރަކާތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމާ އިން ފްލޫވޮކްސަމިން އަށް އަވަހަށް ހުށަހެޅުމުން ކުދިންގެ ސުލޫކީ އަދި ނިއުރޯކެމިކަލް ބަދަލުތައް މަދުކޮށްދީ، ޑިޕްރެޝަނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ ޚިޔާލެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[5] .}.

ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކުގެ ފައިދާތައް: 

ސެމާ އަކީ ތަފާތު ގޮތަކަށް އަމަލުކުރާ ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާއެކެވެ. އެއީ ސީދާ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށް، ސިކުނޑީގައި ބައެއް ޕްރޮޓީންތައް ސިންތެސިސްކޮށް، އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަސަރުތައް ކޮށްފާނެ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މީރުވަސް ދުވާ މީހުންގެ ރޭޓް މޮޑެލްއެއްގައި ސެމާ ޕެޕްޓައިޑް އިން އެމްޑީއޭ ލެވެލް ދަށްކޮށް، މީރުވަސްދުވާ ކުދިންގެ ގައިގައި ސިންތެސިސް ނުވާ ތިން ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް ކުރެވިދާނެއެވެ ^{[2] .}.

ރެގިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ސެމާގެ ދިރާސާގެ ތާރީޚު މީގެ މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ކުރިން ހޯދިދާނެ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސޮމެޓޯފޯމް އަދި ސައިކޯސޮމެޓިކް ބަލިތަކުގެ އިތުރުން ހަނދާނުގެ އުދަނގޫތަކާއި، ނަފްސާނީ މަސައްކަތްތަކުގެ ރަނގަޅުކަން ދަށްވުމާއި، ކޯވިޑް އަށް ފަހު ސިންޑްރޯމްގައި ވެސް ސެމާގެ އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓްސް ހުރެއެވެ ^{[6] .}.

ޓީއެމްސީއޭއޯ އަށްފަހު 24 ގަޑިއިރު ފަހުން ރޭޓްސްގެ ސަބްކޯޓިކަލް ސްޓްރަކްޗަރސް އަދި ފްރޮންޓޯޕެރިއެޓަލް ކޮޓަކްސްގައި އިސްކެމިއާ އަދި ސެމާ ޓްރީޓްމަންޓްގެ ތެރޭގައި ޕީޖޭއެންކޭ އަދި ޕީސީއާރުއީބީ ޕްރޮޓީންތަކުގެ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ތަޙުލީލުކުރުން.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[4]

މީރުވަސް ދުވާ ބައްޔަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ސެމާގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމްގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތްތަކަށް ވަކިން އަސަރުކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެފެކްޓެވެ

ސެމާގައި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޕްރޮޕަޓީސް ހުރެއެވެ. އާންމުކޮށް އެޕިލެޕްސީގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އިތުރުވެ، ސެމާގެ ސަބަބުން އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަވެގެންދެއެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން މެލޮންޑިއަލްޑައިޑް (އެމްޑީއޭ) ފަދަ މާބޮޑަށް ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް އުފެދިގެންދާނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމާ އިން މީރުވަސްދުވާ ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ އެމްޑީއޭ ލެވެލް %40.46 އާއި ހަމައަށް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^[2] . އެމްޑީއޭ ލެވެލް ދަށްކޮށްގެން ސެމާ އިން ނިއުރޯންތަކަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދީ، ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް ރައްކާތެރިކޮށްދެ އެވެ.

ސިކުނޑީގެ ޕްރޮޓީންތައް އުފެއްދުމެވެ

ސެމާ އިން ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ބައެއް ޕްރޮޓީންތައް ސިންތެސިސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އެޕިލެޕްޓިކް ރޭޓްސްގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާގައި، ސެމާ އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު، އެޕިލެޕްޓިކް ރޭޓްސްގައި ސިންތެސިސް ނުކުރެވޭ ތިން ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް ކުރެވުނެވެ. މި ޕްރޮޓީންތަކުގެ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓްސް އަކީ 93.54kDa، 66.76kDa، އަދި 59.66kDa އެވެ ^[2] . އެއީ ސިކުނޑީގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުމާއި ހަލާކުވެފައިވާ ނިއުރޯންތައް މަރާމާތުކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެވޭނެ އެއްޗެހިތަކެކެވެ.

ސިކުނޑީގެ ނިއުރޯން ނެޓްވޯކަށް ކުރާ ނުފޫޒު

ރެސްޓިންގ ސްޓޭޓް ފަންކްޝަނަލް މެގްނެޓިކް ރެޒޮނަންސް އިމޭޖިންގ (ރެސްޓިންގ ސްޓޭޓް އެފްއެމްއާރުއައި) ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން ސެމާގެ އަސަރު ސިކުނޑީގެ ނިއުރޯން ނެޓްވޯކަށް ކުރާކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު ވޮލަންޓިއަރުންގެ ދިރާސާގައި، ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު، ސެމާ ގްރޫޕްގައި ޑިފޯލްޓް މޯޑް ނެޓްވޯކްގެ ރޮސްޓްރަލް (އިންޓަރމިޑިއަޓް އެންޓިރިއަރ ކޮޓަކްސް) ސަބް ކޮމްޕޮނެންޓްގެ ބޮޑު ވޮލިއުމްއެއް ފެނިފައިވެއެވެ ^[7] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެމާ އިން ސިކުނޑީގެ ނިއުރޯން ނެޓްވޯކްގެ ގުޅުންތަކާއި ހަރަކާތްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ ކަމެވެ.

އުމުރުގެ 7 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 11 ވަނަ ދުވަހަށް އޯޑިއޯޖެނިކް ސިޒޭރިއަން އަށް މަގުފަހިވާ ކުދިންނަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ސެމާ އިންޖެކްޓް ކުރިއިރު، އުމުރުން 1 މަސް ދުވަހު އޯޑިއޯޖެނިކް ސިޒޭރިއަން އަށް ބަދަލު އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ނިއުރޯޖެނެސިސް އަކީ ސިކުނޑީގެ އުނގެނުމާއި، ހަނދާނާއި، މަރާމާތު ކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށާއި، ސެމާ އިން ނިއުރޯޖެނެސިސް ކުރިއެރުވައިގެން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކޮށްފާނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ.

އަލަށް އުފަންވާ ކުދިންގެ ފަސް އިންބްރެޑް މައުސް ސްޓްރޭންސް (އުމުރުން 2 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 7 ވަނަ ދުވަހަށް) ސެމާ އިންޖެކްޓް ކުރުމުން، ކޮންވެލްޝަން ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވީ ހަމައެކަނި 1 މަހުގެ ޑީބީއޭ / 2ޖޭ މަސްތަކުގައެވެ ^[8] . މިކަމުން ވެސް ދޭހަވަނީ ސެމާ އިން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކޮންމެވެސް މެކޭނިޒަމެއްގެ ތެރެއިން އަސަރުކޮށް، މީރުވަސް ދުވާ މީހުންނަށް ފަސޭހަކަން ކުޑަވެދާނެ ކަމެވެ.

ހޯރމޯންގެ ހަރަކާތްތެރިކަން ކުޑަވުން

ސެމާ އަކީ ސީދާ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރާ ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑެއް ކަމުން ހޯރމޯންގެ ހަރަކާތެއް ނެތް ކަމުން ސިއްހީ ގޮތުން ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ނުކުރާނެ އެވެ (ޕުސްޕިޓާ އާރ، 2018). މިއީ ސަގާފީ އެންޓިއެޕިލެޕްޓިކް ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ދުރުހެލިވެ، މީރުވަސް ދުވާ ބައްޔަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ސެމާއަށް ވަކި ފައިދާތަކެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.

ސެމާ އިން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ ވަކި މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އިމިއުން ރިސްޕޮންސް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އިތުރުކުރުން: 

ސެމާ އިން އެންޓިޖަން ޕްރެޒެންޓޭޝަން ސިގްނަލިންގ މަގު އިތުރުކޮށްދެއެވެ. އެންޓިޖަން ޕްރެޒެންޓޭޝަން އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުން ބޭރުގެ އެންޓިޖެންތައް ދެނެގަނެ ޕްރޮސެސް ކުރުމަށް ކުރެވޭ މުހިއްމު ޕްރޮސެސްއެކެވެ. މި ސިގްނަލިންގ މަގު އިތުރުކޮށްގެން ސެމާ އިން ޕެތޯޖަންސް ފަދަ ބޭރު މާއްދާތަކަށް ދިފާޢީ ނިޒާމު ދެނެގަނެ ރައްދު ދިނުން ކުރިއެރުވޭނެއެވެ ^[1] . މީގެ އިތުރުން ސެމާ އިން އިންޓަރފެރޯން ސިގްނަލިންގ މަގަށް އިސްކެމިއާގެ އަސަރު ވަރުގަދަކޮށްދެއެވެ. އެންޓިވައިރަލް، އެންޓިޓިއުމަރ، އަދި ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ފަދަ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުގައި އިންޓަރފެރޯން އަކީ މުހިންމު ރެގިއުލޭޓަރީ ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސެމާ އިން އިންޓަރފެރޯން ސިގްނަލިންގ މަގު ވަރުގަދަ ކުރުމަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖުމްލަ ހަރަކާތް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

އިމިއުނޯގްލޮބިއުލިން ސިންތެސިސް ޕްރޮސެސްއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން: 

ސެމާ އިން އިމިއުނޯގްލޮބިއުލިންސްގެ ހެވީ ޗޭންތައް އިންކޯޑްކުރާ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. އިމިއުނޯގްލޮބިއުލިންސް އަކީ ހިއުމަރަލް އިމިއުނިޓީގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެންޓިޖެންތަކާ ވަކިން ގުޅި، ޕެތޯޖަންސް ފަދަ ބޭރު މާއްދާތައް ނައްތާލެވޭނެ އެވެ. ސެމާ އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ހިއުމޯރަލް އިމިއުން ފަންކްޝަން އިތުރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އިމިއުނޯގްލޮބިއުލިންސް ސިންތެސިސް އަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^{[1] .}.

ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

ސައިޓޮކިންސް، ސްޓްރެސް ރިސްޕޮންސް، އަދި ރައިބޯސޯމަލް ޕްރޮޓީންސް އިންކޯޑްކުރާ ޖީންތަކަށް ސެމާގެ ވަރަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޝަންގައި ސައިޓޮކިންސް އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އިމިއުން ސެލްތަކުގެ ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އަދި އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކޮށްދެއެވެ. ސެމާ އިން ދިފާއީ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ މި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ ^{[1] .}.

ސީމްއެކްސްގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

މީރުވަސްދުވާ ބައްޔަށް ފަރުވާ ދިނުމެވެ

ނިއުރޯންތަކަށް ކުރާ ނުފޫޒު: 

އެޕިލެޕްސީ އަކީ ނިއުރޯންތައް އާދަޔާ ހިލާފަށް ޑިޕޮލަރައިޒް ވުމުން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް ކުރުމުގައި ދިމާވާ އުދަނގޫއެކެވެ. ސެމާ ޕެޕްޓައިޑަކީ ސީދާ މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރާ ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑެއް ކަމުން ހޯރމޯންގެ ހަރަކާތްތައް ނުހިމެނޭތީ ސިއްހަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ނުކުރާނެ އެވެ. ސެމާ އަކީ މީރުވަސްދުވާ ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ އެމްޑީއޭ ލެވެލް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެމްޑީއޭ އަކީ ލިޕިޑް ޕެރޮކްސިޑޭޝަންގެ އިންޑިކޭޓަރެއް ކަމަށާއި، އެމްޑީއޭގެ މިންވަރު މަތިވުމަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ސެލްތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. ސެމާ އިން މީދާ ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ އެމްޑީއޭ ލެވެލް %40.46 އާއި ހަމައަށް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^{[9] .}.

ޕްރޮޓީންތައް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް: 

އަދި ސެމާ އިން މީރުވަސްދުވާ ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ބައެއް ޕްރޮޓީންތައް ސިންތެސިސް ކޮށްލެވޭނެ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމާއަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މީރުވަސްދުވާ ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ސިންތެސިސް ނުކުރެވި ހުރި ތިން ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް ކުރެވޭއިރު، މި ޕްރޮޓީންތަކުގެ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް އަކީ 93.54 ކިލޯ ޑީއެލް، 66.76 ކިލޯ ޑީއެލް އަދި 59.66 ކިލޯ ޑީއެލް އެވެ ^[9]..

އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކަށް ފަރުވާ ދިނުން

ނިއުރޯޓްރޮފިން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން އިތުރުކުރުން: 

ސެމާ (MET-GLU - amino acid - phenylalanine - proline - glycine - proline) ޕެޕްޓައިޑަކީ އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ސިންތެޓިކް މެލަނޯކޯޓިން ޑެރިވޭޓިވް އެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމާ އިން ނިއުރޯޓްރޮފިންސް އާއި އެތަކެތީގެ ރިސެޕްޓަރުތަކުގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުގައި ބައިވެރިވާ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން މޮޑިއުލޭޓް ކުރެވޭނެ އެވެ. ހޯލް ޖީނޯމް އާރްއެންއޭ ސިކުއެންސިންގ އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ރޭޓްސް ގައި ޓްރާންސިއެންޓް މީޑިއަލް ސެރެބްރަލް އާޓާރީ އޮކްލޫޝަން (tMCAO) މޮޑެލްގައި ސެމާ އިން އިންފްލެމެޓަރީ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައި ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ ^{[4] .}.

މުހިއްމު ޕްރޮޓީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

ޓީއެމްސީއޭއޯ އަށް ފަހު 24 ގަޑިއިރު ފަހުން ސަބްކޯޓިކަލް ސްޓްރަކްޗަރސް ގައި އެކްޓިވް ސީއާރުއީބީގެ އަޕްރެގްޔުލޭޝަން ފެނިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި އިސްކެމިކް އިންޖަރީގެ ފޯކަސް ވެސް ހިމެނެއެވެ؛ އެމްއެމްޕީ - 9 އަދި ސީ - ފޮސް ޑައުންރެގިއުލޭޓް ވެފައިވަނީ ޖެހިގެން ހުރި ފްރޮންޓޯޕެރިއެޓަލް ކޮޓަކްސްގައެވެ؛ ސެމާގެ އަމަލުގެ ދަށުން އެކްޓިވް ޖޭއެންކޭ ވެސް މި ދެ ޓިޝޫގައި ޑައުންރެގިއުލޭޓް ވެފައިވެއެވެ. އިންފްލެމޭޝަން އަދި ސެލް މަރުވުމުގެ ޕްރޮސެސްތަކުގައި އެކްޓިވޭޝަން އިންހިބިޝަން އަދި ރިކަވަރީ ވުމަކީ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އަދި ޕްރޮޓީން ލެވެލްގައި ސެމާގެ ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބަކަށް ވެދާނެއެވެ ^{[4] .}.

ސީރިއަސް ސްޓްރެސް އަށް ލުއި ދިނުން

ރިހުން ކުޑަކުރުން: 

އެކިއުޓް ސްޓްރެސް މޮޑެލްއެއްގައި ސެމާގެ ސަބަބުން ރޭޓްސްގެ ސުލޫކާއި ރިހުން ނާޒުކުކަމަށް ވަކި އަސަރެއް ކުރެއެވެ. އިންސްކޭޕްބަލް އިންޓަމިޓެންޓް ފޫޓް ޝޮކް ސްޓްރެސް އަދި ފޯސްޑް ކޯލްޑް ވޯޓަރ ސްވިމިންގ ސްޓްރެސް މޮޑެލްތަކުގައި ސެމާ އާއި އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރ އެންޓާގޮނިސްޓް ނެލޮކްސޯން އިން ވެސް އިންސްކޭޕްބަލް ފޫޓް ޝޮކް ސްޓްރެސް މޮޑެލްގައި ސްޓްރެސް އިންޑައުސްޑް އެނަލްޖީޝިއާ (SIA) ދަށްކޮށްދޭ ނަމަވެސް ފޯސްޑް ކޯލްޑް ވޯޓަރ ސްވިމިންގ ސްޓްރެސް މޮޑެލްގައި ރިހުން ތެރެސްހޯލްޑަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ ^[10]..

ސުލޫކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް އަސަރެއް ނުކުރާ: 

މަތީގައިވާ އެކިއުޓް ސްޓްރެސް މޮޑެލްތަކުގައި ސެމާ އާއި ނެލޮކްސޯން ވެސް ރޭޓްސްގެ ސުލޫކަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ ^{[10] .}.

ހަނދާނާއި ސަމާލުކަން ރަނގަޅުކުރުން: 

ސެމާ އަކީ ތަޖުރިބާ ކުރާ ޖަނަވާރުތަކާއި އިންސާނުންގެ މަސައްކަތުގެ ހަނދާނާއި ސަމާލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، ހައިޕޮކްސިއާ އަށް ދިފާއުވުން އިތުރުކޮށްދީ، ސެރެބްރަލް ލޭދައުރުވުން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ސެމާ އިން އިންތިހާއަށް ހަރަކާތްތެރިވާ ހާލަތްތަކުގައި ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތެއްގައި ތިބި މީހުންގެ ހަނދާނާއި ސަމާލުކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށްދެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ސެމާ މިހާރު ވަނީ ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ތަފާތު ބަލިތައް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކާމިޔާބުކަމާއެކު ބޭނުންކުރެވިފައެވެ. ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި މި ޕެޕްޓައިޑް ދިނުމާ ގުޅުންހުރި ނޭދެވޭ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ނުވަތަ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކެއް ނުއުފެދޭ ހެޔޮ އަސަރުތައް ދައްކައެވެ ^[11]..

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއްގެ ގޮތުގައި ސެމާ އިން ނިއުރޯޓްރޮފިންސް (ބީޑީއެންއެފް ފަދަ) އަދި އެތަކެތީގެ ރިސެޕްޓަރސް (TrkB) ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވުމާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ދެކޮޅުހެދުމާއި، އިމިއުނޯމޮޑޫލޭޝަން ފަދަ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް އެޕިލެޕްސީ، އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް، އެކިއުޓް ސްޓްރެސް، އަދި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓްގެ ދާއިރާތަކުން މުހިންމު ފަރުވާގެ އަސަރުތަކެއް ދައްކައެވެ. އަދި ނާރުތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުވެ، ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަވެ، ހަނދާނާއި ސަމާލުކަން އިތުރުކޮށްދެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ސުދަރްކިނާ އޯވައި އަކީ ނޭޝަނަލް ރިސާޗް ސެންޓަރ - ކުރްޗަޓޯވް އިންސްޓިޓިއުޓް އަދި ރަޝިޔާގެ އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސްއާ ގުޅުން ހުރި ރިސާޗަރެކެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން ގިނަ ސައިންޓިފިކް ޑިސިޕްލިންތަކެއް ހިމެނޭއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، ޖެނެޓިކްސް އެންޑް ހެރެޑިޓީ، އަދި ކެމިސްޓްރީ ހިމެނެ އެވެ. ބަޔޯޓެކްނޮލޮޖީ، މޮލިކިއުލަރ ބްރީޑިންގ، އަދި މޮލިކިއުލަރ ޕްލާންޓް ޕެތޮލޮޖީގެ ދާއިރާތަކަށް ބޮޑެތި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތުގައި ހިމެނެނީ ޖެނެޓިކް މެކޭނިޒަމްތަކާއި، މޮލިކިއުލަރ އިންޓަރެކްޝަންތަކާއި، އެކި ބަޔޮލޮޖިކަލް ހާދިސާތަކުގެ އަސްލުގައިވާ ބަޔޯކެމިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ދިރާސާކުރުމެވެ. އެކަމަނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން، މި ކޮމްޕްލެކްސް ސިސްޓަމްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިސްނޭ ގޮތް ކުރިއަރުވައި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، ބޭސްވެރިކަމާއި، އަދި އެހެނިހެން ސިނާއަތްތަކުގައި އަމަލީ ގޮތުން ބޭނުންކުރުމަށް އާ ހައްލުތައް ތަރައްގީ ކުރެއްވުމެވެ. ސުދަރްކިނާ އޯ.ވައި ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [4] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] މެޑްވެޑެވާ އީވީ، ޑިމިޓްރީވާ ވީޖީ، ލިމްބޯރސްކާ އެސްއޭ، އެޓް އަލް. ACTH(4-7) ގެ އެނަލޮގް އެއް ކަމަށްވާ ސެމާ އަކީ ރޭޓްސް ގައި އިސްކެމިކް ބްރެއިން އިންޖަރީ ގެ ތެރޭގައި އިމިއުން ރިސްޕޮންސް ޖީންސް އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ[J]. މޮލިކިއުލަރ ޖެނެޓިކްސް އެންޑް ޖީނޮމިކްސް، 2017،292(3):635-653.DOI:10.1007/s00438-017-1297-1.

[2] ޕުސްޕިތާ އާރ، ޕްރަތަމަސްތޫތީ ޑީ، ސަފިތުރީ އޭ، އެޓް އަލް. އެޕިލެޕްސީ ރޭޓްސް (ރެޓަސް ނޯރވޭޖިކަސް) ގައި އެމްޑީއޭ ލެވެލް އަދި ޕްރޮޓީން ޕްރޮފައިލް އަށް ސެމާ ޕެޕްޓައިޑް ތެރަޕީގެ ޕޮޓެންސީ، 2018[C]. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90160574 ގައި ޑރ

[3] ޑެރގުނޯވާ އެލްވީ، ޑިމިޓްރީވާ ވީޖީ، ފިލިޕެންކޯވް އައިބީ، އެޓް އަލް. ޕެޕްޓައިޑް ޑްރަގް ACTH(4-7)PGP (Sema) އިން ރެޓް ބްރެއިންގެ ރިވަރސިބަލް އިސްކެމިއާ އިން އިންޑައުސް ކުރާ ޕްރޯއިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އެންކޯޑިންގ އެމްއާރްއެންއޭ ޓްރާންސްކްރިޕްޓްސް ދަމަހައްޓައިދެއެވެ[J]. މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، 2021،55(3):346-353.ޑީއޯއައި:10.1134/އެސް0026893321010040.

[4] ސުޑާކިނާ އޯވައި، ފިލިޕެންކޯވް އައިބީ، ސްޓާވްޗަންސްކީ ވީވީ، އެޓް އަލް. ސިކުނޑީގެ ޕްރޮޓީން އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮފައިލް ސެރެބްރަލް އިސްކެމިއާ-ރީޕަރފިއުޝަންގެ ރޭޓް މޮޑެލްއެއްގައި ACTH(4-7)PGP ޕެޕްޓައިޑް (Sema) ގެ ޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2021،22(12).DOI:10.3390/ijms22126179.

[5] ގްލާޒޯވާ އެންވައި، މަންޗެންކޯ ޑީއެމް، ވޮލޮޑިނާ އެމްއޭ، އެޓް އަލް. ސެމާ، ސިންތެޓިކް ACTH(4-10) އެނަލޮގް، ހުދު ކުދިންގެ އުމުރުގެ ކުރީކޮޅު ފްލޫވޮކްސަމިން އަށް ހުށަހެޅުމުން ސުލޫކީ އަދި ނިއުރޯކެމިކަލް ބަދަލުތައް ދަށްކޮށްދެއެވެ[J]. ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް، 2021،86.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އެންޕީޕީ.2020.102114.

[6] ހަދަރްސެވާ ކޭ، ބެލިއެވާ އީ.ސެމާ-އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓް (ކުރު އޯވަރވިއު މެސެޖެއް).[ޖޭ]. ކްލިނިކަލް މެޑިސިން އެންޑް ފާމަކޯލޮޖީ، 2021.DOI:https://api.semanticscholar.org/CorpusID:245468513.

[7] ލެބެޑެވާ އައިއެސް، ޕަނިކްރަޓޯވާ ވައިއާރ، ސޮކޮލޮވް އޯވައި، އެޓް އަލް. ސިކުނޑީގެ ޑިފޯލްޓް މޯޑް ނެޓްވޯކަށް ސެމާގެ އަސަރުތައް[J]. ބުލެޓިން އޮފް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ބަޔޮލޮޖީ އެންޑް މެޑިސިން، 2018،165(5):653-656.DOI:10.1007/s10517-018-4234-3.

[8] ބޮޔަރޝިނޯވާ އޯއެސް، ޕެރެޕެލްކިނާ އޯވީ، މާކިނާ އެންވީ، އެޓް އަލް. ނިއޯނޭޓަލް ސީމާ ފަރުވާއަށްފަހު ތަފާތު ސްޓްރޭންސްތަކުގެ ޒުވާން މަސްތަކުގައި އޮޑިއޯޖެނިކް އެޕިލެޕްސީ[J]. ބުލެޓިން އޮފް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ބަޔޮލޮޖީ އެންޑް މެޑިސިން، 2008،146(1):86-88.DOI:10.1007/s10517-008-0212-5.

[9] ޕުސްޕިޓާ އާރ.ސެމާ ފޯރ އެޕިލެޕްސީ ޓްރީޓްމަންޓް[އެމް]. 2020.ޑީއޯއައި:10.31219/އޯއެސްއެފް.އައިއޯ/އެޗްސީއެން3ޖީ.

[10] ގްލާޒޯވާ އެންވައި، މަންޗެންކޯ ޑީއެމް، ވިލެންސްކީ ޑީއޭ، އެޓް އަލް. އެކިއުޓް ސްޓްރެސްގެ ރޭޓް މޮޑެލްތަކުގައި ސެމާގެ އަސަރުތައް[J]. ޖާނަލް އޮފް އިވޮލޫޝަނަރީ ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް ފިޒިއޮލޮޖީ، 2023،59(1):200-212.DOI:10.1134/S0022093023010179.

[11] އަޝްމަރިން އައިޕީ، ނެޒާވިބަޓްކޯ ވީއެން، މިޔަސޯއެޑޯވް އެންއެފް، އެޓް އަލް. އެޑްރިނޯކޮރޓިކޯޓްރޮޕިން 4-10-ސެމެކްސްގެ ނޫޓްރޮޕިކް އެނަލޮގް (15 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޑިޒައިން ކުރުމާއި ތަހުގީގު ކުރުމުގެ ތަޖުރިބާ)[ޖޭ]. ޒުރްނަލް ވިޝެއި ނެރވްނޮއި ޑެޔަޓެލްނޮސްޓީ އިމެނީ އައިޕީ ޕަވްލޯވާ، 1997،47(2):420-430. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9173745/ ގދ.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.