Cocer Peptides
1 phaxsi nayra
TAQI ARTÍCULO UKATXA PRODUCTOS UKA YATIYÄWINAKAXA AKA WEB SITIO UKANXA YATIYÄWINAKA UKATXA YATICHAÑATAKIWA.
Aka sitio web ukan uñacht’ayat yänakax in vitro ukan yatxatañatakikiwa. Yatxatawixa in vitro (latin arunxa: *in vidrio*, ukaxa sañ muniwa vidrio ukanxa) jaqina janchipa anqäxapanwa lurasi. Aka yänakax janiw qullanakäkiti, janiw Administración de Alimentos y Medicamentos (FDA) de Estados Unidos ukan iyawsatäkiti, ukat janiw kuna qullañ tuqitsa, usunakas jan ukax usunakas jarkʼaqañatakisa, qullañatakisa ni qullañatakis apnaqatäñapäkiti. Uka yänaka jaqina jani ukaxa uywanakan janchiparu kunaymana uñt’ayañaxa kamachi tuqixa wali jark’atawa.
1.Mä juk’a uñakipaña
Ciencias de la vida uksanx chuymankipstaña ukat autofagia ukax wali wakiskir yatxatäwinakawa, ukax wali jach’anchatawa. Telómeros, kunjamtï cromosomas tukuyanakan estructuras especiales ukanakax panpachan lurañanx wali wakiskiriwa. Yatxatäwinakax nayrar sartaski ukhaxa, telómeros, chuymankipstaña ukat autofagia ukanakan jan waltʼäwipax jukʼampiw qhanstaski.

Figura 1 Telómero atrición, telómero largo, ukhamaraki telomerasa.
2.Telómeros ukan Estructura ukat Función ukanakat uñakipaña
2.1 Telómeros ukanaka uñakipaña
Telómeros ukaxa wali suma uñjata secuencias nucleótidas repetitivas ukanakawa, ukaxa cromosomas lineales ukanakana tukusiñanakapanwa utji organismos eucariotas ukanakana. Jupanakax secuencias repetitivas simples riquezas de guanina (G) ukanakampiwa lurataraki, ukatxa jaqina secuencia de repetición de telómeros ukaxa TTAGGG ukhamawa. Aka lurawixa cromosomas tukuñanakaparuxa nucleasas ukanakampi jan walt’ayañapataki jark’aqaraki, cromosómicas ukanakana fusión ukarux jark’aqi, ukatxa cromosómicas ukanakaxa suma sayt’atäñapataki. Telómeros ukanakan estructurapax nayraqatax ADN telomérico ukat proteínas ukanakampiw uñt’ayasi, ukax ukaruw uñt’ayasi. Aka proteínas ukanakaxa ADN telomérico ukampiwa chikañchasipxi, ukhamata estructuras específicas de orden superior ukanaka lurañataki, ukhamata juk’ampi estabilidad telómero ukanaka ch’amanchañataki.
2.2 Telómeros ukanakana lurawinakapa
Mä nayrïr lurawix telómeros ukax 'replicación final uka jan walt'awiruw askichi.' ADN replicación ukan uñacht'awinakapatxa, polimerasas convencionales de ADN ukax janiw cromosomas lineales ukan tukusiñap taqpach replicar lurapkaspati, ukax sapa celula jaljawimpiw telómeros ukanakax juk'at juk'at jisk'achasispa. Telómeros ukan utjatapaxa aka tukuya jisk’achañatakixa tampón ukhamawa, ukhamata cromosomas ukanakana integridad ukhamaraki estabilidad ukanaka uñjañataki. Ukhamaraki telómeros ukaxa wali wakiskiri lurawiwa ciclo celular regulación ukataki. Kunapachatï telómeros ukanakax mä jukʼa jiskʼaptapxi ukhaxa, ciclo celular ukan puntos de control ukanakaruw puriyi, ukhamatwa celulanakax senescencia jan ukax apoptosis ukar mantapxi, ukhamatwa jan limitat proliferación ukar puriñ puedipkiti. Aka mecanismo ukaxa wali askiwa tumor ukanaka jani utjañapataki ukhamaraki wali jak’akiwa organismos ukanakana chuymankipstatapampi.
3. Telómeros ukat chuymankipstañanakax kunjamas mayachtʼasipxi
3.1 Telómeros jisk’achawixa chuymankipstaña uñacht’ayañataki
Ukat jilïr jaqïki ukhajja, jila parte células somáticas normales ukan telómeros ukanakan largopajj jukʼat jukʼatwa jiskʼaptaski, ukajj kunayman tejidos ukat órganos ukanakanwa uñjasi. Jaqina wila periférica células mononucleares ukanxa, telómeros ukanakaxa wali jisk’achasiwa jilïri jaqinakaruxa. Yatxatäwinakax uñacht’ayiwa, telómeros jisk’achawix kunayman fisiológicos mayjt’awinakampiw wali jak’at uñt’ayasi, ukax chuymankipstañampiw uñt’ayasi, sañäni, capacidad de proliferación celular ukanakax juk’akiw utji, capacidad regenerativa tisular ukanakax jan ch’amanïxiwa, ukat kunayman usunakax crónicos ukanakax juk’ampiw utji. Nivel celular uksanxa, kunapachatix telómeros ukanakax mä largo crítico ukar jisk’achasi ukhax células ukanakax capacidad proliferativa ukarux chhaqhayasipxi ukat estado senescente ukar mantapxi, ukax morfología celular ukar mayjt’ayata, actividad metabólica ukar jisk’achata, ukhamarak expresión de β-galactosidasa asociada a senescencia (SA-β-Gal) ukanakamp jilxatata.
3.2 Mecanismos ukanakaxa telómeros ukanaka jisk’achañatakixa chuymankipstañaruwa puriyi
Telómeros ukanakar jiskʼachañax chuymankipstañar puriyi uka mecanismonakax nayraqatax ADN ukar jan waltʼayañ thakhinakaruw puriyi. Kunapachatï telómeros ukanakax mä jukʼa jiskʼaptapxi ukhaxa, estructurapax janiw sumäxiti, ukat telómeros tukuyanakan jarkʼaqasiñ lurañax chhaqtawayxiwa, ukatwa cromosomas tukuyanakarux células ukanakax ADN jan waltʼayañ chiqanakat uñtʼapxi. Ukaxa activa mä serie de señalización de respuesta de ADN jan walt’awinaka, kunjamatixa ATM/ATR-p53-p21 thakhi. Aka activación ukxaruxa, ATM (ataxia-telangiectasia mutada) jan ukaxa ATR (ataxia-telangiectasia ukatxa Rad3-relacionadas) proteínas ukaxa fosforila proteínas p53 aguas abajo, ukaxa jilxatarakiwa estabilidad ukatxa ch’amancharaki núcleo celular uksaru mantañapataki. Kunjamatixa mä wakiskir factor de transcripción, regula la expresión de una serie de genes relacionados con la ciclo celular arresto ukhamaraki senescencia, ukhamaraki p21. p21 ukaxa jark’iwa actividad de quinasas dependientes de ciclina (CDKs), ukhamarusa jark’aqiriwa celulanakaxa fase G1 uksatxa fase S uksaru, ukaxa puriyarakiwa ciclo celular uksa tuqita jark’aqañataki ukhamaraki qhiparuxa senescencia celular uksaruwa puriyaraki. Ukhamaraki telómeros jisk’achawixa senescencia ukarux ch’amancharakispawa, función mitocondrial ukar jan walt’ayasa. Telómeros ukanaka jan walt’awixa jilxatiwa estrés oxidativo mitocondrial ukhamaraki jisk’achata potencial de membrana mitocondrial, ukhamarusa metabolismo energético mitocondrial ukhamaraki equilibrio redox intracelular ukanakaruxa jan walt’ayiwa, ukaxa chuymankipstaña lurawiruxa jank’akirakiw puriyi.
3.3 Telómeros ukatxa marani usunaka
Walja usunakax chuymanïñat juti, sañäni, chuyma usunaka, neurodegenerativa usunaka ukat cáncer usunakax telómeros jiskʼachasiñampiw wali sum chiktʼasi. Cardiovascular usunakanxa, telómeros ukanakan jisk’achatapax células endoteliales ukan jan walt’awipampi ukhamarak aterosclerosis ukan utjatapampiw wali sum chikt’ata. Telómeros de leucocitos periféricos de sangre ukaxa coronaria usuta jaqinakaruxa wali jisk’akiwa, k’umara controles ukanakatxa, ukatxa telómeros ukanakana largopaxa jan wali correlacionatakiwa usunakata. Neurodegenerativa usunakanxa, Alzheimer ukat Parkinson usunakanxa, telómeros ukanakax p’iqin neuronas ukanakan largopax wali jisk’achatarakiwa. Telómeros ukanakan jisk’achatapax ADN ukan jan walt’awinakaparux tantachasispawa ukat neuronas ukan apoptosis ukar jilxatayaspawa, ukhamat procesos neurodegenerativos ukanakax jank’akiw jilxattaspa. Cáncer usunxa, células cancerosas ukanakax mecanismos ukanipkchisa, telómeros ukanakan largop jan chhaqhañapataki (kunjamakitix activación de telomerasa), telómeros ukanakan jisk’achatapax tumorigénesis qallta pachanx inestabilidad genómica ukar puriyaspawa, ukax juk’ampiw probabilidad de mutaciones génicas ukar puriyaspa ukat tumor ukan jilxatañapatakix mä fundamento ukaw utjarakispa.
4. Telómeros ukat Autofagia ukanakan mayacht’asitapa
4.1 Regulación de la Autofagia ukaxa Telómeros ukanakampiwa lurataraki
Autofagia ukaxa mä wakiskir mecanismo intracelular autodegradación ukhamaraki reciclaje ukawa, ukaxa orgánulos jan walt’ayata, proteínas jan wali dobladas ukatxa patógenos ukanaka celulatxa apsu, ukhamata intracelular ukanxa estabilidad ukaxa utjañapataki. Jichha yatxatawinakax uñacht’ayiwa, telómeros ukat autofagia ukanakax mä compleja relación regulatoria ukaw utji. Telómeros jisk’achawix autofagia ukar puriyaspawa. Kunapachatï telómeros ukanakax mä jukʼa jiskʼaptapxi ukhaxa, celulanakan jaljatapata jan ukax yaqha tuqinakatwa, ukax señalización de estrés intracelular ukan thakhinakaparux activa, ukhamatwa autofagia ukar puriyi. Yaqhipa modelos celulares deficientes de telomerasa uksanxa, kunjamatixa telómeros ukaxa juk’ata juk’ata jisk’achasi, niveles de expresión de proteínas relacionadas con autofagia ukaxa wali jach’anchatawa, ukatxa autofagosomas ukaxa wali jach’anchatarakiwa. Autofagia ukax telómeros ukan estabilidad ukarux recíprocamente ch’amancharakispawa. ADN jan walt’ayir factores ukanakar q’umachasa ukat celularan estabilidad ambiental ukar uñjasa, autofagia ukax indirectamente telómeros ukanakarux jan walt’awinakat jark’aqaraki ukat telómeros ukanakar jisk’achañ thakhix juk’ampiw juk’ampi.

Figura 2 Aka PBMCs uksanxa estructuras teloméricas aberrantes ukanakaxa jilxatiwa donantes ukanakana marapampi.
4.2 Mecanismos moleculares de regulación de telómeros de la autofagia ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi
Uka mecanismos moleculares ukaxa telómeros ukanakaxa autofagia ukarux regulan ukaxa walja señalización thakhinakampi. Ukanakatxa, mTOR (diana mecánica de rapamicina) uka señalización thakhixa mä puente clave ukhamawa telómeros ukatxa autofagia ukanakampi chikt’ata. mTOR ukaxa serina/treonina proteica quinasa ukawa, ukaxa estado de nutriente intracelular, niveles de energía ukatxa señales de factor de crecimiento ukanakawa, ukhamata procesos celulares ukanakaru regula, ukhamaraki jiltawi, proliferación ukhamaraki autofagia. Yatxatawinakaxa uñacht’ayiwa aka subunidad catalítica de la telomérasis, TERT (telomerasa inversa transcriptasa), ukaxa mTOR ukampiwa chikañchasi ukatxa jark’aqarakispawa actividad quinasa del complejo mTOR 1 (mTORC1). Condiciones normales uksanxa, mTORC1 ukaxa estado activado uksankiwa, ukaxa autofagia uñstayañatakixa jark’akiwa. Ukampirusa, kunapachatix telómeros ukanakax jisk’achasi jan ukax expresión TERT ukax jan normal ukhamäki ukhax TERT ukax mTORC1 uksanx inhibidor efectox ch’amanchatawa, ukax actividad mTORC1 ukaruw jisk’achasi, ukhamat autofagia uksanx inhibición ukax jilxati ukatx qalltawiparux ch’amancharaki.
Ukhamaraki, p53 señalización thakhixa mä jach’a lurawiwa regulación de telómeros de la autofagia uksanxa. Telómeros jisk’achawixa p53 señalización thakhi activa, ukatxa p53 ukaxa autofagia ukarux regulaspawa directamente modulando la expresión de genes relacionados con autofagia jan ukaxa indirectamente influye aka mTOR señalización thakhi. Ukhamaraki, p53 ukaxa upregula la expresión de genes relacionados con la autofagia ukhamaraki LC3 ukhamaraki Beclin1, ukaxa ch’amancharakiw formación de autofagosomas ukatxa ukhamaraki induce autofagia.
4.3 Autofagia ukaxa telómeros ukanakana estabilidad uka tuqita
Aka autofagia uksa tuqita estabilidad telómero uksa tuqita jilpachaxa homeostasis uksa tuqita intracelular uksana utjatapata. Autofagia ukaxa especies de oxígeno reactivo acumulados (ROS) ukanaka celulanakanxa q’umachaspawa, ukhamata estrés oxidativo ukana jan walt’awinaka ADN telómero ukanakaru jisk’achañataki. ROS ukaxa wali reactivos moléculas ukanakawa metabolismo celular uksanxa luratarakiwa, ukatxa sinti ROS ukaxa ADN oxidativo jan walt’ayaspawa, ukatxa ADN telómero uksa tuqiruxa jan walt’ayaspawa. Autofagia ukaxa células ukanxa mitocondrias jan walt’ayatanakaruwa t’unjarakispa, ukaxa jark’aqarakispawa sinti ROS lurañataki kunatixa mitocondrial disfunción ukampi. Ukhamaraki, autofagia ukaxa q’umachaspawa jan wali dobladas jan ukaxa agregadas formas de proteínas de reparación de ADN jan walt’ayata ukhamaraki yaqha proteínas ukanakaxa telómeros mantenimiento ukampi chikt’ata, ukhamata normal función ukanaka uñjañataki ukhamaraki ukhamata telómeros ukanakana estabilidad ukanaka utjañapataki. Yatxatawinakax uñacht’ayiwa, autofagia ukan defecto ukan celulanakax ADN telómero ukan juk’amp jan walt’awip uñacht’ayi ukat telómeros ukan jank’ak jisk’achawip uñacht’ayi, ukampirus autofagia ukar puriyañax uka phenomenos ukarux juk’amp sumaptayaspawa.
Aplicaciones de la Teoría del Telómero ukaxa Anti-Envejecimiento Yatxatawi tuqina
5.1 Estrategias de Activación de Telomerasa ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi
Niyakixay telómeros jisk’achañax chuymankipstañamp wali sum chikt’atächixa, telómeros ukanakan largop manteniñax telomerasa activación ukampix anti-envejecimiento ukan yatxatäwinakanx mä wakiskir thakhiw tukuwayi. Telomerasa ukaxa mä complejo ribonucleoproteico ARN ukatxa proteínas ukanakampi luratawa, ukaxa pachpa ARN ukampi plantilla ukhamawa ADN telómero ukanaka sintetizañataki ukhamaraki cromosomas tukuyanakaru yapxatañataki, ukhamata telómeros ukanakana largopa jilxatayañataki. Yaqhip yatxatäwinakax jisk’a moléculas compuestos ukanakampiw telomerasa ukar activar lurapxi. TA-65 ukaxa mä jisk’a molécula ukjamaraki Astragalus uksatxa apsutarakiwa, ukaxa yatiyatarakiwa telomerasa activadora ukanakampi. Uywa yant’awinakanxa, TA-65 ukjamaraki administración ukxaruxa, telómeros ukjamaraki ch’uqixa mä juk’a jilxatayatarakiwa, ukatxa yaqhipa fenótipos edad ukanakampi chikt’ata ukhamaraki ñik’uta jisk’achaña ukhamaraki ñik’uta jisk’achaña.
5.2 Estrategias de Regulación de Autofagia uka tuqita
Ukhamaraki, autofagia ukaxa wali wakiskiri lurawipaxa homeostasis celular uksa tuqita ukhamaraki telómeros uksa jark’aqañataki, regulación de autofagia ukaxa mä estrategia potencial anti-envejecimiento uksaruwa tukuraki. Mä tuqitxa, autofagia ukax droga jan ukax intervenciones nutricionales ukanakampiw lurasispa. Rapamicina ukaxa mä inhibidor clásico mTOR ukawa, ukaxa autofagia uksaruwa puriyi, ukaxa mTORC1 uksa tuqita jark’aqaraki. Uywa yant’awinakanxa, rapamicina qullampi qullañax ch’uqi jakäwiruw juk’amp jach’aptayaraki ukatx funciones fisiológicas relacionadas con la edad ukarux juk’amp sumaptayaraki. Yaqhipa naturales productos, resveratrol ukatxa curcumina, ukaxa autofagia uksa tuqita yatiyatarakiwa. Aka naturales productos ukaxa autofagia ukarux regulaspawa activación de vías de señalización ukhama SIRT1 (regulador de información silenciosa 1). Células jan ukax sapa mayni autofagia ukan jan walt’ayat jaqinakatakix, autofagia ukan lurawipax terapia génica tuqiw kutt’ayasispa. Autofagia ukamp chikt’ata genes ukanakaxa vectores genéticos ukanakampiwa celulanakaruxa mantaspa, ukhamata capacidad celular autofagia ukanaka ch’amanchañataki.
5.3 Estrategias de Intervención Combinada ukanaka
Telómeros, chuymankipstaña ukat autofagia ukanakan complejo interjuego ukar uñjasaxa, intervención combinada telómeros ukat autofagia ukanakar uñtasax mä estrategia anti-envejecimiento ukar uñtasitaw juk’amp aski. Activadores de telomérasis ukatxa inductores de autofagia ukaxa mä pachana apnaqatarakiwa: activadores de telomérasis ukaxa telómeros uksa tuqiru jilxatayaraki, ukatxa inductores de autofagia ukaxa componentes celulares jan walt’ayata uksa q’umacharaki, homeostasis celular uksa manteniñataki ukhamaraki sinérgicamente efectos antienvejecimiento uksa tuqita. Uywa yant’awinakanxa, activadores de telomérasis ukatxa inductores de autofagia ukanakampi mayachata apnaqawixa uñacht’ayiwa juk’ampi jach’a anti-envejecimiento efectos ukanaka mayni agente sapakitxa, kunjamatixa juk’ampi suma suma uñjañataki funciones fisiológicas relacionadas con la edad ukhamaraki jaya pacha uywanaka jakawi.
Tukuyawi
Telómeros ukaxa wali wakiskiriwa chuymankipstaña ukhamaraki autofagia ukanakana. Telómeros jisk’achawixa, mä jach’a markachiri chuymanïñatakixa, celulares chuymankipstaña ukhamaraki kunaymana chuymankipstaña usunaka mecanismos ukanakampiwa ch’amancharaki, kunjamatixa activar ADN jan walt’awinaka jaysañataki thakhinaka ukhamaraki función mitocondrial ukanakaru jan walt’ayañataki. Telómeros ukat autofagia ukanakax mä compleja relación interreguladora ukaw utji. Telómeros ukaxa autofagia uksa tuqiruxa señalización thakhinaka tuqiwa regulaspa, kunjamatixa mTOR ukhamaraki p53, ukatxa autofagia ukaxa telómeros uksa tuqita jark’aqaraki, homeostasis ambiental intracelular uksa tuqita. Anti-envejecimiento yatxatäwix teoría de telómeros ukarjam luratawa, kunjamakitix estrategias de activación de telomerasa, estrategias de regulación de autofagia, ukhamarak estrategias de intervención combinada, ukax jach’a perspectivas ukanakaw chuymankipstañar qhiphart’ayañataki ukhamarak chuymanïñ tuqit usunak qullañataki.
Uñakipt’atanaka
[1] Boccardi V, Cari L, Nocentini G, ukat yaqhanakampi. Telómeros ukax juk’ampiw Estructuras Aberrantes ukanakax chuymankipstat jaqinakan uñstayi[J]. Revistas de Serie de Gerontología a-Ciencias Biológicas ukatxa Ciencias Médicas, 2020,75 (2): 230-235.DOI:10.1093/gerona/gly257.
[2] Green PD, Sharma NK, Santos J H. Telomerasa ukaxa Impinges uka Respuesta Celular ukaru Estrés Oxidativo ukaru Regulación Mitocondrial Mediada por ROS de Autofagia tuqi[J]. Revista Internacional de Ciencias Moleculares, 2019,20 uka marana.
[3] Zhu Y, Liu X, Ding X, ukat yaqhanakampi. Telómero ukatxa lurawipaxa chuymankipstaña thakinakanxa: telómeros jisk’achawi, senescencia celular ukhamaraki disfunción mitocondrias[J]. Biogerontología, 2019,20 (1): 1-16.DOI:10.1007/s10522-018-9769-1.Ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasiraki.
[4] Ali M, Devkota S, Roh J, ukat yaqhanakampi. Telomerasa inversa transcriptasa ukaxa autofagia basal ukhamaraki aminoácidos manq’atjamawa mTORC1 tuqixa puriyi.[J]. Comunicaciones de Investigación Bioquímica ukatxa Biofísica, 2016,478 3:1198-1204.
[5] Vaiserman A, Krasnienkov D. Telómero largo ukhama mä marcador de edad biológica: Estado de la Arte, Cuestiones Abiertas, ukhamaraki Jutïr Perspectivas[J]. Fronteras en Genética,Volume 11 - 2020 uka qillqatanaka.