GLP-1 10ملگم

▎ پێکهاتەی GLP-1

▎ توێژینەوەی GLP-1

پاشخانی توێژینەوەی GLP-1 چییە؟

GLP-1 هاوشێوەیەکی پێپتید-1 (GLP-1)ی هاوشێوەی گلوکاگۆنی مرۆڤە، وەک ئاگۆنیستی وەرگری GLP-1 پۆلێن کراوە. GLP-1 هۆرمۆنێکی سروشتییە کە لە دوای خواردن لەلایەن خانەکانی ڕیخۆڵەوە دەردرێت. ڕۆڵی هەیە لە بەرەوپێشبردنی دەردانی ئەنسۆلین و ڕێگریکردن لە دەردانی گلوکاگۆن، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات. گەشەکردنی GLP-1 لە لێکۆڵینەوە قووڵەکانی ئەرکە فیزیۆلۆژییەکانی GLP-1ەوە سەرچاوەی گرتووە. بەڵام GLP-1 نیوە تەمەنێکی زۆر کورتی هەیە لە جەستەدا، تەنها نزیکەی 1 بۆ 2 خولەک دەخایەنێت، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئامادەیی بۆ تێکچوون لەلایەن ئەنزیمەکانی دیپێپتیدیل پێپتیداز-4 (DPP-4) لە جەستەدا. بۆ تێپەڕاندنی ئەم سنووردارکردنە، زانایان پێکهاتەی GLP-1 یان لە ڕێگەی جێگرەوەی ترشە ئەمینییە تایبەتەکان و زیادکردنی گروپە پارێزەرەکانەوە دەستکاری کرد، بەرگرییەکەی بەرامبەر بە ئەنزیمەکانی DPP-4 بەرزکردەوە و بەمجۆرە ماوەی کارکردنی درێژکردەوە ^[1] . لە پێکهاتەی GLP-1 دا، ئالانین لە شوێنی ٨ بە ترشی α-aminoisobutyric (Aib) جێگیر دەکرێت. ئەم گۆڕانکارییە نەک تەنها سەقامگیری دەرمانەکە باشتر دەکات بەڵکو بەستنەوەی بە وەرگری GLP-1 بەهێز دەکات (Ma H, 2020). سەرەڕای ئەوە، زنجیرەیەکی لاوەکی ترشی چەوری ناوازە کە بەستراوەتەوە بە کۆتایی C یەوە، کە لە ڕێگەی γ-گلوتامینەوە بەستراوەتەوە بە پاشماوەی لایسین، نیوە تەمەنی زیاتر درێژ دەکاتەوە، کە هەفتانە جارێک دەرزی لێدان یان ڕۆژانە جارێک بە شێوەی زارەکی چالاک دەکات ^[1] . لە سەرەتادا لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە و گۆڕینی GLP-1ی سروشتی، GLP-1 ئامانجیەتی بژاردەی چارەسەری کاریگەرتر بۆ نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرە دابین بکات ^{[1، 2]} . دوای باشکردنی پێکهاتەیی، چالاکیی فیزیۆلۆژی GLP-1 دەهێڵێتەوە لە هەمان کاتدا تایبەتمەندییە دەرمانجووڵەییەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەکات، دەبێتە ئاگۆنیستێکی گرنگی وەرگری GLP-1 کە کاردەکاتە درێژخایەن. توێژینەوە و پەرەپێدانی GLP-1 گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرە، کە هەڵبژاردەی نوێ پێشکەش بە نەخۆشەکان دەکات. بە باشکردنی پێکهاتەکە، کێشەی نیوە تەمەنی کورتی GLP-1ی سروشتی زاڵ دەبێت، سەقامگیری و ماوەی کارکردنی دەرمانەکە بەرز دەکاتەوە.

میکانیزمی کارکردنی GLP-1 چییە؟

GLP-1 وەرگری پێپتید-1 (GLP-1)ی هاوشێوەی گلوکاگۆنە کە کاردەکات و میکانیزمی کارکردنی بەم شێوەیەی خوارەوەیە:

ڕێکخستنی گلوکۆزی خوێن: وەک ئاگۆنیستێکی وەرگری پێپتید-١ی هاوشێوەی گلوکاگۆنێکی نوێ (GLP-1RA)، GLP-1 بە شێوەیەکی سەرەکی ئارەزووی نەخۆشەکان بۆ خۆراک کەمدەکاتەوە و حەزکردنیان بۆ خۆراکە چەورییە بەرزەکان کەمدەکاتەوە بە سەرکوتکردنی ئارەزووی خواردن. ناوەندی خۆراکدان لە هیپۆتالاموسدا ڕێکدەخات، کەمکردنەوەی وەرگرتنی خۆراک و زیادکردنی تێربوون و ڕێگریکردن لە بەتاڵبوونەوەی گەدە و کەمکردنەوەی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە، بەمەش ئامانجی دابەزاندنی کێش دەگات. دابەزاندنی کێش یارمەتی باشترکردنی بەرگری ئەنسۆلین دەدات و زیاتر ئاستی گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات ^[3] (Kim HS, 2021). GLP-1 دەبێتە هۆی دابەزینی کێش لە مشکەکاندا لە ڕێگەی ڕێڕەوی دەماری دابەشکراوەوە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە GLP-1 ڕاستەوخۆ کاردەکاتە سەر ناوچەکانی وەکو بنەچەی مێشک، ناوکی پەرداخ و هیپۆتالاموس. هەرچەندە بەربەستی خوێن-مێشک نابڕێت، بەڵام لە ڕێگەی ئەندامەکانی دەوری ژێرپەنجە و ناوچە تایبەتەکانی نزیک ژێرپەنجەوە لەگەڵ مێشکدا کارلێک دەکات. چالاکبوونی ناوەندی c-Fos لە 10 ناوچەی مێشکدا هاندەدات، لەوانەش ناوچەکانی مێشکی دواوە کە ڕاستەوخۆ لەلایەن GLP-1 دەکرێنە ئامانج و ناوچە لاوەکییەکان بەبێ کارلێکی ڕاستەوخۆی GLP-1R، وەک ناوکی لایەنی پارابراکیال. شیکاری ئۆتۆماتیکی ئاماژە بەوە دەکات کە چالاکبوونەکە ڕەنگە پەیوەندی بە کۆتایی هاتنی ژەمەکانەوە هەبێت کە لەلایەن دەمارەکانەوە لە ناوکی لایەنی پارابراکیال کۆنتڕۆڵ دەکرێن، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات ^[4]..

ڕێکخستنی گەدە و ڕیخۆڵە: GLP-1 کاردەکاتە سەر وەرگرەکانی GLP-1 لە کۆئەندامی هەرسدا. لە ڕێگەی ڕێڕەوی پەیوەندی دەماری ڤاگۆسەوە، کاردەکاتە سەر ناوچەکانی مێشک وەک ناوکی کۆئەندامی تاکە کەسی و ناوکی جووڵەی پشتەوەی دەماری ڤاگۆس بۆ ڕێکخستنی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە. دەتوانێت ڕێگری بکات لە گرژبوونی کۆئەندامی گەدە، گرژی ئیسفەنجەری پایلۆریک بەرز بکاتەوە، ماوەی مانەوەی خۆراک لە گەدەدا درێژ بکاتەوە، و دواخستنی چوونە ژوورەوەی بۆ ناو دوانزەگرێ، ڕێگری دەکات لە بەرزبوونەوەی خێرای گلوکۆزی خوێن دوای نانخواردن و گۆڕانکارییەکانی گلوکۆزی خوێن جێگیرتر بکات ^[5] (Katsurada K, 2016). سەرەڕای ئەوەش، GLP-1 کاردەکاتە سەر وەرگرەکانی GLP-1 لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەکانی وەک ناوکی کەوانەیی و ناوکی پاراڤێنتریکولی هیپۆتالاموس. ڕێگری دەکات لە دەردانی هۆکارەکانی هاندەری ئارەزووی خواردن وەک نیۆرۆپێپتیدی Y (NPY) و پڕۆتینی پەیوەندیدار بە ئاگۆتی (AgRP)، و لە هەمان کاتدا دەمارەکانی پرۆ-ئۆپیۆمیلانۆکۆرتین (POMC) چالاک دەکات، کە دەردانی هۆرمۆنی هاندەری α-میلانۆسایت (α-MSH) بەرەوپێش دەبات ^[5] . ئەم کاریگەریانە هەستکردن بە تێربوون دروست دەکەن و برسێتی کەم دەکەنەوە و خواردن کەم دەکەنەوە، ئەمەش بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری ئەرێنی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن دەبێت.

پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکان: GLP-1 دەتوانێت خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان بەرەوپێش ببات بۆ دەردانی هۆکارەکانی فراوانکردنی خوێنبەرەکان وەک ئۆکسیدی نیتریک (NO)، توانای فراوانبوونی خوێنبەرەکان بەرز دەکاتەوە و باشترکردنی پەرفیوژنی لێشاوی خوێن. لە هەمان کاتدا وەڵامەکانی هەوکردن و فشاری ئۆکسجینی ڕێگری دەکات و زیانەکانی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان کەمدەکاتەوە و مەترسی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کەمدەکاتەوە. جگە لەوەش، بە کەمکردنەوەی ئارەزووی خواردن و خواردنی خۆراک، GLP-1 یارمەتی دابەزاندنی کێش دەدات، تێکچوونی شەکرەی چەوری باشتر دەکات، ئاستی ترایگلیسیرید و کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی نزم (LDL-C) کەمدەکاتەوە، هەروەها ئاستی کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی بەرز (HDL-C) زیاد دەکات. هەروەها لەوانەیە کاریگەری سودبەخشی هەبێت لەسەر پەستانی خوێن بە ڕێکخستنی هیمۆداینامیکەکانی گورچیلە و کارەکانی دەمارە هێلکەدانەکان، کەمکردنەوەی مەترسی بەرزی فشاری خوێن و هۆکارەکانی مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان ^[6]..

GLP-1 و ڕێکخستنی نووسینەوەی گۆڕینی WAT بۆ BAT و چالاککردنی BAT.

سەرچاوە: PubMed ^[12]

تاقیکردنەوە و لێکۆڵینەوە سەرەکییەکان چین؟

دیزاین و باشکردنی پێکهاتەی کیمیایی: لە کاتی دیزاینکردنی GLP-1، شێوازێکی بەستنەوەی گەڕاوە بە ئەلبومین وەرگیرا بۆ درێژکردنەوەی ماوەی کارکردنی دەرمانەکە. بە دیاریکردنی پێکهاتەی گونجاوی ترشە چەورییەکان و بەستەرەکان، لە هەمان کاتدا پاراستنی کاریگەری وەرگری GLP-1 (GLP-1R)، توانای بەستنەوە بە ئەلبومین زۆرترین بوو ^[7]..

بەکارهێنانی دەرمان: GLP-1 ئاگۆنیستێکی وەرگری پێپتید-1ی هاوشێوەی گلوکاگۆنە (GLP-1 RA) کە نیوە تەمەنی تاڕادەیەک درێژی لەناوبردنی هەیە، کە ڕێگە بە دەرزی ژێر پێست دەدات هەفتانە جارێک. لە نەخۆشانی تووشبوو بە جۆری دووەمی شەکرە (T2DM)، کاریگەری دابەزاندنی کێشی دەرزی ژێر پێستی GLP-1 لە هەفتەیەکدا جارێک باشترە لە GLP-1RAەکانی تر کە هەفتەی جارێک دەدرێن. لە تاقیکردنەوەی قۆناغی دووەمی گەڕان بەدوای ژەمە دەرمانەکەدا بۆ نەخۆشە قەڵەوەکان کە T2DMیان نییە، دەرزی ژێر پێستی GLP-1 ڕۆژانە جارێک کاریگەری دابەزاندنی کێشی باشتری نیشان دا لە چاو پلاسیبۆ و ڕۆژانە جارێک 3.0 میلیگرام لیراگلوتاید. پلەی دابەزاندنی کێش کە بەهۆی GLP-1 لەم لێکۆڵینەوەیەدا دروست بووە، لە ستانداردەکانی دەرمانی دابەزاندنی کێشی زیاتر بووە کە لەلایەن دەزگای دەرمانی ئەوروپی (EMA) و بەڕێوەبەرایەتی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) دانراون، و سەلامەتە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە دەرزی GLP-1 ڕۆژانە جارێک لە ژێر پێستەوە توانای ئەوەی هەیە ببێتە دەرمانێکی دابەزاندنی کێش لە داهاتوودا ^[8]..

چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بە باشترکردنی کارکردنی دڵ: ئەنجامەکانی تاقیکردنەوەی STEP-HFpEF دەریخست کە ئاگۆنیستی پێپتیدی 1ی هاوشێوەی گلوکاگۆنی دژە شەکرەی ژەمی بەرز GLP-1 نیشانەکانی پەیوەست بە سستبوونی دڵ بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەکات لەگەڵ بەشە دەردانی پارێزراو (HFpEF) و ئاستی پێپتیدی ناتریوریتیکی جۆری N-کۆتایی پرۆ-B کەمکردەوە (NT-proBNP). تاقیکردنەوە توێژینەوەکان دەریانخستووە کە چارەسەری توند بە GLP-1 دەتوانێت گرژیی ترابیکۆلی دەمارەکانی مرۆڤ زیاتر لە سێ هێندە زیاد بکات بە شێوەیەکی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە، بەبێ ئەوەی مەیلی زیادبوونی ناڕێکی لێدانی دڵ. ئەم کاریگەرییە ڕەنگە بەهۆی زیادبوونی وەرگرتنی +Ca2 لەلایەن تۆڕی سارکۆپلازمیەوە بێت. چارەسەرکردن بە ژەمی بەرزی GLP-1 لە نەخۆشانی تووشبوو بە سستبوونی دڵ دەتوانێت کارکردنی دەمارەکان باشتر بکات، بەمەش نیشانەکان کەم بکاتەوە ^[9]..

GLP-1 لەژێر لێکۆڵینەوەدایە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنی جگەری چەوری ناکحولی (NASH): دیزاینی عەقڵانی GLP-1 بەشدارییەکی گەورەی کردووە لە باشترکردنی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن، کێشی جەستە، پەستانی خوێن، چەوری خوێن، کارکردنی خانەکانی β، و سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان لە نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرەدا. سەرەڕای ئەوە، پەرەپێدانی فۆرمولاسیۆنێکی زارەکیی GLP-1 لەوانەیە سوودێکی زیاتر لە ڕووی پابەندبوون بە چارەسەری نەخۆشەکانەوە دابین بکات ^[7]..

جیاوازی لە کاریگەرییەکانی دابەزاندنی کێشی GLP-1 لە نێوان دانیشتوانی جیاوازدا چین؟

ئەو گەورانەی کە پێشتر نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانیان هەبووە، کێشی زیادە یان قەڵەوی بەڵام بێ شەکرە: لە تاقیکردنەوەی دەرئەنجامەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی SELECT، GLP-1 ڕووداوە نەرێنییە سەرەکییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی بە ڕێژەی 20% کەمکردەوە لە 17,604 گەورەساڵدا کە پێشتر نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانیان هەبووە، کێشی زیادە یان قەڵەوی، و بێ شەکرە ^[10] (Ryan DH، 2024). لەم شیکارییە پێشوەختە دیاریکراوەدا، توێژەران کاریگەرییەکانی GLP-1یان لەسەر کێشی جەستە، دەرئەنجامەکانی مرۆڤپێوان، سەلامەتی و بەرگەگرتن بەپێی پێوەرەکانی بارستەی جەستەی بنەڕەتی (BMI) تاقیکردەوە. ئەو نەخۆشانەی کە GLP-1یان وەرگرتووە لە ماوەی 65 هەفتەدا تووشی کەمبوونەوەی بەردەوامی کێشی جەستە بوون، کە تا 4 ساڵ بەردەوام بووە. لە 208 هەفتەدا، بە بەراورد لەگەڵ گروپی پلاسیبۆ، GLP-1 بووە هۆی کەمبوونەوەی تێکڕای کێشی جەستە (-10.2%)، دەوری کەمەر (-7.7 سم)، و ڕێژەی کەمەر بۆ باڵا (-6.9%)، لە کاتێکدا گروپی پلاسیبۆ کەمبوونەوەی (-1.5%، -1.3 سم، و -1.0%) بە ڕێککەوت هەبوو، و هەموو بەراوردکردنەکان لەگەڵ پلاسیبۆ لە ڕووی ئامارییەوە گرنگ بوون. دابەزاندنی کێش بە شێوەیەکی مانادار لە ڕووی کلینیکیەوە لە هەردوو ژن و پیاو، هەموو گروپە نەتەوەییەکان، جۆرەکانی جەستە و ناوچەکاندا ڕوویدا. GLP-1 پەیوەندی هەبوو بە کەمتر ڕووداوە نەرێنییە جدییەکان. بۆ هەر پۆلێکی BMI (<30، 30 بۆ <35، 35 بۆ <40، و ≥40 کیلۆگرام/م⊃2؛)، ڕوودانی ڕووداوە نەرێنییە جدییەکانی GLP-1 (ژمارەی ڕووداوەکانی بینراو لە هەر 100 کەس-ساڵدا) کەمتر بوو (43.23، 43.54، 51.07، و 47.06 بۆ GLP-1، و 50.48، 49.66، 52.73، و 60.85 بۆ پلاسیبۆ). GLP-1 پەیوەندی بە زیادبوونی ڕێژەی وەستاندنی بەرهەمی تاقیکارییەوە هەبوو. لەگەڵ کەمبوونەوەی پۆلی BMI، ڕێژەی وەستاندنی کارەکە زیادی کرد. لە تاقیکردنەوەی SELECT، لە 208 هەفتەدا، GLP-1 دابەزینی کێشی کلینیکی بەرچاو و باشتربوونی لە بەها ئەنترۆپۆمێتریدا بەرهەمهێنا بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ، و دابەزینی کێش بۆ ماوەی 4 ساڵ بەردەوام بوو.

ئەو کەسانەی کە قەڵەون یان کێشیان زیادە بەڵام نەخۆشی شەکرەیان نییە: پێداچوونەوەیەکی سیستماتیکی کاریگەری و سەلامەتی GLP-1ی لە کەسەکاندا هەڵسەنگاند کە قەڵەون یان کێشیان زیادە بەڵام بێ شەکرە ^[11] . ئەم پێداچوونەوەیە ئەنجامەکانی چەندین تاقیکردنەوەی کلینیکی کۆکردەوە، جەختی لەسەر کاریگەرییەکانی GLP-1 لەسەر دابەزاندنی کێش، پارامێتەرەکانی گۆڕانکاری خۆراک و دەرئەنجامە تەندروستییە گشتییەکان کردەوە. ئەنجامەکان دەریانخست کە GLP-1 پەیوەندی بە دابەزینی کێشی بەرچاو و باشتربوونی نیشاندەری تەندروستی پەیوەست بە قەڵەویەوە هەیە، و لەوانەیە بژاردەیەکی چارەسەری بەنرخ بێت بۆ نەخۆشە قەڵەوەکان.

نەخۆشانی غەیرە شەکرە (بەڵگەکان لە چەندین RCT): لە 4 تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکیدا، ئەو نەخۆشانەی کە کێشی بنەڕەتی جەستەیان 96 بۆ 105 کیلۆگرام بوو، هەفتانە دەرزی ژێر پێستیان بە 2.4 میلیگرام GLP-1 و دەستێوەردانەکانی شێوازی ژیان (ڕاوێژکاری، خۆراک و چالاکیی جەستەیی) وەرگرت بۆ چارەسەرکردنی دابەزاندنی کێش. یەکێک لە تاقیکردنەوە کۆنتڕۆڵکراوەکانی هەڕەمەکی بۆ نەخۆشانی غەیرە شەکرە (N = 1961) دەریخست کە دوای 68 هەفتە، تێکڕای دابەزینی کێش 15% (15 کیلۆگرام) بووە، کە لە ڕووی ئامارییەوە جیاوازییەکی بەرچاوی لەگەڵ 2% (3 کیلۆگرام) لە گروپی پلاسیبۆدا هەبووە. ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە کێشیان دابەزاندووە ≥5% 86% بووە بە بەراورد لەگەڵ 32% لە گروپی پلاسیبۆ، و ژمارەی پێویست بۆ چارەسەرکردن (NNT) = 2؛ ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە کێشیان دابەزاندووە ≥10% 69% بوو بە بەراورد لەگەڵ 12% لە گروپی پلاسیبۆ، و NNT = 2. دابەزینی کێش لە نزیکەی 60 هەفتەدا ئاستێکی بەرز بوو. ڕوودانی ڕووداوە نەرێنییەکانی گەدە و ڕیخۆڵە (AEs) 74% بوو بە بەراورد لەگەڵ 48% لە گروپی پلاسیبۆ، و ژمارەی پێویست بۆ زیانگەیاندن (NNH) = 3. ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەرکردنەکەیان وەستاند بەهۆی ڕووداوە نەرێنییەکان 7% بوو بە بەراورد لەگەڵ 3% لە گروپی پلاسیبۆ، و NNH = 25. لە تاقیکردنەوەیەکی دیکەی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکیدا لەگەڵ دەستێوەردانی چڕ لە شێوازی ژیانیدا (N = 611)، دابەزینی کێش لە گروپی GLP-1 16% (17 کیلۆگرام) بوو، کە لە ڕووی ئامارییەوە جیاوازییەکی بەرچاوی هەبوو لەگەڵ 6% (6 کیلۆگرام) لە گروپی پلاسیبۆ. لە تاقیکردنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکی گەڕان بەدوای ژەمە دەرماندا بۆ نەخۆشانی شەکرە (N = 1210)، نەخۆشەکان هەفتانە 2.4 میلیگرام GLP-1، هەفتانە 1.0 میلیگرام GLP-1، یان پلاسیبۆیان پێدرا. دوای ٦٨ هەفتە، تێکڕای دابەزینی کێش بە ڕێککەوت ١٠% (٢.٤ میلیگرام)، ٧% (١.٠ میلیگرام) و ٣% (پلاسیبۆ) بووە. ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە کێشیان دابەزاندووە ≥5% 69% (2.4 میلیگرام)، 57% (1.0 میلیگرام) بووە بە بەراورد لەگەڵ 29% لە گروپی پلاسیبۆ. بۆ ژەمە 2.4 میلیگرام و 1.0 میلیگرام، NNT = 9. ڕووداوە نەرێنییەکان لە نێوان ژەمە جیاوازەکاندا هاوشێوە بوون. لە تاقیکردنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکی پاراستنی کێشدا (N = 803)، بەشداربووانی غەیرە شەکرە هەفتانە چارەسەریان وەرگرت بە 2.4 میلیگرام GLP-1 بۆ ماوەی 20 هەفتە، و پاشان بە شێوەیەکی هەڕەمەکی دابەشکران بەسەر گروپێکدا کە بەردەوام بوون لە چارەسەری GLP-1 یان گروپێکی پلاسیبۆ. دوای 48 هەفتە، ئەو گروپەی بەردەوام بوون لە چارەسەری GLP-1، 8%ی کێشی جەستەیان لەدەستدا، لەکاتێکدا گروپی پلاسیبۆ 7%ی کێشی جەستەیان زیادکرد.

لە کۆتاییدا، GLP-1 دەرمانێکی ئاگۆنیستی وەرگری GLP-1 یە کە بەهای بەکارهێنانی لە چەندین بواردا هەیە. لە بواری چارەسەری نەخۆشی شەکرەدا، بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی گلوکۆزی خوێن کۆنتڕۆڵ دەکات بە بەستنەوەی بە وەرگرەکانی GLP-1، پەرەپێدانی دەردانی ئەنسۆلین، و ڕێگریکردن لە دەردانی گلوکاگۆن، ئەمەش بژاردەیەکی گرنگی چارەسەرکردن بۆ نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرە دابین دەکات. لە لایەنی چارەسەری قەڵەویدا، GLP-1 بە شێوەیەکی بەرچاو وەرگرتنی وزە کەمدەکاتەوە لە ڕێگەی میکانیزمەکانی وەک سەرکوتکردنی ئارەزووی خواردنی ناوەندی و دواکەوتنی بەتاڵبوونەوەی گەدە، ئەمەش یارمەتی نەخۆشە قەڵەوەکان دەدات کێشیان دابەزێنن و دۆخی گۆڕانکاری خۆراکیان باشتر بکەن. سەرەڕای ئەوە، GLP-1 ئاسۆی بەکارهێنانی ئەگەری لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا نیشان دەدات. باشترکردنی هۆکارەکانی مەترسی دڵ و خوێنبەرەکان ڕێگەیەکی نوێ بۆ کەمکردنەوەی ڕوودانی ڕووداوەکانی دڵ و خوێنبەرەکان دابین دەکات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

هێگنەر پی توێژەر لە زانکۆی ڕیگنسبێرگ. کارەکانی بریتین لە کیمیا، سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ. لە بواری کیمیادا، بەدواداچوون بۆ کاردانەوەکانی پەیوەست بە تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان دەکات. لە توێژینەوەکانی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکاندا، لێکۆڵینەوە لە کارەکانی دڵ و خوێنبەرەکان دەکات، بەدوای تێگەیشتنە چارەسەرییەکاندا دەگەڕێت. توێژینەوەکانی لە بواری دڵدا لەسەر خۆپاراستن و دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵە.

بەشدارییەکانی هێگنەر بەرچاون. تێگەیشتنە کیمیاییەکانی بووەتە هۆی پەرەپێدانی دەرمانی نوێی دڵ و خوێنبەرەکان. کارەکانی لەسەر میکانیزمەکانی دڵ و خوێنبەرەکان تێگەیشتن لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی بەرزکردووەتەوە. لە ڕووی کلینیکیەوە، لێکۆڵینەوەکانی بەڕێوەبردنی نەخۆشییەکانی دڵیان باشتر کردووە، ستانداردەکانی چاودێریکردنی نەخۆشەکانی بەرزکردووەتەوە. بە گشتی، ڕێبازی فرە پسپۆڕیی هێگنەر پزیشکی دڵ و خوێنبەرەکان دەوڵەمەند دەکات، هیوایەک بۆ کەمبوونەوەی بارگرانی نەخۆشی و دەرئەنجامی باشتری نەخۆشەکان پێشکەش دەکات. هێگنەر پی لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە ^[9]..

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] مێمۆن ئەی، تەحریم م، کوماری بی. GLP-1: بەیانی نوێ بۆ نەخۆشانی شەکرە[J]. گۆڤاری کۆمەڵەی پزیشکی پاکستان، 2023،73(3):721.DOI:10.47391/JPMA.7558.

[2] ما هـ، هوانگ و، وانگ ئێکس، و هاوکارانی. تێگەیشتنە پێکهاتەییەکان بۆ چالاککردنی GLP-1R لەلایەن ئاگۆنیستێکی مۆلیکولی بچووکەوە [J]. توێژینەوەی خانە، 2020،30(12):1140-1142.DOI:10.1038/s41422-020-0384-8.

[3] کیم ئێچ ئێس، یۆنگ سی ئێچ. GLP-1ی زارەکی، یەکەم وەرگری گلوکاگۆن-هاوشێوەی پێپتید-1 ئاگۆنیست: ئایا دەتوانێت فیشەکێکی سیحراوی بێت بۆ جۆری دووەمی شەکرە؟[J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی زانستە گۆڕانکارییەکان، 2021،22(18).DOI:10.3390/ijms22189936.

[4] گابێری س، سالیناس سی جی، پاوڵسن ئێس جەی، و هاوکارانی. GLP-1 کێشی جەستە لە مشکەکاندا لە ڕێگەی ڕێڕەوی دەماری دابەشکراوەوە دادەبەزێنێت [J]. Jci Insight، 2020،5(6).DOI:10.1172/jci.insight.133429.

[5] کاتسورادا ک، یادا ت. کاریگەرییە دەمارییەکانی پێپتیدی هاوشێوەی گلوکاگۆن-1 و ئاگۆنیستی وەرگرەکەی کە لە ڕیخۆڵە و مێشکەوە وەرگیراون [J]. گۆڤاری لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی شەکرە، 2016،7:64-69.DOI:10.1111/jdi.12464.

[6] ڕایان دی ئێچ، لینگڤای ئی، کۆلهۆن ئێچ ئێم، و هاوکارانی. کاریگەرییەکانی GLP-1 لەسەر دەرئەنجامەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە کەسانی تووشبوو بە کێشی زیادە یان قەڵەوی (SELECT) هۆکار و دیزاین [J]. گۆڤاری دڵی ئەمریکی، 2020،229:61-69.DOI:10.1016/j.ahj.2020.07.008.

[7] نودسن ل بی، لاو ج. دۆزینەوە و پەرەپێدانی لیراگلوتاید و GLP-1[J]. سنوورەکان لە زانستی هێلکەدان، 2019،10.DOI:10.3389/fendo.2019.00155.

[8] کریستۆ جی ئەی، کاتسیکی ن، بلوندێل ج، و هاوکارانی. GLP-1 وەک دەرمانێکی دژە قەڵەوی بەڵێندەر[J]. پێداچوونەوەکانی قەڵەوی، 2019، 20(6):805-815.DOI:10.1111/obr.12839.

[9] هێگنەر پ، سێیتز س، شۆپکا س، و هاوکارانی. GLP-1 کارکردنی گرژبوونەوە لە دەمارە جیاکراوەکانی مرۆڤدا باشتر دەکات [J]. گۆڤاری دڵی ئەوروپی، 2024،45.DOI:10.1093/eurheartj/ehae666.3729.

[10] ڕایان دی ئێچ، لینگڤای ئی، دینفیڵد ج، و هاوکارانی. کاریگەری درێژخایەنی دابەزاندنی کێشی GLP-1 لە قەڵەوی بەبێ شەکرە لە تاقیکردنەوەی SELECT [J]. پزیشکی سروشت، 2024،30(7):2049-2057.DOI:10.1038/s41591-024-02996-7.

[11] ئالانازی م، ئەلشەهرانی جەی ئەی، ئەلجەبێری ئەی ئێس، و هاوکارانی. کاریگەری GLP-1 لە کەسانی قەڵەوی یان کێشی زیادە بەبێ شەکرە [J]. گۆڤاری زانستی پزیشکی کیوریۆس، 2024،16(8).DOI:10.7759/cureus.67889.

[12] پاپاکۆنستانتینۆ I، تسیوفیس K، کاتسی V. ڕوناکی لەسەر میکانیزمی کارکردنی GLP-1[J]. پرسەکانی ئێستا لە بایۆلۆجیای گۆڕانکاری، 2024،46(12):14514-14541.DOI:10.3390/cimb46120872.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابین کراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.