▎ 5-अॅमिनो-1एमक्यू संशोधन
5-अॅमिनो-1एमक्यूची संशोधन फाटभूंय कितें?
चयापचय भलायकी आनी दीर्घायुष्य संशोधनाच्या विकसीत जावपी मळा भितर चयापचयाच्या विकारांक तोंड दिवपाखातीर आनी पिरायेच्या वाडपाक कळाव करपाखातीर प्रभावी हस्तक्षेप वळखुप हें केंद्रीय शास्त्रीय लक्ष उरलां. निकोटिनामायड एन-मिथिलट्रांसफॅरेज (NNMT) हें वखद वसामय ऊतकांत आनी यकृतांत चड क्रियाशीलता दाखयता. निकोटिनामायडाचें मिथिलेशन करून ताचें निकोटिनामायड अॅडेनीन डायन्युक्लिओटायड (NAD+) हातूंत रुपांतर उणें करता. कोशिकीय मुळाव्या चयापचय, ऊर्जा उत्पादन, डीएनए दुरुस्ती आनी संकेत मार्ग हांचेखातीर एनएडी5 म्हत्वाचें आसता. ताची इष्टतम पातळी सांबाळप कोशिकीय भलायके खातीर आनी पिराय वाडप आनी चयापचयाच्या विकृतताये आड झुजप गरजेचें आसता. 2017 वर्सा टेक्सास विद्यापिठाच्या संशोधकांनी एनएनएमटी आडावपाच्यो पद्दती सोदतना पयलेच खेपे 5-अॅमिनो-1एमक्यूची चवकशी केली. एनएनएमटीचो स्थूलताय आनी टायप 2 गोडेंमूत हांचेकडेन खर संबंद आशिल्ल्यान एनएनएमटी आडावप जाल्यार स्थूलताय आनी ताच्या चयापचयाच्या गुंतागुंतांचेर उपचार करपाक संभाव्य नवे मार्ग उक्ते जावंक शकतात अशी कल्पना संशोधकांनी मांडली. हाका लागून 5-अॅमिनो-1एमक्यू संशोधनाची म्हत्वाची फाटभूंय तयार जाली.
5-अॅमिनो-1एमक्यू खातीर क्रियेची यंत्रणा कितें?
गर्भाशयाच्या कॅन्सराच्या पेशींच्या प्रसाराक आळाबंदा हाडप: ५एमक्यू हो निकोटिनामायड एन-मिथिलट्रांसफॅरेज (NNMT) चो ल्हान अणुकेंद्रीय प्रतिबंधक आसून तो HeLa उपकला गर्भाशयाच्या कार्सिनोमा पेशी रेशेचेर म्हत्वाचो प्रसारविरोधी परिणाम दाखयता आनी हो परिणाम सांद्रतायेचेर आनी वेळाचेर आदारून आसता. एनएनएमटी हें चयापचयाचें एंझायम आसून तें अर्बुदाची वाड आनी मेटास्टॅसिस हांचेकडेन संबंदीत आसता. एनएनएमटीक आळाबंदा हाडून ५एमक्यू अर्बुदाचे वाडीकडेन संबंदीत आशिल्ल्या कोशिकेभितरल्या चयापचयाच्या मार्गांची माळ खंडीत करपाची शक्यताय आसा. देखीक- ५एमक्यू निकोटिनामायड चयापचया संबंदीत संकेत मार्गांत आडमेळीं हाडूंक शकता. निकोटिनामायड चयापचयांतल्या असंतुलनाचो कोशिकीय उर्जा चयापचयाचेर, डीएनए दुरुस्तीचेर आनी हेर प्रक्रियांचेर आनीक परिणाम जावं येता आनी ताका लागून कॅन्सर पेशींच्या प्रसाराचेर आळाबंदा हाडूं येता. प्रयोगांत 5MQ सांद्रताय वाडत वचत आनी उपचाराचो काळ वाडत वचत HeLa कोशिकांच्या प्रसारांत क्रमीक रितीन स्पश्ट प्रतिबंध दिसून आयलो. त्याच वेळार कोशिका संकुचन, कोशिकेभितर संलग्नताय ना जावप, आनी अपोप्टोटिक पिंड हांचो आस्पाव आशिल्ले आकारिकीचे बदल दिसून आयले, ताचेवयल्यान 5MQ अपोप्टोसीस प्रेरीत करता, जाका लागून कोशिकांचें प्रसारण दामता अशें दिसून आयलें [1]..
संबंदीत जीन आनी प्रथिन अभिव्यक्तीचें नियंत्रण: हेला पेशींचेर 5MQ उपचारा उपरांत ZEB1, SIRT1 आनी CD16 हांची mRNA पातळी वाडली, जाल्यार TWIST आनी SERPIN1 mRNA पातळी उणी जाली. त्याच वेळार फॉस्फो-Akt आनी SIRT1 ह्या ऑन्कोजेनिक प्रथिनांची अभिव्यक्ती उणी जाली. अर्बुद निर्माण करपाक आनी प्रगतींत हे जीन आनी प्रथिनांची म्हत्वाची भुमिका आसता. देखीक- TWIST आनी SERPIN1 हांचो संबंद सादारणपणान अर्बुदाच्या आक्रमणाकडेन आनी मेटास्टॅसिसाकडेन आसता. तांची अभिव्यक्ती उणी करून 5MQ हेला पेशींची आक्रमक आनी मेटास्टॅटिक क्षमता दामूं येता. ZEB1 आनी SIRT1 हांची mRNA पातळी वाडली तरी SIRT1 ह्या ऑन्कोजेनिक प्रथिनाची अभिव्यक्ती उणी जाली. अशें जावं येता कारण 5MQ चो परिणाम प्रतिलिपी उपरांतच्या नियंत्रणाचेर जाता, SIRT1 प्रथिन कार्याक आळाबंदा हाडटा आनी ताका लागून कोशिकांच्या प्रसाराचेर आनी जिवीत उरपाचेर परिणाम जाता. पेशी जिवीत उरप, प्रसार आनी चयापचयाचें नियंत्रण हातूंत फॉस्फोरिलेटेड Akt ची म्हत्वाची भुमिका आसता. 5MQ च्या अभिव्यक्तींत उणाव जाल्ल्यान संबंदीत संकेत मार्ग आडावन कॅन्सर पेशींच्या प्रसाराक आनी जिवीत उरपाक आडमेळीं येवंक शकतात [1] ..
5-अॅमिनो-1एमक्यूचे उपेग कितें?
चयापचय भलायकी संशोधनांत एनएनएमटी आडावून कोशिकीय चयापचयाचें समतोल परतून मेळोवप हें ताचें मुखेल काम. एनएनएमटी निकोटिनामायड (एनएडी+ चो पूर्ववर्ती) सेवन करता आनी मिथिल दात्याच्या चयापचयाचेर परिणाम करता, जाल्यार ५-अॅमिनो-१एमक्यू ही प्रक्रिया आडायता: एके वटेन अॅडिपोसाइट्सांत निकोटिनामायड मिथिलेशन वापर उणो करून, कोशिकेभितरली एनएडी+ पातळी वाडोवन एनएडी+आदारीत दीर्घायुष्य जंतू (देखीक-एसआयआरटी१) सक्रिय करतात आनी अनुकूल करतात मायटोकॉंड्रियल कार्य- ही प्रक्रिया जी लिपोलायसिसाक चालना दिता, लिपोजेनेसिसाक आळाबंदा हाडटा, वसा ऊतकांतल्या ऊर्जा चयापचयाचें नियंत्रण करपाक मदत करता आनी चड चरबी एकठांय जावप उणें करता. दुसरे वटेन इन्सुलिन संकेत मार्गाची संवेदनशीलताय सुदारून चयापचयाच्या विकारांत सादारणपणान दिसपी इन्सुलिन प्रतिकारशक्तय उणी करता, तेचपरी रगतांतली ग्लुकोजाची पातळी स्थिर दवरपाक मदत करपाखातीर संभाव्य अप्रत्यक्षपणान यकृतांतल्या ग्लुकोनियोजेनेसिसाचें नियंत्रण करता. तेभायर आंतकड्यांच्या सूक्ष्मजीवांचेर ताचो संभाव्य परिणाम चवकशी सुरू आसा, सूक्ष्मजंतूच्या चयापचयाच्या क्रियाशीलतेचें नियंत्रण करून (देखीक- हानीकारक चयापचयाचें उत्पादन उणें करून) एकंदर चयापचयाच्या होमियोस्टॅसिसाक अप्रत्यक्षपणान आदार दिवंक शकता असो अदमास आसा.
कॅन्सर संशोधनांत ताचो उपेग अर्बुद पेशींची 'चयापचयाची असुरक्षीतताय' लक्ष्य करपाचेर केंद्रीत आसता. नेटान प्रसारण तिगोवन दवरपाखातीर अर्बुद पेशी चड करून असामान्य सक्रिय चयापचयाच्या मार्गांचेर (देखीक- वॉरबर्ग परिणाम) आदारून आसतात आनी कांय अर्बुद पेशींत एनएनएमटी चड प्रमाणांत अभिव्यक्त जाता आनी ताका लागून तांच्या चयापचयाक आदार मेळटा. एनएनएमटीक आळाबंदा हाडून ५-अॅमिनो-१एमक्यू अर्बुद पेशी चयापचयांत दोन तरांनी व्यत्यय हाडटा: पयलें, ताका लागून कोशिकेभितरली एनएडी+ पातळी उणी जाता, ताका लागून उर्जा उत्पादनांत बादा येता, जाका लागून प्रसाराक जाय आशिल्ली उर्जा आनी जैवसंश्लेशण थर मेळना; दुसरें, ताका लागून मिथिल दात्यांचो वापर इबाडटा, अर्बुद पेशींतल्या डीएनए मिथिलेशन सारकिल्ल्या एपिजेनेटिक नियंत्रक प्रक्रियांक व्यत्यय हाडटा, जाका लागून प्रसार आनी मेटास्टॅसिस हांचेकडेन संबंदीत आशिल्ली जीन अभिव्यक्ती दामता. तेभायर अर्बुदाच्या सूक्ष्म वातावरणांतल्या चयापचयाच्या घटकांचें संयोजन करून अप्रत्यक्षपणान अर्बुदाची वाड आनी प्रसार आडावंक शकता, जाका लागून अर्बुदाच्या चयापचयाच्या हस्तक्षेपाच्या रणनितींचो अभ्यास करपाक आदार मेळटा.
मुळावें संशोधन साधन म्हणून एनएनएमटीच्या शारिरीक कार्यांचें व्याख्यान करपाखातीर हें एक मुखेल पद्दत म्हणून काम करता. चयापचयाच्या निर्देशकांत उपरांत जावपी बदल पळोवपाखातीर कोशिकीय वा जनावरांच्या मॉडेलांतल्या ५-अॅमिनो-१एमक्यूचो उपेग करून संशोधक एनएनएमटी क्रियाशीलताय नेटान आडावंक शकतात. देखीक- कोशिकीय प्रयोगांत एनएडी+ सांद्रताय, मिथिल दात्याची पातळी आनी फॅटी अॅसिड संश्लेशणांत आस्पाव आशिल्ल्या एंझायमांची क्रियाशीलताय हांचेर नियंत्रण दवरल्यार कोशिकीय चयापचयांतली एनएनएमटीची खाशेली भुमिका स्पश्ट जावंक शकता. जनावरांच्या आदर्शांत, ऊतक-विशिश्ट नमुन्याच्या विश्लेशणावांगडा मेळून एनएनएमटीच्या ऊतक-विशिश्ट कार्यांचो सोद घेवंक मेळटा-देखीक- पिरायेच्या काळांत यकृताच्या चयापचयाचेर ताचो परिणाम वा तंत्रिका कोशिकांतल्या उर्जा पुरवणाचेर ताचो नियंत्रण. तेभायर पेशी रेशेंतल्या विभेदक प्रतिसादांचो फायदो घेवन (देखीक- चयापचयाच्या नदरेन असामान्य वा अर्बुद पेशींत उणी संवेदनशीलताय दाखोवपी सामान्य पेशी विरुद्ध स्पश्ट प्रतिसाद) विशिश्ट कोशिकीय चयापचयाची यंत्रणा सोदून काडपाक मदत करूं येता, जाका लागून उपरांतच्या लक्ष्य केल्ल्या संशोधनाक मार्गदर्शन करूं येता.
स्नायू भलायकी आनी ज्ञानेंद्रियांच्या क्षेत्रांत ताचो उपेग 'ऊर्जा चयापचय - कोशिकीय कार्य' संबंदाचेर केंद्रीत आसता. स्नायू भलायकी संशोधनांत स्नायूंची दुरुस्ती उपग्रह पेशींची सक्रियता आनी प्रसार हांचेर आदारून आसता, ही प्रक्रिया फावो त्या प्रमाणांत उर्जेची पुरवण करची पडटा. —5-Amino-1MQ स्नायू पेशींत कोशिकेभितरली NAD+ पातळी सांबाळून उपग्रह कोशिका सक्रियतायेक चालना दिता. त्याच वेळार स्नायूंची उर्जा चयापचयाची कार्यक्षमताय वाडोवपाखातीर मायटोकॉंड्रियल कार्याक अनुकूल करता, जाका लागून स्नायू जखमे उपरांतच्या बरे जावपाचो ताण उणो जाता. तशेंच स्नायूंच्या ऊतकांतलो ऑक्सिडीभवन ताण उणो करूं येता, चड चयापचयाच्या उपउत्पादनाक लागून जावपी नुकसानापसून पेशींची राखण करूं येता. संज्ञानात्मक संशोधनांत मेंदवाच्या तंत्रिका कोशिकांत उर्जेची खूब चड मागणी दिसून येता आनी NAD+ पातळी उणी जावप तंत्रिका कार्यांतल्या उणावाकडेन संबंदीत आसता. ५-अॅमिनो-१एमक्यू एनएनएमटीक आळाबंदा हाडून तंत्रिका कोशिकांची एनएडी+ पुरवण सांबाळटा, ताका लागून मायटोकॉंड्रियल कार्याची राखण जाता आनी तंत्रिका दाह उणो जाता. तशेंच संज्ञानात्मक संबंदीत तंत्रिका कोशिकांच्या क्रियाशीलतेक (देखीक- हिप्पोकॅम्पसासारक्या शिकप/स्मृती प्रदेशांतल्या कोशिकीय कार्याक) आदार दिवपाखातीर तंत्रिका संदेशवाहक चयापचयाचेर (तंत्रिका संप्रेषक संश्लेशणांत आस्पाव आशिल्ल्या NAD0-आदारीत एंझायमांवरवीं) परिणाम जावं येता, संज्ञानात्मक कार्य सांबाळपाच्या संशोधनाक नवीन नदर दितात.
निश्कर्श
निकोटिनामायड एन-मिथिलट्रांसफॅरेज (NNMT) चो विशिश्ट प्रतिबंधक म्हूण 5-Amino-1MQ एनएनएमटी-नियंत्रीत चयापचयाच्या मार्गांक लक्ष्य करून जायत्या डोमेनांतल्यान मुळावें मोल दाखयता. ताका लागून NAD+ ची पातळी सांबाळून, मायटोकॉंड्रियल कार्य बरे तरेन करून आनी चयापचयाचें समतोल परतून मेळोवन स्थूलताय आनी इन्सुलिनाक प्रतिकारशक्ती सुदारूं येता. तशेंच अर्बुद पेशींतल्या चयापचयाच्या असुरक्षीततायेक लक्ष्य करून तांची उर्जा उत्पादन आनी एपिजेनेटिक नियंत्रणांत व्यत्यय हाडून अर्बुदाची वाड आडावप जाता. तेभायर स्नायूंची दुरुस्ती आनी संज्ञानात्मक देखरेख हातूंत संभाव्य भुमिका दाखोवपावांगडाच एनएनएमटी कार्य स्पश्ट करपाखातीर संशोधन साधन म्हणून काम करता, चयापचयाचे रोग, कॅन्सर आनी संबंदीत परिस्थितींतल्या हस्तक्षेपाच्या अभ्यासाखातीर मुखेल दिका दिता.
लेखका विशीं
वयर सांगिल्लीं सगळीं साहित्यां कोसर पॅप्टायड्स कंपनीन संशोधन, संपादन आनी संकलन केल्लीं आसात.
शास्त्रीय जर्नल लेखक
अकार s हो संशोधक जाचो वावर रेणू यंत्रणा आनी उपचारात्मक हस्तक्षेपाचेर केंद्रीत आसा. कोशिकीय प्रसाराचें नियंत्रण करपाक एंझायम आनी ल्हान रेणू प्रतिबंधक हांची भुमिका सोदून काडपी अभ्यासांत ताणें योगदान दिलां. ताच्या संशोधनांत नव्या जैव वैजकी रणनितींचो सोद घेवपाखातीर निकोटिनामायड एन-मिथिलट्रांसफॅरेज सारकिल्या चयापचयाच्या मार्गांक लक्ष्य करपाचें म्हत्व दिलां.Akar s ची वळेरी उल्लेखाच्या संदर्भांत दिल्या [2].
