SS31 10ملگم

▎ پێکهاتەی SS-31

سەرچاوە: PubChem

ڕێزبەندی: RXKF فۆرمۆلەی گۆگردی: C 32H 49N 9O5 کێشی گۆڕانکاری: 639.8g/mol ژمارەی CAS: 736992-21-5 پابکیم سی ئای دی: 11764719 هاوواتاکان: Elamipretide

▎ توێژینەوەی SS-31

پاشخانی توێژینەوەی SS-31 چییە؟

SS-31 تێتراپێپتیدێکی لە ئاودا دەتوێتەوە، کاتیۆنیکی بۆنخۆشە، مایتۆکۆندریای ئامانجدارە (Sabbah HN, 2022). پێکهاتە کیمیاییە ناوازەکەی وا دەکات بە ئاسانی بچێتە ناوەوە و بە شێوەیەکی کاتی لە پەردەی ناوەوەی مایتۆکۆندریالدا جێگیر بێت. بە تایبەتی دەتوانێت ببەسترێتەوە بە کاردیۆلیپین کە پێکهاتەیەکی سەرەکی پەردەی ناوەوەی مایتۆکۆندریالە، بەمەش کاریگەری خۆی بۆ باشترکردنی کارکردنی مایتۆکۆندریالەکان دەخاتە ڕوو.

ئەم پێکهاتە کیمیاییە جیاوازە بناغەیەک بۆ بەکارهێنانی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکاندا دابین دەکات. زۆرێک لە نەخۆشیەکان پەیوەندییان بە تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریالەوە هەیە، وەک نەخۆشی بارت، سستبوونی دڵ، نەخۆشییەکانی تێکچوونی دەمارەکان و هتد. مایتۆکۆندریا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە بەرهەمهێنانی وزەی خانەیی، ڕێکخستنی فشاری ئۆکسجینی و لایەنەکانی تر. کاتێک کارکردنی مایتۆکۆندریالەکان تێکدەچێت، دەبێتە هۆی کێشەی وەک کەمی وزەی خانەیی، زیادبوونی فشاری ئۆکسجینی و هەوکردنی دەمارەکان، کە لە بەرامبەردا نەخۆشی جۆراوجۆر دەستپێدەکات.

توێژینەوە و پەرەپێدانی SS-31 ئامانجیەتی ئەم نەخۆشیانەی پەیوەست بە مایتۆکۆندریالەکان بکاتە ئامانج، کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشییەکە لەڕێگەی باشترکردنی کارکردنی مایتۆکۆندریالەکان و بەرزکردنەوەی کوالیتی ژیان و ڕێژەی مانەوەی نەخۆشەکان. لەگەڵ لێکۆڵینەوەی قووڵی بەردەوام لەسەر بایۆلۆجی مایتۆکۆندریال، مرۆڤەکان وردە وردە گرنگیی مایتۆکۆندریایان لە ڕوودان و گەشەکردنی نەخۆشیەکاندا ناسیوە.

توێژەران بۆیان دەرکەوتووە کە تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال پەیوەندییەکی نزیک بە پرۆسەی فیزیۆلۆژی نەخۆشییە جیاوازەکانەوە هەیە. بۆ نموونە، لە نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکاندا، پرسگەلێکی وەک تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریاڵی دەمارەکان، هەوکردنی درێژخایەنی دەمارەکان، کەڵەکەبوونی پڕۆتینە ژەهراویەکان و ئەپۆپتۆزی دەمارەکان هەن ^[1] . پێش ئەوەی بچێتە ناو توێژینەوەی کلینیکی، SS-31 توێژینەوەی بەرفراوانی پێش کلینیکی ئەنجامدا. ئەم توێژینەوەیانە بریتی بوون لە تاقیکردنەوەکان کە لەسەر مۆدێلی خانەکان و مۆدێلی ئاژەڵان ئەنجامدرابوون بۆ هەڵسەنگاندنی سەلامەتی، کاریگەری و تایبەتمەندییە دەرمانجووڵەییەکانی دەرمانەکە. بۆ نموونە، لە لێکۆڵینەوەکانی نەخۆشی بارت، SS-31 توانای باشترکردنی خێرای وزەی زیندەیی و مۆرفۆلۆژیای مایتۆکۆندریال لە مۆدێلی خانە بنەڕەتییە فرەتواناکانی هاندەریدا نیشان دا ^[2]..

لە لێکۆڵینەوەکانی نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکاندا، SS-31 کاریگەری پاراستنی دەماری لە چەندین مۆدێلی ئاژەڵدا نیشانداوە، لەوانە بەرزکردنەوەی هەناسەدانی مایتۆکۆندریال، ڕێگریکردن لە هەوکردنی دەمارەکان، و ڕێگریکردن لە کۆبوونەوەی پڕۆتینە ژەهراویەکان ^[1] . SS-31 پێشتر لە چەندین لێکۆڵینەوەی کلینیکیدا بەشدار بووە کە بوارە جیاوازەکانی نەخۆشی دەگرێتەوە.

لە چارەسەرکردنی سستبوونی دڵدا، تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی و کۆنترۆڵکراوی پلاسیبۆ دەریخست کە یەک ئینفیوژنی SS-31 سەلامەتە و بە باشی بەرگە دەگیرێت، و ژەمی بەرزی SS-31 دەتوانێت قەبارەی ژێرپەنجەی چەپ باشتر بکات، ئەمەش پشتگیری لە ڕۆڵی ئەگەری دەکات لە چارەسەرکردنی سستبوونی دڵدا ^[3]..

میکانیزمە تایبەتەکانی کارکردنی SS-31 لە مۆدێلی نەخۆشییە جیاوازەکاندا چین؟

1. میکانیزمی کارکردن لە مۆدێلی شۆکی خوێنبەربوون و گیرانی باڵۆنی شەقیقە

لە مۆدێلی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوون (IRI) کە بەهۆی شۆکی خوێنبەربوون و گیرانی باڵۆنی شەقیقە (REBOA) دروست دەبێت، تێکچوونی مایتۆکۆندریال ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت. SS-31 دەتوانێت خواست لەسەر شلەی کریستالۆید کەم بکاتەوە و گورچیلە و دڵ بپارێزێت. بە تایبەتی دەتوانێت چڕیی کریاتینین و ترۆپۆنین و ئینتەرلوکین-٦ لە سیرۆمدا دابەزێنێت، بەڵام هیچ کاریگەرییەکی لەسەر چڕیی کۆتایی لاکتاتی پلازما نییە. SS-31 لەوانەیە IRI کەم بکاتەوە بە پاراستنی مایتۆکۆندریای، ڕێگای چارەسەری نوێ بۆ ئەو نەخۆشانە دەکاتەوە کە تووشی IRI بوون دوای خوێنبەربوون ^[4]..

2. میکانیزمی کارکردن لە نەخۆشی بارث

نەخۆشی بارت نەخۆشییەکی دەگمەنە کە پەیوەندی بە ئێکسەوە هەیە و بە نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ، لاوازی ماسولکەکانی ئێسکەپەیکەر، دواکەوتنی گەشەکردن و کەمبوونەوەی نیوترۆپینی خولیی تایبەتمەندە. SS-31 تێتراپێپتیدێکی کاتیۆنیکی بۆنخۆش و بۆنخۆشە کە لە ئاودا دەتوێتەوە و ئامانجی مایتۆکۆندریایە و دەتوانێت بچێتە ناو پەردەی دەرەوەی مایتۆکۆندریال و بەستراوەتەوە بە کاردیۆلیپین. تەندروستی خانەکان بەرەوپێش دەبات لە ڕێگەی باشترکردنی بەرهەمهێنانی وزە و ڕێگریکردن لە زیادەڕۆیی لە دروستبوونی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر، بەمەش فشاری ئۆکسجینی کەمدەکاتەوە. لە خانە بنەڕەتییە فرەتواناکانی هاندەری نیشانەکانی بارت و نەخۆشییە جینییەکانی دیکەی پەیوەندیدار کە بە نەخۆشی ماسولکەکانی دڵی منداڵان تایبەتمەندن، SS-31 دەتوانێت بە خێرایی وزەی زیندەیی و مۆرفۆلۆژیای مایتۆکۆندریال باشتر بکات. ئەنجامی چەندین لێکۆڵینەوە پشتگیری لە بەکارهێنانی SS-31 دەکەن وەک چارەسەرێکی ئەگەری بۆ نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی بارت، بە تایبەت لەو حاڵەتانەی کە نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ دەستنیشان کراوە ^[2]..

3. میکانیزمی کارکردن لە نەخۆشی گورچیلەی پۆلیسیستیکی ئۆتۆسۆمی باڵادەست (ADPKD)

دووگیانی بە خراپترکردنی پێشکەوتنی کیسەکان لە نەخۆشی گورچیلەی پۆلیسیستی ئۆتۆسۆمی باڵادەست (ADPKD) دادەنرێت. بەڵام، تۆلڤاپتان، تاکە دەرمانە کە لەلایەن FDA پەسەندکراوە بۆ ADPKD گەورەساڵان، پێشنیار ناکرێت بۆ نەخۆشانی دووگیان ADPKD بەهۆی ئەگەری زیانەکانی بۆ کۆرپەلە. SS-31 تێتراپێپتیدێکی پارێزەری مایتۆکۆندریایە کە دەرکەوتووە کە پێشکەوتنی نەخۆشی گورچیلە لە مشکە دووگیانەکانی Pkd1RC/RC باشتر دەکات، لە هەمان کاتدا فۆسفۆڕیلاسیۆنی ERK1/2 کەمدەکاتەوە و دروستبوونی سوپەرکۆمپلێکسەکانی مایتۆکۆندریال باشتر دەکات. سەرەڕای ئەوە، SS-31 دەتوانێت منداڵدان و شیری دایک ببڕێت، نەخۆشی گورچیلەی پۆلیسیستیکی شەڕانگێزی کۆرپە باشتر دەکات بەبێ هیچ کاریگەرییەکی تێراتۆجینیکی یان زیانبەخشی چاودێرکراو. ئەم توێژینەوە پێش کلینیکیانە پشتگیری لە تاقیکردنەوە کلینیکییە ئەگەرییەکانی SS-31 دەکەن ^[5]..

4. میکانیزمی کارکردن لە سستبوونی دڵدا

لە سستبوونی دڵدا (HF)، گۆڕانکاری نەرێنی لە مایتۆکۆندریادا ناسراوە کە ڕوودەدات. SS-31 کاریگەری ئەرێنی لەسەر کارەکانی مایتۆکۆندریال و سوپەرکۆمپلێکسی سستبوونی دڵی مرۆڤ هەیە. دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو شلەی ئۆکسجین، چالاکییەکانی ئاڵۆزی I و ئاڵۆزی IV، و چالاکیی ئاڵۆزی IV کە پەیوەندییان بە سوپەرکۆمپلێکسەکانەوە هەیە لە مایتۆکۆندریای لاوازی دڵی مرۆڤدا زیاد بکات، ئەمەش شکستی کارکردنی مایتۆکۆندریای مرۆڤ بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەکات ^[6]..

لە منداڵانی تووشبوو بە نەخۆشی زگماکی دڵی تاکە ژێرپەنجە (SV CHD)، ئاماژە کلینیکیەکان بۆ چاندنی دڵ پێشنیاری بوونی تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال دەکەن. SS-31 پێنتاپێپتیدە کە کاردیۆلیپین دەکاتە ئامانج کە دەتوانێت کارلێکی سوپەرکۆمپلێکسەکانی مایتۆکۆندریال (کۆمەڵگەی I، III، IV) باشتر بکات. لە دڵی منداڵانی تووشبوو بە SV CHD، SS-31 دەتوانێت چالاکیی کۆمپلێکسی I و زۆرترین هەناسەدان (MR) باشتر بکات، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری خۆی بە باشترکردنی سوپەرکۆمپلێکسەکانی مایتۆکۆندریال بەکاردەهێنێت ^[7]..

5. میکانیزمی کارکردن لە نەخۆشی گورچیلەی شەکرەدا

لە مۆدێلی مشکی db/db ی جۆری دووەمی شەکرەدا، نەخۆشی گورچیلەی شەکرە (DKD) پەیوەندی بە کەمبوونەوەی ئاستی سوپەر ئۆکسیدی گورچیلە و دڵەوە هەیە. مادەی پارێزەری مایتۆکۆندریای SS-31 (هەروەها بە MTP-131، SS-31، یان Bendavia ناسراوە) دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو زیادبوونی میزکردنی پڕۆتین، H2O2ی میز، و کەڵەکەبوونی ماتریکسی گڵۆمێرولار میزانجیال لە مشکەکانی db/dbدا ڕێگری بکات، و ئاستی بەرهەمهێنانی سوپەر ئۆکسیدی گورچیلە لەم مشکانەدا بە تەواوی بپارێزێت. هەروەها SS-31 دەتوانێت کۆی گشتی لایسۆکاردیۆلیپینی گورچیلە و ژێرپۆلەکانی سەرەکی لایسۆکاردیۆلیپین لە مشکەکانی db/db کەم بکاتەوە، و دەربڕینی لایسۆکاردیۆلیپین ئەسیل ترانسفێراس 1 بپارێزێت. ئەم ئەنجامانە ئاماژە بەوە دەکەن کە لە جۆری دووەمی شەکرەدا، DKD پەیوەندی بە کەمبوونەوەی ئاستی سوپەر ئۆکسیدی گورچیلە و دڵەوە هەیە، و SS-31 لەوانەیە لە دژی DKD بپارێزێت و بیپارێزێت ئاستی فیزیۆلۆژی سوپەر ئۆکساید بە ڕێکخستنی دووبارە داڕشتنەوەی کاردیۆلیپین ^[8]..

دیاگرامی گریمانەکراو کاریگەرییە دەمارپارێزەکانی ئیلامیپرێتاید لەسەر کۆنترۆڵی کوالیتی مایتۆکۆندریای دەماری کورت دەکاتەوە.

سەرچاوە:PubMed ^[1]

بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی SS-31 چین؟

نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ لە نەخۆشی بارت: نەخۆشی بارت نەخۆشییەکی دەگمەنە و ئەگەری هەیە مەترسی لەسەر ژیان دروست بکات کە بە نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ، لاوازی ماسولکەکانی ئێسکەپەیکەر، دواکەوتنی گەشەکردن و کەمبوونەوەی نیوترۆپینی خولیی تایبەتمەندە. نەخۆشەکان لە تەمەنی کۆرپەدا مەترسی مردنیان زۆرە و تووشی نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ دەبن کە لەگەڵ لاوازبوونی توندی سیستەمی بەرگری لەشدا دەبێت. SS-31 هەم تەحەدا و هەم دەرفەت بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ لە نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی بارت دەخاتە ڕوو. ئەنجامی چەندین توێژینەوە پشتگیری لە بەکارهێنانی دەکات وەک چارەسەرێکی ئەگەری بۆ نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی بارت، بە تایبەت کاتێک نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ دەستنیشان دەکرێت. لەوانەیە کاریگەرییەکی بەردەوامی هەبێت لەسەر پێشکەوتنی نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ و وردە وردە و پێکهاتەیی دووبارە داڕشتنەوەی ژێرپەنجەی چەپی شکستخواردوو لە ئاستی جیهانی، خانەیی و گەردیلەییدا پێچەوانە بکاتەوە ^[2]..

نەخۆشی زگماکی دڵی تاکە ژێرپەنجە: 

نەخۆشی زگماکی دڵ باوترین کەموکوڕی لەدایکبوونە، نەخۆشی زگماکی دڵی تاکە ژێرپەنجەی توند ئاماژەی سەرەکییە بۆ چاندنی دڵی کۆرپە، لە ئێستادا بژاردەی چارەسەری پزیشکی زۆر کەم بەردەستە. دەرکەوتووە کە تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال لە دڵی ئەو منداڵانەدا هەیە کە نەخۆشی زگماکی دڵیان هەیە، و پێپتیدی SS-31 کە ئامانج لێی مایتۆکۆندریالەکانە دەتوانێت کارکردنی مایتۆکۆندریالەکانی دڵ باشتر بکات. لێکۆڵینەوەی زیاتر لەسەر توانای ئەم دەرمانە بۆ باشترکردنی کارکردنی ماسولکەکانی دڵ و دواخستنی پێشکەوتنی چاندن پێویستە ^[7]..

نەخۆشی دەمارە بۆماوەییەکانی بینایی لێبەر: 

توێژینەوەیەک سەلامەتی، بەرگەگرتن و کاریگەریی ئەگەری بەکارهێنانی ناوچەیی SS-31 لە چارەسەرکردنی نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی دەمارە بۆماوەییەکانی بینایی لێبەر هەڵسەنگاند. ئەنجامەکان دەریانخست کە SS-31 بە باشی بەرگەی گیرا، بەڵام نەگەیشتە خاڵی کۆتایی کاریگەری بینینی سەرەتایی. بەڵام هەڵسەنگاندنی ئەرکی بینین لە ماوەی درێژکردنەوەی ناوی کراوە و شیکاری دوای کاتدا پێشکەوتنی هاندەری لە مامناوەندی لادان لە بواری بینینی ناوەندیدا نیشان دا، کە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر هەیە ^[9]..

نەخۆشی دەمارەکانی بینایی زەبراوی: 

دەرکەوتووە کە SS-31 (MTP-131)، کە تێتراپێپتیدێکی مۆلیکولی بچووکە کە ئامانجی مایتۆکۆندریایە، کاتێک بە تێکەڵکردن لەگەڵ ڕێگریکەری فاکتەری نەکرۆزی وەرەم etanercept بەکاردەهێنرێت، دەتوانێت وەک پارێزەرێکی دەماری بۆ خانەکانی گەنگلۆنی تۆڕەی چاو دوای زەبر و زەنگی دەماری بینین لە مشکدا کاربکات. ئیتانێرسێپتی ژێر پێست یان MTP-131 بە تەنیا و تێکەڵکردنیان هەموویان دەتوانن ڕێژەی مانەوەی خانەکانی گەنگلۆنی تۆڕەی چاو زیاد بکەن، بەڵام هیچ کاریگەرییەکی هاوبەش بەدی نەکرا کاتێک بە تێکەڵکردن بەکارهێنران ^[10]..

برینداربوونی بڕبڕەی پشت: SS-31 (SS-31) پێپتیدێکی کاتیۆنی بۆنخۆشی نوێیە کە دەتوانێت بە ئازادی بەربەستی خوێن-مێشک ببڕێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە SS-31 چاکبوونەوەی کارایی دوای برینداربوونی بڕبڕەی پشت بەرەوپێش دەبات بە ڕێگریکردن لە تێکچوونی ئۆتۆفاژیک بە ناوەندگیری cPLA2، ڕێگریکردن لە زیادبوونی ڕژانی پەردەی لایسوزۆم، و ڕێگریکردن لە پیرۆپتۆزی، و بەهای بەکارهێنانی کلینیکی پۆتانسێلی هەیە ^[11]..

هەوکردنی دەمارەکان و تێکچوونی مەعریفی: 

لە مشکە بەساڵاچووەکاندا، چەوری پۆلیساکارید دەتوانێت هەوکردنی سیستەمی و هەوکردنی دەمارەکان هان بدات، و دەتوانرێت SS-31 بۆ چارەسەرکردن بەکاربهێنرێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ڕێگریکردن لە هەوکردنی دەمارەکانی هیپۆکامپ نەک تەنها دەتوانێت وەڵامی هەوکردن لە هیپۆکامپوسدا کەم بکاتەوە بەڵکو پەیوەندی کارایی مێشک لە ناوچەکانی پەیوەست بە هیپۆکامپوس باشتر بکات. چارەسەری پێشوەختەی دژە هەوکردن بە SS-31 کاریگەرییەکی بەردەوامی هەیە لەسەر کەمکردنەوەی کاریگەری هەوکردنی دەمارەکان بەهۆی چەوری پۆلیساکاریدەوە ^[12]..

نەخۆشی گورچیلەی پۆلیسیستی ئۆتۆسۆمی باڵادەست: 

دووگیانی بە خراپترکردنی پێشکەوتنی کیسەکان لە نەخۆشی گورچیلەی پۆلیسیستی ئۆتۆسۆمی باڵادەست دادەنرێت. دەرکەوتووە کە تێتراپێپتیدی پارێزەری مایتۆکۆندریای SS-31 دەتوانێت پێشکەوتنی نەخۆشی گورچیلە لە مشکە دووگیانەکانی Pkd1^{RC/RC} باشتر بکات، لە هەمان کاتدا فۆسفۆڕیلاسیۆنی ERK1/2 کەمدەکاتەوە و دروستبوونی سوپەرکۆمپلێکسەکانی مایتۆکۆندریال باشتر دەکات. SS-31 دەتوانێت منداڵدان و شیری دایک ببڕێت، نەخۆشی توندی گورچیلەی پۆلیسیستی کۆرپە باشتر دەکات بەبێ هیچ کاریگەرییەکی تێراتۆجینیکی یان زیانبەخشی چاودێرکراو ^[5]..

نەخۆشیەکانی تێکچوونی دەمارەکان: ١. 

SS-31 تێتراپێپتیدێکی مۆلیکولی بچووکە کە ئامانج لێی مایتۆکۆندریایە و کاریگەری چارەسەری و سەلامەتی لە نەخۆشییە جیاوازەکانی پەیوەست بە مایتۆکۆندریالدا نیشانداوە. لە نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکاندا، SS-31 دەتوانێت هەناسەدانی مایتۆکۆندریال بەرز بکاتەوە، بایۆجینێسی مایتۆکۆندریاڵی دەمارەکان چالاک بکات لە ڕێگەی ڕێکخەرەکانی بایۆجینێسی مایتۆکۆندریال و هۆکارەکانی گواستنەوە، یەکگرتنی مایتۆکۆندریال بەرز بکاتەوە، ڕێگری لە دابەشبوونی مایتۆکۆندریال بکات، مایتۆفاژی زیاد بکات، فشاری ئۆکسجینی دەمارەکان کەم بکاتەوە، هەوکردنی دەمارەکان، و کەڵەکەبوونی پڕۆتینی ژەهراوی دەمارەکان ئەپۆپتۆزی، و ڕێڕەوی مانەوەی دەمارەکان بەرز دەکەنەوە. بۆیە، SS-31 لەوانەیە ڕێگری بکات لە پێشکەوتنی نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکان بە بەرزکردنەوەی هەناسەدانی مایتۆکۆندریال، بایۆجینێسیس، یەکگرتن و ڕێڕەوی مانەوەی دەمارەکان، هەروەها ڕێگریکردن لە دابەشبوونی مایتۆکۆندریال، فشاری ئۆکسجینی، هەوکردنی دەمارەکان، کەڵەکەبوونی پڕۆتینە ژەهراویەکان و ئەپۆپتۆزی دەمارەکان ^[1]..

سارکۆپینیا: دەرکەوتووە کە 8 هەفتە چارەسەرکردن بە SS-31 دەتوانێت گۆڕانکارییەکانی پەیوەست بە تەمەن لە فۆسفۆڕیلاسیۆنی پڕۆتین لە ماسولکەکانی ئێسکەپەیکەری مشکی مێینەی بەساڵاچوودا پێچەوانە بکاتەوە، ئەمەش لەگەڵ باشتربوونی کارکردنی ماسولکەکانی ئێسکەپەیکەر و گەڕاندنەوەی گۆڕانکارییەکان لە پرۆتینی S-glutathionylationدا یەکدەگرێتەوە ^[13]..

وەک دەرمانێکی ئامانجدار بۆ مایتۆکۆندریای، SS-31 ستراتیژییەکی داهێنەرانە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی مایتۆکۆندریای دابین دەکات. بە پاراستنی پێکهاتە و کارکردنی مایتۆکۆندریای، بەهای کلینیکی لە نەخۆشییەکانی وەک LHON و نیشانەکانی بارتدا نیشانداوە، بە تایبەتی کاریگەرییەکی بەرچاوی لە نەخۆشی دەمارە توندەکانی بینین نیشانداوە. کاریگەری چارەسەری هەیە لەسەر نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان کە پەیوەندییان بە تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریالەوە هەیە، وەک سستبوونی دڵ و نەخۆشییەکانی تێکچوونی دەمارەکان، هەروەها دەتوانێت نیشانەکانی کەم بکاتەوە و پێشکەوتنی نەخۆشییەکە دوابخات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

دانیشگار ن زانایەکی کاریگەرە لە کۆمەڵگەی ئەکادیمیدا، و پیشەی ئەکادیمییەکەی پەیوەندییەکی نزیک بە زانکۆی ئایۆوا و زانکۆی ویلایەتی ئۆریگۆنەوە هەیە. بوارەکانی توێژینەوەی بەرفراوان و قووڵن، چەندین دیسیپلین دەگرێتەوە وەکو پزیشکی پیر و پیر، سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ، بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گەردیلەیی، بایۆلۆجی خانە، و ئۆنکۆلۆژی. لە بواری پزیشکی پیر و پیرەکان، دانیشگار ن پابەندە بە گەڕان بەدوای میکانیزمە بایۆلۆژییەکانی پیربوون و دەستێوەردانی کاریگەر بۆ نەخۆشییە پەیوەندیدارەکانی پیربوون، بەو هیوایەی لە ڕێگەی توێژینەوەوە کوالیتی ژیان و ئاستی تەندروستی بەساڵاچووان باشتر بکات.

لە لایەنی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ، لێکۆڵینەوەی قووڵ لەسەر دروستبوونی نەخۆشی و شێوازەکانی دەستنیشانکردن و ستراتیژی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان ئەنجام دەدات، کە بەشدارە لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان. لە بواری بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گەردیلەییدا، تیشک دەخاتە سەر پێکهاتە و کار و کارلێکەکانی بایۆمۆلیکولەکان، نهێنیەکانی چالاکییەکانی ژیان لەسەر ئاستی گەردیلەیی ئاشکرا دەکات و بنەمایەکی تیۆری بۆ تێگەیشتن و چارەسەرکردنی نەخۆشیەکان دابین دەکات. لە بواری بایۆلۆجی خانەدا، دانیشگار ن تیشک دەخاتە سەر پێکهاتە و کار و یاساکانی چالاکییەکانی ژیانی خانەکان، لێکۆڵینەوە لە پرۆسەی سەرەکی وەک گواستنەوەی سیگناڵی خانەکان و ڕێکخستنی خولی خانەکان دەکات، ئەمەش ئاماژەی گرنگ دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە میکانیزمە خانەییەکانی نەخۆشییەکان. لە بواری ئۆنکۆلۆژیدا، پابەندە بە توێژینەوەکان لەسەر ڕوودان و میکانیزمەکانی گەشەکردنی وەرەمەکان، هەروەها دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی وەرەمەکان، گەڕان بەدوای نیشانەکانی زوو دەستنیشانکردن و ئامانجە چارەسەرییە نوێیەکان بۆ وەرەمەکان، کە هیوایەکی نوێ بۆ نەخۆشانی وەرەمەکان دەهێنێت. دانیشگار ن لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [5].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] نو ئێن تی، شیاو س، لیو ی، و هاوکارانی. کاریگەرییە دەمارپارێزەکانی تێتراپێپتیدی بچووکی ئامانجدار بە مایتۆکۆندریال ئیلامیپرێتاید لە تێکچوونی دەمارەکاندا [J]. سنوورەکان لە زانستی دەماری یەکگرتوو، 2022،15.DOI:10.3389/fnint.2021.747901.

[2] Sabbah H N. Elamipretide بۆ نەخۆشی ماسولکەکانی دڵی نیشانەکانی بارت: وردە وردە دووبارە بنیاتنانەوەی تۆڕی کارەبای شکستخواردوو [J]. پێداچوونەوەکانی سستبوونی دڵ، 2022، 27(5):1911-1923.DOI:10.1007/s10741-021-10177-8.

[3] داوبێرت ئێم ئەی، یۆو ئی، دان گ، و هاوکارانی. پێپتیدی نوێی ئامانجدارکردنی مایتۆکۆندریای لە چارەسەری سستبوونی دڵدا تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی و کۆنترۆڵکراوی پلاسیبۆی ئێلامیپریتاید [J]. سووڕانەوە-لەکارکەوتنی دڵ، 2017،10(12).DOI:10.1161/CIRCHEARTFAILURE.117.004389.

[4] پاتێل ن، جۆنسۆن م.ئە.، ڤاپنیرسکی ن، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوون لە مۆدێلێکی بەرازدا لە شۆکی خوێنبەربوون کەمدەکاتەوە [J]. ڕاپۆرتە زانستییەکان، 2023،13(1).DOI:10.1038/s41598-023-31374-5.

[5] دانیشگار ن، لیانگ پ، لان ئاڕ ئێس، و هاوکارانی. چارەسەری ئیلامیپرێتاید لە کاتی دووگیانیدا پێشکەوتنی نەخۆشی گورچیلەی فرە کیسی لە مشکی دایکی و تازەلەدایکبوودا کە گۆڕانکاری PKD1یان هەیە باشتر دەکات [J]. گورچیلە نێودەوڵەتی، 2022، 101(5):906-911.DOI:10.1016/j.kint.2021.12.006.

[6] چاتفیڵد کەی سی، سپاراگنا جی سی، چاو س، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید کارکردنی مایتۆکۆندریال لە دڵی مرۆڤی شکستخواردوودا باشتر دەکات[J]. جاک-بنەڕەت بۆ زانستی وەرگێڕان، 2019،4(2):147-157.DOI:10.1016/j.jacbts.2018.12.005.

[7] گارسیا ئەی، جۆنشەر ڕ، سپاراگنا گ، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید کارکردنی مایتۆکۆندریاڵی دڵ باشتر دەکات لە منداڵانی تووشبوو بە نەخۆشی دڵی تاکە ژێرپەنجە[J]. گۆڤاری شکستی دڵ، 2023،29(4):661.

[8] میامۆتۆ س، ژانگ گ، هۆڵ دی، و هاوکارانی. گەڕاندنەوەی ئاستی سوپەر ئۆکسیدی مایتۆکۆندریال لەگەڵ ئیلامیپرێتاید (MTP-131) مشکی db/db لە پێشکەوتنی نەخۆشی گورچیلەی شەکرە دەپارێزێت.[J]. گۆڤاری کیمیای بایۆلۆجی، 2020،295(21):7249-7260.DOI:10.1074/jbc.RA119.011110.

[9] کارانجیا ڕ، کوپلاند ئێس جی، گارسیا م، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید (MTP-131) گیراوەی چاوی ناوچەیی بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی دەماری بۆماوەیی بینایی لێبەر[J]. چاو و زانستی بینین لێکۆڵینەوە، 2019،60(9).

[10] تسێ بی سی، دڤۆریانتچیکۆڤا گ، تاو و، و هاوکارانی. چارەسەری ئامانجدار بە مایتۆکۆندریال بە ئیلامیپرێتاید (MTP-131) وەک یارمەتیدەرێک بۆ ڕێگریکردن لە فاکتەری نەکرۆزی وەرەم بۆ نەخۆشی دەماری بینایی زەبراوی لە دۆخی تونددا [J]. توێژینەوەی چاوی تاقیکاری، 2020،199.DOI:10.1016/j.exer.2020.108178.

[11] ژانگ هـ، چێن ی، لی ف، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید پیرۆپتۆزی لە بڕبڕەی پشتی برینداردا کەم دەکاتەوە بە ڕێگریکردن لە ڕژانی پەردەی لایسوزۆمی بەهۆی cPLA2-هەڵگیراو [J]. گۆڤاری هەوکردنی دەمارەکان، 2023، 20(1). DOI:10.1186/s12974-023-02690-4.

[12] لیو ی، فو ه، وو ی، و هاوکارانی. ئیلامیپرێتاید (SS-31) پەیوەندی کارایی لە هیپۆکامپوس و ناوچە پەیوەندیدارەکانی تر باشتر دەکات دوای هەوکردنی دەمارەکانی درێژخایەن کە بەهۆی چەوری پۆلیساکاریدەوە لە مشکی تەمەنداردا هێنراوە [J]. سنوورەکان لە زانستی دەمارەکانی پیربوون، 2021،13.DOI:10.3389/fnagi.2021.600484.

[13] کامپبێل ئێم دی، مارتن-پێرێز م، ئێگەرتسۆن ج دی، و هاوکارانی. کاریگەرییەکانی ئیلامیپرێتاید لەسەر فۆسفۆپڕۆتیۆمی ماسولکەی ئێسکەپەیکەر لە مشکی مێینەی بەساڵاچوودا [J]. زانستی پیر، 2022،44(6):2913-2924.DOI:10.1007/s11357-022-00679-0.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابین کراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.