ޓެސަމޮރެލީ 10އެމްޖީ

▎ ޓެސަމޮރެލީ ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުއެންސް: ޔަޑައި އެފް ޓީއެންއެސްއައި އާރްކޭވީއެލް ޖީކިޔުއެލްއެސް އޭ އާރްކޭ އެލް އެލްކިޔުޑީ އެމް އެސްއާރުކިޔޫ ކިއުޖީއީ އެސް އެންކިޔޫ އީ އާރްޖީއޭ އާރް އާރްއެލް މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 221H 366N 72O 67S މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 5136 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 218949-48-5 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 16137828 ސިނޮނިމްސް: އެގްރިފްޓާ

▎ ޓެސަމޮރެލީ ރިސާޗް

ޓެސަމޮރެލީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ގްރޯތް ހޯރމޯން (GH) ދަށްވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ރިކޮމްބިނޭންޓް ހިއުމަން ގްރޯތް ހޯރމޯން (rhGH) ބޭނުންކުރުމުން، ކްލިނިކަލް އެފެކްޓިވްކަން ހުރި ނަމަވެސް، އެކި ނޭދެވޭ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ވެސް ކުރިމަތިވެއެވެ. މި ހާލަތުގެ ސަބަބުން ހިއުމަން ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒިން ފެކްޓަރ (ޖީއެފްއާރު) އެނަލޮގްސް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިވެފައިވަނީ، އެއީ ރަނގަޅު ޓޮލަރެބިލިޓީއެއް ލިބިދާނެތީ އެވެ. ޓެސަމޮރެލީ އަކީ އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި ލިޕޯޑިސްޓްރޯފީ ހިމެނޭ ގޮތަށް ޖީއެޗްގެ ނިސްބަތުން ދަށްވުމާ ގުޅުން ހުރި ތަފާތު ބަލިތަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީކޮށްފައިވާ ސިންތެޓިކް ޖީއެފްއާރު އެކެވެ.

ޓެސަމޮރެލީގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ) އަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް

ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި އެންއޭއެފްއެލްޑީގައި ޖީން ސެޓް އެންރިޗްމަންޓް އެނަލިސިސް މެދުވެރިކޮށް ޓެސަމޮރެލީ އިން ފުރަމޭގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނެޗާ ޖީން ސެޓްގެ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، އިންފްލެމޭޝަން، ޓިޝޫ މަރާމާތު އަދި ސެލް ބައިބައިވުމާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ދަށްކުރާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ ^[1] . ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޓެސަމޮރެލީ އިން އިންފްލެމޭޝަން، ޓިޝޫ މަރާމާތު، އަދި ސެލް ބައިބައިވުމާ ގުޅުންހުރި ފުރަމޭގެ ޖީން ސެޓްތައް ޑައުންރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން، މި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން އޭގެ އަސަރު ކުރާކަން ހާމަވެއެވެ.

މުހިއްމު މެދުވެރިން ހުއްޓުވުން: 

ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ކީ އެންޖިއޯޖެނެސިސް، ފައިބްރޯސިސް، އަދި ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އިންހިބިޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ގްރޯތް ފެކްޓަރ އޭ (VEGFA)، ޓްރާންސްފޯމިންގ ގްރޯތް ފެކްޓަރ β1 (TGFB1)، އަދި މެކްރޯފޭޖް ކޮލޮނީ ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ފެކްޓަރ 1 (CSF1) ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކުރެވިދާނެއެވެ. ޓެސަމޮރެލީ ފަރުވާ ލިބުނު ބައިވެރިންގެ ޕްލާސްމާ ވީއީޖީއެފްއޭ އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް އެކްޓިވިޓީ ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، ޓީޖީއެފްބީ1 އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ޖީން ލެވެލް ފައިބްރޯސިސް ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ^ޑރ . މޮނޮސައިޓް ރިކްރޫޓްމަންޓާއި އެކްޓިވޭޝަންގެ ރެގިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ސީއެސްއެފް1 އަކީ އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި އެންއޭއެފްއެލްޑީއަށް އާ ތަރުބިއްޔަތު ޓާގެޓަކަށް ވެދާނެއެވެ.

ޕެރިފެރަލް ނާރވް އިންޖަރީއަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް: 

ޕެރިފެރަލް ނާރވް އިންޖަރީއަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޓެސަމޮރެލީ އަކީ އެކްސޯނަލް ރިޖެނެރޭޝަން އިތުރުކޮށްދީ، މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ކުޑަކޮށްދީ، ފަންކްޝަނަލް އައުޓްކަމްސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިހާރު ކުރެވިފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެސަމޮރެލީ އިން އޭގެ އަސަރު ކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ ނާރުތައް އަލުން އުފެއްދުމާއި މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޕްރޮސެސް ކުރިއެރުވުމެވެ. ޢަމަލުކުރާ ވަކި މެކޭނިޒަމް އަދި ފުރިހަމައަށް ނޭނގުނު ނަމަވެސް، މިއީ ނާރު ގްރޯތް ފެކްޓަރސް ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، އެކްސޯނަލް ގްރޯތް ޕްރޮމޯޓްކުރުމާއި، މައިލިނޭޝަން ފަދަ ކަންކަން ހިމެނިދާނެ ކަމެކެވެ ^{[3] .}.

އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ވިސްސަރަލް ފެޓް އަދި ލިވަރ ފެޓް ދަށްކޮށްދޭ ވަކި މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ގްރޯތް ހޯރމޯން އަށް ރެގިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓް

ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރުން: 

ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ގްރޯތް ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ސިންތެޓިކް ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒިން ހޯރމޯން (ޖީއެޗްއާރުއެޗް) އެކެވެ. އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ގައިގައި ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަނަށް އަސަރުކޮށް، ޓެސަމޮރެލީ އިން ޖީއެޗްއާރުއެޗްގެ އަމަލު ނަކަލުކޮށްގެން އެންޓިރިއަރ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ގްރޯތް ހޯރމޯން ދޫކުރުން ކުރިއެރުވޭނެއެވެ ^[4-6]..

ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

ގްރޯތް ހޯރމޯން އަކީ ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމްގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ފެޓް ބްރޭކްޑައުން އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ފެޓީ އެސިޑްތަކުގެ އޮކްސިޑޭޝަން އިތުރުކޮށްދީ، ފެޓް ޖަމާވުން މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ޓެސަމޮރެލީ އިން ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ވިސްސަރަލް ފެޓް އަދި ލިވަރ ފެޓް ޖަމާވުން މަދުކޮށްފާނެއެވެ ^[4-6]..

ފުރަމޭގެ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް ކުރާ އަސަރު

ޖީން މަގުތަކަށް ބަދަލު އައުން: 

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެސަމޮރެލީ އިން ފުރަމޭގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނެޗާ ޖީން ސެޓްގެ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، ދުޅަވުމާއި، ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި، ސެލް ބައިބައިވުމާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ދަށްކޮށްދެއެވެ ^[1]..

ހެޕަޓޯސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާގެ ޕްރޮގްނޯސިސްއާ ގުޅުންހުރި ޖީންތަކަށް އަސަރުކުރާ ޖީންތައް: 

އަދި ހެޕަޓޯސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާގެ ޕްރޮގްނޯސިސްއާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ރަނގަޅު ޕްރޮގްނޯސިސްއަކާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތައް އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށް، ދަށް ޕްރޮގްނޯސިސްއަކާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތައް ޑައުންރެގިއުލޭޓްކޮށް ވެސް ޓެސަމޮރެލީ އަށް ކުރެވިދާނެއެވެ ^[1] . ޖީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ މި ބަދަލުތަކަކީ ޓެސަމޮރެލީގެ ސަބަބުން ފުރަމޭގެ ސަރުބީ މަދުކުރުމަށް ކުރާ އަސަރާ ގުޅުންހުރި ބަދަލުތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ.

ފައިބްރޯސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީން ސްކޯރސް އާއި ގުޅުން: 

ޓެސަމޮރެލީ އިން ފަރުވާ ދިން ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން ލިވަރ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ މި ބަދަލުތަކަކީ ފައިބްރޯސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީން ސްކޯރސް ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުންހުރި ބަދަލުތަކެކެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޓެސަމޮރެލީ އިން ފުރަމޭގެ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ފުރަމޭގެ ފައިބްރޯޓިކް ހާލަތު ރަނގަޅުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ފުރަމޭގެ ސަރުބީ މަދުވެދާނެ ކަމެވެ ^{[1] .}.

ޕްލާސްމާ ޕްރޮޓީންތަކަށް ކުރާ އަސަރު

މުހިއްމު މެދުވެރިން ހުއްޓުވުން: 

ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ގްރޯތް ފެކްޓަރ އޭ (VEGFA)، ޓްރާންސްފޯމިންގ ގްރޯތް ފެކްޓަރ ބީޓާ 1 (TGFB1)، އަދި މެކްރޯފޭޖް ކޮލޮނީ ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ފެކްޓަރ 1 (CSF1) ފަދަ ޕްލާސްމާ ޕްރޮޓީންތަކުގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[1] . މި ޕްރޮޓީންތަކަކީ އެންޖިއޯޖެނެސިސް، ފައިބްރޯސިސް، އަދި އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކެއް ކަމަށާއި، ޓެސަމޮރެލީ އިން މި ޕްރޮޓީންތައް ހުއްޓުވުމަކީ ފުރަމޭގެ ސަރުބީއާއި ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ޕްރޮޓީންތަކެއް ކަމަށެވެ.

ބަލީގެ ސްކޯތަކާ ގުޅުން: 

ޓެސަމޮރެލީ އިން ފަރުވާ ދިން ބައިވެރިންގެ ޕްލާސްމާ ވީއީޖީއެފްއޭ އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ) އެކްޓިވިޓީ ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، ޓީޖީއެފްބީ1 އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ޖީން ލެވެލް ފައިބްރޯސިސް ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ ^[1] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޓެސަމޮރެލީ އިން މި ޕްލާސްމާ ޕްރޮޓީންތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަކީ ފުރަމޭގެ ބަލީގެ ހާލަތު ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[1]

ޓެސަމޮރެލީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް

ވިސްސަރަލް ފެޓް އަދި ލިވަރ ފެޓް މަދުކުރުން: 

ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިންޓެގްރޭޒް އިންހިބިޓާ (އައިއެންއެސްޓީއައި) ފަރުވާ ލިބޭ އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ވިސްސަރަލް އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ (ވީއޭޓީ) އިތުރުވުމަކީ ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ގްރޯތް ހޯރމޯން ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެނަލޮގް އެއް ކަމަށްވާ ޓެސަމޮރެލީ އިން 6 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ލިޕޯހައިޕަރޓްރޯފީ ޖެހިފައިވާ އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ވީއޭޓީ %15 އަށްވުރެ ދަށްކޮށްދޭކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ ^[7] . އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި އެންއޭއެފްއެލްޑީ ޖެހިފައިވާ 61 ބައިވެރިންގެ ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލްއެއްގައި، އިންސްޓިއައިސް ފަރުވާ ލިބުނު ފަރާތްތަކުގެ ޕޯސްޓް ހޮކް އެނަލިސިސްއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 12 މަސް ފަހުން ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގެ ވީއޭޓީ %10.8 އިތުރުވެފައިވާއިރު، ޓެސަމޮރެލީ ފަރުވާ ގްރޫޕްގެ ވީއޭޓީ ޖުމްލަކޮށް %8.3 ދަށްވެފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓެސަމޮރެލީ ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕްގެ ލިވަރ ފެޓް ފްރެކްޝަން (HFF) ގެ މިންވަރު ބޭސްލައިނާ އަޅާބަލާއިރު %31 ދަށްވެފައިވާއިރު، މިއީ ޕްލޭސިބޯ ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕަށްވުރެ މާބޮޑަށް އިތުރު އަދަދެކެވެ ^[7]..

ސަރުބީގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުން: 

އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި، ޓެސަމޮރެލީ ބޭނުންކުރި މަރުކަޒީ ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި، ވިސްސަރަލް ފެޓް (VAT) އަދި ސަބްކިއުޓަނިއަސް ފެޓް (SAT) ގެ ޑެންސިޓީ އިތުރުވެ، މި އިތުރުވުމަކީ ފެޓް މާސްއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ މުސްތަޤިއްލު ކަމެއް ކަމަށާއި، މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޓެސަމޮރެލީ އިން ވެސް މި ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންގެ ވެޓް އަދި ސެޓްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ ކަމެވެ ^{[8] .}.

ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކުރާ އަސަރު: 

ޓެސަމޮރެލީ ދިގުމުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރުމަކީ އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ލޭދައުރުވުމުގައި ޓީ ސެލް އަދި މޮނޮސައިޓް/މެކްރޯފޭޖް އެކްޓިވިޓީގެ މާކެރުތައް މަދުކޮށް، ފުރަމޭގައި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަގުތައް ޑައުންރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ޓެސަމޮރެލީ އިން ދައުރުވާ 13 ޕްރޮޓީންގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން ދަށްކޮށްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ހަތަރު ކިމޯކައިން، ދެ ސައިޓޮކިން، ޓީ ސެލްއާ ގުޅުން ހުރި ހަތަރު މޮލިކިއުލްގެ އިތުރުން އާޖިނޭޒް-1، ގެލެކްޓިން-9، އަދި ހެޕަޓޮސައިޓް ގްރޯތް ފެކްޓަރ ހިމެނެ އެވެ. ނެޓްވޯކް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ޕްރޮޓީންތައް މަދުކުރުމަށް ޒިންމާވާ ޖީން މަގުތަކުގެ މެދުގައި ގާތް ގުޅުންތަކެއް ހުރި ކަމަށާއި، ޓާގެޓްޑް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޮމިކްސް އިން ފުރަމޭގައި ހުންނަ ދިފާއީ މަގުތަކުގެ ޑައުންރެގިއުލޭޝަން ސިގްނަލް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ކަމަށެވެ ^[9]..

އަލްކޮހޯލިކް ނޫން ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒްގައި ދައުރު

ފުރަމޭގައި ހުންނަ ސަރުބީ މަދުކޮށް، ފައިބްރޯސިސް ކުރިއަރައި ދިއުން ހުއްޓުވުން: 

އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒްގައި ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ލިވަރ ފެޓް މަދުކޮށްދީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިއަރައި ދިއުން ހުއްޓުވާ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ. ދިރާސާވެރިން ޑިފެރެންޝަލް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިފައިވާ ޖީން ސެޓްތަކުގައި ހުންނަ މަތީ ލީޑިން އެޖް ޖީން ސެޓްތަކާ ދިމާވާ 9 ޕްލާސްމާ ޕްރޮޓީންގެ ފޯކަސްޑް އިވެލުއޭޝަނެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔައިރު، ޓެސަމޮރެލީގެ ސަބަބުން ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ގްރޯތް ފެކްޓަރ އޭ (VEGFA)، ޓްރާންސްފޯމިންގ ގްރޯތް ފެކްޓަރ β1 (TGFB1)، އަދި މެކްރޯފޭޖް ކޮލޮނީ ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ފެކްޓަރ 1 (CSF1) ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. ޓެސަމޮރެލީ އިން ފަރުވާ ދިން ބައިވެރިންގެ ޕްލާސްމާ ވީއީޖީއެފްއޭ އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް އެކްޓިވިޓީ ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، ޓީޖީއެފްބީ1 އަދި ސީއެސްއެފް1 ދަށްވުމަކީ ޖީން ލެވެލް ފައިބްރޯސިސް ސްކޯ ދަށްވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށެވެ. މޮނޮސައިޓް ރިކްރޫޓްމަންޓާއި އެކްޓިވޭޝަންގެ ރެގިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ސީއެސްއެފް1 އަކީ އެޗްއައިވީގައި ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް އަށް އާ ފަރުވާ ޓާގެޓަކަށް ވެދާނެއެވެ ^{[2] .}.

ފުރަމޭގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ޕްރޮފައިލަށް ކުރާ އަސަރު: 

ޖީން ސެޓް އެންރިޗްމަންޓް އެނަލިސިސް ބޭނުންކޮށްގެން ޓެސަމޮރެލީ އިން އޮކްސިޑޭޓިވް ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނެޗާ ޖީން ސެޓްގެ ލިވަރ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އިންފްލެމޭޝަން، ޓިޝޫ މަރާމާތު އަދި ސެލް ބައިބައިވުމާ ގުޅުންހުރި ޖީން ސެޓްތަކުގެ ލިވަރ އެކްސްޕްރެޝަން ދަށްކޮށްދޭކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓެސަމޮރެލީ އިން ވެސް ހެޕަޓޮސެލިއުލަރ ކާސިނޯމާގެ ރަނގަޅު ޕްރޮގްނޯސިސް އާއި ދަށް ޕްރޮގްނޯސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ހޮވާލެވުނު ޖީން ސެޓްތައް އަޕްރެގްޔުލޭޓްކޮށް ޑައުންރެގިއުލޭޓް ކުރިއެވެ. ޓެސަމޮރެލީ އިން ފަރުވާ ދިން ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން ލިވަރ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ މި ބަދަލުތަކަކީ ފައިބްރޯސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީން ސްކޯރސް ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުންހުރި ބަދަލުތަކެކެވެ ^[2]..

ސިންތެޓިކް ގްރޯތް ހޯރމޯން ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެނަލޮގެއްގެ ގޮތުގައި ޓެސަމޮރެލީ ވަނީ އެތައް ގޮތަކުން ފަރުވާގެ ގާބިލްކަން ދައްކާފައެވެ. ނިންމާލަމުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިރާސާތަކުން ކަށަވަރުވެފައިވާ ގޮތުގައި މިއީ ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ރެގިއުލޭޓްކޮށް ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިކް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެޗްއައިވީ ޖެހުމާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބަނޑުގައި ސަރުބީ ޖަމާވުން މަދުކުރުމަށް އޭގެ ސަބަބުން ބޮޑު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް އޮޕްޓިމައިޒްކޮށް، ލީން ބޮޑީ މާސްއަށް އަސަރު ނުކޮށް ވިސްސަރަލް ފެޓްގެ މިންވަރު މަދުކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ކޮމްޕޮޒިޝަން އެޖެސްޓްކުރުމުގައި ހެޔޮ ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ލިވަރ ފެޓް ކޮންޓެންޓް ދަށްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޓެސަމޮރެލީގެ މުހިންމުކަމަކީ ފުން ކަމެކެވެ. އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް، ބައްޔާއި ފަރުވާގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް ޑިސްއޯޑަރސް ރަނގަޅު ކުރުމަށް ފައިދާހުރި ވަސީލަތެއް ލިބި، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް، ސިފައަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ޕްރެޝަރަށް ލުއި ލިބި، އިޖުތިމާއީ އިންޓަގްރޭޝަންގެ އިހުސާސް އިތުރުކޮށްދެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ސްޓެންލީ ޓީއެލް އަކީ ހާވާޑް ޔުނިވާސިޓީގެ ސްކޮލަރެއް ކަމަށާއި އޭނާ އަކީ ހާވާޑް މެޑިކަލް ސްކޫލާއި މެސެޗުސެޓްސް ޖެނެރަލް ހޮސްޕިޓަލް ފަދަ މުއައްސަސާތަކުގައި ރިސާޗާއި ކިޔަވައިދިނުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ދާއިރާތަކުގެ ތެރޭގައި އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އާއި މެޓަބޮލިޒަމް، އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒް، އިމިއުނޮލޮޖީ، މައިކްރޯބަޔޮލޮޖީ، އަދި ނިއުޓްރިޝަން އެންޑް ޑައިޓެޓިކްސް ހިމެނެ އެވެ. މި ދާއިރާތަކުން ފުން ދިރާސާތަކެއް ކުރައްވައި، ގުޅުންހުރި ބަލިތައް ދެނެގަތުމާއި، ފަރުވާ ދިނުމާއި، ރައްކާތެރިވުމަށް ތިއަރީ އަސާސްތައް ފޯރުކޮށްދީފައިވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ހާވާޑް މެޑިކަލް ސްކޫލާއި މެސެޗުސެޓްސް ޖެނެރަލް ހޮސްޕިޓަލް ފޯ ޗިލްޑްރަން ފަދަ ޖަމިއްޔާތަކާ ގާތުން އެއްބާރުލުންދީ، ތިއަރީ އާއި ކްލިނިކަލް ޕްރެކްޓިސް އެއްކޮށް، މެޑިކަލް ކޯޒަށް ކޮންޓްރިބިއުޝަންތައް ދެއްވަ އެވެ. ސްޓެންލީ ޓީއެލް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރެފަރެންސްގައެވެ [4].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ފޯމަން އެލްޓީ، ބިލިންގްސްލީ ޖޭއެމް، އަގްޔާޕޮންގް ޖީ، އެޓް އަލް. އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި އެންއޭއެފްއެލްޑީގައި ހެޕަޓިކް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޮމިކް ސިގްނެޗަރސް އަށް ޓެސަމޮރެލިންގެ އަސަރުތައް[J]. ޖޭސީއައި އިންސައިޓް، 2020،5(16).ޑީއޯއައި:10.1172/ޖީސީއައި.އިންސައިޓް.140134.

[2] ފޯމަން އެލްޓީ، ސްޓެންލީ ޓީއެލް، ބިލިންގްސްލީ ޖޭއެމް، އެޓް އަލް. އެޗްއައިވީ އާއި ގުޅުންހުރި އެންއޭއެފްއެލްޑީގައި ޓެސަމޮރެލިން ރިސްޕޮންސް މަގުތައް ކަނޑައެޅުން ޓާގެޓްޑް ޕްރޮޓީއޮމިކް އަދި ޓްރާންސްކްރިޕްޓޮމިކް އެޕްރޯޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން[J]. ސައިންޓިފިކް ރިޕޯޓްސް، 2021،11(1).ޑީއޯއައި:10.1038/s41598-021-89966-y.

[3] ޖެއިމީ ޓީ އެސް ޓެސަމޮރެލީ ތެރަޕީ ޓު އެންހަންސް އެކްސޯނަލް ރިޖެނެރޭޝަން، މިނިމައިޒް މަސްލް އެޓްރޮފީ އެންޑް އިމްޕްރޫވް ފަންކްޝަނަލް އައުޓްކަމްސް ފޮލޯއިން ޕެރިފެރަލް ނާރވް އިންޖަރީ އެންޑް ރިޕޭއަރ[J]. 2015 ވަނަ އަހަރު.

[4] ރަޙްމާން އެފް، މެކްލަފްލިން ޓީ، މެސްކިޓާ ޕީ، އެޓް އަލް. ޑޯރސޯސަރވިކަލް ފެޓް ހުންނަ އަދި ނެތް އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ޓެސަމޮރެލިންގެ އަސަރު: ފޭސް III ޑަބަލް ބްލައިންޑް ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލްގެ ޕޯސްޓް ހޮކް އެނަލިސިސް[J]. ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް އެންޑް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް ސައިންސް، 2022،7(1).DOI:10.1017/cts.2022.515.

[5] ލިޕޯޑިސްޓްރޯފީ ޖެހިފައިވާ އެޗްއައިވީ-1 ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ބަނޑުގައި އިތުރު ސަރުބީ ހުރުމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް މަޓިއޯ އެމްޖީ، ގުޓިއަރޭޒް އެމްޑީއެމް، ޑޮމިންގޯ ޕީ. އެކްސްޕާރޓް ރިވިއު އޮފް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2011،6(1):21-30.DOI:10.1586/eem.10.83.

[6] ސްޓެންލީ ޓީއެލް، ފަލޫޓްޒް ޖޭ، މާސޮލައިސް ސީ، އެޓް އަލް. ވިސްސަރަލް އެޑިޕޮސިޓީ ދަށްވުމަކީ ޓެސަމޮރެލީ ލިބޭ އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލް ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ[J]. ކްލިނިކަލް އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްސް، 2012،54(11):1642-1651.DOI:10.1093/cid/cis251.

[7] މެކްލަފްލިން ޓީ، ގްރިންސްޕޫން އެސްކޭ، ސްޓެންލީ ޓީ، އެޓް އަލް. 1499. ޓެސަމޮރެލީ އިން އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ އިންއެސްޓީއައި އިން ފަރުވާ ހޯދާ މީހުންގެ ވިސްސަރަލް އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ އާއި ލިވަރ ފެޓް ދަށްކުރެއެވެ[J]. އޯޕަން ފޯރަމް އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްސް، 2023،10(2):500-1334.DOI:10.1093/ofid/ofad500.1334.

[8] ލޭކް ޖޭއީ، ލާ ކޭ، އެރލަންޑްސަން ކޭއެމް، އެޓް އަލް. ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ފެޓްގެ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން މުސްތަޤިއްލުކޮށް ފެޓް ކޮލިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ[J]. އެއިޑްސް، 2021،35(9):1395-1402.ޑީއޯއައި:10.1097/ކިއުއޭޑީ.0000000000002897.

[9] ސްޓެންލީ ޓީއެލް، ފޯމަން އެލްޓީ، ވޮންގް އެލްޕީ، އެޓް އަލް. ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒިންގ ހޯރމޯން އިން އެޗްއައިވީ އިންފެކްޝަން އަދި ނޮނަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް ހުންނަ މީހުންގެ ހެޕަޓިކް އިމިއުން ޕަތްވޭސް އަށް ކުރާ އަސަރުތަކާ އެއްވަރަށް އިމިއުން އެކްޓިވޭޝަންގެ ސާރކިއުލޭޓިންގ މާކެރސް ދަށްކުރެއެވެ[J]. ކްލިނިކަލް އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒްސް، 2021،73(4):621-630.DOI:10.1093/cid/ciab019.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.