ތައިމަލިން 10އެމްޖީ

▎ ތައިމަލިން ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ތައިމަލިން ރިސާޗް

ތައިމޫލިންގެ ދިރާސާގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟  

ތައިމަލިންއާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ފެށިގެން އައީ ސައިންސްވެރިން ތައިމިކް އެކްސްޓްރެކްޓްތަކުގައި ހުންނަ އިމިއުނޯކޮމްޕެޓެންޓް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ހޯދުމުންނެވެ. 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި 43 އެމިނޯ އެސިޑް އިން އެކުލެވޭ މި ކުޑަ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ބޮވައިން ތައިމަސް އިން އެކަހެރިކޮށް، ދިފާޢީ ސެލް ތަފާތުކުރުމުގައި، ޚާއްޞަކޮށް ޓީ ސެލް ތަރައްޤީ ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާކަން ހޯދިއެވެ.  

ކުރިއަރާފައިވާ ދިރާސާތަކާއެކު ތައިމަލިންގެ ވަޒީފާތައް މަޑުމަޑުން ފުޅާވެގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި، އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން، އަދި އެންޓި-ފައިބްރޯސިސްގައި ވެސް ބޮޑު ފުރުސަތުތަކެއް ދައްކުވައިދޭ އެއްޗެކެވެ. މި ހޯދުންތަކުގެ ސަބަބުން ތައިމޫލިންގެ ދިރާސާތައް އެތައް ދާއިރާއަކަށް ފުޅާވެ، ސައިންސްވެރިން ވަނީ އެސްފީނާ އާއި މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ބަލިތަކުގެ އިތުރުން މަޔޯކާޑިއަލް އިންޖަރީ އާއި ކޮވިޑް-19 ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް ފަދަ ހާލަތްތަކުގައި އޭގެ ފަރުވާގެ ދައުރުތައް ހޯދައި، އޭގެ ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ތިއަރީ ބިންގާ އަޅާފައެވެ.  

ތައިމަލިންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟  

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމް  

އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރ ރިލީޒް ހުއްޓުވުން: ތައިމިއުލިން އިން ސައިޓޮކިންސް އަދި ކީމޯކައިންސް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ރިލީޒް ޑައުންރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ތެރޭގައި މި މީޑިއޭޓަރުތައް ގިނައިން ދޫވެ، އިންފްލެމޭޓަރީ އަލާމާތްތައް އުފެދެއެވެ. މިސާލަކަށް ފުރިހަމަ ފްރެއުންޑްސް އެޑްޖުވެންޓް (CFA) އިން އިންޑައުސް ކުރާ އިންފްލެމޭޝަންގެ ރޭޓް މޮޑެލްއެއްގައި ތައިމޫލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α (TNF-α) އަދި އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) ފަދަ ސްޕައިނަލް ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން މަދުވެ، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް އަށް ލުއި ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.  

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރުން: އަދި އިންޓަރލިއުކިން-10 (IL-10) ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އައިއެލް-10 އަކީ އިންފްލެމޭޓަރީ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދޭ މުހިންމު އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިން އެކެވެ. އައިއެލް-10 އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރުމުން ތައިމޫލިން އިން ހަށިގަނޑުގެ އިންފްލެމޭޓަރީ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، މާ ބޮޑަށް ދުޅަވުމުން ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ހުއްޓުވައެވެ ^{[2] .}.  

ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރސް އަދި މީޑިއޭޓަރސް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ތައިމަލިން އިން އިންފްލެމޭޝަންގެ މޮލިކިއުލަރ ކޮންޓްރޯލް ހޯދަނީ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރސް އަދި މީޑިއޭޓަރސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުންނެވެ. ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރސް އިން އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ބެލެހެއްޓޭއިރު، ތައިމޫލިން އިން މި ފެކްޓަރސްގެ ހަރަކާތަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިދީ، އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތައް ސިންތެސިސް މަދުކޮށް، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް ހާސިލްކޮށްދެއެވެ ^{[2] .}.  

އެންޓިހައިޕަރަލްޖީސިކް މެކޭނިޒަމް  

ސްޕައިނަލް މައިކްރޯގްލިއާއަށް ކުރާ އަސަރު: އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި ތައިމިއުލިން އިން ސްޕައިނަލް މައިކްރޯގްލިއާ އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައެވެ. މައިކްރޯގްލިއާ އެކްޓިވޭޓް ވެގެން ދަނީ އިންފްލެމެޓަރީ ސްޓިމިއުލްސް ގެ ސަބަބުން ކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ރިހުން ހީވުން އިތުރަށް ގޯސްވާ އެތައް އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރެއް ދޫކޮށްލާ ކަމަށެވެ. ތައިމިއުލިން އިން މި މީޑިއޭޓަރުތައް ދޫކުރުން މަދުކޮށްދެނީ މައިކްރޯގްލިއަލް އެކްޓިވޭޝަން މަދުކޮށް، މިކަމުގެ ސަބަބުން ހައިޕަރއެލްޖީޝިއާ އަށް ލުއި ލިބިގެންދެއެވެ. ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް އިންފްލެމެޓަރީ ރެޓް މޮޑެލްއެއްގައި ތައިމޫލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ތަމަލް ހައިޕަރއެލްޖީޝިއާ އަދި ޕައު އިޑިމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާއިރު ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް މައިކްރޯގްލިއަލް އެކްޓިވޭޝަން ދަށްވެފައިވެއެވެ ^[1]. .

p38 MAPK ސިގްނަލިންގ މަގުގައި ދައުރު: ތައިމިއުލިން އިން p38 މައިޓޯޖަން އެކްޓިވޭޓް ޕްރޮޓީން ކިނާޒް (p38 MAPK) ގެ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން ދަށްކޮށްދެއެވެ. p38 MAPK ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އަކީ އިންފްލެމެޓަރީ އަދި ޕޭން ސިގްނަލިންގ ގައި ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ؛ އޭގެ ފޮސްފޮރައިލޭޝަންގެ ސަބަބުން ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ މޮލިކިއުލްތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް އެކްޓިވޭޓްވެ، އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް އާއި ހައިޕަރއެލްޖީޝިއާ އުފެދެއެވެ. ތައިމިއުލިން އިން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިހުން ލުއިކޮށްދެނީ p38 MAPK ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިންހިބިޓްކޮށް މި ސިގްނަލިންގ މަގު ބްލޮކްކޮށްގެން ^{[1] .}.  

އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމް  

ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން: ތައިމިއުލިން އަކީ ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ހޯރމޯނެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް ގެ އާދައިގެ ތަރައްޤީއާއި ފަންކްޝަނަލް މެއިންޓެނަންސް އަށް ވަރަށް މުހިންމު ހޯރމޯނެކެވެ. އެއީ ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްތަކާއި ސަޕްރެސަރ ސެލްތަކުގެ ނިސްބަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވެ، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް އަދި ސްޓެބިލިޓީއަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ތައިމަލިންގެ މިންވަރު އާދަޔާ ހިލާފުވުމުން ޓީ ލިމްފޯސައިޓް ޑިސްފެންޝަން އާއި ދިފާއީ ނިޒާމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ.  

އިމިއުން ސެލްގެ ވަޒީފާ ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ބެސިލް ކެލްމެޓް-ގުއެރިން (BCG) އިން އިންޑައުސްކުރި މައުސް ގްރެނިއުލޯމާ މޮޑެލްއެއްގައި ތައިމޫލިންގެ 5CH ޑައިލޫޝަން އިން ލޯކަލް އަދި ސިސްޓަމިކް ފޭގޯސައިޓްތަކުގެ ތަފާތު ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ބީ1 ޕެރިޓޯނިއަލް ސްޓެމް ސެލްތައް ފޭގޯސައިޓްތަކަށް ތަފާތުވުން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ލޯކަލް ލިމްފޯސްގައި CD4 + އަދި CD80 ޓީ ލިމްފޯސައިޓްގެ އަދަދު އިތުރުކޮށްދެއެވެ ނޯޑްސް، ގްރެނިއުލޯމެޓަސް އިންފްލެމޭޝަން ޕްރޮސެސް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ތައިމޫލިން އަކީ ދިފާޢީ ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެއް ކަމެވެ ^{[2] .} .  

ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ސިސްޓަމްގެ މައްޗަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް  

ބައިޑައިރެކްޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން: ތައިމޫލިން އުފެއްދުމާއި ސެކްރެޝަނަށް ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ސިސްޓަމްގެ ސަބަބުން ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރާއިރު، ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން ސިސްޓަމްގައި ހައިޕޮފިޒިއޮޓްރޮޕިކް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް މަސައްކަތް ކުރެވިދާނެއެވެ. މި ބައިޑައިރެކްޝަނަލް ރެގިއުލޭޓަރީ ގުޅުމުން ދޭހަވަނީ ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން އާއި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މުޢާމަލާތުގައި ތައިމުލިން މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކޮށް، ހަށިގަނޑުގައި ޖުމްލަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[3] .}.  

ތައިމަލިންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟  

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އިފެކްޓްސް  

އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން އަށް ލުއި ދިނުން: ރޭޓް އިންފްލެމޭޝަން މޮޑެލްތަކުގައި (ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް އިންފްލެމޭޝަން މޮޑެލް ފަދަ) އިންޓްރާޕެރިޓޯނިއަލް އިންޖެކްޝަން އިން ތައިމޫލިން އިން ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް ތަމަލް ހައިޕަރއެލްޖީސިއާ އަދި ޕައު އިޑިމާ އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ލުއި ލިބިގެންދެއެވެ. މޮލިކިއުލަރ މެކޭނިޒަމް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ތައިމޫލިން އިން ސީއެފްއޭ އިންޑައުސްޑް މައިކްރޯގްލިއަލް އެކްޓިވޭޝަން، ޕީ38 އެމްއޭޕީކޭ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން، އަދި ސްޕައިނަލް ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިން (އެބަހީ، ޓީއެންއެފް-α، އައިއެލް-6) އުފެއްދުން ދަށްކޮށްދީ، ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދީ ތަދުވުމުގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދެއެވެ ^[1]..  

ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން ރަނގަޅުވުން: އެލާޖިކް އެސްފީނާގެ ތަޖުރިބާކާރު މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލްސް މެދުވެރިކޮށް ތައިމަލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން ފުއްޕާމޭ ދުޅަވުން ހުއްޓުވި އެވެ. ތައިމަލިން ޕްލާސްމިޑް ގެންގުޅޭ ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލްސްގެ އެއް ޑޯޒް އިން އޯވަލްބިއުމިން ޗެލެންޖް ކޮށްފައިވާ އެލާޖިކް އެސްފީނާ މަސްތަކުގެ ފުއްޕާމޭގައި އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ހުއްޓުވައި، އިންފްލެމެޓަރީ ސެލް އިންފިލްޓްރޭޝަން މަދުކޮށް ފުއްޕާމޭގެ މެކޭނިކްސް ރަނގަޅުކުރުން ހިމެނެއެވެ ^[4] (Da SA, 2014). މީގެ އިތުރުން، ނޭނޯޕާރޓިކަލްސް މެދުވެރިކޮށް ފޯރުކޮށްދޭ ތައިމޫލިން އެކްސްޕްރެސް ކުރާ ޕްލާސްމިޑް އިން ފުރިހަމައަށް ޤާއިމުވެފައިވާ ނޭވާހިއްލުމަށް އިންޓްރާޓްރެކިއަލް ފަރުވާ ދިނުމުން، 20 ދުވަސް ފަހުން އެސްފީނާ ޖެހިފައިވާ ފުއްޕާމޭގައި ދިގުދެމިގެންދާ އިންފްލެމޭޝަންގެ މުހިއްމު ޕެތޮލޮޖިކަލް ސިފަތައް ނޯމަލައިޒް ވެގެން ދިޔައީ، ތެރަޕީގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އެންޓި-ފައިބްރޯޓިކް އިފެކްޓްސް އެއްކޮށްގެންނެވެ ^[4]..  

ފޮޓޯ 1 ބީއޭއެލްއެފްގައި ނޭވާހިއްލުމާ ގުޅުންހުރި މެދުވެރިންގެ އަދަދު ކަނޑައެޅުން. (އޭ) އައިއެލް-4 އަދި (ބީ) އައިއެލް-13، (ސީ) އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް، އައިއެލް-10، އަދި (ޑީ) ވީއީޖީއެފް އަދި (އީ) ޓީޖީއެފް-ބީ ހިމެނޭ ޕްރޮފައިބްރޮޓިކް ސައިޓޮކިންސް ހިމެނޭ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ޓީއެޗް2 ސައިޓޮކިންސްގެ މިންވަރު އެލިސާ (n = 6 މައިސް ޕަރ ގްރޫޕަކަށް) އިން ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ.  

މަސްދަރު: ޕަބްމެޑް ^[4]

އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ އިފެކްޓްސް  

ގްރެނިއުލޯމެޓަސް އިންފްލެމޭޝަން ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ބީސީޖީ ​​އިންޑައުސްޑް މައުސް ގްރެނިއުލޯމާ މޮޑެލްއެއްގައި ހޯމޯޕެތިކް 5ސީއެޗް ޑައިލޫޓް ކޮށްފައިވާ ތައިމޫލިން އިން ލޯކަލް އަދި ސިސްޓަމިކް ފޭގޯސައިޓްސް ތަފާތުވުމާއި ލޯކަލް ލިމްފް ނޯޑްސް އަށް ޓީ ސެލް މައިގްރޭޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ގްރެނިއުލޯމެޓަސް އިންފްލެމޭޝަން ޕްރޮސެސް ރަނގަޅުވެއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ތައިމަލިން ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގައި ބީ1 ޕެރިޓޯނިއަލް ސްޓެމް ސެލްތައް ފޭގޯސައިޓްތަކަށް ތަފާތުވުމުގެ ޕީކް މަތިވެ، ލޭޝަންތަކުގައި ބަލިޖެހިފައިވާ ފޭގޯސައިޓްތަކުގެ އަދަދު މަދުވެ (އިންފެކްޝަން ލުއިވެފައިވާކަން އަންގައިދޭ) އަދި ބީ1 އިން އުފެދިފައިވާ ފޭގޯސައިޓްސް، ސީޑީ40، އަދި ސީޑީ80 ޓީ ލިމްފޯސައިޓްތަކުގެ އަދަދު އިތުރުވެފައިވެއެވެ ލޯކަލް ލިމްފް ނޯޑްސް ^{[4] .}.

އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އޮޓޯއިމިއުން އެންސެފަލޯމައިލައިޓިސްގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ދިނުން: ރިލެޕްސިންގ-ރިމިޓިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އޮޓޯއިމިއުން އެންސެފަލޯމައިލައިޓިސް (rEAE) ގެ މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި ޕޮލިބްޔުޓައިލްސައިނޯއެކްރިލޭޓް (PBCA) ނެނޯޕާރޓިކަލްސް އާއި ގުޅިފައިވާ ތައިމިއުލިން އިން rEAE ގެ އަލާމާތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ލުއިކޮށްދީ، ޕްލާސްމާ ސައިޓޮކިންގެ މިންވަރު ދަށްވެ، NF-κB ދަށްވެފައިވެއެވެ އަދި އެސްއޭޕީކޭ/ޖޭއެންކޭ ކެސްކޭޑް އެކްޓިވޭޝަން އެވެ. ތައިމޫލިން އިން NF-κB މަގުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ RelA/p65 ޕްރޮޓީންގެ ސައިޓް ސްޕެސިފިކް ފޮސްފޮރައިލޭޝަން މެދުވެރިކޮށް (Ser276 އަދި Ser536 ސައިޓްތަކުގައި)، އަދި ނެނޯޕާޓިކަލް ބައުންޑް ތައިމޫލިން އަކީ ހިލޭ ތައިމަލިން އަށް ވުރެ މާ ފައިދާހުރި އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މި ބައްޔަށް ކުރިއަށް އޮތް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ވައުދު ހިފަހައްޓާފައިވާ ކަމަށެވެ ^[5]..  

އެންޓި-ފައިބްރޯޓިކް އިފެކްޓްސް: އެލާޖިކް އެސްފީނާ މޮޑެލްތަކުގައި ތައިމޫލިން އިން އިންފްލެމޭޝަން މަދުކުރުމުގެ އިތުރުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ވެސް ހުއްޓުވައެވެ. މިސާލަކަށް ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލް މެދުވެރިކޮށް ތައިމޫލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން މައުސް ފުއްޕާމޭގައި ކޮލަޖަން ޖަމާވުމާއި ސްމޫތު މަސް ހައިޕަރޓްރޯފީ ހުއްޓުވައި، ނެނޯޕާޓިކަލްސް މެދުވެރިކޮށް ޑެލިވަރީ ކުރާ ތައިމަލިން އެކްސްޕްރެސް ކުރާ ޕްލާސްމިޑް އިން ޤާއިމުވެފައިވާ އެސްފީނާއަށް ފަރުވާ ދިނުމުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ނޯމަލައިޒް ވުމުން ތައިމޫލިން އިން ޓިޝޫ ފައިބްރޯސިސް އިންހިބިޓްކޮށް ޓިޝޫ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ފުންކްޝަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^{[4، 6] .}.

ކޮވިޑް-19 އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތް: ކޯވިޑް-19 ގެ ދުވަސްވަރު ތައިމޫލިން އަކީ ސީރިއަސް ކޯވިޑް-19 ކޭސްތަކަށް ފަރުވާއަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ހުށަހެޅިފައިވެއެވެ. އިމިއުން ޑިސްރެގިއުލޭޝަންގެ ސަބަބުން ސައިޓޮކިން ސްޓޯމް ސިންޑްރޯމް އަކީ ސީރިއަސް ކޯވިޑް-19 ބަލިމީހުން މަރުވުމަށް މެދުވެރިވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް މެކޭނިޒަމް ކަމަށާއި، ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު މަދުވެދާނެ ކަމަށެވެ. ތައިމިކް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ތައިމަލިން އަކީ ސައިޓޮކިން ތޫފާން ކޮންޓްރޯލްކޮށްގެން ސީރިއަސް ކޯވިޑް-19 ކޭސްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އުއްމީދީ އެއްޗެކެވެ ^[7]..  

ނިންމުން

ތައިމޫލިން އަކީ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ، އިމިއުނޯމޮޑޫލޭޓަރީ، އަދި އެންޓި-ފައިބްރޯޓިކް އަސަރުތައް ދައްކުވައިދޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އިންފްލެމެޓަރީ ރިހުން ކުޑަކުރުމާއި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ފުއްޕާމޭގެ ފައިބްރޯސިސް ރަނގަޅުކޮށް، އާރްއީއޭއީގެ އަލާމާތްތައް ލުއިކޮށްދީ، ގްރެނިއުލޯމާގައި އިމިއުން ސެލް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި އެއްޗެކެވެ. ނެނޯޕާޓިކަލް ޑެލިވަރީ އާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން އެޕްލައިކޮށްގެން އެލާޖިކް އެސްފީނާ ފަދަ ބަލިތަކުގައި ފައިދާ ހުރިކަން ދައްކާފައިވާއިރު، ކޮވިޑް-19 ސައިޓޮކިން ސްޓޯމްސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ގާބިލްކަން ވެސް އެކުލެވިގެންވެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

އެޑްރިއާނާ ލޮޕެސް ޑަ ސިލްވާ އަކީ ބޭސްވެރިކަމާއި ދިރާސާގެ ދާއިރާއިން ވަރަށް ނުފޫޒުގަދަ އިލްމުވެރިއެކެވެ. ހޮސްޕިޓަލް އިސްރާއީލިޓާ އަލްބަޓް އައިންސްޓައިން، ޔުނިވާސިޓީ އެސްޓޭޑޫއަލް ޑި ސަންޓާ ކްރޫޒް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ކުއީންސްލޭންޑް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޓޮރޮންޓޯ، އަދި ޔުނިވާސިޓީ ފެޑެރަލް ޑޯ ރިއޯ ޑި ޖެނީރޯ ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ޝިފާނާ އެވެ. އަދި ފާޕަރޖް އިން ވެސް ސަޕޯޓް ކުރެއެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން ޖެނެރަލް އެންޑް އިންޓަރނަލް މެޑިސިން، ރެސްޕިރޭޓަރީ ސިސްޓަމް، ފާމަކޯލޮޖީ އެންޑް ފާމަސީ، އަދި ފިޒިއޮލޮޖީގެ ދާއިރާއިން ހިމެނެ އެވެ. މި ދިރާސާގެ ދާއިރާތަކަކީ އިންސާނާގެ ސިއްހަތާއި މެޑިކަލް ޢިލްމު ކުރިއެރުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ދާއިރާތަކެކެވެ.އެޑްރިއާނާ ލޮޕެސް ޑާ ސިލްވާ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރެފަރެންސްގައެވެ [6].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ނަސެރީ ބީ، ޒަރިންގަލަމް ޖޭ، ދަނިއަލީ އެސް، އެޓް އަލް. ތައިމިއުލިން ފަރުވާ ދިނުމުން ސްޕައިނަލް ސެލްއުލަރ އަދި މޮލިކިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް މޮޑިއުލޭޓްކޮށްގެން އިންފްލެމޭޓަރީ ރިހުން ކުޑަވެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2019،70:225-234.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2019.02.042.

[2] ހައްދާދު ޖޭޖޭއީ، އީއެންއީއެސް، ގަރަބެޑިއަން ބީ އެސް.ތައިމުލިން: އެން އިމަރޖިންގ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މޮލިކިއުލް[ޖޭ]. ކަރަންޓް މެޑިސިނަލް ކެމިސްޓްރީ - އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ & އެންޓި-އެލާޖީ އެޖެންޓްސް، 2005،4:333-338. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:55757311 ގައި ޑރ.

[3] ބޮނަމިން އެލް، ސާޓޯ ސީ، ސަންޓާނާ އެފް، އެޓް އަލް. ތައިމިއުލިން 5cH[J] އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު މިއުރިން ގްރެނިއުލޯމާގައި ފޭގޯސައިޓް އެކްޓިވިޓީ ތަފާތުވުމާއި މޮޑިއުލޭޝަން. އިންޓަނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް ހައި ޑައިލޫޝަން ރިސާޗް - އައިއެސްއެސްއެން 1982-6206، 2021،11:148.DOI:10.51910/ijhdr.v11i40.580.

[4] ޑާ އެސްއޭ، މާޓިނީ އެސްވީ، އަބްރޭއު އެސްސީ، އެޓް އަލް. ޑީއެންއޭ ނެނޯޕާޓިކަލް މެދުވެރިކޮށް ތައިމަލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އެލާޖިކް އެސްފީނާގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލްވުން ހުއްޓުވައެވެ[J]. ޖާނަލް އޮފް ކޮންޓްރޯލްޑް ރިލީޒް، 2014،180:125-133.DOI:10.1016/j.jconrel.2014.02.010.

[5] ލޫނިން އެސް.އެމް، ކްރެނޮވް އެމް.އޯ، ގްލޫޝްކޯވާ އޯ.ވީ، އެޓް އަލް. މައިސްތަކުގައި އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އޮޓޯއިމިއުން އެންސެފަލޯމައިލައިޓިސްގެ ރިލެޕްސިންގ-ރިމިޓިންގ ފޯމް އާއި ދެކޮޅަށް ތައިމޫލިން ލޯޑްޑް ޕީބީސީއޭ ނެނޯޕާރޓިކަލްސްގެ ޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2019،20(21).DOI:10.3390/ijms20215374.

[6] ޑާ އެސްއޭ، ޑި އޮލިވެއިރާ ޖީޕީ، ކިމް އެން، އެޓް އަލް. ނޭނޯޕާޓިކަލް އަށް ބިނާކޮށް ތައިމަލިން ޖީން ތެރަޕީ އިން ތަޖުރިބާ ކުރެވޭ އެލާޖިކް އެސްފީނާގެ މުހިއްމު ޕެތޮލޮޖީ ފަރުވާގެ ގޮތުން ރިވަރސް ކުރެއެވެ[J]. ސައިންސް އެޑްވާންސެސް، 2020،6(24):eaay7973.DOI:10.1126/sciadv.aay7973.

[7] ވިޝާލް ސީ، އަޖޭ ކޭ، ޓެކް ކޭއާރު އެމް ތައިމުލިން—ކޮވިޑް-19 ކާރިސާގައި ފޮށިން ބޭރުގައި އޮތް އުންމީދެއް، 2020[ސީ]. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:231646690 ގައި ޑރ

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.