ވީއައިޕީ 10އެމްޖީ

▎ ވީއައިޕީ ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ވީއައިޕީ ރިސާޗް

ވީއައިޕީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ވީއައިޕީ (ވެސޯއެކްޓިވް އިންޓެސްޓިނަލް ޕެޕްޓައިޑް) އާއި ބެހޭ ދިރާސާތައް ފެށުނީ ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުން މި އެއްޗެއް ހޯދުމުންނެވެ. ފުރަތަމަ ޕިގް ޑިއުޑެނަމް އިން 28 އެމިނޯ އެސިޑް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި އެކަހެރިކުރި ފަހުން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ހާމަވި ގޮތުގައި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޓްރެކްޓުން ބޭރުގައި ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ބެހިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ދިރާސާތައް ފުންވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް ވީއައިޕީ އަކީ ވެސޯޑިލޭޝަން، އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން، ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން، ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ރެގިއުލޭޝަން، އަދި ސްމޫތު މަސް ރިލެކްޝަން ފަދަ އެތައް ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއްކަން ސާފުވި އެވެ.

ވީއައިޕީއަށް އަމަލުކުރާނެ މެކޭނިޒަމްތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

ހަޖަމުކުރުމުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމްސް

ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ވީއައިޕީ އިން ސްމޫތު މަސް ސެލްތަކުގައި ހުންނަ ވީޕީއޭސީ ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސްމޫތު މަސް ރިލެކްސް ކޮށްދެއެވެ. މިއީ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އެޑެނިލެޓް ސައިކްލޭޒް އެކްޓިވޭޓް ވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މި ޕްރޮސެސްގެ ސަބަބުން އޭޓީޕީ ސީއެމްޕީ އަށް ބަދަލުވެ، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސީއެމްޕީ ލެވެލް މަތިވެއެވެ. އާޚިރުގައި މިކަމުގެ ސަބަބުން އޮމާން މަސްތައް ރިލެކްސްވެ، ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޕެރިސްޓަލްސިސްގެ ފްރީކުއެންސީއާއި އެމްޕްލިޓިއުޑް ރެގިއުލޭޓްވެ، އޭގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޓްރެކްޓް މެދުވެރިކޮށް ކާނާ ދުއްވުން ކޮންޓްރޯލްވެއެވެ.

ހަޖަމުކުރުމުގެ ފްލޫޑް ސެކްރެޝަން ކުރިއެރުވުން: ޕެންކްރިއާސްގައި ވީއައިޕީ އިން ޕެންކްރިއޭޓިކް އެސިނަރ ސެލްތައް ފެނާއި ބައިކާބޮނެޓް ސެކްރެޓް ކުރުމަށް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ޕެންކްރިއޭޓިކް އެންޒައިމް އެކްޓިވިޓީއަށް ފަހި އެލްކަލައިން މާހައުލެއް އުފައްދައެވެ. މި މެކޭނިޒަމްގައި އެސިނަރ ސެލްތަކުގައި ހުންނަ ވީޕީއޭސީ ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސެކަންޑް މެސެންޖަރ ސިސްޓަމްސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ފެނާއި ބައިކާބޮނެޓް ސެކްރެޝަން ކުރިއެރުވުމަށް އަޔަން ޗެނަލް އަދި ޓްރާންސްޕޯޓަރ އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ހިމެނެއެވެ. ބަނޑާއި ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ވެސް ވީއައިޕީ އިން މީޔުކަސް އާއި އިލެކްޓްރޯލައިޓް ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޫކޯޒާ ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ހަޖަމުކުރުމުގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުން ^{[1] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމްސް

ވެސޯޑިލޭޝަން: ވީއައިޕީ އަކީ ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްތަކާއި ސްމޫތު މަސް ސެލްތަކަށް އަމަލުކުރާ އެއްޗެކެވެ. ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްތަކުން ނައިޓްރިކް އޮކްސައިޑް (NO) ފަދަ ވެސޯޑިލޭޓަރީ ފެކްޓަރސް ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ނުވަތަ ސީދާ ސްމޫތު މަސް ސެލްތަކުގައި ކޮންޓްރެކްޝަން ހުއްޓުވައެވެ. މިއީ ވެސޯޑިލޭޝަން އުފެދި، ޕެރިފެރަލް ވެސްކިއުލަރ ރެސިސްޓެންސް ދަށްކޮށް، ލޭގެ ޕްރެޝަރު ރެގިއުލޭޓް ކުރާ ކަމެކެވެ. ވަކި ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ނުވަތަ ޕެތޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކެއްގެ ދަށުން ވީއައިޕީ ރިލީޒް އިތުރުވުން ދިމާވަނީ ހަށިގަނޑުގައި ލޯކަލް ޓިޝޫ ލޭގެ ސަޕްލައި އިތުރުކޮށް، އެއާ ގުޅޭ ސަރަހައްދުގައި ވެސޯޑިލޭޝަން އުފެދި، ލޭ ދައުރުވުން އިތުރުވުމުންނެވެ ^{[2] .}.

ދިފާޢީ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރާ ގޮތުގެ މެކޭނިޒަމްސް

އިމިއުން މޮޑިއުލޭޝަން: ވީއައިޕީ އިން ދައްކުވައިދެނީ އިމިއުން ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ބައިޑައިރެކްޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން އެވެ. އިންފްލެމޭޝަންގެ ކުރީކޮޅު ވީއައިޕީ އިން ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް (އެބަހީ، ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α، އިންޓަރލިއުކިން-1β) އުފެއްދުމާއި ދޫކުރުން ދަމަހައްޓައި، މާބޮޑަށް އިންފްލެމޭޓަރީ ރިއެކްޝަންތައް ކުޑަކޮށްދީ، އިންފްލެމޭޓަރީ ގެއްލުންތަކުން ޓިޝޫތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މިސާލަކަށް ހަރޕީސް ސިމްޕްލެކްސް ވައިރަސް ކެރެޓައިޓިސް މޮޑެލްއެއްގައި އެގްޒޯޖެނަސް ވީއައިޕީ އިން ނިއުޓްރޯފިލް އަދި ސީޑީ4+ ޓީ ސެލް އިންފިލްޓްރޭޝަން މަދުކޮށް، މައިލޯޕެރޮކްސިޑޭޒް (MPO) އަދި އިންޓަރލިއުކިން-17 (IL-17) ފަދަ ޕްރޯއިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް ޑައުންރެގިއުލޭޓްކޮށް، ކޯނިއަލް އިންފްލެމޭޝަން ލުއިކޮށްދެއެވެ. ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ވީއައިޕީ އިން އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް (އިންޓަރލިއުކިން-10 އަދި ޓްރާންސްފޯމިންގ ގްރޯތް ފެކްޓަރ-β ފަދަ) ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އިންފްލެމޭޝަން ހައްލުވުމާއި ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ.

ފޮޓޯ 1 ގިނި ޕިގް މެސެންޓަރީ އިން ލިމްފަޓިކް ވެސަލްސް ޕަމްޕް ކުރުމަށް ވީއައިޕީގެ އަސަރު ^{[2] .}.

ވީއައިޕީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އިފެކްޓްސް: ވީއައިޕީ އިން ވަކި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮޕަޓީސް ތަކެއް ދައްކައެވެ. އެއީ މޮނޮސައިޓްސް، މެކްރޯފޭޖްސް، އަދި ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލްތަކުގެ ފަންކްޝަނަލް ޕްރޮފައިލް މޮޑިއުލޭޓްކޮށްގެން އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓެއް އުފައްދާ އެއްޗެކެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ޓްރޮފޯބްލާސްޓް ސެލްތަކުން ސިންތެސިސް ކުރާ ވީއައިޕީ އިން ނިއުޓްރޯފިލް އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ ޓްރެޕް އުފެދުން ހުއްޓުވައި، ނިއުޓްރޯފިލް އެޕޮޕްޓޮސިސް އަވަސްކޮށްދީ، އެފިޝަންޓް ފޭގޯސައިޓިކް ކްލިއަރެންސް އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އިމިއުން ހޯމޯސްޓޭސިސް ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. ވީއައިޕީ އަކީ ހަށިގަނޑުގެ އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް މޮޑިއުލޭޓްކޮށް، އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީގެން އިންފްލެމޭޓަރީ ބަވަލް ޑިޒީޒް އަދި ރޫމޭޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް ފަދަ ދުޅަހެޔޮކަމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ ^{[3] .}.

ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ވީއައިޕީ އަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފިޒިއޮލޮޖީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ތެރޭގައި ވެސޯޑިލޭޝަން، ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން، ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި، އޮމާން މަސްތައް ރިލެކްޝަން ކުރުން ހިމެނެއެވެ. އެހެންކަމުން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ޑިސްފެންޝަން (އެބަހީ، ފަންކްޝަނަލް ޑިސްޕެޕްސިއާ، ބަނޑުހައިވުން، ބޭރަށްހިންގުން) ހިމެނޭ ބަލިތަކަށް ވީއައިޕީ އިން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ އަދި ސެކްރެޓަރީ ފަންކްޝަންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން އަލާމާތްތައް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވަކި އިންފްލެމެޓަރީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ބަލިތަކުގައި ވީއައިޕީގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އިމިއުން މޮޑިއުލޭޓިންގ އިފެކްޓްސް ވެސް ބަލި ރަނގަޅުވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[4] .}.

ނިއުރޯލޮޖިކަލް ޑިސްއޯޑަރސް: ވީއައިޕީ އަކީ މުޅި ސެންޓްރަލް އަދި ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގައި ބެހިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ ތަފާތު ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި މުހިއްމު ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ނުވަތަ ނިއުރޯމޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ޑިސްއޯޑަރސް ފަދަ ނިއުރޯލޮޖިކަލް ބަލިތަކުގައި (އެބަހީ، އަލްޒައިމާ ބަލި، ޕާކިންސަން ޑިޒީޒް) ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވީއައިޕީ އާއި އޭގެ ރިސެޕްޓަރުތަކުގައި ހުންނަ އާދަޔާ ހިލާފު ކަންތައްތަކަކީ ބަލި ކުރިއެރުމާ ގުޅުން ހުރި ކަންކަމެވެ. ވީއައިޕީ ލެވެލް ނުވަތަ ރިސެޕްޓަރ ފަންކްޝަން މޮޑިއުލޭޓް ކުރުމަކީ މި ހާލަތްތަކަށް އާ ފަރުވާގެ މަގުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންޖަރީ ފަދަ ނާރުތައް މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޕްރޮސެސްތަކުގެ ތެރޭގައި ވީއައިޕީ އިން ނިއުރޯނަލް ސަރވައިވް، ޕްރޮލިފަރޭޝަން، އަދި ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްގެން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި ރިޕަރޭޓިވް އަސަރުތައް ކޮށްފާނެއެވެ ^[4،5]..

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް: އޭގެ ވެސޯޑިލޭޓަރީ ޕްރޮޕަޓީސް އަށް ބަލާއިރު، ވީއައިޕީ އިން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމްގެ މަސައްކަތްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައެވެ. ހައިޕަރޓެންޝަން އަދި ކޮރޮނަރީ ހާޓް ޑިޒީޒް ފަދަ ވަކި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ދިރާސާތަކުގައި ވީއައިޕީ އިން ލޭހޮޅިތައް ފުޅާކޮށް، ޕެރިފެރަލް ވެސްކިއުލަރ ރެސިސްޓެންސް ދަށްކޮށް، މަޔޯކާޑިއަލް ބްލަޑް ސަޕްލައި ރަނގަޅުކޮށްގެން ހެޔޮ ފަރުވާގެ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެއެވެ. ނަމަވެސް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އޭގެ ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަން މިހާރު ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައި ވާއިރު، ވީއައިޕީ ސްޓެބިލިޓީއާއި ޓާގެޓިންގ އާއި ގުޅުންހުރި މައްސަލަތައް ^{[4] .}.

ނިންމުން

ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވީއައިޕީގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޕްރޮޕަޓީސް އިން އިމިއުން މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓް މޮޑިއުލޭޓްކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ބަވަލް ޑިޒީޒް އަދި ރޫމޭޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ހާލަތްތަކަށް އިންޓަރވެންޝަން ސްޓްރެޓެޖީތައް ހުށަހަޅައިދެއެވެ. އޭގެ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ އާއި ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޑިސްމޮޓިލިޓީ ޑިސްއޯޑަރސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކުގައި، އޭގެ ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި ރިސްޓޯރޭޓިވް އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިންސަން ބައްޔާއި އަލްޒައިމާ ބައްޔަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް އެހީތެރިވެދެވިދާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން އޭގެ ވެސޯޑިލޭޓަރީ ފަންކްޝަން އަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ދިރާސާތަކަށް ބާރުފޯރުވާ އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޕިއެރޭ-އިވްސް ފޮން ޑަރ ވައިޑް އަކީ ކެނެޑާގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ކެލްގަރީގެ ކަމިންގް ސްކޫލް އޮފް މެޑިސިންގެ ރިސާޗަރެއް ކަމަށާއި އޭނާ އަކީ ލިމްފަޓިކް ސިސްޓަމް ފިޒިއޮލޮޖީއަށް ޚާއްސަ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާގައި މުހިންމު ގޮތެއްގައި ލިމްފަޓިކް ވެސަލް ފަންކްޝަންގެ ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްސް ތަހުގީގުކޮށްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޕޭސްމޭކަރ ޕޮޓެންޝަލް ޖެނެރޭޝަން، އެންޑޯތެލިއަލް ފެކްޓަރސްގެ ރެގިއުލޭޓަރީ ރޯލް، އަދި ލިމްފަޓިކް ޕަމްޕް ފަންކްޝަނަށް އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުންގެ އަސަރު ހިމެނެއެވެ. ފާމަކޯލޮޖިކަލް، އިލެކްޓްރޯފިޒިއޮލޮޖިކަލް، އަދި ބަޔޯކެމިކަލް ގޮތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން، ލިމްފަޓިކް ސިސްޓަމް ފިޒިއޮލޮޖީއާއި ބަލީގެ އެކި ހާލަތްތަކުގައި އޭގެ ބަދަލުތައް ދެނެގަތުމަށް މި ޕްރޮސެސްތަކުގެ ފުން ތަހުގީގުތައް ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. ޕިއެރޭ-އިވްސް ފޮން ޑަރ ވައިޑް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައެވެ [2].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ވިލިއަމްސް ޖޭ.އޭ. ވީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރުން.؛ 2021. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:261773265.

[2] ވޮން ޑަރ ވައިޑް ޕީ.ވައި، ރެހާލް އެސް، ޑައިރްޑާ ޕީ، އެޓް އަލް. ވީއައިޕީ އިންޑައުސްޑް އިންހިބިޝަން އޮފް ދަ ލިމްފަޓިކް ވެސަލް ޕަމްޕް ގެ މެކޭނިޒަމްސް. ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-ލަންޑަން 2012؛ 590(11): 2677-2691.ޑީއޯއައި: 10.1113/ޖީފިޒިއޮލް.2012.230599.

[3] ރަމްހޯރސްޓް އާރ، ކެލޯ ޖީ، ޕަޕަރިނީ ޑީ، އެޓް އަލް. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ކޮންޓްރޯލް ކުރުން: ރެގިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ވީއައިޕީގެ ދައުރު ބޮޑުވުން. އެނަލްސް އޮފް ދަ ނިއުޔޯކް އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސް 2019؛ 1437(1): 15-21.ޑީއޯއައި: 10.1111/ނިޔާސް.13632.

[4] އޮނޯއެ އެސް، މިސާކާ އެސް، ޔަމަޑާ އެސް.ވެސޯއެކްޓިވް އިންޓެސްޓިނަލް ޕެޕްޓައިޑް (ވީއައިޕީ) ގެ ސްޓްރަކްޗަރ-އެކްޓިވިޓީ ރިލޭޝަންޝިޕް: ޕޮޓެންޓް އެގޮނިސްޓްސް އަދި ޕޮޓެންޝަލް ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންސް. ނައުނިން-ޝްމިޑެބަރގްސް އާރކައިވްސް އޮފް ފާމަކޯލޮޖީ 2008؛ 377(4-6): 579-590.ޑީއޯއައި: 10.1007/s00210-007-0232-0.

[5] ގޯޒެސް އައި، ފްރިޑްކިން އެމް، ބްރެންނޭމަން ޑީއީ. ވީއައިޕީ ހައިބްރިޑް އެންޓާގޮނިސްޓެއް: ޑިވެލޮޕްމަންޓަލް ނިއުރޯބަޔޮލޮޖީން ފެށިގެން ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާ ހަމައަށް. ސެލްއުލަރ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ނިއުރޯބަޔޮލޮޖީ 1995؛ 15(6): 675-687.ޑީއޯއައި: 10.1007/ބީއެފް02071131.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.