لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
لە دوای دۆزینەوەی لە ساڵی ١٩٩٩ەوە، گرێلین بەهۆی ئەرکە فیزیۆلۆژییە ناوازەکانی و کاریگەرییە بایۆلۆژییە فراوانەکانیەوە وەک خاڵێکی سەرەکی توێژینەوە لە زانستە ژیانییەکاندا سەریهەڵداوە. گرێلین ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GH) و هەروەها بەشدارە لە چەندین پرۆسەی فیزیۆلۆژی گرنگدا، لەوانە هاوسەنگی وزە، ڕێکخستنی ئارەزووی خواردن، کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، هێمۆستاسیس دڵ و خوێنبەرەکان و پاراستنی دەمارەکان.
وێنە 1 هۆرمۆنی گرێلین لە شێوەی ناچالاکەکەیدا (دیساسیل گرێلین) دەگۆڕێت بۆ فۆڕمی چالاکەکەی (ئەسیل گرێلین).
پێکهاتە و دابەشبوونی گرێلین
(١) پێکهاتە
پێکهاتەی کیمیایی: گرێلین پۆلیپێپتیدە کە لە ٢٨ ترشی ئەمینی پێکهاتووە، کە پێکهاتە سەرەتاییەکەی پاراستنی بەرزی لە سەرانسەری جۆرە جیاوازەکاندا نیشان دەدات. لە مرۆڤدا، زنجیرەی ترشە ئەمینییەکەی گرێلین بریتییە لە GSSFLSPEHQRVQQRKESKKPPAKLQPR. تایبەتمەندییە ناوازەکەی گۆڕینی ئۆکتانۆیلاسیۆنە لەسەر پاشماوەی سیرین لە شوێنی ٣، کە زۆر گرنگە بۆ بەستنەوەی گرێلین بە وەرگری هۆرمۆنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHS-R) و کاریگەری چالاکییە بایۆلۆژییەکەی.
ئایزۆمێرەکان: جگە لە گرێلینی کلاسیکی ئۆکتانۆیلکراو، گرێلینی دیئەسیتیلکراو و ئایزۆمێرەکانی دیکەش هەن. هەرچەندە گرێلینی دیئەسیتیل کراو گۆڕانکاری ئۆکتانۆیلاسیۆنی نییە و توانای بەستنەوەی بە GHS-R نییە بە نزیکایەتییەکی بەرز، بەڵام لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە دەتوانێت کاریگەری بایۆلۆژی لە ڕێگەی وەرگرەکان یان میکانیزمە نەناسراوەکانی ترەوە دروست بکات.
(٢) دابەشکردن
دابەشبوونی شانەکان: گرێلین بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن خانەکانی دەردانی ترش لە ڕژێنەکانی گەدەدا دروست دەکرێت و دەردرێت و هەروەها لە چەندین شانە و ئەندامدا دەردەکەوێت، لەوانە ڕیخۆڵە باریکە، پەنکریاس، هیپۆتالاموس و ڕژێنی هێلکەدان. لە کۆئەندامی هەرسدا، ئاستی دەربڕینی گرێلین وردە وردە لە گەدە بۆ ڕیخۆڵە باریکە کەم دەبێتەوە. لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا، گرێلین زۆر لە ناوچەکانی وەک ناوکی کەوانەیی و ناوکی پاراڤێنتریکولەری هیپۆتالاموسدا دەردەکەوێت، کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ڕێکخستنی ئارەزووی خواردن، میتابۆلیزمی وزە و ڕێکخستنی دەمارە هێلکەدانییەکانەوە هەیە.
شوێنی خانەیی: لە گەدەدا، گرێلین بە پلەی یەکەم لە خانەکانی ناوپۆشی چڵمی گەدەدا دەردەکەوێت، کە دەتوانێت دۆخی خۆراکی ناو کۆئەندامی هەرس دەستنیشان بکات و سیگناڵەکان بگوازێتەوە بۆ سیستەمی دەماری ناوەندی لە ڕێگەی دەردانی گرێلین. لە ڕژێنی هێلکەدان، ڕەنگە گرێلین ڕاستەوخۆ کار لەسەر خانەکانی هۆرمۆنی گەشە بکات بۆ ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە.
میکانیزمی کارکردنی پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
(1) بەستنەوە بە وەرگرەکان
ڕێڕەوی ئاماژەدان بە ناوەندگیری GHS-R: کاریگەرییە بایۆلۆژییە سەرەتاییەکانی گرێلین لە ڕێگەی بەستنەوە بە وەرگری هۆرمۆنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە 1a (GHS-R1a) بەدەست دەهێنرێت. GHS-R1a وەرگرێکی کۆپڵکراوی پڕۆتینی G یە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕژێنی هێلکەدان، هیپۆتالاموس و شانە دەوروبەرییەکانی تردا دابەشکراوە. لەگەڵ بەستنەوەی بە GHS-R1a، گرێلین پڕۆتینەکانی G چالاک دەکات، کە لە بەرامبەردا ڕێڕەوی ئاماژەدانی فۆسفۆلیپاز C (PLC)-ئینۆزیتۆل تریسفۆسفات (IP3)-ئایۆنی کالیسیۆم (Ca⊃2; 0) چالاک دەکەن، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی چڕیی Ca⊃2;6 لەناو خانەیی و لە کۆتاییدا بەرەوپێشبردنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن و ڕێکخستنی فیزیۆلۆژییەکانی تر ئەرکەکان.
میکانیزمەکانی نا-GHS-R-ناوەندگیری: جگە لە GHS-R1a، توێژینەوەکان دەریانخستووە کە گرێلین ڕەنگە کاریگەری بایۆلۆژیش لە ڕێگەی کارلێککردن لەگەڵ وەرگرەکانی تر یان پڕۆتینەکانی پەردەدا هەبێت.
وێنەی ٢ گرێلین کاریگەرییەکانی لە هیپۆتالاموسدا لە ڕێگەی سێ ڕێڕەوی جیاوازەوە بەکاردەهێنێت.
(2) ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکان
جینەکانی پەیوەست بە میحوەرەکەی هێپۆتالامیک-هیپۆتالامیک: گرێلین دەتوانێت دەربڕینی چەندین جین لە میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆتالامیکدا ڕێکبخات. لە ئاستی هێلکەدان، گرێلین دەتوانێت نووسینەوەی جینی هۆرمۆنی گەشە بەرز بکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستکردن و دەردانی هۆرمۆنی گەشە. لە هیپۆتالاموسدا، گرێلین دەتوانێت کاریگەری لەسەر دەربڕینی هۆرمۆنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHRH) و سۆماتۆستاتین (SS) هەبێت، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەردانی هۆرمۆنی گەشە ڕێکدەخات بە گۆڕینی دەردانی GHRH و SS. بە تایبەتی، گرێلین دەتوانێت دەردانی GHRH هان بدات لەکاتێکدا دەردانی SS ڕێگری دەکات، بەمەش بە شێوەیەکی هاوبەش دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن بەرەوپێش دەبات.
جینەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزمی وزە: لە شانە چەورییەکان و جگەردا، گرێلین دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزمی وزە ڕێکدەخات. بۆ نموونە، گرێلین دەتوانێت دەربڕینی وەرگری چالاککراوی پەرۆکسیزۆمی پەرەپێدەر γ (PPARγ) بەرز بکاتەوە، کە جیاکردنەوەی خانە چەورییەکان و دروستبوونی چەوری بەرەوپێش دەبات؛ لە هەمان کاتدا، لە جگەردا، گرێلین دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە گلوکۆنۆجینێسیس ڕێکدەخات، کاریگەری لەسەر هێمۆستاسیسی ئاستی گلوکۆزی خوێن هەیە.
کاریگەرییە فیزیۆلۆژییەکانی پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
(1) پەرەپێدانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
کارکردنی ڕاستەوخۆ لەسەر ڕژێنی هێلکەدان: گرێلین ماددەیەکی بەهێزی دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردنە کە ڕاستەوخۆ کاردەکاتە سەر خانەکانی هۆرمۆنی گەشەکردن لە ڕژێنی پێشەوەی هێلکەدان، پەرە بە دروستکردن و دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردن دەدات لە ڕێگەی ڕێڕەوی ئاماژەدان بە ناوەندگیری GHS-R1a. بە بەراورد لەگەڵ هۆرمۆنی دەردانی هۆرمۆنی گەشە (GHRH)، گرێلین خێراتر دەردانی هۆرمۆنی گەشە هان دەدات و ئەو دووانە کاریگەری هاوبەشیان هەیە. لە ژێر بارودۆخی فیزیۆلۆژیدا، گرێلین، GHRH و سۆماتۆستاتین بە هاوبەشی دەردانی پەپولەی هۆرمۆنی گەشە ڕێکدەخەن، ئاستی هۆرمۆنی گەشەی ئاسایی دەپارێزن.
کاریگەری لەسەر گەشەکردن: هۆرمۆنی گەشەکردن ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە بەرەوپێشبردنی گەشەکردن و گەشەکردنی جەستە. گرێلین بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر گەشەکردن هەیە بە یارمەتیدانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە. لە کاتی منداڵی و هەرزەکاریدا، دەردانی ئاسایی گرێلین زۆر گرنگە بۆ پرۆسەکانی وەک گەشەی ئێسکەپەیکەر و گەشەکردنی ماسولکەکان. لە نەخۆشانی کەمی هۆرمۆنی گەشەکردندا، زۆرجار ئاستی دەردانی گرێلین کەم دەبێتەوە. بەڕێوەبردنی دەرەکی گرێلین یان هاوشێوەکانی دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی هۆرمۆنی گەشە زیاد بکات و گەشە و گەشەکردن بەرەوپێش ببات.
(2) ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزە
ڕێکخستنی ئارەزووی خواردن: گرێلین کە بە 'هۆرمۆنی برسێتی' ناسراوە، مۆلیکولێکی گرنگی ئاماژەدەرە کە ئارەزووی خواردن ڕێکدەخات. لە ناوکی کەوانەیی هیپۆتالاموسدا، گرێلین بە وەرگرەکانی GHS-R1a لەسەر دەمارەکانی نیورۆپێپتیدی Y (NPY)/ئاگۆتی پەیوەندیدار بە پرۆتینی (AgRP) دەبەسترێتەوە، ئەمەش هاندەری دەردانی NPY و AgRPە، بەمەش ئارەزووی خواردن زیاد دەکات و خواردنی خۆراک بەرەوپێش دەبات. هەروەها گرێلین بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئارەزووی خواردن هەیە بە ڕێکخستنی چالاکیی دەمارەکانی هۆرمۆنی دەردانی کۆرتیزۆل (CRH) لە ناوکی پاراڤێنتریکولەری هیپۆتالاموسدا. لە کاتی بەڕۆژووبووندا ئاستی گرێلین بەرز دەبێتەوە و برسێتی لێدەکەوێتەوە؛ دوای خواردن، ئاستی گرێلین بە خێرایی کەم دەبێتەوە، ئەمەش هەستکردن بە تێری زیاد دەکات.
ڕێکخستنی هاوسەنگی وزە: هەروەها گرێلین بەشدارە لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزە، هاوسەنگی وزەی لەش دەپارێزێت. گرێلین یارمەتی شلبوونەوەی چەوری دەدات و ئۆکساندنی ترشی چەوری زیاد دەکات و دابینکردنی وزەی لەش بەرز دەکاتەوە. گرێلین دەردانی ئەنسۆلین ناهێڵێت، وەرگرتنی شانەکانی دەوروبەر و بەکارهێنانی گلوکۆز کەمدەکاتەوە، هەروەها ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەکاتەوە، سەرچاوەی وزەی زیادە بۆ جەستە دابین دەکات. دەربڕینی بەرزی درێژخایەنی گرێلین لەوانەیە ببێتە هۆی زیادەڕۆیی لە وەرگرتنی وزە، کۆبوونەوەی چەوری و دواتر تێکچوونی گۆڕانکاری خۆراک وەک قەڵەوی.
(3) کاریگەری لەسەر کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە
دەردانی ترشی گەدە و جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە: لە کۆئەندامی هەرسدا، گرێلین ڕۆڵێکی ڕێکخراوەیی گرنگ دەگێڕێت لە دەردانی ترشی گەدە و جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە. گرێلین خانەکانی دیواری چڵمی گەدە هان دەدات بۆ دەردانی ترشی گەدە، ژینگەی ترش لەناو گەدەدا ڕێکدەخات، ئەمەش یارمەتی هەرسکردن و هەڵمژینی خۆراک دەدات. گرێلین یارمەتی پەریستاڵسی گەدە و ڕیخۆڵە دەدات، جوڵەی پاڵنەر لە کۆئەندامی هەرسدا بەرز دەکاتەوە و بەتاڵکردنەوەی خۆراک لە کۆئەندامی هەرس خێراتر دەکات. لە هەندێک تێکچوونی گەدە و ڕیخۆڵەدا، وەکو ناڕێکی هەزمی کارایی و گەدە، ئاستی نائاسایی گرێلین لەوانەیە ببێتە هۆی تێکچوونی دەردانی ترشی گەدە و جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە.
پاراستنی چڵمی گەدە و ڕیخۆڵە: گرێلین کاریگەری پارێزەری لەسەر چڵمی گەدە و ڕیخۆڵە هەیە. یارمەتی زۆربوون و چاککردنەوەی خانەکانی چڵمی گەدە و ڕیخۆڵە دەدات، کارکردنی بەربەستی چڵکدار بەرز دەکاتەوە، هەروەها لە زیانەکانی ماددە زیانبەخشەکانی وەک ترشی گەدە و هێلیکۆباکتێر پایلۆری دەپارێزێت. لە مۆدێلی نەخۆشی وەک برینی گەدە و دوانزەگرێدا، بەڕێوەبردنی دەرەکی گرێلین چاکبوونەوەی برینی خێراتر دەکات و ڕادەی تێکچوونی چڵک کەم دەکاتەوە.
(4) ڕێکخستنی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان
ڕێکخستنی کارەکانی دڵ: گرێلین بە شێوەیەکی بەرفراوان لە دڵدا دەردەکەوێت و ڕۆڵێکی گرنگی ڕێکخستنی هەیە لە کارکردنی دڵدا. گرێلین گرژبوونی ماسولکەکانی دڵ بەرز دەکاتەوە، بەرهەمی دڵ زیاد دەکات، و کارکردنی پەمپکردنی دڵ باشتر دەکات. لە مۆدێلەکانی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵدا، گرێلین ئەپۆپتۆزی خانەکانی ماسولکەکانی دڵ و نەکرۆزی کەمدەکاتەوە، قەبارەی سڕبوون کەمدەکاتەوە و کاریگەری پاراستنی دڵ هەیە. میکانیزمەکەی لەوانەیە پەیوەندی بە چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی مانەوەی ناو خانەییەوە هەبێت، وەک ڕێڕەوی ئاماژەدانی فۆسفۆینۆسیتاید 3-کیناز (PI3K)/پڕۆتینی کیناز B (Akt).
ڕێکخستنی گرژی خوێنبەرەکان: گرێلین گرژی خوێنبەرەکان ڕێکدەخات و پەستانی خوێن بە جێگیری دەپارێزێت. کاردەکاتە سەر خانەکانی ماسولکەی نەرمی خوێنبەرەکان بۆ ڕێگریکردن لە کاریگەرییەکانی ماددە بەرزکەرەوەکانی خوێنبەرەکان وەک ئەنجیۆتەنسینی دووەم، دەبێتە هۆی فراوانبوونی خوێنبەرەکان، کەمکردنەوەی بەرگری خوێنبەرەکانی دەوروبەر، و بەو هۆیەوە پەستانی خوێن دادەبەزێنێت. هەروەها گرێلین دەربڕینی مۆلیکولەکانی لکاندنی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان ناهێڵێت، لکاندنی و دزەکردنی خانە هەوکردنەکان کەمدەکاتەوە، کاریگەری پاراستنی خوێنبەرەکان دروست دەکات و ڕێگری دەکات لە گەشەکردنی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان.
(5) کاریگەرییەکانی پاراستنی دەمارەکان
مانەوە و زیادبوونی دەمارەکان: لە سیستەمی دەماردا، گرێلین کاریگەری پارێزەری لەسەر دەمارەکان هەیە. یارمەتی زۆربوون و جیاکردنەوەی خانە بنەڕەتییە دەمارییەکان دەدات، ژمارەی دەمارەکان زیاد دەکات و گەشەکردن و کارکردنی ئاسایی سیستەمی دەمار دەپارێزێت. لە مۆدێلەکانی نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکاندا وەک نەخۆشی ئەلزەهایمەر و نەخۆشی پارکینسۆن، گرێلین دەتوانێت ئەپۆپتۆزی دەمارەکان ڕابگرێت و وەڵامەکانی هەوکردنی دەمارەکان کەم بکاتەوە و کارەکانی مەعریفی و جوڵە باشتر بکات. میکانیزمەکانی پاراستنی دەمارەکانی لەوانەیە پەیوەندییان بە ڕێکخستنی وەڵامەکانی فشاری ئۆکسجینی ناو خانەیی، ڕێگریکردن لە ڕێڕەوی ئاماژەدانی ئەپۆپتۆزی، و پێشخستنی دەردانی گواستەرە دەمارییەکان هەبێت.
ڕێکخستنی دەمارە هێلکەدانەکان: وەک هۆکارێکی ڕێکخستنی دەمارە هێلکەدانەکان، گرێلین بەشداری دەکات لە ڕێکخستنی کارکردنی میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆفیس-ئەدرنال (میحوەرەکەی HPA). لە ژێر بارودۆخی فشاردا، بەرزبوونەوەی ئاستی گرێلین چالاکبوونی زۆری میحوەرەکەی HPA دەگرێتەوە، دەردانی کۆرتیزۆل کەمدەکاتەوە و بەمەش زیانەکانی جەستە بەهۆی فشارەوە کەمدەکاتەوە. سەرەڕای ئەوە، گرێلین میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆفیس-تایرۆید (میحوەرەکەی HPT) و میحوەرەکەی هیپۆتالامیک-هیپۆفاتێر-گۆنادال (میحوەرەکەی HPG) ڕێکدەخات، کە هێمۆستاسیسی سیستەمی دەمارە هێلکەدانەکان دەپارێزێت.
(٦) کاریگەرییە فیزیۆلۆژییەکانی تر
ڕێکخستنی بەرگری لەش: هەروەها گرێلین ڕۆڵی هەیە لە سیستەمی بەرگریدا. دەتوانێت کارکردنی خانەکانی بەرگری ڕێکبخات و پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی لیمفۆسایدەکان بدات و توانای وەڵامدانەوەی بەرگری لەش بەرز بکاتەوە. لە حاڵەتەکانی هەوکردندا، گرێلین دەتوانێت ڕێگری بکات لە دەردانی سایتاکینەکانی هەوکردن، وەکو فاکتەری نەکرۆزی وەرەم-α (TNF-α) و ئینتەرلوکین-٦ (IL-6)، بەمەش وەڵامەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە و کاریگەری بەرگری گۆڕینی و دژە هەوکردن دروست دەکات.
ڕێکخستنی میتابۆلیزمی ئێسک: گرێلین کاریگەری ڕێکخستنی هەیە لەسەر میتابۆلیزمی ئێسک. پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی ئێسکە گەورەکان دەدات، چالاکیی ئێسکە بڕەکان ناهێڵێت، بەمەش بارستەی ئێسک زیاد دەکات و پەرە بە دروستبوونی ئێسک دەدات. لە نەخۆشانی تووشبوو بە پووکانەوەی ئێسکدا، زۆرجار ئاستی گرێلین کەم دەبێتەوە، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە گرێلین لەوانەیە پەیوەندی بە گەشەکردنی پووکانەوەی ئێسکەوە هەبێت. بەڕێوەبردنی دەرەکی گرێلین یان هاوشێوەکانی لەوانەیە ستراتیژی چارەسەری نوێ بۆ پووکانەوەی ئێسک دابین بکات.
بەکارهێنانی پێپتیدی دەردانی هۆرمۆنی گەشە
(1) بەکارهێنانی چارەسەری کلینیکی
کەمی هۆرمۆنی گەشە: بۆ ئەو نەخۆشانەی کە کەمی هۆرمۆنی گەشەیان هەیە، گرێلین و هاوشێوەکانی دەتوانن وەک هۆکاری چارەسەری کار بکەن. بە هاندانی دەردانی هۆرمۆنی گەشە، گەشە و گەشەکردن لە نەخۆشەکاندا بەرەوپێش دەبەن. بە بەراورد لەگەڵ چارەسەری جێگرەوەی هۆرمۆنی گەشەی تەقلیدی، گرێلین و هاوشێوەکانی سەلامەتی و بەرگەگرتنی باشتر پێشکەش دەکەن، و لەوانەیە گەشەکردن بە شێوەیەکی گونجاوتر لە ڕووی فیزیۆلۆژییەوە بەرەوپێش ببەن بە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەشەی ناوخۆیی.
وێنەی 3 ڕێکخستنی هێلکەدان لە GH و گەمارۆدانی چارەسەری.
نەخۆشیەکانی میتابۆلیک
قەڵەوی و نەخۆشی شەکرە: لە چارەسەرکردنی قەڵەویدا، هەرچەندە گرێلین بە 'هۆرمۆنی برسێتی' ناودەبرێت، بەڵام ڕێکخستنی ئاستی گرێلین یان ڕێڕەوی ئاماژەدانی ڕەنگە میتابۆلیزمی وزە باشتر بکات و ئارەزووی خواردن کەم بکاتەوە و کێشی لەش بەدەستبهێنێت. پەرەپێدانی دژە وەرگرەکانی گرێلین بۆ ڕێگریکردن لە بەستنەوەی گرێلین بە وەرگرەکانەوە دەتوانێت ئارەزووی خواردن سەرکوت بکات و وەرگرتنی خۆراک کەم بکاتەوە. بۆ نەخۆشانی شەکرە، ڕەنگە گرێلین کاریگەری سودبەخشی لەسەر ئاستی گلوکۆزی خوێن هەبێت لە ڕێگەی میکانیزمەکانی وەک ڕێکخستنی دەردانی ئەنسۆلین و باشترکردنی بەرگری ئەنسۆلین. بەڕێوەبردنی دەرەکی گرێلین کۆنترۆڵی گلوکۆزی خوێن و هەستیاری ئەنسۆلین لە مشکی تووشبوو بە شەکرەدا باشتر دەکات، ئەمەش تێڕوانینێکی نوێ پێشکەش دەکات بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرە.
نیشانەکانی میتابۆلیک: نیشانەکانی میتابۆلیک بریتین لە کۆمەڵێک نەخۆشی کە بە قەڵەوی، بەرزی فشاری خوێن، بەرزبوونەوەی شەکری خوێن و کەمبوونەوەی چەوری خوێن دەناسرێتەوە. بەهۆی ڕۆڵی لە میتابۆلیزمی وزە و ڕێکخستنی دڵ و خوێنبەرەکان، ڕەنگە گرێلین ببێتە ئامانجێکی پۆتانسێل بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی میتابۆلیزم. بە ڕێکخستنی ئاستی گرێلین، ڕەنگە بتوانرێت لە یەک کاتدا چەندین نیشاندەری تێکچوونی گۆڕانکاری خۆراک لە نەخۆشانی تووشبوو بە نیشانەکانی گۆڕانکاری خۆراک باشتر بکرێت، وەک دابەزینی کێش، کەمبوونەوەی پەستانی خوێن، و باشتربوونی نائاسایی گلوکۆزی خوێن و چەوری.
نەخۆشیەکانی گەدە و ڕیخۆڵە: ١.
ناڕێکی هەزمی کارایی و گەدە: بۆ ئەو نەخۆشانەی کە تووشی ناڕەحەتی کارایی و کۆئەندامی گەدە بوون، گرێلین و هاوشێوەکانی دەتوانن نیشانەکانی هەرس باشتر بکەن و بەتاڵبوونەوەی گەدە خێراتر بکەن بە پەرەپێدانی جووڵەی گەدە و زیادکردنی دەردانی ترشی گەدە. بەکارهێنانی هاوشێوەکانی گرێلین دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر نیشانەکانی وەک ئازاری بەشی سەرەوەی سک و ئاوسانی سک لە نەخۆشانی تووشبوو بە ناڕەحەتی کارایی کەم بکاتەوە، بەمەش کوالیتی ژیانیان باشتر دەکات.
برینی گەدە و ڕیخۆڵە: بەهۆی کاریگەری پارێزەری گرێلین لەسەر چڵمی گەدە و ڕیخۆڵە، دەتوانێت چاکبوونەوەی برینی گەدە و ڕیخۆڵە بەرەوپێش ببات و بەمجۆرە بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی برینی گەدە و ڕیخۆڵەدا. بەڕێوەبردنی دەرەکی گرێلین یان هاوشێوەکانی لەوانەیە پرۆسەی چاککردنەوەی برینی خێراتر بکات و دووبارەبوونەوەی برینی کەم بکاتەوە.
نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: ١.
برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ: لە چارەسەرکردنی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ، گرێلین، بەهۆی کاریگەرییەکانی پاراستنی دڵ، بەڵێن دەدات وەک هۆکارێکی چارەسەری نوێ. بە بەکارهێنانی گرێلین یان هاوشێوەکانی پێش یان لە کاتی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ، دەتوانێت تێکچوونی خانەکانی ماسولکەکانی دڵ کەم بکاتەوە، قەبارەی سڕبوون کەم بکاتەوە و کارکردنی دڵ باشتر بکات. تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵان و ئەنجامی تاقیکردنەوە کلینیکیەکان دەرئەنجامە ئومێدبەخشەکانیان نیشانداوە، کە ستراتیژی نوێ پێشکەش دەکەن بۆ چارەسەرکردنی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ.
سستبوونی دڵ: لە نەخۆشانی سستبوونی دڵدا، زۆرجار ئاستی گرێلین کەم دەبێتەوە و پەیوەندی بە توندی سستبوونی دڵەوە هەیە. تەواوکەری خۆراک بە گرێلین یان هاوشێوەکانی لەوانەیە کارکردنی دڵ لە نەخۆشانی سستبوونی دڵدا باشتر بکات بە بەرزکردنەوەی گرژبوونی ماسولکەکانی دڵ، باشترکردنی میتابۆلیزمی وزەی دڵ، و ڕێگریکردن لە ئەپۆپتۆزی خانەکانی ماسولکەکانی دڵ، بەمەش کوالیتی ژیانی نەخۆشەکان و ڕێژەی مانەوەی نەخۆشەکان بەرز دەکاتەوە.
نەخۆشیەکانی تێکچوونی دەمارەکان:
نەخۆشی ئەلزەهایمەر و نەخۆشی پارکینسۆن: بە لەبەرچاوگرتنی کاریگەرییەکانی پاراستنی دەمارەکانی گرێلین، بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکانی وەک نەخۆشی ئەلزەهایمەر و نەخۆشی پارکینسۆن. بە بەکارهێنانی گرێلین یان هاوشێوەکانی، لەوانەیە ئەپۆپتۆزی دەمارەکان ڕابگرێت، وەڵامەکانی هەوکردنی دەمارەکان کەم بکاتەوە و کارەکانی مەعریفی و جوڵەی نەخۆشەکان باشتر بکات.
جەڵتەی مێشک و برینداربوونی زەبراوی مێشک: لە برینەکانی توندی دەمار وەک جەڵتەی مێشک و برینداربوونی زەبراوی مێشکدا، ڕەنگە گرێلین کاریگەری پاراستنی دەمارەکان لە ڕێگەی میکانیزمەکانەوە هەبێت لەوانە کەمکردنەوەی زیانەکانی دەمارەکان و بەرەوپێشبردنی دووبارە دروستبوونەوەی دەمارەکان. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە لە مۆدێلە ئاژەڵییەکانی جەڵتەی مێشک یان برینداربوونی مێشکدا، بەکارهێنانی گرێلین دەتوانێت قەبارەی ئینفەکتی کەم بکاتەوە یان ڕادەی تێکچوونی مێشک کەم بکاتەوە، بەمەش دەرئەنجامە کاراییەکانی دەمارەکان باشتر دەکات. ڕەنگە گرێلین وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر بۆ جەڵتەی مێشک و برینداربوونی مێشکی زەبربەخش کار بکات، کە زیاتر دەرئەنجامەکانی چاکسازی نەخۆشەکان بەرز دەکاتەوە.
دەرەنجامەکان
وەک پێپتیدێکی ناوخۆیی فرەکارە، گرێلین ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پرۆسەی فیزیۆلۆژی جۆراوجۆردا، لەوانە گەشەکردن و گەشەکردن، میتابۆلیزمی وزە، کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، هێمۆستاسیسی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و پاراستنی دەمارەکان.
سەرچاوەکان
[1] باسۆنی ئەی، ئەبوئێلینین م، حەمەد ئی. پێکهاتە و ئەرکە فیزیۆلۆژییەکانی گرێلین[J]. گۆڤاری بایۆپزیشکی بۆ توێژینەوەی زانستی و تەکنیکی، 2020،31.DOI:10.26717/BJSTR.2020.31.005080.
[2] ئیبراهیم ئەی م. گرێلین - ئەرکە فیزیۆلۆژییەکان و ڕێکخستن[J]. یور ئێندۆکرینۆڵ، 2015، 11(2):90-95.DOI:10.17925/EE.2015.11.02.90.
[3] خەتیب ن، گەیدەنە س، گەیدەنە ئەی ئێم، و هاوکارانی. گرێلین: گرێلین وەک پێپتیدێکی ڕێکخەر لە دەردانی هۆرمۆنی گەشەکردندا.[J]. گۆڤاری توێژینەوەی کلینیکی و دەستنیشانکردن : Jcdr، 2014،8 8:MC13-MC17. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25154124. ئەم بەرهەمە زانستییەی زانستییە.
[4] برامخاتری ڤی، پراسانا سی، ئاترێیا ه. سیستەمی فاکتەری گەشەی هاوشێوەی ئەنسۆلین لە شێرپەنجەدا: چارەسەرە ئامانجدارە نوێیەکان[J]. توێژینەوەی نێودەوڵەتی بایۆمێد، 2014، 2015.DOI:10.1155/2015/538019.
[5] ستراسەر ف. بەکارهێنانی کلینیکی گرێلین.[J]. دیزاینی دەرمانسازی ئێستا، 2012،18 31:4800-4812. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:7696286. ئەم بەرهەمە زانستییە.
