لەلایەن Cocer Peptides 
27 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
میلانۆتان-١ (MT-1) پێپتیدێکی دروستکراوی هاندەری میلانۆسایتە کە کارایی زۆر بەرزە، فۆرمولاسیۆنێکی دروستکراوی هۆرمۆنی میلانۆکۆرتین کە بە شێوەیەکی سروشتی ڕوودەدات، کە سەرنجێکی بەرچاوی لە پیشەسازی جوانکاریدا بەدەستهێناوە. هاوشێوەکانی میلانۆکۆرتین ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پرۆسەکانی فیزیۆلۆژی پێستدا، کارلێک لەگەڵ وەرگرە تایبەتەکان دەکەن بۆ ڕێکخستنی بەرهەمهێنانی میلانین. میلانۆتان - 1 تەقلیدی میکانیزمی سروشتی میلانۆکۆرتین دەکات، کاریگەری لەسەر پرۆسەی ڕەنگکردنی پێست هەیە، ئەمەش بنەمای بەکارهێنانی لە پیشەسازی جوانکاریدا پێکدەهێنێت.
وێنەی ٢ پێکهاتەی کیمیایی میلانۆتان – ١.
لە ڕووی مێژووییەوە، لێکۆڵینەوە لەسەر میلانۆتان-١ بە گەڕانێکی قووڵ لە میکانیزمەکانی ڕێکخستنی ڕەنگکردنی پێست دەستی پێکرد. لەگەڵ بەردەوامبوونی بەدواداچوونی مرۆڤ بۆ جوانکاری، بەتایبەتی خواست لەسەر کاریگەرییەکانی ڕەنگکردنی پێست، توێژەران زیاتر سەرنجیان لەسەر ئەو ماددانە داوە کە دەتوانن بەرهەمهێنانی میلانین ڕێکبخەن.
میکانیزمی کردار
(1) بەستنەوە بە وەرگرەکانی میلانۆکۆرتین
کلیلی کاریگەری میلانۆتان-١ لە توانای بەستنەوەیدایە بە وەرگرەکانی میلانۆکۆرتین (MC1R). MC1R وەرگرێکی کۆپڵکراوی پڕۆتینی G یە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر ڕووی میلانۆسایدەکان دەردەکەوێت. کاتێک میلانۆتان-١ بە MC1R دەبەسترێتەوە، زنجیرەیەک ڕووداوی گواستنەوەی سیگناڵەکانی ناو خانەیی دەستپێدەکات. ئەم بەستنەوەیە پڕۆتینی G چالاک دەکات کە بە MC1R ەوە لکێنراوە، کە لە بەرامبەردا ئەدینیلات سایکلاز چالاک دەکات، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ئاستی ئەدینۆسین مۆنۆفۆسفات (cAMP)ی خولیی نێردراوی دووەمی ناو خانەیی. بەرزبوونەوەی cAMP زیاتر پڕۆتین کیناز A (PKA) چالاک دەکات، کە دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە دروستکردنی میلانین ڕێکدەخات بە فۆسفۆڕیلاتکردنی فاکتەری نووسینەوەی خوارەوە، فاکتەری نووسینەوەی پەیوەست بە مایکرۆفتالمیا (MITF).
وێنەی 2 پەیوەندی نێوان زۆرترین گۆڕانکاری لە چڕی میلانین و چڕی میلانینی بنەڕەتی لە ناوەوەی قۆڵی سەرەوە لە تاکەکانی ITT.
(2) ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکان پەیوەست بە دروستکردنی میلانین
MITF فاکتەری سەرەکی نووسینەوەیە لە پرۆسەی دروستکردنی میلانین، توانای بەرزکردنەوەی دەربڕینی چەندین جینی هەیە کە ئەنزیمەکانی بەشدار لە دروستکردنی میلانین کۆد دەکەن، لەگەڵ تایرۆسیناز گرنگترینیان. تایرۆسیناز ئەنزیمێکی سنووردارکەری ڕێژەیە لە دروستکردنی میلانین، کە کاتالیزەکردنی گۆڕینی وردە وردەی تایرۆسین بۆ دۆپاکوینۆن، کە دواتر دروست دەکرێت بۆ میلانین. میلانۆتان-١ چالاکیی MITF بەرەوپێش دەبات، دەربڕینی تایرۆسیناز و ئەنزیمەکانی تری پەیوەست بە دروستکردنی میلانین زیاد دەکات، بەمەش پرۆسەی دروستکردنی میلانین خێراتر دەکات. هەروەها ڕەنگە میلانۆتان-١ کاریگەری لەسەر دەربڕینی جینەکانی تری پەیوەست بە دروستکردنی میلانین هەبێت، وەک ئەنزیمەکانی گۆڕینی نێوان دۆپا-کۆلۆرین (DCT)، لەنێو ئەوانی تردا. ئەم ئەنزیمانە بە شێوەیەکی هاوبەش کاردەکەن بۆ بەرەوپێشبردنی دروستکردن و کەڵەکەبوونی میلانین، لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی تۆختربوونی ڕەنگی پێست.
(3) کاریگەرییە هاوبەشەکانی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی
جگە لە ڕێڕەوی ئاماژەدانی کلاسیکی cAMP-PKA-MITF کە لە سەرەوە باسمان کرد، میلانۆتان-1 لەوانەیە دروستکردنی میلانین لە ڕێگەی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی ترەوە ڕێکبخات. لەوانەیە کاریگەری لەسەر ڕێڕەوی ئاماژەدانی پڕۆتینی کیناز چالاککراوی مایتۆجین (MAPK) هەبێت. لە میلانۆسایدەکاندا، ڕێڕەوی ئاماژەدانی MAPK بەشدارە لە ڕێکخستنی پرۆسەی بایۆلۆژی جۆراوجۆر وەک زیادبوونی خانەکان، جیاکردنەوە و مانەوە. میلانۆتان-١ لەوانەیە ڕێڕەوی ئاماژەدانی MAPK چالاک بکات بۆ زیاتر بەرەوپێشبردنی زیادبوونی میلانۆسایدەکان و دروستکردنی میلانین. هەروەها ڕێڕەوی ئاماژەدانی PI3K-Akt لەوانەیە پەیوەندی بە کاریگەرییەکانی میلانۆتان-1ەوە هەبێت. ئەم ڕێڕەو ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە گەشەی خانەکان، مانەوە و ڕێکخستنی گۆڕانکاری خۆراک، بە ئەگەرێکی زۆرەوە بنەمای گۆڕانکاری پێویست بۆ دروستکردنی میلانین لە ڕێگەی ڕێکخستنی پرۆسەکانی گۆڕانکاری ناو خانەییەوە دابین دەکات.
ڕۆڵی لە پیشەسازی جوانکاریدا
(1) پەرەپێدانی ڕەنگکردنی پێست
دەرکەوتنی کاریگەرییەکانی ڕەنگکردن
دیارترین کاریگەری جوانکاری میلانۆتان-١ توانای پەرەپێدانی ڕەنگکردنی پێستە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە دوای بەکارهێنانی میلانۆتان-١ لە ڕێگەی دەرزی ژێر پێست یان ڕێگاکانی تری گونجاوی بەکارهێنان، دەتوانرێت ڕەشبوونەوەی بەرچاوی ڕەنگی پێست لە کەسەکاندا بەدی بکرێت. لە توێژینەوەیەکدا کە خۆبەخشە تەندروستەکانی نێر تێیدا بەشداربوون، دەرزی ژێر پێستی میلانۆتان-1 بە ژەمی 0.08-0.21 میلیگرام/کیلۆگرام بە بەردەوامی بۆ ماوەی 5 ڕۆژ لە ماوەی 2 هەفتەدا (10 ژەم) بەڕێوەچوو. ئەنجامەکان ڕەنگکردنی بەرچاویان لە ناوچەکانی وەک پێشەوە و قۆڵ و ملی کەسەکاندا دەرخست. ئەم کاریگەرییە ڕەنگکردنە بەهۆی زیانەکانی UV ەوە نییە بەڵکو بەهۆی زیادبوونی دروستکردنی میلانینی ناوخۆییەوەیە، کە لە ئەنجامدا ڕەنگی پێست یەکسانتر و سروشتیتر دەبێت.
ماوەی کاریگەری ڕەنگکردن
کاریگەری ڕەنگکردنی پێست کە بەهۆی میلانۆتان-١ەوە دروست دەبێت پلەیەکی دیاریکراوی بەردەوامبوونی هەیە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە کاریگەری ڕەنگکردن نزیکەی هەفتەیەک دوای بەڕێوەبردن گەیشتە لوتکە، تەنانەت سێ هەفتە دوای تەواوکردنی ڕێژیمی دە ژەمە دەرمانەکە، ڕەنگی پێست بە شێوەیەکی بەرچاو تۆختر ماوەتەوە لە چاو پێش چارەسەرکردن. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە میلانۆتان-١ نەک تەنها بە شێوەیەکی کاریگەر پەرە بە دروستکردنی میلانین دەدات بەڵکو ئەو میلانینەی کە لە ڕێگەی ئەم پرۆسەی دروستکردنیەوە بەرهەم دێت دەتوانرێت لە پێستدا بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بپارێزرێت، بەمەش کاریگەری دەرکەوتنی ڕەنگکردن بەردەوام دەبێت.
(2) کاریگەرییە ئەگەرییەکانی پاراستنی پێست
میکانیزمی پاراستن لە تیشکی سەروو بنەوشەیی
میلانین وەک بەربەستێکی سروشتی گرنگ بۆ پێست لە دژی تیشکی سەروو بنەوشەیی کاردەکات. بە زیادکردنی دروستکردنی میلانین، میلانۆتان-١ لە ڕووی تیۆریەوە توانای پێست بۆ هەڵمژینی و بڵاوکردنەوەی تیشکی سەروو بنەوشەیی بەرز دەکاتەوە، بەمەش زیانەکانی سەروو بنەوشەیی کەمدەکاتەوە بۆ خانەکانی پێست. میلانین وزەی سەروو بنەوشەیی هەڵدەمژێت و دەیگۆڕێت بۆ وزەی گەرمی بۆ دەردانی، بەمەش مەترسی زیانگەیاندن بەهۆی تیشکی سەروو بنەوشەییەوە بۆ ماکرۆمۆلیکۆلی بایۆلۆجی وەک DNA و پڕۆتینەکان کەم دەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەش، میلانین دەتوانێت سیستەمی بەرگری پێست ڕێکبخات بۆ کەمکردنەوەی وەڵامەکانی هەوکردن بەهۆی تیشکی سەروو بنەوشەییەوە، ئەمەش زیاتر پێست لە تێکچوون دەپارێزێت.
بەڵگەی توێژینەوەی پەیوەندیدار
هەرچەندە توێژینەوە کلینیکیەکان لەسەر کاریگەرییە ڕاستەوخۆکانی پاراستنی پێستی میلانۆتان-١ لە ئێستادا سنووردارە، بەڵام دەتوانرێت بە شێوەیەکی مەنتقی توانای پاراستنی لە تیشکی سەروو بنەوشەیی بە پشتبەستن بە ئەرکە فیزیۆلۆژییەکانی میلانین و توانای میلانۆتان-١ بۆ پێشخستنی دروستکردنی میلانین دەربکەوێت. هەندێک لە لێکۆڵینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی دەریانخستووە کە میلانۆسایدەکانی چارەسەرکراو بە میلانۆتان-١ ئاستی تاڕادەیەک کەمتر لە جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) و کەمبوونەوەی ڕێژەی ئەپۆپتۆزی دوای بەرکەوتنی تیشکی سەروو بنەوشەیی نیشان دەدەن، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە میلانۆتان-١ ڕەنگە بەرگەگرتنی پێست بۆ تیشکی سەروو بنەوشەیی بەرز بکاتەوە بە بەرزکردنەوەی دروستکردنی میلانین.
(3) کاریگەرییە ئەگەرییەکانی تر لەسەر دەرکەوتنی پێست
باشترکردنی پێکهاتەی پێست
هەندێک باس لەوە دەکەن کە ڕەنگە میلانۆتان-١ کاریگەری ئەرێنی لەسەر پێکهاتەی پێست هەبێت. زیادبوونی دروستکردنی میلانین لەوانەیە میتابۆلیزمی خانەیی بەرز بکاتەوە، ئەمەش پەرە بە دروستکردن و نوێبوونەوەی کۆلاجین و ڕیشاڵە لاستیکییەکان دەدات. لە هەندێک لێکۆڵینەوەی چاودێری بچووکدا، هەندێک لە بەشداربووان ڕایانگەیاندووە کە پێستیان ڕەقتر بووە و لاستیکتر بووە و باشتربوونی هێڵە وردەکان و چرچ و لۆچییان نیشانداوە دوای بەکارهێنانی میلانۆتان-١. ئەمە پەیوەندی بە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی پێستەوە هەیە لەلایەن ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەییەوە کە لە کاتی دروستکردنی میلانین چالاک دەکرێن.
کەمبوونەوەی ڕەنگی پێست
هەروەها هەندێک لە لێکۆڵینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە میلانۆتان-١ ڕەنگە کاریگەرییەکی دیاریکراوی لەسەر ڕەنگکردنی پێست هەبێت. دروستبوونی ڕەنگکردنی پێست بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندی بە تێکچوونی میتابۆلیزمی میلانینەوە هەیە. بە ڕێکخستنی دروستکردن و دابەشبوونی میلانین، ڕەنگە میلانۆتان-١ یارمەتی دابەشکردنی میلانین بدات بە شێوەیەکی یەکسانتر لە پێستدا، بەمەش بینینی ڕەنگکردن کەمدەکاتەوە.
بەکارهێنان لە بواری جوانکاریدا
دوای دەرزی ژێر پێست، میلانۆتان-١ بە تەواوی لەلایەن جەستەوە هەڵدەمژرێت، هەمان بەردەستبوونی زیندەیی وەک بەڕێوەبردنی ناو خوێنبەر نیشان دەدات. لە توێژینەوەیەکی دەرمانجووڵەییدا کە ڕێگا جیاوازەکانی بەڕێوەبردن بەراورد دەکات، دەرزی ژێر پێستی میلانۆتان-1 بە ژەمە 0.08-0.21 میلیگرام/کیلۆگرام بووە هۆی چڕیی دەرمانی دەستنیشانکراو لە پلازمادا، لەگەڵ نیوە تەمەنی پلازما 0.07-0.79 کاتژمێر لە قۆناغی مژینی و 0.8-1.7 کاتژمێر لە قۆناغی β. سوودەکانی دەرزی ژێر پێست بریتین لە بەڕێوەبردنی تاڕادەیەک سادە و مژینی دەرمانی جێگیر؛ بەڵام، هەندێک سنوورداریشی هەیە، وەک ئازاری ناوچەیی ئەگەری، سووربوونەوە و کاردانەوەکانی تری شوێنی دەرزی لێدان.
4. بەراوردکردن لەگەڵ شێوازە جوانکارییەکانی تر
بەراوردکردن لەگەڵ شێوازە تەقلیدییەکانی خۆرئاوابوون
خۆرئاوابوون بە شێوەیەکی نەریتی ڕێگەیەکی باو بۆ بەدەستهێنانی کاریگەری ڕەنگکردنی پێست، بەڵام ئەم ڕێگایە چەندین کەموکوڕی هەیە. بەرکەوتنی درێژخایەن بە تیشکی سەروو بنەوشەیی (UV) مەترسی شێرپەنجەی پێست و پیربوونی فۆتۆ و حاڵەتەکانی تر زیاد دەکات، لە هەمان کاتدا ئەگەری هەیە ببێتە هۆی سووتانی خۆر و وشکبوونەوە و چرچبوونی پێست. ڕەنگکردنی پێست بەهۆی میلانۆتان-١ لە ڕێگەی زیادکردنی دروستکردنی میلانینی ناوخۆییەوە بەدەست دێت، لە ڕووی تیۆریەوە دوورکەوتنەوە لەو زیانانەی کە بەهۆی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی تیشکی سەروو بنەوشەییەوە دروست دەبێت. بەڵام بەو پێیەی سەلامەتی میلانۆتان-١ هێشتا بە تەواوی جێگیر نەکراوە، لە ئێستادا ناتوانێت بە تەواوی جێگەی خۆرئاوابوونی تەقلیدی بگرێتەوە وەک شێوازێکی سەلامەت و متمانەپێکراو بۆ ڕەنگکردن.
بەراوردکردن لەگەڵ بەرهەمە دەستکردەکانی ڕەنگکردن
هەندێک بەرهەمی دەستکردی ڕەنگکردن لە بازاڕدا بەردەستە، وەکو غسولەکانی خۆ ڕەنگکردن، کە بە شێوەیەکی گشتی کارلێک لەگەڵ ترشە ئەمینیەکانی سەر ڕووی پێست دەکەن بۆ دروستکردنی ڕەنگێکی هاوشێوەی ڕەنگکردن. بە بەراورد لەگەڵ میلانۆتان-١، بەرهەمە دەستکردەکانی ڕەنگکردنی پێست کاردەکەن لەسەر ڕووی پێست، لە ئەنجامدا کاریگەری تاڕادەیەک کورتخایەن دەبێت و لەوانەیە ببێتە هۆی کێشەی وەک ڕەنگکردنی نایەکسان یان ناسروشتی. لە بەرامبەردا میلانۆتان-١ ڕەنگی پێست لە ناوەوە دەگۆڕێت بە ڕێکخستنی دروستکردنی میلانین، کە ئەگەری هەیە ئەنجامێکی درێژخایەن و سروشتیتر بەدەستبهێنێت.
ئەنجام
وەک پێپتیدێکی هۆرمۆنی هاندەری میلانۆسایتی دروستکراو، میلانۆتان-١ بە شێوەیەکی سەرەکی کاردەکات بە بەستنەوە بە وەرگرەکانی هۆرمۆنی هاندەری میلانۆساید، چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی، و ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە دروستکردنی میلانین، بەمەش پەرە بە دروستکردنی میلانین دەدات. لە ڕووی کاریگەری جوانکارییەوە، بە شێوەیەکی کاریگەر پەرە بە ڕەنگکردنی پێست دەدات بە پلەیەکی دیاریکراو لە بەردەوامی، هەروەها ڕەنگە کاریگەری پاراستنی پێست و کاریگەری ئەرێنی دیکەی لەسەر دەرکەوتنی پێست هەبێت.
سەرچاوەکان
[1] هابێما ل، هالک ئەی بی، نیومان م، و هاوکارانی. مەترسییەکانی بەکارهێنانی ڕێکنەخراو لە هاوشێوەکانی هۆرمۆنی هاندەری ئەلفا-میلانۆسایت: پێداچوونەوەیەک [J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی پێست، 2017،56(10):975-980.DOI:10.1111/ijd.13585.
[2] فیتزجێراڵد ئێڵ ئێم، فرایەر جەی ئێڵ، دوایر تی، و هاوکارانی. کاریگەری MELANOTAN، [Nle(4)، D-Phe(7)]-alpha-MSH، لەسەر دروستکردنی میلانین لە مرۆڤەکاندا کە ئالیلی جۆری MC1R یان هەیە [J]. پێپتیدز، 2006،27(2):388-394.DOI:10.1016/j.پێپتیدز.2004.12.038.
[3] ئوگو س، بلانچارد ج، دۆر ڕ، و هاوکارانی. ڕەنگکردنی پێست و دەرمانجووڵەی میلانۆتان-I لە مرۆڤدا[J]. دەرمانی بایۆلۆجی و دەرمان، 1997، 18:259-269.DOI:10.1002/(SICI)1099-081X(199704)18:33.0.CO؛2-X.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
