މެލަނޯޓާ 10އެމްޖީ އެވެ

▎ މެލަނޯޓަން-2 ގެ އޮނިގަނޑު

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުއެންސް: Ac-Nle-cyclo(Asp-His-D-Phe-Arg-Trp-Lys)-NH2 މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 50H 69N 15O9 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 1024.2 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 121062-08-6 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 92432 ސިނޮނިމްސް: އެމްޓީ-އައި.އައި

▎ މެލަނޯޓަން-2 ރިސާޗް

މެލަނޯޓާގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ ?

މެލަނޯޓާ އަކީ ސިންތެޓިކް އެނަލޮގެކެވެ. މިއީ ކެމިކަލް ސިންތެސިސް މެތެޑުން ތައްޔާރުކުރާ α-މެލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން (α-MSH) ގެ ސިންތެޓިކް އެނަލޮގެކެވެ ^[1] . α-އެމްއެސްއެޗް އަކީ ގުދުރަތީ ގޮތުން އުފެދޭ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ތަފާތު ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި ހަމުގެ ކުލަ ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. މެލަނޯޓާ ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ α-އެމްއެސްއެޗްގެ ބައެއް އަސަރުތައް ނަކަލުކޮށްގެން ނަމަވެސް އޭގެ ހަރަކާތާއި ވަކި އެޕްލިކޭޝަންގެ ބޭނުމުގައި ވަރުގަދަ ހަރަކާތްތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މެލަނޯޓާ ފުރަތަމަ އުފެއްދީ ހަމުގެ ކުލަ އިތުރުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި، އެއީ ޓެނިން އޭޖެންޓެއް ކަމަށް ކިޔާ މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޓޭނިންގ އަށް މީހުންގެ ޑިމާންޑް އިތުރުވުމާއެކު ބައެއް މީހުން މެލަނޯޓާ އިންޖެކްޓްކޮށްގެން ހަންގަނޑު އަނދިރިވާ ހަލުވި އަސަރެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަން ފެށިއެވެ. މިކަމާ ގުޅޭ ދިރާސާތަކުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ އޭގެ މެކޭނިޒަމް އާއި ހަމުގެ ކުލަ ޖެހުމަށް ކުރާ އަސަރަށެވެ. މިސާލަކަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މެލަނޯޓާ މެލަނޯސައިޓްތަކުގައި ހުންނަ ވަކި ރިސެޕްޓަރތަކާ ގުޅިގެން މެލަނިން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑު އަނދިރިވެގެންދެއެވެ ^{[2، 3].}.

މެލަނޯޓާ އަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ ?

މެލަނޯޓާ އަކީ α-މެލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން (α-MSH) އާއި ގުޅުންހުރި ސިންތެޓިކް އެނަލޮގެކެވެ. އޭގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ހަމުގެ ކުލަ އިތުރުކޮށް، އިންސާނާގެ ހަންގަނޑު އަނދިރިކޮށްދިނުމެވެ. މެލަނޯޓާ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އޭގެ އަސަރު ކުރަނީ މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރސް އާއި މުޢާމަލާތުކޮށްގެންނެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ނޮން ސެލެކްޓިވް މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި، ހަންގަނޑުގައި މެލަނިން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، ހަންގަނޑުގެ ޕިގްމެންޓޭޝަން، އެއީ ޓެނިންގ އެފެކްޓް ހޯދައިދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަމިއްލައަށް ޕެނިލް އިރެކްޝަން އާއި ޖިންސީ ސްޓިމިއުލޭޝަންގެ އަސަރުތައް ވެސް އުފެދިދާނެ އެވެ.

ޓެނިންގ ގައި މެލަނޯޓާގެ ވަކި މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

މެލަނޯޓާ އަކީ މެލަނޯސައިޓްތަކުގައި ހުންނަ މެލަނޯކޯޓިން 1 ރިސެޕްޓަރ އާއި މުޢާމަލާތްކޮށްގެން ހަންގަނޑު ފަށަލަ ފަށަލަ ޖައްސާ އެއްޗެކެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ އިން މެލަނޯކޯޓިން α-މެލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިން ހޯރމޯން (α-MSH) ގެ އަސަރު މެލަނޯސައިޓްތަކުގެ އެމްސީ1 ރިސެޕްޓަރަށް ކުރާ އަސަރު ނަކަލުކޮށް، އޭގެ ސަބަބުން އަގޫޓީ ސިގްނަލިންގ ޕްރޮޓީންގެ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުވެއެވެ. މެލަނޯޓާ އިން މެލަނޯސައިޓްސް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް މެލަނިން އުފައްދައި ސެކްރެޓް ކޮށްދޭއިރު، މިކަމުގެ ސަބަބުން ހަމުގެ ކުލަ އިތުރުވެއެވެ ^[4] . އެއީ ހަންގަނޑުގައި ޕިގްމެންޓޭޝަން ހޯދުމަށްޓަކައި ހަންގަނޑުގައި ޔޫމެލަނިން އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި α-މެލަނޯސައިޓް-ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން (α-MSH) އެނަލޮގް ސައިކްލިކް -[Ac-Nle(4), Asp(5), D-Phe(7), Lys(10)] alpha-MSH-(4 - 10) amide (Melanota ) އަކީ ވަރުގަދަ މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އެއް ކަމަށްވާއިރު، ހަމުގެ ކުލަ ހޯދުމަށް ޔޫމެލަނިން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައިދެއެވެ ^{[5] .} .

ޕެނިލް އިރެކްޝަން އުފެއްދުމާއި ޖިންސީ ސްޓިމިއުލޭޝަން އިތުރުކުރުމުގައި މެލަނޯޓާގެ ވަކި މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އިރެކްޝަން އިންޑަކްޝަން: 

އެނެސްތެޓައިޒް ކޮށްފައިވާ ރޭޓްސްގައި މެލަނޯޓާ —ނޮން ސްޕެސިފިކް މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް — އިންޓްރާވެނަސް އިންޖެކްޝަން (0.1-1 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) ނުވަތަ ހައިޕޮތެލަމިކް ޕެރަވެންޓްރިކިއުލަރ ނިއުކްލިއަސް އިންފިޝަން (0.1–1 μg) މެދުވެރިކޮށް ދިނުމުން ޑޯޒަށް ބަރޯސާވާ އިރެކްޓައިލް އިންޑަކްޝަން ފެނިފައިވެއެވެ. މި އަސަރު ޕެނިލް އިރެކްޝަން ޓްރިގަރކޮށް ފުރަތަމަ އިރެކްޓައިލް އިވެންޓްތަކުގެ ލެޓެންސީ ދަށްކޮށްދިނެވެ ^[6] .މި އަސަރުގައި ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގައި މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އިރެކްޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރަލް މަގުތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. L6 - S1 ލެވެލްގައި މެލަނޯޓާ އިންޓްރާތެކަލީ އިންޖެކްޓް ކުރުމުން (0.2 μg) އިރެކްޝަން އިވެންޓްތަކުގެ އެމްޕްލިޓިއުޑް މަތިވެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސްޕައިނަލް ކޯޑް ލެވެލްގައި ހުންނަ ނިއުރަލް މަގުތައް ވެސް މެލަނޯޓާ އިން އިރެކްޝަން އިންޑަކްޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވެދާނެ ކަމެވެ ^{[6] .}.

އިރެކްޝަން ޕްރޮމޯޓްކުރުން: 

މެލަނޯޓާ (1 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) ލޭހޮޅިތަކަށް އިންޖެކްޓް ކުރުމަށްފަހު، ކެވަރނަސް ނާރު ސްޓިމިއުލޭޝަންގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އިރެކްޓައިލް ރިސްޕޮންސް އިތުރުވެ، އިރެކްޝަންގައި ޕްރޮމޯޓިންގ ރޯލެއް އަދާކުރެއެވެ ^[6] . ލަމްބަރ ޕެރަވަރޓެބްރަލް ސިމްޕެތެޓިކް ޗޭން ސީރިއަސްކޮށް ނައްތާލުމަށްފަހު މެލަނޯޓާގެ ޕްރޮމޯޓިންގ އެފެކްޓް އުވާލައެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އިރެކްޝަން އަށް މެލަނޯޓާގެ ޕްރޮމޯޓިންގ އެފެކްޓް ބިނާވެފައިވަނީ ލަމްބަރ ޕެރަވަރޓެބްރަލް ސިމްޕެތެޓިކް ޗޭންގެ އިންޓެގްރިޓީގެ މައްޗަށެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ކޯޕަސް ކެވަރނޯސަމް (1 μg) އަށް އިންޖެކްޓް ކުރި މެލަނޯޓާ އިން އެއްވެސް ޕްރޮމޯޓަރ އެކްޓިވިޓީއެއް ނުފެނެއެވެ. ސްޕައިނަލް ކޯޑް ޓްރާންސެކްޝަން ނުވަތަ ޕެލްވިކް ނާރު ނުވަތަ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ޑޯސަލް ނާރު ބައިލެޓަރަލް ޓްރާންސެކްޝަން އިން އިންޓްރާވެނިއަސް މެލަނޯޓާ (1 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) ގެ ޕްރޮމޯޓިންގ އެކްޓިވިޓީއަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބުމުން، އިތުރަށް ދޭހަވަނީ މެލަނޯޓާގެ ޕްރޮމޯޓިންގ އެފެކްޓް އިރެކްޝަން އަށް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޕެލްވިކް ނާރވް ނުވަތަ ޕެނިސްގެ ޑޯސަލް ނާރވް މެދުވެރިކޮށް ކުރާކަމެވެ ^{[6] .}.

އަންހެނުންގެ ޖިންސީ ޖޯޝުގެ ސުލޫކު އިތުރުކުރުން: 

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ އަކީ އަންހެނުންގެ ޖިންސީ ސުލޫކަށް ވެސް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. އަންހެން ކުދިންގެ ގައިގައި، އެސްޓްރަޑިއޯލް ބެންޒޯއޭޓް (EB) އަދި ޕްރޮޖެސްޓެރޯން (P) އިން ޕްރީޓްރީޓް ކޮށްފައިވާ އޯވަރިއެކްޓޮމައިޒްޑް ރޭޓްސް ގައި، ލޭނާރުތަކަށް މެލަނޯޓާ (1 އަދި 3 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) އިންޖެކްޝަން ދިނުމުން ފުންމާލުމާއި، ދުއްވައިގަތުމާއި، ކަންފަތް ވިއްސައިގެން ދިއުމުގެ އަދަދު އިތުރުވެ، ޕްރޮޖެސްޓެރޯން މެލަނޯޓާ އާއި މުއާމަލާތްކޮށްގެން އަންހެން ޖިންސީ ޖޯޝުގެ ސުލޫކު އިތުރުވެދާނެ ކަމަށް ދައްކައެވެ ^{[7] .}.

މެލަނޯމާ ސެލްތަކުގެ ޓިއުމަރ ޖެނިސިޓީއަށް އެމްޓީއައިއައިގެ އަސަރު.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[1]

މެލަނޯޓާ އަކީ ގިނަ ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރުމާއި ދިރާސާގެ މިސްރާބުތަކެއް ހުންނަ މާއްދާއެކެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ މެލަނޯޓާއާ ބެހޭ އެހެން ދިރާސާތައް ތަޢާރަފްކޮށްފައެވެ .

އިރެކްޝަން އިންޑަކްޝަން: 

ބައެއް ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާގެ ސަބަބުން ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ ނިޒާމަށް ވެސް އަސަރު ކުރެއެވެ. މިސާލަކަށް މެލަނޯޓާގެ ސަބަބުން ޖިންސީ ގުނަވަން އާދަޔާ ހިލާފަށް ތެދުވުން މެދުވެރިވެދާނެ އެވެ. ބައެއް ބަލިމީހުންނަށް މެލަނޯޓާ ހަމުގެ ދަށުން އިންޖެކްޝަން ދިނުމަށްފަހު ތަދުވާ ގޮތަށް އިސްތަށިގަނޑު ތެދުވެ، ސިމްޕެތެޓިކް ނާރު އެކްސައިޓޭޝަންގެ އަލާމާތްތައް ވެސް ފެނިފައިވެއެވެ ^. ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރސް އަދި ރިސެޕްޓަރ ސިސްޓަމްސް ގެ ސަބަބުން އިރެކްޓައިލް ފަންކްޝަނަށް ބަދަލުތަކެއް އަންނަ ކަމަށް ވެސް ޑރ މީގެ އިތުރުން ރޮޑެންޓްސް އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުގައި މެލަނޯކޯޓިން މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ލޯރޑޯސިސް ޕޯސްޗަރ އެއް އުފެދިދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ޖިންސީ ޝައުގުވެރިކަން އިތުރުވުމުގެ ހެކިތަކެއްގެ ގޮތުގައި މާނަކުރެވޭ ^[8] , އިތުރަށް ދޭހަވަނީ މެލަނޯޓާގެ އަސަރު ނަސްލީ ނިޒާމަށް ޖިންސީ ޖޯޝުއާއި ޖިންސީ ސުލޫކު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާ ގުޅުންހުރި ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ.

މެލަނިން އުފެއްދުން ކުރިއެރުވުން: 

ސިންތެޓިކް މެލަނޯކޯޓިން އެނަލޮގެއްގެ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ މެލަނޯކޯޓިން އައި ރިސެޕްޓަރ (MC1R) އާއި ގުޅިގެން މެލަނިން އުފެއްދުން ކުރިއެރުވޭނެ ^[9] .މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މިކަން ހާސިލް ކުރަނީ މެލަނޯސައިޓްސް ގިނަވުން ކުރިއެރުވުމާއި ޓައިރޮސިނޭޒްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުންނެވެ. މެލަނިން އުފެއްދުން ކުރިއެރުވުމުގެ މި އަސަރަކީ ހަމުގެ ދާއިރާގައި މެލަނޯޓާއަށް ޕޮޓެންޝަލް އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު ލިބިދޭ ކަމެއް، މިސާލަކަށް ހަމުގެ ބައެއް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމާއި ރައްކާތެރިވުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެ އެވެ.

އެންޓި ޓިއުމަރ އެސްޕެކްޓްތަކުގައި ކުރެވޭ ދިރާސާތައް: 

އެންޓި ޓިއުމަރާއި ބެހޭ ދިރާސާގައި ބީ16-އެފް10 މެލަނޯމާ މޮޑެލް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ ސެލްތައް ގިނަވުމަށް މެލަނޯޓާގެ އަސަރެއް ނުކުރި ނަމަވެސް މެލަނޯމާ ސެލްތަކުގެ ހިޖުރަކުރުމާއި ވަދެގަތުމާއި ކޮލޮނީ އުފެއްދުމުގެ ގާބިލްކަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހުއްޓުވޭނެ އެވެ. އަދި މެލަނޯޓާ ލޯކަލްކޮށް ބޭނުންކުރުމުން ވެސް މެލަނޯމާ ގާއިމްވެފައިވާ މަސްތަކުގައި ޓިއުމަރުގެ ކުރިއެރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެދާނެ އެވެ. އޭގެ ޙަރަކާތުގެ މެކޭނިޒަމަކީ މެލަނޯކޯޓިން 1 ރިސެޕްޓަރ (MC1R) މެދުވެރިކޮށް ފޮސްފޭޓޭޒް އަދި ޓެންސިން ހޯމޮލޮގް (PTEN) އަޕްރެގްޔުލޭޓް ވުމާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ސައިކްލޯއޮކްސިޖެނެޒް II (COX-2)/ޕްރޮސްޓަގްލެންޑިން E2 (PGE2) ސިގްނަލިންގ މަގު ޑައުންރެގިއުލޭޓްކޮށް މެލަނޯމާ ކުރިއެރުން ހުއްޓުވުން ^{[1] .}.

އޯޓިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ އަސަރު: 

ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި އޯޓިޒަމްގެ މައިމީހާގެ އިމިއުން އެކްޓިވޭޝަން (އެމްއައިއޭ) މައުސް މޮޑެލް ބޭނުންކޮށްގެން ބޮޑެތި ފިރިހެން މަސްތަކުގައި އޯޓިޒަމް ފަދަ ސިފަތަކަށް މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރ 4 އެގޮނިސްޓް އެމް މެލަނޯޓާގެ ފަރުވާގެ ފުރުސަތު ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ ^[10] .ފިރިހެން އެމްއައިއޭ މަސްތަކުގައި އޯޓިޒަމް ފަދަ ސިފަތައް ފެނިފައިވެއެވެ. ފިރިހެން އެމްއައިއޭ މަސްތަކަށް ޖެހިޖެހިގެން ހަތް ދުވަހު މެލަނޯޓާ ދިނުމުން އިޖުތިމާއީ ސުލޫކުގެ ނިޝާންތައް ރަނގަޅުވި އެވެ. މެލަނޯޓާ އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު އާދައިގެ ފަސްގަނޑެއްގެ ފިރިހެން ސީ57 މަސްތަކުގައި އިޖުތިމާޢީ ސުލޫކުގެ ނިޝާންތަކަށް މާބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ . މީގެ އިތުރުން އާދައިގެ C57 މަސްތަކުގައި މެލަނޯޓާ އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ހާސްކަން ފަދަ ނުވަތަ ތަކުރާރުވާ ސުލޫކުތަކަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވީނަމަވެސް ސަބްއެކިއުޓް ފަރުވާއަށްފަހު ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މި ޑޭޓާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ އަކީ ބޮޑެތި ފިރިހެން އެމްއައިއޭ މަސްތަކުގެ އޯޓިޒަމް މޮޑެލްގައި އޯޓިޒަމް ފަދަ ސުލޫކީ އުނިކަންތައްތައް ރަނގަޅުކޮށްދޭ ފައިދާހުރި ބޭހެކެވެ.

ހަނދާން ނެތުން ފަހަތަށް ޖެހުން: 

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހައި ފެޓް (އެޗްއެފް) ޑައިޓެއް ކެއުމަކީ ނާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމާއި ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވާ ކަމެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެ އެވެ. މި ދިރާސާގައި ޑައިޓާއި، މެލަނޯޓާ ޓާގެޓިންގ މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރސް އާއި، ޒީބްރަފިޝްގެ ސުލޫކާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން ތަޙުޤީޤުކޮށްފައިވެއެވެ ^[11] . ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމަކީ ޒީބްރަފިޝްގެ ދިރިއުޅުމުގެ %1 ވަރަކަށް ދިގުދެމިގެންދާ ކުރު މުއްދަތެއްގެ އެޗްއެފް ޑައިޓެއް ވެސް ކުރިއެރުމަށް ވަރުގަދަ އަސަރެއް ކުރިއެވެ. ކޮންޓްރޯލް ޑައިޓް ކާންދިން ޒީބްރަފިޝްއާ އަޅާބަލާއިރު، އެޗްއެފް ޑައިޓް ކާންދިން ޒީބްރަފިޝްގެ ރިކޮގްނިޝަން މެމޮރީ ދަށްވެ، ހާސްކަމުގެ މިންވަރު އިތުރުވެ، އެކްސްޕްލޯރޭޝަން ޓެންޑެންސީ ދަށްވެފައިވަނީ އެންމެ ތިން ހަފްތާ ފަހުންނެވެ. އަދި އެޗްއެފް ޑައިޓްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި މި އާދަޔާ ހިލާފު ކަންތައްތައް މެލަނޯޓާ އިން ފަހަތަށް ޖައްސާލިއެވެ . އެޗްއެފް ޑައިޓް ކާންދީ މެލަނޯޓާ އިން ފަރުވާ ދިން ޖަނަވާރުތަކުން ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގެ ރިކޮގްނިޝަން މެމޮރީ، އެންޒައިޓީ، އަދި އެކްސްޕްލޯރޭޝަން ބިހޭވިއަރސް އާއި އެއްގޮތަށް ފެނިފައިވެއެވެ. މި ދިރާސާއިން ކުރު މުއްދަތަކަށް އެޗްއެފް ޑައިޓެއް ދިނުމުން ވެސް ހަނދާނާއި މޫޑަށް އަސަރު ކުރާނެ ކަމުގެ ހެކި ލިބިފައިވާއިރު، މިއީ މެލަނޯޓާ އިން މި ބަދަލުތައް ފަހަތަށް ޖެހިދާނެކަން ދައްކާ ފުރަތަމަ ދިރާސާ އެވެ.

އިޖުތިމާޢީ ސުލޫކު ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

ނިއުރޯސައިންސް ދިރާސާގެ ދާއިރާއިން ހޯދިފައިވާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓަން-II އިން އިޖުތިމާޢީ ސުލޫކު ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭނީ މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރސް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ދެން ސެންޓްރަލް އޮކްސިޓޮސިން ސިސްޓަމް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެންނެވެ ^[12] . ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، މެލަނޯޓާ ސިސްޓަމިކް ދިނުމަށްފަހު، މެލަނޯޓާ ނޭފަތުން ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ލޭނާރުތަކުން އިންޖެކްޝަން ދިނުމުން ހައިޕޮތެލަމަސްގެ ސުޕްރޮއޮޕްޓިކް ނިއުކްލިއަސް (SON) އަދި ޕެރަވެންޓްރިކިއުލަރ ނިއުކްލިއަސް (PVN) ގެ މެގްނޯސެލިއުލަރ ނިއުރޯންތަކުގައި ފޮސް އެކްސްޕްރެޝަން ވަރަށް ބޮޑަށް އުފެދިދާނެއެވެ އެސްއެޗްޔޫ-9119 އެވެ. އިލެކްޓްރޯފިޒިއޮލޮޖިކަލް ރެކޯޑިންގްސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ ލޭހޮޅިތަކަށް އިންޖެކްޓް ކުރުމަކީ އެސްއޯއެން ގައި ހުންނަ އޮކްސިޓޮސިން ނިއުރޯންތަކުގެ ފަޔަރ ރޭޓް އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގައި އިޖުތިމާޢީ ސުލޫކާއި ގުޅުންހުރި އޮކްސިޓޮސިން ނިޒާމަށް މެލަނޯޓާގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރެއް ކުރާ ކަމާއި، އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ވަކި ރިސެޕްޓަރުތަކާއި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން އޮކްސިޓޮސިން ނިއުރޯންތަކުގެ ހަރަކާތްތެރިކަމާއި ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމެވެ.

ފަލަވުމާއި މެޓަބޮލިކް ހެލްތާ ބެހޭ ދިރާސާތައް: 

ފަލަވުމާއި މެޓަބޮލިކް ހެލްތުގެ ގޮތުން ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި ޕިޓޫއިޓަރީ އެޑެނިލޭޓް ސައިކްލޭޒް އެކްޓިވޭޓިން ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް (ޕީއޭސީއޭޕީ) ނެތް މަސްތަކުގެ ޖެނެޓިކް މޮޑެލް ބޭނުންކޮށްގެން މެލަނޯކޯޓިން ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް މެލަނޯޓާ އިން ފިނި އެޑެޕްޓޭޝަންގެ ތެރޭގައި ޕީއޭސީއޭޕީ ނެތް މަސްތަކުގެ ތަމަޖެނިކް ކެޕޭސިޓީ ދަށްވުން ބައެއް ގޮތްގޮތުން ސަލާމަތް ކުރެވޭނެ ކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޕީއޭސީއޭޕީ މެލަނޯކޯޓިން ސިސްޓަމްގެ މަތީ ފަރާތުގައި ދައުރެއް އަދާކޮށް، މަސްތަކުގައި ބްރައުން އެޑިޕޯސް ޓިޝޫގެ ސިމްޕެތެޓިކް ނާރވް އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ފަލަވުމާއި މެޓަބޮލިކް ސިއްހަތަށް އަސަރުކޮށްފާނެކަމެވެ ^[13]..

މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އަދި މެލަނޯޓާގެ ސަބަބުން އެންޑޮކްރައިން ސިސްޓަމަށް ވެސް ވަރަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. މިސާލަކަށް މަސްތަކަށް މެލަނޯޓާ އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް ދިނުމުން ފުން އަދި ޓްރާންސިއެންޓް ހައިޕޮމެޓަބޮލިޒަމް/ހައިޕޮތަރމިއާ އުފެދިދާނެ ^[14] .ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މާސްޓް ސެލް ނެތް މަސްތަކުގައި މެލަނޯޓާގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ހައިޕޮތަރމިއާ ނައްތާލެވި، މާސްޓް ސެލްތަކުގެ ބައިވެރިވުން ބޭނުންވާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މެލަނޯޓާ އިން މަސްތަކުގައި ހައިޕޮތަރމިއާ އުފެދެނީ މާސްޓް ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް ހިސްޓަމިން 1 ރިސެޕްޓަރ ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށްގެން ކަމަށާއި، އޭގެ ހަރަކާތްތެރިކަމުގެ މެކޭނިޒަމްގައި ގިނަ އެންޑޮކްރައިން ފެކްޓަރސް އާއި ރިސެޕްޓަރސް ގެ މުއާމަލާތް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ލިބިފައިވާ ސިންތެޓިކް މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި މެލަނޯޓާ އަކީ އެތައް ދާއިރާއަކުން ތަފާތު ސިފަތަކެއް ދައްކުވައިދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަމުގެ ދާއިރާއިން، މެލަނޯސައިޓްތަކުގައި ހުންނަ ވަކި ރިސެޕްޓަރުތަކާ ގުޅިގެން، މެލަނިން އުފެއްދުން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވައި، ދުޅަހެޔޮ ބްރޮންޒް ކުލައެއް ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ސަގާފީ ނޫން ޓެނިން މެތެޑެއް ފޯރުކޮށްދެ އެވެ. އަލްޓްރާވައިލެޓް ރޭސް އަށް ގިނަ ދުވަހު ހުރުމުން ޓެނިން ކުރުމާ އަޅާބަލާއިރު، މެލަނޯޓާ އިން އަލްޓްރާވައިލެޓް ރޭސް އިން ހަންގަނޑަށް ސީދާ ގެއްލުން ލިބުމުން ސަލާމަތްވެ، އަވިން އަނދާ، ހަންގަނޑު މުސްކުޅިވުން އަދި ހަމުގެ ކެންސަރު ވެސް ކުޑަކުރެވޭނެ އެވެ.

ޖިންސީ ފުންކްޝަން ރެގިއުލޭޝަންގެ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މެލަނޯޓާ އަކީ އަމިއްލައަށް ޖިންސީ ގުނަވަން ތެދުވުމަށް ބާރުއެޅުމާއި ޖިންސީ ސްޓިމިއުލޭޝަން އިތުރުކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ ޖިންސީ ޑިސްފެންޝަން ހުންނަ ބައެއް ފަރާތްތަކަށް ނުވަތަ ޖިންސީ ތަޖުރިބާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އުންމީދުކުރާ މީހުންނަށް ލިބޭނެ ފައިދާހުރި ހައްލެކެވެ. އެއީ ސެންޓްރަލް އަދި ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގައި ހުންނަ ވަކި ނިއުރަލް މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރސް އަދި ރިސެޕްޓަރސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޖިންސީ ސިއްހަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށް އާ ފުރުސަތުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.

ފަލަވުމާއި މެޓަބޮލިކް ހެލްތާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގައި މެލަނޯޓާ އިން ވެސް ލިބިދާނެ ފައިދާތަކެއް ދައްކަ އެވެ. އެއީ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވެދާނެ ކަމަށާއި ފަލަވުމުގައި އެޑިޕޯސް ޓިޝޫގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމަށް ވަކި ރަނގަޅު އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމާއި މެޓަބޮލިކް ހެލްތު މެނޭޖްކުރުމަށް އާ ދިރާސާ މިސްރާބެއް ފޯރުކޮށްދޭ ކަމަކަށް ވާއިރު، މިއީ އާ ފަރުވާގެ ސްޓްރެޓެޖީތައް އެކުލަވާލުމާއި ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ސިއްހީ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ކައުސަން، ޕީ އަކީ ޑަރމަޓޮލޮޖީ އެލާޖީގެ ދާއިރާއަށް ޕްރައިމަރީ ފޯކަސް އެއް އޮންނަ ރިސާޗަރެކެވެ. މި ޑޮމެއިންގެ ތެރޭގައި އޭނާ ކުރައްވާ މަސައްކަތްތަކަކީ ސައުތު ޓީސް ހޮސްޕް އެންއެޗްއެސް އެފްޑީއެން ޓްރަސްޓް، ޖޭމްސް ކޫކް ޔުނިވާސިޓީ ހޮސްޕިޓަލް، ރޯޔަލް ކޮރންވޯލް ހޮސްޕިޓަލް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޝެފީލްޑް، އަދި ޗެސްޓަރފީލްޑް ރޯޔަލް ހޮސްޕިޓަލް ފަދަ ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކާ ގުޅިފައިވާ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. ޑަރމަޓޮލޮޖީ އެލާޖީގެ މައިގަނޑު ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ބޭރުން، ކައުސަން، ޕީގެ ރިސާޗް އިންޓަރެސްޓްތަކާއި ހަރަކާތްތައް އިމިއުނޮލޮޖީ ފަދަ ގުޅުންހުރި ދާއިރާތަކަށް ވެސް ފޯރާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. މިއީ އެލާޖިކް ހަމުގެ ހާލަތްތަކަށް މެދުވެރިވާ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުތައް ދިރާސާކޮށް، މި ޖަވާބުތައް މޮޑިއުލޭޓް ކުރުމަށް އާ ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ހޯދުން ހިމެނިދާނެ ކަމެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން އޭނާގެ ދިރާސާގައި އާ ހަމުގެ ފަރުވާތަކަށް ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި، ހަމުގެ ހުރަހުގެ މަސައްކަތްތަކާއި އެލާޖީ ހުއްޓުވުމުގައި އޭގެ ދައުރު ދިރާސާކުރުމާއި، ފަރުދުންނަށް ހަމުގެ އެލާޖީ ޖެހުމަށް މަގުފަހިވާ ޖެނެޓިކް ކަންތައްތައް ތަހުގީގުކުރުން ހިމެނިދާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ހެލްތްކެއާ ރިސާޗްގެ މަލްޓިޑިސިޕްލިނަރީ ނެޗުރަލް ކަމަށް ބަލާއިރު، ފާމަކޯލޮޖީ، މައިކްރޯބަޔޮލޮޖީ (އެލާޖީއަށް ހަމުގެ މައިކްރޯބަޔޮމްގެ އަސަރު ދިރާސާކުރުން)، އަދި ސައިކޮލޮޖީ (ކްރޮނިކް ހަމުގެ އެލާޖީގެ ނަފްސާނީ އަސަރު ބެލުން) ފަދަ އެހެން ދާއިރާތަކުގެ ތަޖުރިބާކާރުންނާ ގުޅިގެން ހަމުގެ އެލާޖިކް ހާލަތްތައް ފުރިހަމައަށް ދެނެގަނެ މެނޭޖްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެވިދާނެ އެވެ. ކައުސަން، ޕީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [4] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ލަންގަން އީއޭ، ނީ ޒެޑް، ރޯޑްސް އެލް އީ.މެލަނޮޓްރޮޕިކް ޕެޕްޓައިޑްސް: ހަމައެކަނި 'ބާބީ ޑްރަގްސް' އަދި 'ސަން-ޓޭން ޖަބްސް' އަށް ވުރެ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް؟[ޖޭ]. ބްރިޓިޝް ޖާނަލް އޮފް ޑަރމަޓޮލޮޖީ، 2010،163(3):451-455.DOI:10.1111/j.1365-2133.2010.09891.x.

[2] ހަމްފްރީ އެސްއެމް، އޫ ޓީ، ބާނެޓްސަން އެސް ސީ. އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ޑަރމަޓޮލޮޖީ، 2004،13(9):578.

[3] ޕެރޭޒް-ބޫޓެލޯ ޖޭ، ކޮވާ-މާޓިން އާރ، ނަހާރޯ-ރޮޑްރިގޭޒް ޖޭ، އެޓް އަލް. ވިޓިލިގޯ: ޕެތޯޖެނެސިސް އެންޑް ނިއު އެންޑް އިމަރޖިންގ ޓްރީޓްމަންޓްސް[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2023،24(24).DOI:10.3390/ijms242417306.

[4] ކިމް އީ.އެސް، ގާރނޮކް-ޖޯންސް ކޭ ޕީ.އަފަމެލަނޮޓައިޑް: އެ ރިވިއު އިން އެރިތްރޮޕޮއިއެޓިކް ޕްރޮޓޯޕޯރފައިރިއާ[ޖޭ]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް ޑަރމަޓޮލޮޖީ، 2016،17(2):179-185.DOI:10.1007/s40257-016-0184-6.

[5] މިންޑަރ އޭ، ޝްނައިޑަރ-އިން އެކްސް، ޒުލެވްސްކީ އެޗް، އެޓް އަލް. އަފާމެލަނޮޓައިޑް އަކީ އެރިތްރޮޕޮއިއެޓިކް ޕްރޮޓޯޕޯރފައިރިއާ އާއި ގުޅުންހުރި ފުރަމޭއަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ޑޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް ޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓާ ގުޅިފައިވާ އެއްޗެކެވެ[J]. ލައިފް-ބެސެލް، 2023،13(4).ޑީއޯއައި:10.3390/ލައިފް13041066.

[6] ޑޯރ އާރްޓީ، އެރޓްލް ޖީ، ލެވިން އެން، އެޓް އަލް. އިންސާނީ ވޮލަންޓިއަރުންގެ ހަންގަނޑު ޓޭނިންގ އަށް ސޯލާ ޔޫވީ ރޭޑިއޭޝަން އާއި ގުޅިގެން ސުޕަރޕޮޓެންޓް މެލަނޮޓްރޮޕިކް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ އަސަރުތައް[J]. އާރކައިވްސް އޮފް ޑަރމަޓޮލޮޖީ، 2004،140(7):827-835.ޑީއޯއައި:10.1001/އާރކްޑަރމް.140.7.827.

[7] ރީޑް ސީ، ފިޓްޒްޖެރަލްޑް ޓީ، ފެބްރޭ އޭ، އެޓް އަލް. މެލަނޯޓަން އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށްފަހު އެޓިޕިކަލް މެލަނޯސައިޓިކް ނައެވީ.[ޖ]. އައިރިޝް މެޑިކަލް ޖާނަލް، 2013،106(5):148-149. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23914578/ ގެ ނަމުގައި ޑރ.

[8] ޑޮމިންގޭޒް-މޮޒޯ އެމްއައި، ޓޮލެޑާނޯ-މާޓިނޭޒް އީ، ރޮޑްރިގޭޒް-ރޮޑްރިގޭޒް އެލް، އެޓް އަލް. ރިޓޫކްސިމަބް އިން ފަރުވާ ހޯދާ އޮޓޯއިމިއުން ރޫމެޓިކް ބަލިތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ގައިގައި ޖޭސީ ވައިރަސް ރީއެކްޓިވޭޓްވުން[J]. ސްކެންޑިނޭވިއަން ޖާނަލް އޮފް ރޫމެޓޮލޮޖީ، 2016،45(6):507-511.DOI:10.3109/03009742.2015.1135980.

[9] ވޫ ވީ، ސައިކްސް އީއޭ، ބެއިއާ އެމްއެމް، އެޓް އަލް. އެޕްރޯޗް އަ އެޑޮޕްޓަރ ޕޯރ ލާ ޕްރައިޒް އެން ޗާޖް ޑެ ލާ ލެލެޑި ޑެ މެނިއަރ. ކެނެޑާގެ ފެމިލީ ފިޒިޝަން މެޑެސިން ޑި ފެމިލް ކެނެޑީއަން، 2019،65(7):468-472. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31300427/ ގދ.

[10] މެކްނީލް އެމް.އެމް، ނަހަހަސް އެފް، ބްރައުންބަރގަރ ޓީ.އެލް، އެޓް އަލް. ހަމުގެ ބައްޔަށް ފަރުވާކުރުމުގައި އަފާމެލަނޮޓައިޑް[J]. ސްކިން ތެރަޕީ ލެޓަރ، 2018،23(6):6-10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30517779/ ގދ.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.