ڤی ئای پی ١٠مگ

▎ VIP پێکهاتەی

▎ VIP توێژینەوەی

پاشخانی توێژینەوەی VIP چییە؟

توێژینەوە لەسەر VIP (پێپتیدی ڕیخۆڵە چالاکەکانی خوێنبەرەکان) بە دۆزینەوەی لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەستی پێکرد. سەرەتا وەک پێپتیدێکی ترشی ئەمینی ٢٨ لە دوانزەگرێی بەراز جیاکرایەوە، لێکۆڵینەوەکانی دواتر دابەشبوونی بەربڵاوی لە دەرەوەی کۆئەندامی هەرس و ڕیخۆڵە ئاشکرا کرد- درێژدەبێتەوە بۆ سیستەمی دەماری ناوەندی و دەوروبەری و خانەکانی ناوپۆشی لەش- کە تێیدا هەم وەک گواستەرەوەیەکی دەمار و هەم وەک هۆرمۆنێک کاردەکات. لەگەڵ قووڵبوونەوەی توێژینەوەکان، ئەوە ڕوون بووەوە کە VIP ڕۆڵی گرنگ دەگێڕێت لە چەندین پرۆسەی فیزیۆلۆژیدا، لەوانە فراوانبوونی خوێنبەرەکان، دژە هەوکردن، زیادبوونی خانەکان، دەردانی هۆرمۆنەکان، ڕێکخستنی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە و شلبوونەوەی ماسولکەی نەرم.

میکانیزمەکانی کارکردن بۆ VIP چین؟

میکانیزمەکانی کارکردن لەسەر کۆئەندامی هەرس

ڕێکخستنی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە: VIP ماسولکەی نەرمی گەدە و ڕیخۆڵە ئارام دەکاتەوە بە بەستنەوەی بە وەرگرەکانی VPAC لەسەر خانەکانی ماسولکەی نەرم. ئەمەش ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی چالاک دەکات، کە دەبێتە هۆی چالاکبوونی ئەدینیلات سایکلاز. ئەم پرۆسەیە گۆڕینی ATP بۆ cAMP بەرەوپێش دەبات، ئاستی cAMPی ناو خانەیی بەرز دەکاتەوە. لە کۆتاییدا ئەمە دەبێتە هۆی شلبوونەوەی ماسولکەی نەرم، ڕێکخستنی فرێکوێنسی و گەورەیی پەریستالیسی گەدە و ڕیخۆڵە و بەم شێوەیە کۆنتڕۆڵکردنی پاڵنانی خۆراک لە ڕێگەی کۆئەندامی هەرسەوە.

بەرەوپێشبردنی دەردانی شلەی هەرس: لە پەنکریاسدا، ڤی ئای پی خانەکانی ئاسینارەکانی پەنکریاس هان دەدات بۆ دەردانی ئاو و بیکاربۆنات، ئەمەش ژینگەیەکی ئەلکالی دروست دەکات کە لەبار بێت بۆ چالاکیی ئەنزیمەکانی پەنکریاس. ئەم میکانیزمە بریتییە لە بەستنەوە بە وەرگرەکانی VPAC لەسەر خانەکانی ئاسینار، چالاککردنی سیستەمی نێردراوی دووەمی ناو خانەیی، و ڕێکخستنی چالاکیی کەناڵی ئایۆن و گواستەرەوە بۆ بەرەوپێشبردنی دەردانی ئاو و بیکاربۆنات. هەروەها لە گەدە و ڕیخۆڵە باریکەدا، VIP یارمەتی دەردانی بەڵغەم و ئەلکترۆلایت دەدات، چڵمی گەدە و ڕیخۆڵە دەپارێزێت و کارکردنی ئاسایی هەرس دەپارێزێت ^{[1] .}.

میکانیزمەکانی کارکردن لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان

فراوانبوونی خوێنبەرەکان: VIP کاردەکاتە سەر خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان و خانەکانی ماسولکەی نەرم. بە بەستنەوەی بە وەرگرەکانەوە، یارمەتی دەردانی هۆکارەکانی فراوانکردنی خوێنبەرەکان دەدات وەک ئۆکسیدی نیتریک (NO) لە خانەکانی ناوپۆشی لەش یان ڕاستەوخۆ گرژبوونەوە لە خانەکانی ماسولکەی نەرمدا ناهێڵێت. ئەمەش دەبێتە هۆی فراوانبوونی خوێنبەرەکان و بەرگری خوێنبەرەکانی دەوروبەر کەمدەکاتەوە و پەستانی خوێن ڕێکدەخات. لە ژێر هەندێک بارودۆخی فیزیۆلۆژی یان نەخۆشیدا، زیادبوونی دەردانی VIP کاتێک ڕوودەدات کە جەستە پێویستی بە بەرزکردنەوەی دابینکردنی خوێنی شانە ناوخۆییەکان هەبێت، کە دەبێتە هۆی فراوانبوونی خوێنبەرەکان لە ناوچەی هاوتا و زیادبوونی ڕۆیشتنی خوێن ^[2]..

میکانیزمەکانی کارکردن لەسەر سیستەمی بەرگری

گۆڕینی بەرگری: VIP ڕێکخستنی دوولایەنەی وەڵامەکانی بەرگری نیشان دەدات. لە کاتی هەوکردنی سەرەتاییدا، VIP بەرهەمهێنان و دەردانی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن (بۆ نموونە، فاکتەری نەکرۆزی وەرەم-α، ئینتەرلوکین-1β) سەرکوت دەکات، کاردانەوەی هەوکردنی زیادە کەمدەکاتەوە و شانەکان لە زیانەکانی هەوکردن دەپارێزێت. بۆ نموونە، لە مۆدێلی هەوکردنی کیراتیتی ڤایرۆسی هێرسیس سیمپلێکس، VIP دەرەکی دزەکردنی خانەکانی نیوترۆفیل و CD4+ T کەمدەکاتەوە، هۆکارەکانی پێش هەوکردن وەک مایلۆپیرۆکسیدایز (MPO) و ئینتەرلوکین-17 (IL-17) دادەبەزێنێت، بەمەش هەوکردنی قژ کەمدەکاتەوە. لە قۆناغی درەنگانی وەڵامی بەرگریدا، VIP یارمەتی دەردانی سایتاکینەکانی دژە هەوکردن دەدات (وەک ئینتەرلوکین-10 و گۆڕینی فاکتەری گەشەکردن-β)، ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ چارەسەرکردنی هەوکردن و چاککردنەوەی شانەکان.

وێنەی 1 کاریگەری VIP لەسەر پەمپکردنی خوێنبەرە لیمفاوییەکان لە مێزبەندی بەرازی گینیاوە ^[2]..

بەرنامەکانی VIP چین؟

کاریگەری دژە هەوکردن: VIP تایبەتمەندی دژە هەوکردنی جیاوازی نیشان دەدات. ژینگەیەکی بچووکی دژە هەوکردن دروست دەکات بە گۆڕینی پرۆفایلی کارایی مۆنۆسایدەکان، ماکرۆفاژەکان و خانەکانی T ڕێکخەر. لە کاتی دووگیانیدا، VIP کە لەلایەن خانەکانی ترۆفۆبلاستەوە دروست دەکرێت، دروستبوونی تەڵەی دەرەوەی خانەیی نیوترۆفیلەکان ناهێڵێت، ئەپۆپتۆزی نیوترۆفیلەکان خێراتر دەکات، و پاککردنەوەی کارامەی فاگۆسایتی ئاسان دەکات، بەمەش هێمۆستاسیسی بەرگری دەپارێزێت. VIP ڕۆڵ دەگێڕێت لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە پەیوەندیدارەکانی هەوکردن وەک نەخۆشی هەوکردنی ڕیخۆڵە و هەوکردنی جومگەی ڕۆماتیزمی بە گۆڕینی وەڵامی هەوکردنی جەستە و کەمکردنەوەی نیشانەکان ^[3]..

ڕێکخستنی کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە: VIP ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ڕێکخستنی فیزیۆلۆژیای گەدە و ڕیخۆڵە، کە بریتییە لە فراوانبوونی خوێنبەرەکان، دەردانی هۆرمۆنەکان، ڕێکخستنی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە و شلبوونەوەی ماسولکەی نەرم. بۆیە، بۆ ئەو تێکچوونانەی کە پەیوەندییان بە تێکچوونی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە هەیە (بۆ نموونە، ناڕێکی هەزمی کارایی، قەبزی، سکچوون)، VIP لەوانەیە نیشانەکان باشتر بکات بە ڕێکخستنی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە و ئەرکەکانی دەردانی. سەرەڕای ئەوەش، لە هەندێک نەخۆشی هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵەدا، کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن و گۆڕینی بەرگری VIP بەشدارن لە چاکبوونەوەی نەخۆشییەکە ^[4]..

تێکچوونی دەمارەکان: VIP بەسەر هەردوو سیستەمی دەماری ناوەندی و دەوروبەریدا دابەشکراوە، وەک گواستەرەوەیەکی سەرەکی دەمار یان گۆڕینی دەمار لە ڕێکخستنی پرۆسەی فیزیۆلۆژی جۆراوجۆردا کاردەکات. لە نەخۆشییە دەمارییەکانی وەک تێکچوونی تێکچوونی دەمارەکان (بۆ نموونە، نەخۆشی ئەلزەهایمەر، نەخۆشی پارکینسۆن)، لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە نائاساییەکانی VIP و وەرگرەکانی پەیوەندییان بە پێشکەوتنی نەخۆشییەکەوە هەیە. گۆڕینی ئاستی VIP یان کارکردنی وەرگرەکان لەوانەیە ڕێگەی چارەسەری نوێ بۆ ئەم حاڵەتانە پێشکەش بکات. سەرەڕای ئەوە، لە کاتی پرۆسەکانی چاککردنەوەی دەمارەکان وەک برینداربوونی بڕبڕەی پشت، VIP لەوانەیە کاریگەری پاراستنی دەمار و چاککردنەوە هەبێت بە پێشخستنی مانەوەی دەمارەکان، بڵاوبوونەوە و جیاکردنەوە ^[4،5]..

نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: بە لەبەرچاوگرتنی تایبەتمەندی فراوانکردنی خوێنبەرەکانی، VIP کاریگەری لەسەر کارکردنی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان هەیە. لە توێژینەوەکانی چارەسەرکردنی هەندێک نەخۆشی دڵ و خوێنبەرەکان وەک بەرزی فشاری خوێن و نەخۆشی تاجی دڵ، ڕەنگە VIP کاریگەری چارەسەری ئەرێنی هەبێت بە فراوانکردنی خوێنبەرەکان، کەمکردنەوەی بەرگری خوێنبەرەکانی دەوروبەر، و باشترکردنی دابینکردنی خوێنی ماسولکەکانی دڵ. بەڵام، بەکارهێنانی کلینیکی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا لە ئێستادا ڕووبەڕووی چەندین تەحەدا دەبێتەوە، وەک پرسەکانی پەیوەست بە سەقامگیری VIP و ئامانجکردن ^[4]..

ئەنجام

لە چارەسەرکردنی نەخۆشیدا، تایبەتمەندی دژە هەوکردنی VIP دەتوانێت ژینگەی بچووکی بەرگری بگۆڕێت، ستراتیژی دەستێوەردان پێشکەش دەکات بۆ حاڵەتە هەوکردنەکانی وەک نەخۆشی هەوکردنی ڕیخۆڵە و هەوکردنی جومگەی ڕۆماتیزمی. ڕێکخستنی جووڵە و دەردانی گەدە و ڕیخۆڵە دەتوانێت تێکچوونی ناجووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە باشتر بکات. لە نەخۆشییە تێکچووەکانی دەمارەکاندا، کاریگەرییەکانی پاراستنی دەمار و چاککردنەوەی لەوانەیە یارمەتیدەر بن لە گەڕان بەدوای چارەسەرکردن بۆ نەخۆشی پارکینسۆن و نەخۆشی ئەلزەهایمەر. جگە لەوەش، ئەرکی فراوانکردنی خوێنبەرەکانی بەشدارە لە توێژینەوەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

پیێر ئیڤ ڤۆن دێر واید توێژەر لە قوتابخانەی پزیشکی کامینگ لە زانکۆی کالگاری لە کەنەدا و پسپۆڕە لە فیزیۆلۆژیای سیستەمی لیمفاوی. توێژینەوەکانی بە شێوەیەکی سەرەکی بەدواداچوون بۆ میکانیزمەکانی ڕێکخستنی کارکردنی بۆری لیمفاوی دەکات، لەوانەش درووستکردنی پۆتانسێلی پەیسمەیکەر، ڕۆڵی ڕێکخستنی هۆکارەکانی ناوپۆشی لەش، و کاریگەری نێوەندگرەکانی هەوکردن لەسەر کارکردنی پەمپە لیمفاویەکان. بە بەکارهێنانی ڕێبازە دەرمانناسی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و بایۆکیمیایی، لێکۆڵینەوەی قووڵ لەم پرۆسانە ئەنجام دەدات بۆ بەرزکردنەوەی تێگەیشتن لە فیزیۆلۆژی سیستەمی لیمفاوی و گۆڕانکارییەکانی لە سەرانسەری حاڵەتە جیاوازەکانی نەخۆشیدا. پیێر ئیڤ ڤۆن دێر وید لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [2].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] ویلیامز جەی ئەی. وەرگرەکانی VIP.; 2021. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:261773265. زانیاری زیاتر لەسەر ئەم بابەتە.

[2] ڤۆن دێر وید پی وای، ڕێهال س، دیردا پ، و هاوکارانی. میکانیزمەکانی ڕێگریکردن لە پەمپەکەی بۆری لیمفاوی بەهۆی VIP. گۆڤاری فیزیۆلۆژی-لەندەن ٢٠١٢؛ 590(11): 2677-2691.DOI: 10.1113/jphysiol.2012.230599.

[3] ڕامهۆرس ڕ، کالۆ گ، پاپارینی دی، و هاوکارانی. کۆنترۆڵکردنی وەڵامی هەوکردن لە کاتی دووگیانیدا: ڕۆڵی ئەگەری VIP وەک پێپتیدێکی ڕێکخەر. ساڵنامەی ئەکادیمیای زانستی نیویۆرک ٢٠١٩؛ 1437(1): 15-21.DOI: 10.1111/nyas.13632.

[4] ئۆنۆوێ س، میساکا س، یامادا س. پەیوەندی پێکهاتە-چالاکی پێپتیدی ڕیخۆڵە چالاکەکانی خوێنبەرەکان (VIP): ئاگۆنیستە بەهێزەکان و بەکارهێنانی کلینیکی ئەگەری. ئەرشیفی دەرمانناسی ناونین-شمیدێبێرگس ٢٠٠٨؛ 377(4-6): 579-590.DOI: 10.1007/s00210-007-0232-0.

[5] گۆزێس ئی، فریدکین م، برینێمان دی ئێ. دژبەرێکی تێکەڵاوی VIP: لە بایۆلۆجی دەمارەکانی گەشەکردنەوە تا بەکارهێنانی کلینیکی. زیندەوەرزانی خانەیی و گۆگردی ١٩٩٥؛ 15(6): 675-687.DOI: 10.1007/BF02071131.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.