لەلایەن Cocer Peptides 
18 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی بۆ سێ ئاگۆنیستەکان
لە ساڵانی ڕابردوودا، لەگەڵ قووڵبوونەوەی لێکۆڵینەوەکان لەسەر دروستبوونی نەخۆشی نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان، پەرەپێدانی دەرمانی ئاگۆنیستی فرە ئامانج کە چەندین وەرگری هۆرمۆن دەکاتە ئامانج، بووەتە بابەتێکی گەرم. GLP-3 سێ ئاگۆنیستێکی نوێیە بۆ پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپی وابەستە بە گلوکۆز (GIP)، پێپتیدی هاوشێوەی گلوکاگۆن-1 (GLP-1)، و وەرگرەکانی گلوکاگۆن (GC).
(1) بنەمای فیزیۆلۆژی کارەکانی وەرگری هۆرمۆن
وەرگری GIP: GIP هۆرمۆنێکی دەردانی ئەنسۆلینی ڕیخۆڵەیە کە لەلایەن خانەکانی K لە ڕیخۆڵە باریکەدا دەردرێت، دوای ژەمەکان بە خێرایی دەردرێت. لەگەڵ بەستنەوەی بە وەرگری GIP، GIP دەردانی ئەنسۆلین هان دەدات و ئەم کاریگەرییە هاندەرییە وابەستەی گلوکۆزە، واتە لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی گلوکۆزی خوێن، GIP کاریگەری دەردانی ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، ئەمەش یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی ئاستی گلوکۆزی خوێن کە جێگیرە. سەرەڕای ئەوەش، GIP بەشداری دەکات لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری، کاریگەری لەسەر جیاکردنەوەی خانە چەوریەکان و کەڵەکەبوونی چەوری هەیە.
وێنە 1. چارەسەری RETA یان SEMA کێشی جەستە کەمدەکاتەوە و گلوکۆزی خوێنی بەڕۆژووبوون باشتر دەکات. گۆڕانکاری لەسەدا لە کێشی جەستە لە هێڵی بنەڕەتییەوە ڕاپۆرت کراوە. ب، کێشی شانە چەورییە سپییەکانی ئێپیدیدیمال لە خاڵی کۆتاییدا ژمارەیی کرا. ج گلوکۆزی خوێنی بەڕۆژووبوون لە هێڵی بنەڕەتی و بە درێژایی توێژینەوەکە لە خاڵە کاتییە ئاماژەپێکراوەکاندا تا خاڵی کۆتایی ژمارەیی کرا. d چاندنی وەرەم یان 'وەرگرتنی وەرەم' ڕاپۆرت دەکرێت.
وەرگری GLP-1: GLP-1 لەلایەن خانەکانی L ی ڕیخۆڵەوە دەردرێت و هەروەها کاریگەری ئەنسۆلینۆتڕۆپی وابەستە بە گلوکۆزی هەیە، دروستکردن و دەردانی ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، ڕێگری لە دەردانی گلوکاگۆن دەکات، و بەرهەمهێنانی گلوکۆزی جگەر کەمدەکاتەوە. هەروەها GLP-1 بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات و تێربوون زیاد دەکات و بەمەش خواردنی خۆراک کەمدەکاتەوە. کاریگەری پارێزەر و زیادبوونی هەیە لەسەر خانەکانی بێتا پەنکریاس، یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی کارکردنی پەنکریاس.
3. وەرگری GC:
دوای بەستنەوەی بە وەرگری GC، گلوکاگۆن بە شێوەیەکی سەرەکی کار لەسەر جگەر دەکات بە پێشخستنی گلایکۆجینۆلیسیس و گلوکۆنۆجینێسیس، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەکاتەوە. لە میتابۆلیزمی چەوریدا، یارمەتی چەوری شلبوونەوە دەدات، دەردان و ئۆکساندنی ترشە چەوریەکان بۆ وزە زیاد دەکات. لە ژێر بارودۆخی فیزیۆلۆژی ئاساییدا، دەردانی گلوکاگۆن ڕێگری لێدەکرێت کاتێک ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەبێتەوە بۆ پاراستنی هاوسەنگی گلوکۆز.
(٢) سوودەکانی کرداری سێ لایەنی ئاگۆنیست
وەک سێ ئاگۆنیست، GLP-3 دەتوانێت لە یەک کاتدا ئەم سێ وەرگرە چالاک بکات، کاریگەری هاوبەشی هەبێت. بە چالاککردنی وەرگرەکانی GIP و GLP-1، دەردانی ئەنسۆلینی وابەستە بە گلوکۆز بەرز دەکاتەوە، بە شێوەیەکی کاریگەرتر ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. زیادبوونی تێربوون و دواکەوتنی بەتاڵبوونەوەی گەدە کە بەهۆی چالاککردنی وەرگری GLP-1ەوە هێنراوەتەوە، لەگەڵ شلبوونەوەی چەوری کە بەهۆی چالاککردنی وەرگری GC بەرەوپێش دەچێت، بەکۆمەڵ بەشدارن لە بەڕێوەبردنی کێش. ئەم میکانیزمە فرە ئامانجدارەی کارکردن ڕێکخستنێکی گشتگیرتر بۆ پرۆسەی جۆراوجۆری فیزیۆلۆژی نەخۆشی پەیوەست بە نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان دابین دەکات.
میکانیزمی کارکردنی GLP-3 لە نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان
نەخۆشیەکانی میتابۆلیک بریتین لە پۆلێک لە حاڵەتەکان کە بەهۆی تێکچوونی پرۆسەکانی میتابۆلیک لەناو جەستەدا دروست دەبن، لەوانە حاڵەتە باوەکانی وەک میتابۆلیزم، قەڵەوی و نەخۆشی چەوری جگەری ناکحولی. GLP-3 کاریگەرییەکانی لەسەر ئەم نەخۆشییە گۆڕانکارییە لە ڕێگەی تایبەتمەندییە ناوازەکانی سێ ئاگۆنیستەکانیەوە دەخاتە ڕوو.
(١) میکانیزمی کارکردن لە نەخۆشی شەکرەدا
ڕێکخستنی گلوکۆز: GLP-3 وەرگرەکانی GIP و GLP-1 چالاک دەکات، دەردانی ئەنسۆلینی وابەستە بە گلوکۆز بەرز دەکاتەوە. کاتێک ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەبێتەوە، بە شێوەیەکی کاریگەرتر خانەکانی بێتا پەنکریاس هان دەدات بۆ دەردانی ئەنسۆلین، ئەمەش دەبێتە هۆی وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێت. بە ڕێگریکردن لە دەردانی گلوکاگۆن و کەمکردنەوەی بەرهەمی گلوکۆزی جگەر، زیاتر ئاستی گلوکۆزی خوێن جێگیر دەکات. لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکان کە نەخۆشانی جۆری دووەمی میتابۆلیزمی تێدابوو، چارەسەری GLP-3 بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاو لە هەردوو ئاستی گلوکۆزی خوێن لە بەڕۆژووبوون و دوای نانخواردن.
پاراستنی خانەکانی بێتا پەنکریاس: چالاککردنی وەرگری GLP-1 نەک تەنها دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش دەبات بەڵکو کاریگەری پارێزەر و زیادبوونی هەیە لەسەر خانەکانی بێتا پەنکریاس. ڕەنگە GLP-3 ئەمە بەدەستبهێنێت بە چالاککردنی بەردەوامی وەرگری GLP-1، خاوکردنەوەی ئەپۆپتۆزی خانەکانی بێتا، زیادکردنی ژمارە و کارکردنیان، بەمەش توانای دەردانی ئەنسۆلین باشتر دەکات و ئاستی گلوکۆزی خوێن جێگیر دەکات بۆ ماوەیەکی درێژخایەن.
(٢) میکانیزمی کارکردن لە قەڵەویدا
ڕێکخستنی وەرگرتنی وزە: GLP-3 وەرگرەکانی GLP-1 چالاک دەکات، بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات، ماوەی ڕاگرتنی خۆراک لە گەدەدا درێژ دەکاتەوە، تێربوون زیاد دەکات و وەرگرتنی خۆراک کەم دەکاتەوە. دەتوانێت کار لەسەر سیستەمی دەماری ناوەندی بکات بۆ ڕێکخستنی گواستەرە دەمارییەکانی پەیوەست بە ئارەزووی خواردن، وەک ڕێگریکردن لە دەردانی ئۆرێکسین، زیاتر کەمکردنەوەی ئارەزووی خواردن و بەو هۆیەوە کۆنتڕۆڵکردنی وەرگرتنی وزە.
زیادبوونی خەرجکردنی وزە: چالاککردنی وەرگری GC یارمەتی چەوری شلبوونەوە دەدات، زیادکردنی دەردان و ئۆکساندنی ترشە چەورییەکان بۆ بەرهەمهێنانی وزە. ئۆکساندنی ترشە چەوریەکان وزە بە جەستە دەبەخشێت و هەڵگرتنی چەوری کەمدەکاتەوە و یارمەتی دابەزاندنی کێش دەدات. هەروەها چالاککردنی وەرگری GIP بەشدارە لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزە، کە خەرجکردنی وزە زیاد دەکات.
وێنەی دووەم چارەسەری RETA کێشی جەستە و چەوری کەمدەکاتەوە، گلوکۆزی خوێنی بەڕۆژووبوون باشتر دەکات. گۆڕانکاری لەسەدا لە کێشی جەستەدا لە هێڵی بنەڕەتییەوە ڕاپۆرت کراوە. ب شانە چەورییە سپییەکانی ئێپیدیدیمال لە خاڵی کۆتاییدا کێش کران و ئاسایی کران بۆ کۆی کێشی جەستە. ج گلوکۆزی خوێنی بەڕۆژووبوون لە هێڵی بنەڕەتی و بە درێژایی توێژینەوەکە لە خاڵە کاتییە ئاماژەپێکراوەکاندا تا خاڵی کۆتایی ژمارەیی کرا.
(3) میکانیزمی کارکردن لە نەخۆشی چەوری جگەری غەیرە کحولیدا
باشتربوونی میتابۆلیزمی چەوری جگەر: GLP-3 وەرگری GC چالاک دەکات، ئەمەش پەرە بە تێکچوون و ئۆکساندنی β ی چەوری لە جگەر دەدات، بەمەش کەڵەکەبوونی چەوری لە جگەردا کەمدەکاتەوە. چالاککردنی وەرگرەکانی GIP و GLP-1 لەوانەیە دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزمی چەوری لە جگەردا ڕێکبخات، دەربڕینی گواستنەوەی ترشی چەوری و ئۆکسیدایزەکانی ترشی چەوری بەرز بکاتەوە، بەمەش وەرگرتن و ئۆکساندنی ترشی چەوری بەرەوپێش دەبات، و میتابۆلیزمی چەوری جگەر زیاتر باشتر دەکات.
بەرزبوونەوەی هەستیاری ئەنسۆلین: لە کاتێکدا کە ڕێکخستنی گلوکۆز باشتر دەکات و دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، GLP-3 دەتوانێت هەستیاری ئەنسۆلینی جگەر بەرز بکاتەوە بە چالاککردنی وەرگرەکانی GLP-1. بەرزبوونەوەی هەستیاری ئەنسۆلین وەڵامی جگەر بۆ ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، باشتر ڕێگری لە دەرچوونی گلوکۆزی جگەر دەکات، دروستکردنی ترشی چەوری دی نۆڤۆ کەمدەکاتەوە، و بەمەش چەوری جگەر کەمدەکاتەوە.
بەکارهێنان و کاریگەرییەکانی GLP-3 لە نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان
(1) بەکارهێنان لە نەخۆشی شەکرەدا
کاریگەرییەکانی کۆنترۆڵکردنی گلایسیمیک: GLP-3 کاریگەرییە بەرچاوەکانی کۆنترۆڵکردنی گلایسیمیک لە نەخۆشانی تووشبوو بە میتابۆلیزمی جۆری 2 نیشان دەدات. بەپێی زانیارییەکان، ئەو نەخۆشانەی کە بە GLP-3 چارەسەر کراون، کەمبوونەوەی بەرچاویان لە ئاستی هیمۆگلۆبین A1c (HbA1c)دا نیشانداوە. لە تاقیکردنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکیدا کە 353 نەخۆش کە میتابۆلیزمی جۆری 2یان هەبوو، ئاستی HbA1c لە گروپی چارەسەری GLP-3 بە ڕێژەی 1.64% لە هێڵی بنەڕەتی کەمیکرد، لە کاتێکدا هیچ گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە گروپی پلاسیبۆدا نەبوو.
بەراوردکردن لەگەڵ دەرمانەکانی تر: بە بەراورد لەگەڵ دەرمانە تەقلیدییەکانی دژە شەکرە وەکوو مەتفۆرمین یان ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1، GLP-3 کاریگەرییە باڵاکانی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن نیشان دەدات.
(2) بەکارهێنان لە قەڵەویدا
کاریگەرییەکانی دابەزاندنی کێش: GLP-3 کاریگەرییەکی بەرچاو لە چارەسەرکردنی قەڵەویدا نیشان دەدات. لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکان کە نەخۆشە قەڵەوەکانی گەورەساڵانیان کردە ئامانج، دابەزینی کێشی بەرچاو دوای 48 هەفتە لە چارەسەرکردن بە ژەمە جیاوازەکانی GLP-3 بەدیکرا. لە یەکێک لە تاقیکردنەوەکاندا، ئەو نەخۆشانەی کە بە ژەمی 12 میلیگرامی GLP-3 چارەسەر کراون، تێکڕای دابەزینی کێشیان بە ڕێژەی 24.2% دوای 48 هەفتە، بە بەراورد لەگەڵ تەنها 2.1% لە گروپی پلاسیبۆ. سەرەڕای ئەوەش، 83%ی بەشداربووانی گروپی ژەمی بەرز دابەزینی کێشیان بە ڕێژەی 15% یان زیاتر بەدەستهێنا، کە زۆر زیاترە لە ڕێژەی 2% لە گروپی پلاسیبۆ.
کاریگەری درێژخایەن: GLP-3 کاریگەرییەکانی دابەزاندنی کێش بە باشی دەپارێزێت بە درێژایی ماوەی چارەسەرکردن. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە بەکارهێنانی درێژخایەن ڕەنگە یارمەتیدەر بێت بۆ پاراستنی کێشی جێگیر و ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی کێش، ئەمەش سوودی هەیە بۆ بەڕێوەبردنی درێژخایەنی قەڵەوی.
(3) بەکارهێنان لە نەخۆشی چەوری جگەری غەیرە کحولی
کەمبوونەوەی چەوری جگەر: لە نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی چەوری جگەر کە پەیوەندی بە تێکچوونی کارکردنی گۆڕانکارییەوە هەیە و ڕێژەی چەوری جگەر ≥10%، چارەسەری GLP-3 بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاو لە ڕێژەی چەوری جگەر. لە تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی و دوو کوێر و کۆنترۆڵکراوی پلاسیبۆدا، لە 24 هەفتەدا، ڕێژەی چەوری جگەر بە ڕێژەی 81.4% و 82.4% لە هێڵی بنەڕەتی لە گروپەکانی ژەمی 8 میلیگرام و 12 میلیگرامدا بە ڕێککەوت کەمیکردووە، لەکاتێکدا گروپی پلاسیبۆ تەنها 0.3% زیادیکردووە.
سوود و توانای سێ ئاگۆنیست
GLP-3 بە شێوەیەکی گشتگیر چەندین ڕێڕەوی فیزیۆلۆژی نەخۆشی نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان ڕێکدەخات بە چالاککردنی وەرگرەکانی GIP، GLP-1 و GC لە یەک کاتدا. لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێنەوە، بەڕێوەبردنی کێش، تا باشترکردنی میتابۆلیزمی چەوری جگەر، ئەم میکانیزمە فرە ئامانجدارەی کارکردن لە ڕووی تیۆریەوە ڕاستکردنەوەیەکی گشتگیرتری تێکچوونەکانی میتابۆلیزم پێشکەش دەکات بە بەراورد بە دەرمانە تاک ئامانجدارەکان، کە توانای چارەسەرکردنی هۆکاری ئاڵۆزی نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان نیشان دەدات. داتاکانی تاقیکردنەوە کلینیکیەکانی ئێستا نیشان دەدەن کە GLP-3 کاریگەری بەرچاوی لە چارەسەرکردنی نەخۆشیەکانی گۆڕانکاری خۆراک وەک میتابۆلیزم، قەڵەوی، و نەخۆشی چەوری جگەری ناکحولی بەدەستهێناوە.
ئەنجام
وەک سێ ئاگۆنیستێکی ڕۆمانسی، GLP-3 بەڵێنی هەیە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی گۆڕانکاری خۆراک.
سەرچاوەکان
[1] ئالارد سی، کۆتا دی، کوارتا سی. چارەسەرە دەرمانییە پۆلی-ئاگۆنیستەکان بۆ نەخۆشییە میتابۆلیکییەکان: هیوا و تەحەددای نوێ[J]. دەرمان، 2024،84(2):127-148.DOI:10.1007/s40265-023-01982-6.
[2] Kaur M, Misra S. پێداچوونەوەیەک بە دەرمانێکی لێکۆڵینەوەی GLP-3، کە ڕێکارێکی سێ جار ئاگۆنیستێکی نوێیە بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی[J]. گۆڤاری ئەوروپی بۆ دەرمانناسی کلینیکی، 2024،80(5):669-676.DOI:10.1007/s00228-024-03646-0.
[3] لۆپێز دی سی، پاجیمنا جەی تی، میلان ئێم دی، و هاوکارانی. 7792 کاریگەری GLP-3 بۆ کەمکردنەوەی کێش و کاریگەرییەکانی دڵ و گۆڕانکارییەکانی لە نێوان گەورەکاندا: پێداچوونەوەیەکی سیستماتیکی و شیکارییەکانی مێتا[J]. گۆڤاری کۆمەڵگەی هێلکەدان، 2024،8(تەواوکەر_1):bvae163-bvae749.DOI:10.1210/jendso/bvae163.749.
[4] جاسترێبۆف ئەی ئێم، کاپلان ئێڵ ئێم، فریاس ج پی، و هاوکارانی. سێ جار هۆرمۆن-وەرگر ئاگۆنیست GLP-3 بۆ قەڵەوی - تاقیکردنەوەیەکی قۆناغی 2[J]. گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند، 2023،389(6):514-526.DOI:10.1056/NEJMoa2301972.
[5] دۆگرێل ئێس ئەی. ئایا GLP-3 (LY3437943)، ئاگۆنیستێکی وەرگری GLP-1، GIP، و گلوکاگۆن هەنگاوێکە بۆ پێشەوە لە چارەسەرکردنی میتابۆلیزم و قەڵەوی؟[J]. بۆچوونی پسپۆڕان لەسەر دەرمانی لێکۆڵینەوە، 2023،32(5):355-359.DOI:10.1080/13543784.2023.2206560.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
