ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
1 މަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
އޯވަރވިއު
ތައިމޮސިން އަލްފާ-1 (Tα1) އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓަރީ ކުރުމުގެ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް ހުންނަ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މިއީ ފުރަތަމަ ތައިމަސް ޓިޝޫއިން އެކަހެރިކޮށްފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ 28 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެން-ޓާރމިނަލް އެސިޓައިލޭޝަން އާއި އެކު ކަމަށް ވެސް ޑރ. ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމާއި ހަށިގަނޑުގައި ބަލީގެ ހާލަތްތަކަށް ރައްދުދިނުމުގައި ޓީα1 އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި، އެކި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމާއި ރައްކާތެރިވުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ފުރުޞަތުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.
ފޮޓޯ 1 ތައިމޮސިން އަލްފާ 1 ގައި ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކުގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއް ހުރެއެވެ. އައިއެލް: އިންޓަރލިއުކިން؛ އައިއެފްއެން: އިންޓަރފެރޯން؛ ޓީއެލްއާރު: ޓޯލް ކަހަލަ ރިސެޕްޓަރސް.
ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކުގައި Tα1 އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ އާދައިގެ ތަރައްޤީއާއި ފަންކްޝަނަލް މެއިންޓެނަންސްގައި ބައިވެރިވެ، ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ ތަފާތުވުމާއި، މެޗުރޭޝަން އަދި އެކްޓިވޭޝަނަށް ވަރަށް ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވާ އެއްޗެކެވެ. ވައިރަލް އިންފެކްޝަން، ޓިއުމަރ ޖެނެސިސް، އަދި ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްވުން ފަދަ ޕެތޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކުގައި ޓީα1 އިން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ބަލިތަކާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ވައިރަލް އިންފެކްޝަން ބަލިތަކުގެ ދާއިރާއިން އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ވައިރަސް (އެޗްބީވީ) އަދި ހެޕަޓައިޓިސް ސީ ވައިރަސް (އެޗްސީވީ) އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށެވެ. އެއީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ވައިރަސްތައް ސާފުކުރުމުގައި ހަށިގަނޑުގައި އެހީތެރިވެދީ، ބަލިމީހުންގެ ހާލަތު ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްސް
(1) ޓޯލް ލައިކް ރިސެޕްޓަރސް (TLRs) އާއި މުޢާމަލާތުކުރުން .
Tα1 އިން ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތައް ކުރާ މުހިންމު އެއް މަގަކީ ޓޯލް ލައިކް ރިސެޕްޓަރސް (TLRs) އާއި މުޢާމަލާތު ކުރުމެވެ. ޓީއެލްއާރު އަކީ ޕެތޯޖަން އެސޯސިއޭޓެޑް މޮލިކިއުލަރ ޕެޓަރންސް (PAMPs) އަދި ޑޭމަޖް އެސޯސިއޭޓެޑް މޮލިކިއުލަރ ޕެޓަރންސް (DAMPs) ދެނެގަނެ، ދިފާޢީ ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުތައް ފަށާ ޕެޓަރން ރިކޮގްނިޝަން ރިސެޕްޓަރސްގެ ކްލާހެކެވެ.
Tα1 އަކީ ޓީއެލްއާރު3، ޓީއެލްއާރު4، އަދި ޓީއެލްއާރު9 ފަދަ އެތައް ޓީއެލްއާރު ތަކަކާ ގުޅިދާނެ އެއްޗެކެވެ. މި ރިސެޕްޓަރުތަކާ ގުޅިގެން Tα1 އިން ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި އިންޓަރފެރޯން ރެގިއުލޭޓަރީ ފެކްޓަރ 3 (IRF3) އަދި ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ κB (NF-κB) ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ހިމެނެއެވެ. މިސާލެއްގެ ގޮތުން ޓީއެލްއާރު3 ނަގާއިރު، ޓީއެލްއާރު3 އާއި ޓީއެލްއާރު3 ގުޅުމަށްފަހު، އައިއާރުއެފް3 ގެ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އެއަށްފަހު ސެލް ނިއުކްލިއަސްއަށް ޓްރާންސްލޮކޭޓްވެ، ޓައިޕް އައި އިންޓަފެރޯން (އައިއެފްއެން-އައި) ފަދަ އެންޓިވައިރަލް އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޓަރީ ޖީންތައް އެކްސްޕްރެސް ވެއެވެ. އައިއެފްއެން-އައި އަކީ ފުޅާ އެންޓިވައިރަލް އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޓަރީ ފުންކްޝަންތަކެއް ހުންނަ އެއްޗަކަށް ވާތީ، ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއުވުން އިތުރުކޮށްދެ އެވެ.
TLR4 އަށް ބަލާއިރު، Tα1 ބައިންޑް ވުމުން ވެސް ހަމަ އެފަދައިން NF-κB ސިގްނަލިންގ މަގު އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α (TNF-α) އަދި އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް ގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓް ވެއެވެ. މި ސައިޓޮކިންތަކަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ރައްދުގެ ކުރީކޮޅު މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށް، އިންފެކްޝަން ޖެހޭ ތަނަށް ދިފާޢީ ސެލްތައް ރިކްރޫޓްކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ދިފާޢީ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން TLR2 އަދި TLR7 ވެސް Tα1 އާއި ގުޅިފައިވެއެވެ. Tα1 އިން TLR2/NF-κB، TLR2/p38 މައިޓޯޖަން އެކްޓިވޭޓެޑް ޕްރޮޓީން ކިނާޒް (p38MAPK)، ނުވަތަ TLR7/މައިލޮއިޑް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ފެކްޓަރ 88 (MyD88) ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، IL-1 އަދި IL-12 ފަދަ އެކި ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އިންނެޓް އަދި އެޑެޕްޓިވް އިމިއުން ރިސްޕޮންސް އިތުރަށް އިތުރުކޮށްދެއެވެ.
(2) ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކަށް ކުރާ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތައް
ޓީ ސެލްތަކެވެ
Tα1 އަކީ ޓީ ސެލްތައް ތަރައްޤީވުމާއި، ތަފާތުވުމާއި، އެކްޓިވޭޝަނަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. ތައިމަސްގައި Tα1 ގެ ސަބަބުން ތައިމޯސައިޓްތައް ފުރިހަމަވެ ފުރިހަމަވުން އަވަސްކޮށްދެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 5-ފްލޫރޯޔޫރެސިލް (5-FU) ބޭނުންކޮށްގެން މަސްތަކުގައި ޓީ ސެލް މެދުވެރިކޮށް އެންޓިބޮޑީ އުފެއްދުން ހުއްޓުވުމަށްފަހު، ކެމިކަލް ގޮތުން ސިންތެސައިޒް ކޮށްފައިވާ Tα1 އިން މި އެންޓިބޮޑީ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އަލުން ހޯދައިދެވޭއިރު، 30 μg/kg ގެ ކުޑަ ޑޯޒެއްގައި ވެސް ހަރަކާތްތެރިކަން ދައްކައެވެ.
ފްލޯ ސައިޓޮމެޓްރީ އެނަލިސިސް އިން ހާމަވި ގޮތުގައި Tα1 ގެ މި ޑޯޒް އިން ތައިމޯސައިޓްތައް ފުރިހަމަވުމާއި މެޗުރޭޝަން އަވަސްކޮށްދެއެވެ؛ ނަމަވެސް CD4−CD8− ތައިމޯސައިޓްތަކުގައި ހެޖްހޮގް (Hh) ސިގްނަލިންގ މަގުގެ މުހިއްމު ނެގެޓިވް ރެގިއުލޭޓަރެއް ކަމަށްވާ ސްމޫތެންޑް (Smo) ގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ Tα1 އިން ޓީ ސެލް މެޗުރޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކޮށްފާނެ ވަކި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ކަމަށާއި އެއީ Smo ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ މަގުތަކުން ބައިޕާސް ނުވަތަ މިނިވަން މަގުތަކެއް ކަމަށެވެ.
މެޗުއަރ ޓީ ސެލްތަކުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، Tα1 އިން ޓީ ސެލް ސަބްސެޓްތަކުގެ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. ޓިއުމަރ މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓްގައި Tα1 އިން ޑެންޑްރިޓިކް ސެލް (DC) ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އަދި ކީމޯކިން އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮފައިލް ރެގިއުލޭޓްކޮށް CD8+ ޓީ ސެލްސް އަދި ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލްސް (Tregs) ގެ ނިސްބަތަށް ބަދަލު ގެނެސް، ހަށިގަނޑުގެ އެންޓިޓިއުމަރ އިމިއުން ރިސްޕޮންސް އިތުރުކޮށްދެއެވެ.
ފޮޓޯ 2 ތައިމޮސިން α1 (Tα1) އިން ޑީއެސްއެސް ޕްލަސް އެންޓި-ސީޓީއެލްއޭ-4–އިންޑައުސްޑް ކޮލައިޓިސް ގައި އެޕިތެލިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުން ހުއްޓުވައެވެ.
ބީ ސެލްތަކެވެ
ބީ ސެލްތަކަށް Tα1 ގެ އަސަރުތަކާ ބެހޭ ސީދާ ދިރާސާތައް ނިސްބަތުން މަދު ނަމަވެސް، މިހާރު ކުރެވިފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީ ސެލްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ބީ ސެލްގެ މަސައްކަތްތަކަށް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެ އެވެ. ބީ ސެލް އެކްޓިވޭޝަން، އެންޓިބޮޑީ ކްލާސް ސްވިޗިންގ، އަދި އެފިނިޓީ މެޗުރޭޝަންގައި ޓީ ސެލްތަކުން މުހިއްމު އެހީތެރި ދައުރެއް އަދާކުރާތީ، ޓީ ސެލްގެ ފުންކްޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން ޓީ ސެލްގެ މަސައްކަތް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ބީ ސެލް އެންޓިބޮޑީ އުފެއްދުމަށް އަސަރުކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ހިއުމަރަލް އިމިއުން ރިސްޕޮންސް އިތުރުކޮށްދެއެވެ.
މެކްރޯފޭޖްސް އެވެ
އަދި Tα1 އަކީ މެކްރޯފޭޖްގެ ވަޒީފާއަށް މުހިންމު ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެމްޓީޓީ އެސޭ ބޭނުންކޮށްގެން ފާހަގަކުރެވުނު ގޮތުގައި Tα1 އިން ރާ 264.7 މެކްރޯފޭޖްތަކަށް ސައިޓޮޓޮކްސިކް އަސަރުތައް ކުރާއިރު، ހާފް މެކްސިމަލް އިންހިބިޓޯރީ ކޮންސެންޓްރޭޝަން (IC50) އަކީ 368.105 μg/ml އެވެ. Tα1 ގެ މިންވަރު އިތުރުވަމުންދާވަރަކަށް RAW 264.7 ސެލްތަކަށް ކުރާ ސައިޓޮޓޮކްސިކް އަސަރުތައް ވަރުގަދަވެ، ސެލް ޑެންސިޓީ ދަށްވެއެވެ.
އަދި Tα1 އިން އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް ވެސް ދައްކާއިރު، މިކަން ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ރާ 264.7 ސެލްތަކުގައި ނައިޓްރިކް އޮކްސައިޑް (NO) އުފެއްދުން ތަހުލީލުކޮށްގެންނެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 7.813–31.25 μg/ml ގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން ރޭންޖުގެ ތެރޭގައި Tα1 ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕްގައި ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު ޑޯޒަށް ބަރޯސާވާ ގޮތެއްގައި NO އުފެއްދުން ދަށްވެ، މެކްރޯފޭޖްތަކުގައި NO އުފެއްދުން ހުއްޓުވައި Tα1 އިން އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް ކޮށްފާނެކަން ދައްކައެވެ.
ގުދުރަތީ ކިލާ ސެލްސް (އެންކޭ ސެލްސް) .
Tα1 އިން އެންކޭ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން އަދި އެކްޓިވޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އެމީހުންގެ ސައިޓޮޓޮކްސިކް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުކޮށްދެއެވެ. އެންކޭ ސެލްތަކަކީ އިންނެޓް އިމިއުން ސިސްޓަމްގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމަށާއި، ވައިރަސް ޖެހިފައިވާ ސެލްތަކާއި ޓިއުމަރ ސެލްތައް ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މަރާލުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުންނަ ސެލްތަކެކެވެ. ޓީα1 އިން އެންކޭ ސެލްތަކުގެ މަތީގައި އެކްޓިވޭޝަން ރިސެޕްޓަރސްގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށް ޓާގެޓް ސެލްތައް ދެނެގަނެ މަރާލުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، އެންޓިވައިރަލް އިންފެކްޝަން އަދި އެންޓިޓިއުމަރ އިމިއުނިޓީގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.
(3) ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކް ރެގިއުލޭޓްކުރުން
Tα1 އިން އޭގެ އިމިއުނޯރެގިއުލޭޓަރީ ފަންކްޝަންތައް ކުރިއަށް ގެންދަނީ ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ. ސައިޓޮކިންސް އަކީ ދިފާޢީ ސެލްތަކާއި ވަކި ދިފާޢީ ނިޒާމު ނޫން ސެލްތަކުން ނިކުންނަ ކުދި މޮލިކިއުލަރ ޕްރޮޓީންތަކުގެ ކްލާހެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސެލްތަކުގެ މެދުގައި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީ ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ ވަޒީފާގެ އިތުރުން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުތަކުގެ ބާރުމިނާއި ވައްތަރު ރެގިއުލޭޓްކުރާ ޕްރޮޓީންތަކެކެވެ.
Tα1 އިން އިންޓަރލިއުކިން-2 (IL-2)، އިންޓަރލިއުކިން-3 (IL-3)، އަދި އިންޓަރފެރޯން-γ (IFN-γ) ފަދަ އެކި ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. އައިއެލް-2 އަކީ ޓީ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން އަދި އެކްޓިވޭޝަން ކުރިއެރުވުމާއި، އެންކޭ ސެލްތަކާއި ސައިޓޮޓޮކްސިކް ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް (ސީޓީއެލް) ގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދޭ މުހިންމު ޓީ ސެލް ގްރޯތް ފެކްޓަރެކެވެ. އައިއެލް-3 އަކީ އެކި ހެމަޓޮޕޮއިއެޓިކް ސްޓެމް ސެލްތަކާއި ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތައް ގިނަވުމާއި ތަފާތުވުން ކުރިއެރުވައި، ސެލްގެ އެކުލެވުން އަދި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އައިއެފްއެން-γ އަކީ އެންޓިވައިރަލް، އެންޓިޓިއުމަރ، އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޓަރީ އިފެކްޓްސް، މެކްރޯފޭޖްތަކުގެ ފޭގޯސައިޓިކް އަދި ސައިޓޮޓޮކްސިކް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށް، Th1 ސެލްތައް ތަފާތުވުން ކުރިއެރުވުމާއި، ސެލްގެ ދިފާޢީ ދިފާޢީ ދިމާލަކަށް ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ފަދަ އެތައް ވަޒީފާއެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން Tα1 އިން ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އާއި ދެމެދުގެ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ތެރޭގައި ޓީއެންއެފް-α އަދި އައިއެލް-1 ފަދަ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް މާގިނައިން ދަމަހައްޓައި، އިންޓަރލިއުކިން-10 (އައިއެލް-10) ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، ހަށިގަނޑަށް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓޭނެއެވެ.
ދިފާއީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ އަސަރުތަކެވެ
(1) އެންޓިވައިރަލް އިންފެކްޝަން
ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އާއި ހެޕަޓައިޓިސް ސީ އެވެ
ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އަދި ހެޕަޓައިޓިސް ސީ އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޓީα1 ގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ.ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ވައިރަސް (އެޗްބީވީ) އިންފެކްޝަނަށް ޓީα1 އިން ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެޗްބީވީ ސާފުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. Tα1 އިން ޓީ ސެލްސް އަދި އެންކޭ ސެލްސް ފަދަ ދިފާއީ ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އެޗްބީވީ ޖެހިފައިވާ ފުރަމޭގެ ސެލްތައް ރަނގަޅަށް ދެނެގަނެ ނައްތާލުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. Tα1 އިން ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، IFN-γ ފަދަ އެންޓިވައިރަލް ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އެޗްބީވީ ރިޕްލިކޭޝަން ހުއްޓުވައިދެއެވެ.
ހެޕަޓައިޓިސް ސީ ވައިރަސް (އެޗްސީވީ) އިންފެކްޝަނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް Tα1 އިން ހެޔޮ އަސަރުތައް ދައްކަ އެވެ. އެއީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު އިތުރުކޮށްދީ، އެޗްސީވީ ސާފުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެހެން އެންޓިވައިރަލް ބޭސްތަކާ އެކު ބޭނުންކުރުމުން ސިނަޖިސްޓިކް އަސަރުތައް ދައްކާ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ފަރުވާގެ ކާމިޔާބީގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
އެހެން ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކެވެ
އެޗްބީވީ އާއި އެޗްސީވީގެ އިތުރުން ވައިރަލް އިންފެކްޝަސް އެހެން ބަލިތަކުގައި ވެސް ޓީα1 ގެ ދައުރެއް އޮވެދާނެ އެވެ. ކޯވިޑް-19 ޖެހިފައިވާ ސީރިއަސް ބަލި ބަލިމީހުންގެ ޕްރޮގްނޯސިސް ރަނގަޅު ކުރުމަށް ޓީα1 އެހީތެރިވެދެވިދާނެ އެވެ. ލިމްފޯސައިޓް އިމިއުން އޯވަރއެކްޓިވޭޝަންގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކޮށް، ޓީ-ސެލް މާބޮޑަށް އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައިގެން، Tα1 އިން ބަލިމީހާގެ އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީ، ދިރިހުރުމުގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ.
(2) އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަން އަދި އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން
އިމިއުން ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ހަށިގަނޑުގައި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމުގައި ޓީα1 އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިފާޢީ ނިޒާމު ދަށް ޙާލަތްތަކުގައި Tα1 އިން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ސެލްތައް ގިނަވުމާއި ތަފާތުވުން އިތުރުކޮށްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އަލުން ހޯދައިދެއެވެ. މިސާލަކަށް ކީމޯތެރަޕީ ނުވަތަ ރޭޑިއޭޝަން ތެރަޕީގެ ސަބަބުން އުފަންވާ ބައެއް ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށް ބަލިތަކުގައި ނުވަތަ ދިފާޢީ ނިޒާމު ދަމަހައްޓާ ޙާލަތްތަކުގައި ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ ތަރައްޤީއާއި މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހަށިގަނޑުގައި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް އަލުން ޤާއިމުކުރުމަށް ޓީα1 އެހީތެރިވެދެއެވެ.
އޮޓޯއިމިއުން ބަލިތަކުގައި Tα1 އިން ދިފާއީ ސެލްތަކާއި ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މާބޮޑަށް ޖަވާބުދާރީވުންތައް ދަމަހައްޓައި، އޮޓޯއިމިއުން އަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަވެދާނެއެވެ.
އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އިފެކްޓްސް
Tα1 ގައި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތަކެއް ހުރެއެވެ. އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ތެރޭގައި Tα1 އިން އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ސައިޓޮކިންސް ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، މާގިނައިން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިއެކްޝަންތައް ހުއްޓުވޭނެއެވެ. ކުރިންވެސް ދެންނެވި ފަދައިން Tα1 އިން މެކްރޯފޭޖްތަކުގައި NO އުފެއްދުން ހުއްޓުވައި، TNF-α އަދި IL-1 ފަދަ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް ގެ އެކްސްޕްރެޝަން މަދުކޮށް، އެއްފަހަރާ IL-10 ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން ކުރިއަރުވައިދެއެވެ.
ފޮޓޯ 3 އެލްޕީއެސް އާއި އާރްއޭ 264.7 ސެލްތަކުގައި Tα-1 ގެ ތަފާތު ކޮންސެންޓްރޭޝަންތަކުން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ނައިޓްރިކް އޮކްސައިޑް ދޫވުން.
އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްއެއްގައި Tα1 އިން ކޮމްޕްލީޓް ފްރެއުންޑްސް އެޑްޖުވެންޓް (CFA) އިން އުފެދޭ މެކޭނިކަލް އެލޯޑައިނިއާ އަދި ހައިޕަރއެލްޖީޝިއާ އަށް ލުއި ލިބި، ސީއެފްއޭ އިން އިންޑައުސް ކުރާ IFN-γ، TNF-α، އަދި ބްރެއިން ޑައިރެވިޑް ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރ (BDNF) ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސްގެ އަޕްރެގްޔުލޭޝަން ދަށްކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން Tα1 އިން އިންފްލެމޭޓަރީ ޕޭން ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި އެކްޓިވޭޓްވާ ސްޕައިނަލް ކޯޑްގައި ހުންނަ Wnt3a/β-catenin ސިގްނަލިންގ މަގު ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭއިރު، Tα1 އިން އެކްޓިވޭޓް ވެފައިވާ ހާލަތު ރިވަރސްކޮށް، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިހުން ލުއިކޮށްދެއެވެ.
ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންސް
(1) ވައިރަލް ހެޕަޓައިޓިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން
ވައިރަލް ހެޕަޓައިޓިސްގެ ކްލިނިކަލް ފަރުވާގައި Tα1 އަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންކުރެވިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ގިނަ ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ނިއުކްލިއޯސައިޑް (އެސިޑް) އެނަލޮގް ނުވަތަ އިންޓަފެރޯން ތެރަޕީއާ ގުޅިގެން ޓީα1 އިން މޮނޮތެރަޕީއާ އަޅާބަލާއިރު އެޗްބީވީ ޑީއެންއޭ ސެރޯކޮންވާޝަން، އެޗްބީއީއޭޖީ ސެރޯކޮންވާޝަން އަދި އޭއެލްޓީ ނޯމަލައިޒޭޝަންގެ ރޭޓް މަތިވެއެވެ. ބައެއް ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް Tα1 އާއި އެންޓެކާވިއާ އެއްކޮށްލުމުން 48 ހަފްތާއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު އެންޓެކާވިއާ އެކަނި ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު އެޗްބީވީ ޑީއެންއޭ ސެރޯކޮންވާޝަންގެ ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެ، އެޗްބީއީއޭޖީ ސެރޯކޮންވާޝަންގެ ރޭޓް ވެސް ރަނގަޅުވެ އެވެ.
ހެޕަޓައިޓިސް ސީ އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޑައިރެކްޓް އެކްޓިން އެންޓިވައިރަލް އެޖެންޓްސް (ޑީއޭއޭ) އާއި ގުޅިގެން Tα1 އިން އެންޓިވައިރަލް އެފިސިކޭޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ހާއްސަކޮށް ފަރުވާއަށް ދިފާއުވާ ބައެއް ހެޕަޓައިޓިސް ސީ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ ކާމިޔާބީގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅުވެދާނެ އެވެ.
(2) އިމިއުނޯޑެފިޝަންސީ ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން
ކޮންޖެނިޓަލް ތައިމިކް ހައިޕޮޕްލޭޝިއާ ފަދަ ވަކި ޕްރައިމަރީ އިމިއުނޯޑެފިޝަންސީ ބަލިތަކަށް، އަލްޓަނޭޓިވް ތެރަޕީގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި Tα1 ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. މި ބަލިތަކަށް މުޅިން ފަރުވާ ނުކުރެވުނު ނަމަވެސް، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ދިފާޢީ ބާރު އިތުރުކޮށް، އިންފެކްޝަންތައް ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތުތަކާއި ވަރުގަދަކަން ކުޑަކޮށްދީ، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ.
އެޗްއައިވީ/އެއިޑްސް ފަދަ ހޯދިފައިވާ ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށް ބަލިތަކުގައި އެންޓިރެޓްރޯވައިރަލް ތެރަޕީ (އާރްޓީ) އާއި ގުޅިގެން ޓީα1 އިން ދިފާއީ ނިޒާމު އަލުން އެކުލަވާލުމާއި، ސީޑީ4+ ޓީ ސެލްގެ އަދަދު އިތުރުކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށް، ފުރުސަތު ލިބޭ އިންފެކްޝަންތައް މަދުކޮށްދެއެވެ.
(3) އެހެނިހެން އެޕްލިކޭޝަންތައް
އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީ ފޯރ އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްސް
ސެޕްސިސް ފަދަ ސީރިއަސް އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީއެއްގެ ގޮތުގައި Tα1 ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ސެޕްސިސް ބަލިމީހުންނަށް ގިނަ ފަހަރަށް ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްވެއެވެ. Tα1 އިން ދިފާއީ ސެލްގެ މަސައްކަތްތަކާއި ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް އަލުން ހޯދައި، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކޮށް، ބަލިމީހާ ދިރިހުރުމުގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ފަދަ ދިގުދެމިގެންދާ ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމުގައި، އެންޓިޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ބޭސްތަކާ ގުޅިގެން Tα1 ގެ ސަބަބުން މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް އާއި ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމު ސާފުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުވެ، ފަރުވާގެ ފައިދާ ރަނގަޅުވެދާނެއެވެ.
ދުޅަހެޔޮކަމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކެވެ
ރޫމޭޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް އަދި އިންފްލެމެޓަރީ ބަވަލް ޑިޒީޒް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ އާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި Tα1 ގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އިމިއުން މޮޑިއުލޭޓިންގ އިފެކްޓްސް ގެ ޕޮޓެންޝަލް އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު ހުރެދާނެއެވެ. މިވަގުތު ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަން ލިމިޓެޑް ނަމަވެސް، ބައެއް އަސާސީ ދިރާސާތަކާއި ކުދި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި Tα1 އިން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކޮށްދީ، ދިފާއީ ސެލްތަކާއި ސައިޓޮކިންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ބަލިމީހާގެ ހާލަތު ރަނގަޅުކޮށްފާނެ އެވެ.
ނިންމުން
ދިފާއީ ނިޒާމު އިތުރުކޮށްދޭ ސިފަތަކެއް ހުންނަ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ތައިމޮސިން α1 (Tα1) އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ފުޅާ އަދި ފުން އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ދައްކާފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އިން Tα1 އިން ޓޯލް ކަހަލަ ރިސެޕްޓަރސް އާއި މުއާމަލާތްކޮށް ގިނަ ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ދިފާޢީ ސެލްތަކާއި ސައިޓޮކިން ނެޓްވޯކްތަކުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު ސީދާ ކޮންޓްރޯލް ކުރެވެއެވެ.
ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކުރާ އަސަރުތަކުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އެންޓިވައިރަލް އިންފެކްޝަން، އެންޓިޓިއުމަރ އެކްޓިވިޓީ، ދިފާޢީ ނިޒާމު ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތަކުގައި ޓީα1 ގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އެންޓިވައިރަލް ދާއިރާގައި، ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އަދި ސީ ފަދަ އާންމު ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކަށް ވިޔަސް، ނުވަތަ ކޯވިޑް-19 ފަދަ އުފެދިގެން އަންނަ ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކަށް ވިޔަސް، Tα1 އިން ފުޅާ އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓްސް ދައްކައެވެ. ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްވާ ބަލިތަކާއި ދުޅަހެޔޮކަމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި Tα1 ގެ ދައުރު ދައްކާ ގޮތުގައި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް އަލުން ހޯދައި، ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، ދިފާޢީ ނިޒާމު އިތުރުކުރާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި Tα1 އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ.
މަސްދަރުތައް
[1] ޓާއޯ އެން، ޒޫ އެކްސް، ޔިންގް ވައި، އެޓް އަލް. ތައިމޮސިން α1 އަދި ވައިރަލް އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްތަކުގައި އޭގެ ދައުރު: ދަ މެކޭނިޒަމް އެންޑް ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަން[J]. މޮލިކިއުލްސް، 2023،28(8).ޑީއޯއައި:10.3390/މޮލިކިއުލްސް28083539.
[2] ބާލާ އައި، ގުޕްތާ އެން، ޕްރަބާކަރ ޕީ ކޭ.ދަ އިފެކްޓްސް އޮފް ތައިމޮސިން އަލްފާ-1 އޮން މެކްރޯފޭޖްސް: އެ ސައިޓޮލޮޖިކަލް އެންޑް އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސްޓަޑީ[ޖޭ]. ޖާނަލް އޮފް އެޑްވާންސްޑް ޒޫލޮޖީ، 2023. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:264985939
[3] ބައިންޑަރ ޔޫ، ސްކެރާ އޭ.ޕޭސައިލެޓެޑް ތައިމޮސިން α1: އެ ލޯންގް-އެކްޓިންގ އިމިއުނޯސްޓިމިއުލޭޓަރީ ޕެޕްޓައިޑް ފޯރ އެޕްލިކޭޝަންސް އިން އޮންކޮލޮޖީ އެންޑް ވައިރަލޮޖީ[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2020،22(1).DOI:10.3390/ijms22010124.
[4] ރެންގާ ޖީ، ބެލެޓް އެމްއެމް، ޕަރިއާނޯ އެމް، އެޓް އަލް. ތައިމޮސިން α1 އިން ސީޓީއެލްއޭ-4 އިންޓެސްޓިނަލް އިމިއުނޯޕެތޮލޮޖީ އިން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ[J]. ލައިފް ސައިންސް އެލަޔަންސް، 2020،3(10).ޑީއޯއައި:10.26508/lsa.202000662.
[5] ޑޮމިނާރީ އޭ، ހެތަވޭ އައިޑީ، ޕަންޑަވް ކޭ، އެޓް އަލް. ތައިމޮސިން އަލްފާ 1: ލިޓަރޭޗަރގެ ފުރިހަމަ ރިވިއުއެއް[ޖޭ]. ވޯލްޑް ޖޭ ވައިރޯލް، 2020،9(5):67-78.ޑީއޯއައި:10.5501/wjv.v9.i5.67.
[6] ލީ ސީއެލް، ޒާންގް ޓީ، ސައިބަރާ ޓީ، އެޓް އަލް. ތައިމޮސިން އަލްފާ1 އިން އިމިއުނޯކޮމްޕްރޮމައިޒްޑް ހޯސްޓްތަކުގައި ޓީ ސެލް މެދުވެރިކޮށް ނިއުޓްރަލައިޒިންގ އެންޓިބޮޑީ ރިސްޕޮންސް ރިސްޓޯރޭޝަން އަވަސްކޮށްދެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2002،2(1):39-46.ޑީއޯއައި:10.1016/s1567-5769(01)00136-9.
ހަމައެކަނި ރިސާޗް ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި ޕްރޮޑަކްޓް:
