Cocer Peptides ၏ 
လွန်ခဲ့သော 1 လက
ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် ပေးထားသော ဆောင်းပါးများနှင့် ထုတ်ကုန်အချက်အလက်အားလုံးသည် သတင်းအချက်အလက်ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။
ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် ပေးထားသော ထုတ်ကုန်များသည် in vitro သုတေသနအတွက် သီးသန့် ရည်ရွယ်ပါသည်။ in vitro သုတေသန (လက်တင်- *in glass*၊ glassware in အဓိပ္ပာယ်) သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပြင်ဘက်တွင် ပြုလုပ်သည်။ ဤထုတ်ကုန်များသည် ဆေးဝါးများမဟုတ်ပါ၊ US Food and Drug Administration (FDA) မှ ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ မည်သည့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအခြေအနေ၊ ရောဂါ သို့မဟုတ် ဖျားနာမှုများကိုမဆို ကာကွယ်ရန်၊ ကုသရန် သို့မဟုတ် ကုသရန်အတွက် အသုံးမပြုရပါ။ ဤထုတ်ကုန်များကို လူ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တင်သွင်းရန် ဥပဒေအရ တင်းကြပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။
1.ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
သက်ရှိသိပ္ပံနယ်ပယ်တွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်းနှင့် အသက်တိုခြင်းတို့သည် အာရုံစူးစိုက်မှုများစွာရရှိစေသည့် အရေးကြီးသောသုတေသနနယ်ပယ်များဖြစ်သည်။ Telomeres သည် ခရိုမိုဆုန်းများ၏ အဆုံးတွင် အထူးဖွဲ့စည်းပုံများအဖြစ် လုပ်ငန်းစဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ သုတေသနပြုမှုများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ telomeres၊ အိုမင်းရင့်ရော်မှုနှင့် autophagy အကြား ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုသည် ပိုမိုရှင်းလင်းလာသည်။
ပုံ 1 Telomere ပုံဖော်မှု၊ telomere အရှည်နှင့် telomerase။
2.Telomere Structure နှင့် Function ၏ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
2.1 Telomere ဖွဲ့စည်းပုံ
Telomeres များသည် eukaryotic organisms ရှိ linear chromosomes များ၏ အဆုံးတွင် တည်ရှိသော ထပ်ခါတလဲလဲ နျူကလီးအိုတိုက် အစီအစဥ်များကို အလွန်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် လူသား telomere ထပ်ခါတလဲလဲ အစီအစဥ် TTAGGG ဖြစ်သဖြင့် ဂူနင် (G) ကြွယ်ဝသော ရိုးရှင်းသော ထပ်တလဲလဲ အစီအစဥ်များ ပါဝင်သည်။ ဤဖွဲ့စည်းပုံသည် ခရိုမိုဆုန်းများ၏ အဆုံးများကို နျူကလိယများ ပြိုကွဲခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်၊ ခရိုမိုဆုန်းပေါင်းစပ်မှုကို တားဆီးကာ ခရိုမိုဆုန်းတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည်။ Telomeres ၏ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် telomeric DNA နှင့် ၎င်းနှင့်ချိတ်ဆက်ထားသော ပရိုတင်းများပါဝင်သည်။ ဤပရိုတိန်းများသည် telomeric DNA နှင့် ဓါတ်ပြုပြီး တိကျသောအဆင့်မြင့်ဖွဲ့စည်းပုံများကို ဖန်တီးကာ telomere တည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်စေသည်။
2.2 Telomeres ၏လုပ်ဆောင်ချက်များ
telomeres ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုမှာ 'အဆုံးပုံတူပွားခြင်းပြဿနာ' DNA ပွားခြင်း၏ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့်၊ သမားရိုးကျ DNA ပေါ်လီမာရတ်များသည် linear chromosomes များ၏အဆုံးများကို အပြည့်အဝပုံတူပွားနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် ဆဲလ်တစ်ခုစီ၏ ကွဲပြားမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်း telomere အတိုချုံ့သွားစေသည်။ Telomeres ၏ပါဝင်မှုသည် ခရိုမိုဆုန်းများ၏ ခိုင်မာမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို သေချာစေသည့် ဤအဆုံးတိုခြင်းကို တိုတောင်းစေသည်။ Telomeres သည် ဆဲလ်လည်ပတ်မှုကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ telomeres သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တိုသွားသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဆဲလ်လည်ပတ်မှုစစ်ဆေးရေးဂိတ်များကို အစပျိုးစေပြီး ဆဲလ်များ မှေးမှိန်ခြင်း သို့မဟုတ် apoptosis အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စေကာ အကန့်အသတ်မရှိ ပြန့်ပွားနိုင်စွမ်းကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ဤယန္တရားသည် အကျိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဟန့်တားရာတွင် အရေးပါပြီး သက်ရှိများ၏ အိုမင်းခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။
3. Telomeres နှင့် အိုမင်းခြင်းကြား ဆက်စပ်မှု
3.1 Telomere တိုတောင်းခြင်းသည် အိုမင်းခြင်း၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သည်။
အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ၊ ပုံမှန်ဆိုမာတစ်ဆဲလ်အများစုရှိ telomeres ၏အရှည်သည် တဖြည်းဖြည်းတိုလာပြီး၊ တစ်ရှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအမျိုးမျိုးတွင် တွေ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူ့အစွန်အဖျားသွေးမိုနိုနျူကလီးယားဆဲလ်များတွင်၊ telomere အရှည်သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သိသိသာသာ လျော့နည်းလာသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ telomere အတိုချုံးခြင်းသည် အိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည့် ဆဲလ်များပေါက်ပွားမှု လျော့ကျခြင်း၊ တစ်သျှူးပြန်လည်ရှင်သန်နိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် အမျိုးမျိုးသော နာတာရှည်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာခြင်းတို့ကဲ့သို့သော ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရ သိရသည်။ ဆယ်လူလာအဆင့်တွင်၊ တယ်လိုမီရက်စ်သည် အရေးကြီးသောအရှည်သို့ တိုသွားသောအခါ၊ ဆဲလ်များသည် ၎င်းတို့၏ ကြီးထွားနိုင်စွမ်းကို ဆုံးရှုံးပြီး ပြောင်းလဲလာသော ဆဲလ်ပုံသဏ္ဍာန်၊ ဇီဝဖြစ်စဉ်လုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းသွားကာ ကြီးထွားလာခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသော β-galactosidase (SA-β-Gal).
3.2 Telomere အတိုချုံ့ခြင်းဖြင့် အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဖြစ်စေသော ယန္တရားများ
telomere အတိုချုံ့ခြင်းဖြင့် အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို အစပျိုးပေးသည့် ယန္တရားများတွင် DNA ပျက်စီးမှု တုံ့ပြန်မှုလမ်းကြောင်းများ ပါဝင်သည်။ telomeres သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တိုသွားသောအခါ၊ ၎င်းတို့၏ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်လာကာ telomere အဆုံးတွင် အကာအကွယ်လုပ်ဆောင်မှု ပျောက်ဆုံးသွားကာ ဆဲလ်များက DNA ပျက်စီးသည့်နေရာများအဖြစ် ခရိုမိုဆုန်း၏အဆုံးသတ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် ATM/ATR-p53-p21 လမ်းကြောင်းကဲ့သို့သော DNA ပျက်စီးမှုတုံ့ပြန်မှု အချက်ပြသည့်လမ်းကြောင်းများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်စေသည်။ အသက်သွင်းပြီးနောက်၊ ATM (ataxia-telangiectasia ပြောင်းလဲမှု) သို့မဟုတ် ATR (ataxia-telangiectasia နှင့် Rad3-ဆက်စပ်) ပရိုတင်းများသည် phosphorylate downstream p53 ပရိုတိန်းများကို တည်ငြိမ်စေပြီး ဆဲလ်နျူကလိယအတွင်းသို့ ၎င်းတို့၏ဝင်ရောက်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ အရေးကြီးသော ကူးယူဖော်ပြသည့်အချက်အနေဖြင့် p21 အပါအဝင် ဆဲလ်လည်ပတ်ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် မျိုးပွားခြင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇစီးရီးများ၏ ဖော်ပြမှုကို ထိန်းညှိပေးသည်။ p21 သည် cyclin-dependent kinases (CDKs) ၏လုပ်ဆောင်မှုကို ဟန့်တားပေးသဖြင့် G1 အဆင့်မှ S အဆင့်အထိ ဆဲလ်များ တိုးတက်မလာစေရန် တားဆီးပေးကာ ဆဲလ်လည်ပတ်မှုကို ဖမ်းချုပ်စေပြီး အဆုံးတွင် ဆဲလ်များ ရင့်ရော်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ Telomere အတိုချုံ့ခြင်းသည် mitochondrial လုပ်ငန်းဆောင်တာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသဖြင့် ကြီးထွားရင့်ရော်မှုကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါသည်။ Telomere ပျက်စီးမှုသည် mitochondrial oxidative stress နှင့် mitochondrial အမြှေးပါးအလားအလာကို လျော့ကျစေပြီး၊ ထို့ကြောင့် mitochondrial စွမ်းအင်ဇီဝြဖစ်ပျက်မှုနှင့် အတွင်းဆဲလ်များ redox ဟန်ချက်ညီမှုကို ထိခိုက်စေပြီး အိုမင်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို အရှိန်မြှင့်ပေးသည်။
3.3 Telomeres နှင့် အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာရောဂါများ
နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများ၊ အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများ နှင့် ကင်ဆာကဲ့သို့သော အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာရောဂါများစွာသည် telomere တိုတောင်းခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများတွင်၊ telomere အတိုကောက်သည် endothelial ဆဲလ်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် atherosclerosis ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါဝေဒနာရှင်များတွင် သွေးကြောဆိုင်ရာသွေး leukocyte telomere အရှည်သည် ကျန်းမာသောထိန်းချုပ်မှုထက် သိသိသာသာတိုတောင်းပြီး telomere အရှည်သည် ရောဂါပြင်းထန်မှုနှင့် အဆိုးဘက်ဆက်စပ်နေသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ နှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါ ကဲ့သို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ တွင် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အာရုံကြောများ၏ telomere အရှည်သည်လည်း သိသိသာသာ တိုသွားပါသည်။ Telomere အတိုချုံးခြင်းသည် DNA ပျက်စီးခြင်းနှင့် အာရုံကြောများတွင် apoptosis တိုးလာစေပြီး အာရုံကြောပျက်စီးခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို အရှိန်မြှင့်ပေးနိုင်သည်။ ကင်ဆာဆဲလ်များတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များသည် telomere အရှည်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ယန္တရားများရှိသော်လည်း (ဥပမာ telomerase အသက်သွင်းခြင်းကဲ့သို့) အကျိတ်၏အစောပိုင်းအဆင့်တွင် telomere အတိုချုံ့ခြင်းသည် မျိုးဗီဇမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်စေပြီး မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပြီး အကျိတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
4. Telomeres နှင့် Autophagy အကြားဆက်နွယ်မှု
4.1 Telomeres မှ Autophagy ၏စည်းမျဉ်း
Autophagy သည် ပျက်စီးနေသော organelles များ၊ ခေါက်ထားသော ပရိုတိန်းများနှင့် ရောဂါပိုးမွှားများကို ဆဲလ်အတွင်းမှ ဖယ်ရှားပေးကာ ဆဲလ်အတွင်းပိုင်းပတ်ဝန်းကျင်၏ တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရေးကြီးသော အတွင်းဆဲလ်များကို ပြိုကွဲစေခြင်းနှင့် ပြန်လည်အသုံးပြုသည့် ယန္တရားတစ်ခုဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက လေ့လာချက်များအရ telomeres နှင့် autophagy အကြား ရှုပ်ထွေးသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ Telomere အတိုချုံ့ခြင်းသည် autophagy ကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဆဲလ်ကွဲပြားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားအချက်များကြောင့် telomeres သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တိုသွားသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် အတွင်းဆဲလ်အတွင်းစိတ်ဖိစီးမှုအချက်ပြသည့်လမ်းကြောင်းများကို အသက်ဝင်စေကာ ယင်းကြောင့် autophagy ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အချို့သော telomerase-ချို့တဲ့သောဆဲလ်မော်ဒယ်များတွင် telomeres တိုတောင်းလာသည်နှင့်အမျှ၊ autophagy နှင့်ပတ်သက်သော ပရိုတင်းများ၏ဖော်ပြမှုအဆင့်များသည် သိသိသာသာတိုးလာပြီး autophagosomes အရေအတွက်လည်း သိသိသာသာတိုးလာသည်။ Autophagy သည် telomere တည်ငြိမ်မှုကို အပြန်အလှန်လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ DNA ပျက်စီးစေသောအချက်များကို ရှင်းလင်းပြီး ဆဲလ်လူလာပတ်ဝန်းကျင်တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့်၊ autophagy သည် telomeres ပျက်စီးခြင်းမှ သွယ်ဝိုက်ကာကွယ်ပေးပြီး telomere အတိုချုံးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို နှေးကွေးစေသည်။
ပုံ 2 PBMCs တွင် ဖောက်ပြန်သော တယ်လိုမီရစ်တည်ဆောက်ပုံများ များပြားမှုသည် အလှူရှင်အသက်အရွယ်နှင့်အတူ တိုးလာပါသည်။
4.2 autophagy ၏ telomere စည်းမျဉ်း၏ မော်လီကျူးယန္တရားများ
telomeres သည် autophagy ကို ထိန်းညှိပေးသော မော်လီကျူးယန္တရားများတွင် အချက်ပြလမ်းကြောင်းများစွာ ပါဝင်ပါသည်။ ယင်းတို့အထဲတွင် mTOR (rapamycin ၏ စက်ယန္တရားပစ်မှတ်) အချက်ပြလမ်းကြောင်းသည် telomeres နှင့် autophagy တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် အဓိကတံတားတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ mTOR သည် ဆဲလ်အတွင်းမှ အာဟာရအခြေအနေ၊ စွမ်းအင်အဆင့်နှင့် ကြီးထွားမှုအချက်ပြမှုများကို အာရုံခံနိုင်သော serine/threonine ပရိုတင်း kinase တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကြီးထွားမှု၊ ကြီးထွားမှုနှင့် autophagy ကဲ့သို့သော ဆဲလ်များကို ထိန်းညှိပေးသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ telomerase၊ TERT (telomerase reverse transcriptase) သည် mTOR နှင့် ဓါတ်ပြုနိုင်ပြီး mTOR complex 1 (mTORC1) ၏ kinase လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဟန့်တားနိုင်ကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရ သိရသည်။ ပုံမှန်အခြေအနေအောက်တွင်၊ mTORC1 သည် အသက်ဝင်သောအခြေအနေတွင်ရှိပြီး autophagy ဖြစ်ပွားမှုကို ဟန့်တားသည်။ သို့သော်၊ telomeres အတိုကောက် သို့မဟုတ် TERT ဖော်ပြချက်သည် မူမမှန်သောအခါ၊ mTORC1 ပေါ်ရှိ TERT ၏ တားစီးမှုအကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုးမြင့်စေပြီး mTORC1 လုပ်ဆောင်ချက်ကို လျော့ကျစေပြီး၊ ထို့ကြောင့် autophagy တွင် ဟန့်တားမှုကို ရုတ်သိမ်းကာ ၎င်း၏အစပြုမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။
ထို့အပြင်၊ p53 အချက်ပြလမ်းကြောင်းသည် autophagy ၏ telomere ထိန်းညှိမှုတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ Telomere အတိုကောက်သည် p53 အချက်ပြလမ်းကြောင်းကို အသက်ဝင်စေကာ p53 သည် autophagy နှင့်ဆိုင်သော genes ၏ဖော်ပြမှုကို တိုက်ရိုက်မွမ်းမံခြင်း သို့မဟုတ် mTOR အချက်ပြလမ်းကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ လွှမ်းမိုးခြင်းဖြင့် autophagy ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့်၊ p53 သည် LC3 နှင့် Beclin1 ကဲ့သို့သော autophagy နှင့်ဆက်စပ်သော genes များ၏ဖော်ပြမှုကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပြီး autophagosomes များဖွဲ့စည်းခြင်းကို မြှင့်တင်ပေးပြီး autophagy ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
4.3 telomere တည်ငြိမ်မှုအပေါ် autophagy ၏အကျိုးသက်ရောက်မှု
telomere တည်ငြိမ်မှုအပေါ် autophagy ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် intracellular ပတ် ၀ န်းကျင်တွင် homeostasis ကိုထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့်အဓိကအားဖြင့်အောင်မြင်သည်။ Autophagy သည် ဆဲလ်များအတွင်း စုပြုံနေသော ဓာတ်ပြုအောက်ဆီဂျင်မျိုးစိတ် (ROS) ကို ရှင်းလင်းစေပြီး telomere DNA ၏ oxidative stress ပျက်စီးမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ROS သည် ဆယ်လူလာ ဇီဝြဖစ်စဉ်အတွင်း ထုတ်ပေးသော ဓာတ်ပြုမှု မော်လီကျူးများဖြစ်ပြီး အလွန်အကျွံ ROS သည် telomere DNA ပျက်စီးခြင်းအပါအဝင် DNA ဓာတ်တိုးပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ Autophagy သည် ဆဲလ်များအတွင်း ပျက်စီးနေသော mitochondria ကိုလည်း ပြိုကွဲစေပြီး mitochondrial ကမောက်ကမဖြစ်မှုကြောင့် ဖြစ်ရသည့် ROS ထုတ်လုပ်မှုကို တားဆီးပေးပါသည်။ ထို့အပြင်၊ autophagy သည် မှားယွင်းနေသော သို့မဟုတ် စုစည်းထားသော DNA ပျက်စီးမှုပုံစံများကို ရှင်းထုတ်နိုင်ပြီး telomere ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ ပရိုတင်းများနှင့် အခြားပရိုတိန်းများကို ပြုပြင်ပေးကာ ၎င်းတို့၏ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုကို သေချာစေပြီး telomere တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည်။ လေ့လာမှုများအရ autophagy ချို့ယွင်းချက်ရှိသောဆဲလ်များသည် telomere DNA ပျက်စီးမှုကို တိုးမြင့်စေပြီး telomere အတိုကောက်ကို အရှိန်မြှင့်ပေးကာ အဆိုပါဖြစ်စဉ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေနိုင်ကြောင်း လေ့လာမှုများက ပြသခဲ့သည်။
အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်းဆိုင်ရာ သုတေသနတွင် Telomere သီအိုရီကို အသုံးပြုခြင်း။
5.1 Telomerase အသက်သွင်းမှုဗျူဟာများ
Telomere အတိုကောက်သည် အိုမင်းရင့်ရော်မှုနှင့် နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသောကြောင့် telomere ကိုအသက်သွင်းခြင်းဖြင့် telomere အရှည်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့်သုတေသနအတွက် အရေးကြီးသော ဦးတည်ချက်တစ်ခုဖြစ်လာသည်။ Telomerase သည် RNA နှင့် ပရိုတိန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ribonucleoprotein ရှုပ်ထွေးသော telomere DNA ကို ပေါင်းစပ်ရန်အတွက် ပုံစံပလိတ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကာ telomere DNA ကို ပေါင်းစပ်ကာ ခရိုမိုဇုန်းများ၏ အဆုံးသို့ ပေါင်းထည့်ကာ telomere အရှည်ကို ချဲ့ထွင်နိုင်သည်။ အချို့သောလေ့လာမှုများသည် telomerase ကိုအသက်သွင်းရန်အတွက်သေးငယ်သောမော်လီကျူးဒြပ်ပေါင်းများကိုအသုံးပြုခဲ့သည်။ TA-65 သည် Astragalus မှ ထုတ်ယူထားသော သေးငယ်သော မော်လီကျူး ဒြပ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး telomerase-အသက်ဝင်စေသော အာနိသင်များရှိသည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ တိရိစ္ဆာန်စမ်းသပ်မှုများတွင် TA-65 စီမံအုပ်ချုပ်ပြီးနောက်၊ ကြွက်များ၏ Telomere အရှည်ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ချဲ့ထွင်ကာ အရေပြားပါးလွှာခြင်းနှင့် ဆံပင်ပါးခြင်းကဲ့သို့သော အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်အချို့ကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။
5.2 Autophagy Regulation မဟာဗျူဟာများ
ဆယ်လူလာ homeostasis ကိုထိန်းသိမ်းရန်နှင့် telomeres ကိုကာကွယ်ရာတွင် autophagy ၏အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်သောကြောင့်၊ autophagy ကိုထိန်းညှိခြင်းသည်အိုမင်းခြင်းကိုဆန့်ကျင်ရန်အလားအလာရှိသောဗျူဟာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ တစ်ဖက်တွင်၊ ဆေးဝါး သို့မဟုတ် အာဟာရဆိုင်ရာ စွက်ဖက်မှုဖြင့် autophagy ကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည်။ Rapamycin သည် mTORC1 ၏လုပ်ဆောင်မှုကို ဟန့်တားခြင်းဖြင့် autophagy ကိုလှုံ့ဆော်ပေးသည့် classic mTOR inhibitor ဖြစ်သည်။ တိရိစ္ဆာန်စမ်းသပ်မှုများတွင် rapamycin ကုသမှုသည် ကြွက်များ၏သက်တမ်းကို တိုးစေပြီး အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာ ဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်ချက်များကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ resveratrol နှင့် curcumin ကဲ့သို့သော သဘာဝထုတ်ကုန်အချို့သည် autophagy ကိုဖြစ်စေသည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ ဤသဘာဝထုတ်ကုန်များသည် SIRT1 (အသံတိတ်အချက်အလက်ထိန်းချုပ်မှု 1) ကဲ့သို့သော အချက်ပြလမ်းကြောင်းများကို အသက်သွင်းခြင်းဖြင့် autophagy ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပါသည်။ ဆဲလ်များ သို့မဟုတ် autophagy လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းနေသော တစ်ဦးချင်းစီအတွက်၊ autophagy လုပ်ဆောင်ချက်ကို မျိုးရိုးဗီဇကုထုံးဖြင့် ပြန်လည်ရယူနိုင်ပါသည်။ Autophagy ဆိုင်ရာ ဗီဇများကို ဆဲလ်များ autophagy စွမ်းရည်မြှင့်တင်ရန် gene vectors များမှတစ်ဆင့် ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
5.3 ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုဗျူဟာများ
telomeres၊ အိုမင်းရင့်ရော်မှုနှင့် autophagy အကြား ရှုပ်ထွေးသောအပြန်အလှန် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် telomeres နှင့် autophagy နှစ်မျိုးလုံးကို ပစ်မှတ်ထား၍ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသည် ပိုမိုထိရောက်သော အိုမင်းမှုဆန့်ကျင်ရေးဗျူဟာကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ Telomerase activators နှင့် autophagy inducers တို့ကို တစ်ပြိုင်နက်အသုံးပြုနိုင်သည်- telomerase activators များသည် telomere အရှည်ကို တိုးစေပြီး၊ autophagy inducers များသည် ပျက်စီးနေသော ဆဲလ်လူလာအစိတ်အပိုင်းများကို ရှင်းလင်းကာ၊ cellular homeostasis ကို ထိန်းသိမ်းကာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ပေးပါသည်။ တိရိစ္ဆာန်စမ်းသပ်မှုများတွင်၊ telomerase activators နှင့် autophagy inducers တို့ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းသည် အေးဂျင့်တစ်ခုတည်းထက် အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်ချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေခြင်းနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များ၏သက်တမ်းတိုးခြင်းကဲ့သို့သော သိသိသာသာအိုမင်းခြင်းကို ဆန့်ကျင်ကြောင်းပြသခဲ့သည်။
နိဂုံး
Telomeres သည် အိုမင်းခြင်း နှင့် autophagy ဖြစ်စဉ်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ Telomere အတိုချုံ့ခြင်းသည် အိုမင်းခြင်း၏ အဓိက အမှတ်အသားတစ်ခုအနေဖြင့် DNA ပျက်စီးမှုတုံ့ပြန်မှုလမ်းကြောင်းကို အသက်သွင်းခြင်းနှင့် mitochondrial လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေခြင်းကဲ့သို့သော ယန္တရားများမှတစ်ဆင့် ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်းနှင့် အိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာရောဂါများကို အစပျိုးစေသည်။ telomeres နှင့် autophagy အကြား ရှုပ်ထွေးသော အပြန်အလှန်ထိန်းညှိမှု ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ Telomeres သည် mTOR နှင့် p53 ကဲ့သို့သော အချက်ပြလမ်းကြောင်းများမှတဆင့် autophagy ကို ထိန်းညှိနိုင်ပြီး autophagy သည် intracellular သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် homeostasis ကိုထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့် telomere တည်ငြိမ်မှုကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ telomere သီအိုရီကို အခြေခံ၍ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဆန့်ကျင်သော သုတေသနပြုချက်များဖြစ်သည့် telomerase အသက်သွင်းနည်းဗျူဟာများ၊ autophagy regulation strategies နှင့် ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုဗျူဟာများကဲ့သို့သော telomere သီအိုရီကို အခြေခံ၍ သုတေသနသည် အိုမင်းခြင်းကို နှောင့်နှေးစေပြီး အသက်အရွယ်ဆိုင်ရာရောဂါများကို ကုသရန်အတွက် ကျယ်ပြန့်သောအလားအလာများကို ပေးဆောင်ပါသည်။
အရင်းအမြစ်များ
[1] Boccardi V၊ Cari L၊ Nocentini G၊ et al။ Telomeres သည် သက်ကြီးရွယ်အိုလူသားများတွင် မူမမှန်သောဖွဲ့စည်းပုံများ တိုး၍တိုးလာပါသည်။ Gerontology စီးရီး a-ဇီဝသိပ္ပံနှင့် ဆေးသိပ္ပံဂျာနယ်များ၊ 2020၊75(2):230-235.DOI:10.1093/gerona/gly257။
[2] Green PD၊ Sharma NK၊ Santos J H. Telomerase သည် Mitochondrial ROS-Mediated Regulation of Autophagy[J] မှတစ်ဆင့် ဆဲလ်လူလာတုံ့ပြန်မှုအပေါ် Oxidative Stress များအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ နိုင်ငံတကာ မော်လီကျူးသိပ္ပံဂျာနယ်၊ 2019၊20။
[3] Zhu Y၊ Liu X၊ Ding X၊ et al။ Telomere နှင့် အိုမင်းမှုလမ်းကြောင်းများတွင် ၎င်း၏အခန်းကဏ္ဍ- telomere အတိုကောက်၊ ဆဲလ်များ သက်တမ်းရင့်ခြင်းနှင့် mitochondria ကမောက်ကမဖြစ်မှု[J]။ ဇီဝကမ္မဗေဒ၊ 2019၊20(1):1-16။DOI:10.1007/s10522-018-9769-1။
[4] Ali M, Devkota S, Roh J, et al. Telomerase reverse transcriptase သည် mTORC1 မှတဆင့် basal နှင့် amino acid ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဖြစ်စေသော autophagy ကိုဖြစ်စေသည်။ ဇီဝဓာတုနှင့် ဇီဝရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနဆက်သွယ်ရေး၊ 2016,478 3:1198-1204။
[5] Vaiserman A၊ Krasnienkov D. Telomere Length သည် ဇီဝခေတ်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် အရှည်- အနုပညာခေတ်၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် အနာဂတ်အမြင်များ[J]။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များ၊ အတွဲ ၁၁ - ၂၀၂၀။
