لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
تایمۆسین ئەلفا-١ (Tα1) پێپتیدێکە کە ئەرکی ڕێکخستنی بەرگری بەرچاوی هەیە. سەرەتا لە شانەکانی تایموس جیاکراوەتەوە و پێکهاتووە لە ٢٨ ترشی ئەمینی، لەگەڵ ئەسیتولاسیۆنی N-کۆتایی. Tα1 ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پاراستنی هاوسەنگی بەرگری و وەڵامدانەوەی بارودۆخی نەخۆشی لە جەستەدا. وەک بەرزکەرەوەی بەرگری لەش، توانایەکی زۆر نیشان دەدات بۆ بەکارهێنان لە چارەسەرکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان.
وێنەی 1 تایمۆسین ئەلفا 1 کۆمەڵێک چالاکیی بایۆلۆژی بەرفراوانی هەیە. IL: ئینتەرلوکین؛ IFN: ئینتەرفیرۆن؛ TLR: وەرگرەکانی هاوشێوەی تۆڵ.
لە ژێر بارودۆخی فیزیۆلۆژیدا، Tα1 بەشداری دەکات لە گەشەکردنی ئاسایی و پاراستنی کارایی سیستەمی بەرگری، کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر جیاکردنەوە، پێگەیشتن و چالاککردنی خانەکانی بەرگری هەیە. لە ژێر بارودۆخی نەخۆشیدا، وەک هەوکردنی ڤایرۆسی، دروستبوونی وەرەم و کەمی بەرگری، Tα1 دەتوانێت یارمەتی جەستە بدات لە بەرەنگاربوونەوەی نەخۆشییەکان بە ڕێکخستنی وەڵامەکانی بەرگری.
لە بواری نەخۆشییە تووشبووە ڤایرۆسییەکاندا، Tα1 بە شێوەیەکی باو بۆ چارەسەرکردنی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئاوسانی جگەری جۆری بی (HBV) و ڤایرۆسی ئاوسانی جگەری جۆری سی (HCV) بەکاردەهێنرێت. دەتوانێت کارکردنی بەرگری لەش ڕێکبخات و یارمەتی لەش بدات لە پاککردنەوەی ڤایرۆسەکان و باشترکردنی بارودۆخی نەخۆشەکان.
میکانیزمەکانی گۆڕینی بەرگری
(1) کارلێککردن لەگەڵ وەرگرەکانی هاوشێوەی تۆڵ (TLRs)
یەکێک لە ڕێگا گرنگەکان کە Tα1 کاریگەرییەکانی ڕێکخستنی بەرگری خۆی لە ڕێگەیەوە بەکاردەهێنێت، کارلێککردنە لەگەڵ وەرگرەکانی هاوشێوەی تۆڵ (TLRs). TLRs پۆلێکە لە وەرگرەکانی ناسینەوەی نەخش کە نەخشە گەردیلەییە پەیوەندیدارەکان بە ماددە نەخۆشخوازەکان (PAMPs) و نەخشە گەردیلەییە پەیوەندیدارەکان بە زیانەکان (DAMPs) دەناسنەوە، بەمەش خانەکانی بەرگری چالاک دەکەن و وەڵامەکانی بەرگری دەستپێدەکەن.
Tα1 دەتوانێت بە چەندین TLR ببەسترێتەوە، وەک TLR3، TLR4، و TLR9. لەگەڵ بەستنەوەی بەم وەرگرانە، Tα1 ڕێڕەوی ئاماژەدانی خوارەوە چالاک دەکات، لەوانەش ڕێڕەوی ئاماژەدانی فاکتەری ڕێکخەری ئینتەرفیرۆن 3 (IRF3) و فاکتەری ناوکی κB (NF-κB). بە وەرگرتنی TLR3 وەک نموونە، دوای ئەوەی Tα1 بە TLR3 دەبەسترێتەوە، فۆسفۆڕیلاسیۆنی IRF3 بەرەوپێش دەبات، کە دواتر دەگوازرێتەوە بۆ ناوکی خانەکە، ئەمەش دەبێتە هۆی دەربڕینی جینەکانی دژە ڤایرۆس و بەرگری ڕێکخەری وەک جۆری یەکەمی ئینتەرفیرۆن (IFN-I). IFN-I ئەرکی دژە ڤایرۆسی فراوان و ڕێکخستنی بەرگری هەیە، بەرگری جەستە بەرامبەر بە هەوکردنی ڤایرۆسی بەرز دەکاتەوە.
بۆ TLR4، بەستنەوەی Tα1 بە هەمان شێوە ڕێڕەوی ئاماژەدانی NF-κB چالاک دەکات، دەربڕینی سایتاکینەکانی هەوکردن وەک فاکتەری نەکرۆزی وەرەم-α (TNF-α) و ئینتەرلوکین-6 (IL-6) بەرز دەکاتەوە. ئەم سایتاکینانە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە قۆناغە سەرەتاییەکانی وەڵامدانەوەی بەرگریدا، خانەکانی بەرگری وەرئەگرن بۆ شوێنی تووشبوون و بەرزکردنەوەی تواناکانی بەرگری لەش.
سەرەڕای ئەوە، TLR2 و TLR7 پەیوەندییان بە Tα1ەوە هەیە. Tα1 دەتوانێت ڕێڕەوی ئاماژەدانی پڕۆتین کیناز چالاککراوی مایتۆجینی TLR2/NF-κB، TLR2/p38 (p38MAPK)، یان TLR7/مایلۆید فاکتەری جیاکردنەوەی 88 (MyD88) چالاک بکات، ئەمەش بەرهەمهێنانی سایتاکینی جۆراوجۆری وەک IL-1 و IL-12 بەرەوپێش دەبات، بەمەش وەڵامە زگماکی و گونجاوەکانی بەرگری زیاتر بەرز دەکاتەوە.
(2) کاریگەری ڕێکخستنی لەسەر خانەکانی بەرگری
خانەکانی T
Tα1 کاریگەری لەسەر گەشەکردن و جیاکردنەوە و چالاککردنی خانەکانی T هەیە. لە تایموسدا، Tα1 پڕکردنەوە و پێگەیشتنی تایمۆسایدەکان خێراتر دەکات. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە دوای ڕێگریکردن لە بەرهەمهێنانی دژەتەنی بە ناوەندگیری خانەی T لە مشکەکاندا بە بەکارهێنانی 5-فلۆرۆئۆراسیل (5-FU)، Tα1ی کیمیایی دروستکراو دەتوانێت توانای بەرهەمهێنانی ئەم دژەتەنە بگەڕێنێتەوە، و چالاکیی نیشان دەدات تەنانەت بە ژەمی کەمی 30 میکرۆگرام/کیلۆگرام.
شیکاری خانەپێوانی لێشاو دەریخست کە ئەم ژەمەی Tα1 پڕکردنەوە و پێگەیشتنی تایمۆسایدەکان خێراتر دەکات؛ بەڵام، کاریگەری لەسەر دەربڕینی Smoothened (Smo) نییە، کە ڕێکخەرێکی سەرەکی نەرێنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی هێدجۆگ (Hh) لە تایمۆسایتی CD4−CD8−. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە Tα1 لەوانەیە پێگەیشتنی خانەی T لە ڕێگەی ڕێڕەوی ئاماژەدانی تایبەتەوە بەرەوپێش ببات کە ڕێڕەوی ڕێکخراو بە Smo دەبڕن یان سەربەخۆن.
لە ڕووی خانەکانی T پێگەیشتووەوە، Tα1 دەتوانێت هاوسەنگی ژێرکۆمەڵەکانی خانەی T ڕێکبخات. لە ژینگەی بچووکی وەرەمدا، Tα1 دەتوانێت ڕێژەی خانەکانی CD8+ T و خانەکانی T ڕێکخەر (Tregs) بگۆڕێت بە ڕێکخستنی جیاکردنەوەی خانە دێندریتیەکان (DC) و پرۆفایلی دەربڕینی کیمۆکاین، بەمەش وەڵامی بەرگری دژە وەرەمی جەستە بەرز دەکاتەوە.
وێنە 2 تایمۆسین α1 (Tα1) ڕێگری دەکات لە تێکچوونی پۆششی لەش لە DSS لەگەڵ هەوکردنی قۆڵۆنی دژە-CTLA-4.
خانەکانی B
هەرچەندە لێکۆڵینەوە ڕاستەوخۆکان لەسەر کاریگەرییەکانی Tα1 لەسەر خانەکانی B تاڕادەیەک کەمن، بەڵام لێکۆڵینەوەکانی ئێستا پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر کارکردنی خانەکانی B هەبێت بە ڕێکخستنی خانەکانی T. بەو پێیەی خانەکانی T ڕۆڵێکی یارمەتیدەری سەرەکی دەگێڕن لە چالاککردنی خانەی B، گۆڕینی پۆلی دژەتەنەکان، و پێگەیشتنی نزیکایەتی، ڕێکخستنی Tα1 بۆ کارکردنی خانەی T دەتوانێت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەرهەمهێنانی دژەتەنی خانەی B هەبێت، بەمەش وەڵامی بەرگری کۆئەندامی جەستە بەرز دەکاتەوە.
ماکرۆفاژەکان
هەروەها Tα1 کاریگەری ڕێکخستنی گرنگی هەیە لەسەر کارکردنی ماکرۆفاژەکان. بە بەکارهێنانی تاقیکردنەوەی MTT، دەرکەوت کە Tα1 کاریگەری ژەهراویکردنی خانەیی لەسەر ماکرۆفاژەکانی RAW 264.7 نیشان دەدات، لەگەڵ نیوە زۆرترین چڕیی ڕێگریکەر (IC50) 368.105 میکرۆگرام/میلی لیتر. لەگەڵ زیادبوونی چڕیی Tα1، کاریگەرییە ژەهراویەکانی خانەیی لەسەر خانەکانی RAW 264.7 چڕتر دەبنەوە، کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی چڕی خانەکان.
هەروەها Tα1 کاریگەری دژە هەوکردن نیشان دەدات، کە بە شیکردنەوەی بەرهەمهێنانی ئۆکسیدی نیتریک (NO) لە خانەکانی RAW 264.7 هەڵسەنگێندرا. ئەنجامەکان دەریانخست کە لە مەودای چڕیی 7.813-31.25 میکرۆگرام/میلی لیتر، بەرهەمهێنانی NO لە گروپی چارەسەرکراوی Tα1 بە شێوەیەکی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە کەمیکردووە بە بەراورد بە گروپی کۆنترۆڵ، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە Tα1 ڕەنگە کاریگەرییەکانی دژە هەوکردنی خۆی بە ڕێگریکردن لە بەرهەمهێنانی NO لە ماکرۆفاژەکاندا بەکاربهێنێت، بەمەش وەڵامەکانی بەرگری ڕێکدەخات.
خانە بکوژە سروشتییەکان (خانەکانی NK)
Tα1 پەرە بە زیادبوون و چالاکبوونی خانەکانی NK دەدات، چالاکیی ژەهراویکردنی خانەکانیان بەرز دەکاتەوە. خانەکانی NK پێکهاتەیەکی گرنگی سیستەمی بەرگری زگماکین، توانای کوشتنی ناتایبەتی خانە تووشبووەکانی ڤایرۆس و خانەکانی وەرەمیان هەیە. Tα1 توانای ئەوان بۆ ناسینەوە و کوشتنی خانە ئامانجدارەکان بەرز دەکاتەوە بە بەرزکردنەوەی دەربڕینی وەرگرەکانی چالاککردن لەسەر ڕووی خانەکانی NK، بەمەش ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە تووشبوون بە دژە ڤایرۆس و بەرگری دژە وەرەمی.
(3) ڕێکخستنی تۆڕی سایتاکینەکان
Tα1 ئەرکەکانی ڕێکخستنی بەرگری خۆی بە ڕێکخستنی تۆڕی سایتاکینەکان ئەنجام دەدات. سایتاکینەکان بریتین لە پۆلێک لە پرۆتینی بچووکی گەردیلەیی کە لەلایەن خانەکانی بەرگری و هەندێک خانەی نابەرگرییەوە دەردرێت، کە زانیاری لە نێوان خانەکاندا دەگوازنەوە و ئەرکی خانەکانی بەرگری ڕێکدەخەن هەروەها توندی و جۆری وەڵامەکانی بەرگری.
Tα1 دەتوانێت بەرهەمهێنانی سایتاکینی جۆراوجۆر بەرەوپێش ببات، وەک ئینتەرلوکین-2 (IL-2)، ئینتەرلوکین-3 (IL-3)، و ئینتەرفیرۆن-γ (IFN-γ). IL-2 هۆکارێکی گرنگی گەشەکردنی خانەکانی T یە کە پەرە بە زیادبوون و چالاکبوونی خانەکانی T دەدات، چالاکیی خانەکانی NK و لیمفۆسایتی T ژەهراوی خانەیی (CTLs) بەرز دەکاتەوە، بەمەش تواناکانی بەرگری لەش باشتر دەکات. IL-3 پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی خانە بنەڕەتییە جیاوازەکانی خوێندرووستکەر و خانە پێشینەکان دەدات، یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی پێکهاتەی خانەیی و کارکردنی سیستەمی بەرگری. IFN-γ چەندین ئەرکی هەیە، لەوانە دژە ڤایرۆس، دژە وەرەمی، و کاریگەرییەکانی ڕێکخستنی بەرگری، بەرزکردنەوەی تواناکانی فاگۆسایتی و ژەهراویکردنی خانەیی ماکرۆفاژەکان، پێشخستنی جیاکردنەوەی خانەکانی Th1، و ڕێکخستنی وەڵامی بەرگری بەرەو ئاراستەیەکی بەرگری خانەیی.
سەرەڕای ئەوەش، Tα1 دەتوانێت هاوسەنگی نێوان سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن و دژە هەوکردن ڕێکبخات. لە کاتی وەڵامەکانی هەوکردندا، Tα1 دەتوانێت زیادە بەرهەمهێنانی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن وەک TNF-α و IL-1 سەرکوت بکات، لە هەمان کاتدا پەرە بە بەرهەمهێنانی سایتاکینەکانی دژە هەوکردن دەدات وەک ئینتەرلوکین-10 (IL-10)، بەمەش ئەو زیانانە کەمدەکاتەوە کە بەهۆی وەڵامەکانی هەوکردنەوە بۆ جەستە دروست دەبێت و هاوسەنگی بەرگری لەش دەپارێزێت.
کاریگەری بەرزکردنەوەی بەرگری لەش
(1) هەوکردنی دژە ڤایرۆس
ئاوسانی جگەری جۆری B و ئاوسانی جگەری جۆری C
Tα1 ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت لە چارەسەرکردنی ئاوسانی جگەری جۆری B و ئاوسانی جگەری جۆری C. بۆ تووشبوون بە ڤایرۆسی ئاوسانی جگەری جۆری B (HBV)ی درێژخایەن، Tα1 دەتوانێت کارکردنی بەرگری جەستە ڕێکبخات و توانای پاککردنەوەی HBV بەرز بکاتەوە. Tα1 خانەکانی بەرگری وەک خانەکانی T و خانەکانی NK چالاک دەکات، ئەمەش وایان لێدەکات باشتر خانەکانی جگەری تووشبوو بە HBV بناسنەوە و لەناویان ببەن. Tα1 دەتوانێت تۆڕی سایتاکینەکان ڕێکبخات، بەرەوپێشبردنی بەرهەمهێنانی سایتاکینەکانی دژە ڤایرۆسی وەک IFN-γ و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی HBV.
لە چارەسەرکردنی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئاوسانی جگەری جۆری C (HCV)، Tα1 کاریگەری ئەرێنی نیشان دەدات. دەتوانێت وەڵامی بەرگری جەستە بەرز بکاتەوە، یارمەتیدەر بێت لە پاککردنەوەی HCV، و کاریگەری هاوبەش نیشان بدات کاتێک لەگەڵ دەرمانەکانی تری دژە ڤایرۆس بەکاردەهێنرێت، بەمەش ڕێژەی سەرکەوتنی چارەسەرکردن باشتر دەکات.
هەوکردنی ڤایرۆسی تر
جگە لە HBV و HCV، ڕەنگە Tα1 ڕۆڵی هەبێت لە نەخۆشییە تووشبووەکانی تری ڤایرۆسیدا. ڕەنگە Tα1 یارمەتیدەر بێت لە باشترکردنی پێشبینی نەخۆشانی سەختی تووشبوو بە COVID-19. بە چاککردنەوەی ئەو زیانانەی کە بەهۆی زیاد چالاکبوونی بەرگری لیمفۆسایدەکانەوە دروست دەبن و ڕێگریکردن لە چالاکبوونی زیادەڕۆیی لە خانەکانی T، Tα1 لەوانەیە نیشانەکانی نەخۆش کەم بکاتەوە و ڕێژەی مانەوە باشتر بکات.
(2) ڕێکخستنی بەرگری و دژە هەوکردن
ڕێکخستنی هاوسەنگی بەرگری لەش
Tα1 ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پاراستنی هاوسەنگی بەرگری لە جەستەدا. لە حاڵەتەکانی کەمی بەرگریدا، Tα1 دەتوانێت پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی خانەکانی بەرگری بدات، ئەمەش ئەرکی بەرگری لەش دەگەڕێنێتەوە. بۆ نموونە لە هەندێک نەخۆشی زگماکی کەمی بەرگری یان حاڵەتە سەرکوتکراوەکانی بەرگری کە بەهۆی چارەسەری کیمیایی یان چارەسەری تیشکەوە دروست دەبن، Tα1 دەتوانێت یارمەتی جەستە بدات بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی هاوسەنگی بەرگری لە ڕێگەی ڕێکخستنی گەشەکردن و کارکردنی خانەکانی بەرگری.
لە نەخۆشییە بەرگرییە خۆکارەکاندا، Tα1 لەوانەیە وەڵامەکانی بەرگری زیادە سەرکوت بکات و زیانەکانی بەرگری خۆکار کەم بکاتەوە بە ڕێکخستنی چالاکیی خانەکانی بەرگری و تۆڕی سایتاکینەکان.
کاریگەری دژە هەوکردن
Tα1 خاوەنی کاریگەری دژە هەوکردنە. لە کاتی وەڵامەکانی هەوکردندا، Tα1 دەتوانێت دەربڕینی سایتاکینەکانی پەیوەست بە هەوکردن ڕێکبخات و کاردانەوەی هەوکردنی زیادە ڕێگری بکات. وەک پێشتر باسمان کرد، Tα1 دەتوانێت بەرهەمهێنانی NO لە ماکرۆفاژەکاندا ڕێگری بکات، دەربڕینی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردن وەک TNF-α و IL-1 کەم بکاتەوە، و لە هەمان کاتدا بەرهەمهێنانی سایتاکینەکانی دژە هەوکردن وەک IL-10 بەرەوپێش ببات.
وێنەی 3 دەردانی ئۆکسیدی نیتریک دوای چارەسەرکردن بە LPS و چڕیی جیاوازی Tα-1 لە خانەکانی RAW 264.7.
لە مۆدێلی ئازاری هەوکردندا، Tα1 ئالۆداینیای میکانیکی و ئازاری زۆر کەمدەکاتەوە کە بەهۆی یاریدەدەری تەواو فرۆیند (CFA)ەوە هێنراوەتەوە، و بەرزبوونەوەی ڕێکخستنی ناوبژیوانی هەوکردن وەک IFN-γ، TNF-α، و فاکتەری دەمارە گەشەسەندووەکانی وەرگیراو لە مێشک (BDNF) کەمدەکاتەوە کە بەهۆی CFAەوە هێنراوە. سەرەڕای ئەوەش، Tα1 دەتوانێت ڕێڕەوی ئاماژەدانی Wnt3a/β-catenin لە بڕبڕەی پشتدا ڕێکبخات، کە لە کاتی پرۆسەی ئازاری هەوکردندا چالاک دەبێت، و Tα1 دەتوانێت دۆخی چالاککراوەکەی پێچەوانە بکاتەوە، بەمەش ئازاری هەوکردن کەمدەکاتەوە.
بەکارهێنانی کلینیکی
(1) چارەسەری هەوکردنی جگەری ڤایرۆسی
لە چارەسەری کلینیکی هەوکردنی جگەری ڤایرۆسیدا، Tα1 بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە. بۆ نەخۆشانی تووشبوو بە هەوکردنی درێژخایەنی جگەری جۆری B، چەندین لێکۆڵینەوەی کلینیکی دەریانخستووە کە Tα1 تێکەڵکراوە لەگەڵ هاوشێوەکانی نیوکلیۆساید (ترش) یان چارەسەری ئینتەرفیرۆن ڕێژەیەکی بەرزتری گۆڕینی سیرۆمی DNAی HBV، گۆڕینی سیرۆمی HBeAg، و ئاساییکردنەوەی ALT بەدەست دەهێنێت بە بەراورد بە چارەسەری تاکەکەسی. لە هەندێک لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا، تێکەڵکردنی Tα1 و ئینتێکاڤیر بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشانی ئاوسانی درێژخایەنی جگەری جۆری B بووە هۆی ڕێژەیەکی بەرچاو بەرزتر لە گۆڕینی سیرۆمی DNAی HBV دوای 48 هەفتە لە چارەسەرکردن بە بەراورد بەو گروپەی کە بە تەنیا بە ئەنتێکاڤیر چارەسەرکرابوون، هەروەها ڕێژەی گۆڕینی سیرۆمی HBeAg باشتر بوو.
لە چارەسەرکردنی ئاوسانی جگەری جۆری C، Tα1 لەگەڵ ماددە دژە ڤایرۆسییە کارپێکراوەکانی ڕاستەوخۆ (DAAs) تێکەڵکراوە دەتوانێت کاریگەری دژە ڤایرۆسی بەرز بکاتەوە، بەتایبەتی بۆ هەندێک لە نەخۆشانی ئاوسانی جگەری جۆری C بەرگریکار لە چارەسەرکردن، کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ڕێژەی سەرکەوتنی چارەسەرکردن باشتر دەکات.
(2) چارەسەری نەخۆشیەکانی کەمی بەرگری
بۆ هەندێک نەخۆشی سەرەتایی کەمی بەرگری، وەکو کەمبوونەوەی زگماکی تایمیک، دەتوانرێت Tα1 وەک بەشێک لە چارەسەری بەدیل بەکاربهێنرێت. هەرچەندە Tα1 ناتوانێت ئەم نەخۆشیانە بە تەواوی چارەسەر بکات، بەڵام دەتوانێت کارکردنی بەرگری لەش ڕێکبخات و بەرگری نەخۆشەکان بەرز بکاتەوە و فرێکوێنسی و توندی هەوکردن کەم بکاتەوە و کوالیتی ژیانی نەخۆشەکان باشتر بکات.
لە نەخۆشییە بەدەست هێنراوەکانی کەمی بەرگریدا، وەک HIV/AIDS، Tα1 تێکەڵکراو لەگەڵ چارەسەری دژە ڕێترۆڤایرۆس (ART) دەتوانێت پێکهێنانەوەی بەرگری بەرز بکاتەوە، ژمارەی خانەکانی CD4+ T زیاد بکات، کارکردنی بەرگری باشتر بکات، و ڕوودانی هەوکردنی هەلپەرست کەم بکاتەوە.
(٣) بەکارهێنانەکانی تر
چارەسەری یارمەتیدەر بۆ نەخۆشییە درمیەکان
لە چارەسەرکردنی هەوکردنە توندەکانی وەکو سپێسیس، دەتوانرێت Tα1 وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر بەکاربهێنرێت. زۆرجار نەخۆشانی سپێسیس تێکچوونی بەرگری لەشیان هەیە. Tα1 کارکردنی خانەکانی بەرگری و تۆڕەکانی سایتاکینەکان ڕێکدەخات، یارمەتیدەرە بۆ گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بەرگری، کەمکردنەوەی وەڵامەکانی هەوکردن، و باشترکردنی ڕێژەی مانەوەی نەخۆش.
لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە درمیە درێژخایەنەکانی وەک سیل، Tα1 تێکەڵکراو لەگەڵ دەرمانی دژە سیل ڕەنگە توانای پاککردنەوەی بەرگری جەستە لە دژی مایکۆباکتریۆم سیل بەرز بکاتەوە و کاریگەری چارەسەرکردن باشتر بکات.
نەخۆشیەکانی پەیوەست بە هەوکردن
لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە پەیوەندیدارەکانی هەوکردن وەک هەوکردنی جومگەی ڕۆماتیزمی و نەخۆشی هەوکردنی ڕیخۆڵە، کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن و گۆڕینی بەرگری Tα1 ڕەنگە بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەبێت. هەرچەندە لە ئێستادا بەکارهێنانی کلینیکی سنووردارە، بەڵام هەندێک لێکۆڵینەوەی بنەڕەتی و تاقیکردنەوە کلینیکییە بچووکەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە Tα1 لەوانەیە وەڵامەکانی هەوکردن کەم بکاتەوە و بارودۆخی نەخۆش باشتر بکات بە ڕێکخستنی خانەکانی بەرگری و سایتاکینەکان.
ئەنجام
تایمۆسین α1 (Tα1)، وەک پێپتیدێک کە تایبەتمەندی بەرزکردنەوەی بەرگری هەیە، کاریگەری بەرفراوان و قووڵی لە بواری ڕێکخستنی بەرگریدا نیشانداوە. لە میکانیزمی کارکردنیەوە، Tα1 کارلێک لەگەڵ وەرگرە هاوشێوەکانی Toll دەکات بۆ چالاککردنی چەندین ڕێڕەوی ئاماژەدانی خوارەوە، بەمەش کارکردنی خانەکانی بەرگری و تۆڕەکانی سایتاکینەکان ڕێکدەخات، و کۆنترۆڵی وردی وەڵامی بەرگری جەستە بەدەستدەهێنێت.
لە ڕووی کاریگەرییەکانی بەرزکردنەوەی بەرگری، Tα1 ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت لە هەوکردنی دژە ڤایرۆس، چالاکیی دژە وەرەمی، ڕێکخستنی هاوسەنگی بەرگری، و کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن. لە بواری دژە ڤایرۆسدا، Tα1 ئاسۆی بەکارهێنانی فراوان نیشان دەدات، جا بۆ هەوکردنی ڤایرۆسی باو وەک ئاوسانی جگەری جۆری B و C، یان بۆ هەوکردنی ڤایرۆسی سەرهەڵدەدات وەک COVID-19. ڕۆڵی Tα1 لە نەخۆشیەکانی کەمی بەرگری لەش و نەخۆشییە پەیوەندیدارەکان بە هەوکردندا ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە دەتوانێت یارمەتی گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بەرگری لەش و کەمکردنەوەی زیانەکانی هەوکردن بدات. بە گشتی، Tα1 ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت وەک بەرزکەرەوەی بەرگری.
سەرچاوەکان
[1] تاو ن، شو ئێکس، ینگ ی، و هاوکارانی. تایمۆسین α1 و ڕۆڵی لە نەخۆشییە تووشبووە ڤایرۆسییەکان: میکانیزم و بەکارهێنانی کلینیکی[J]. مۆلیکولەکان، 2023،28(8).DOI:10.3390/مۆلیکولەکان28083539.
[2] Bala I, Gupta N, Prabhakar P K. کاریگەرییەکانی تایمۆسین ئەلفا-1 لەسەر ماکرۆفاژەکان: لێکۆڵینەوەیەکی خانەیی و دژە هەوکردن [J]. گۆڤاری ئاژەڵناسی پێشکەوتوو، 2023. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:264985939
[3] بایندەر یو، سکێرا ئە. تایمۆسین α1ی PASylated: پێپتیدێکی بەرگری هاندەری درێژخایەن بۆ بەکارهێنان لە ئۆنکۆلۆژی و ڤایرۆسۆلۆژیدا [J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی زانستە گۆڕانکارییەکان، 2020،22(1).DOI:10.3390/ijms22010124.
[4] ڕێنگا گ، بێلێت ئێم ئێم، پاریانو م، و هاوکارانی. تایمۆسین α1 لە نەخۆشی بەرگری ڕیخۆڵەی CTLA-4 دەپارێزێت [J]. هاوپەیمانی زانستی ژیان، 2020،3(10).DOI:10.26508/lsa.202000662.
[5] دۆمیناری ئەی، هاثاوەی ئای دی، پانداڤ ک، و هاوکارانی. تایمۆسین ئەلفا 1: پێداچوونەوەیەکی گشتگیر بە ئەدەبیات[J]. وۆرلد ج ڤایرۆل، 2020،9(5):67-78.DOI:10.5501/wjv.v9.i5.67.
[6] لی سی ئێڵ، ژانگ ت، سایبارا ت، و هاوکارانی. تایمۆسین ئەلفا1 گەڕاندنەوەی وەڵامی دژەتەنی بێلایەنکەر بە ناوەندگیری خانەی T لە خانەخوێ بەرگری لاوازدا خێراتر دەکات [J]. دەرمانزانی بەرگری نێودەوڵەتی، 2002، 2(1):39-46.DOI:10.1016/s1567-5769(01)00136-9.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
