لەلایەن Cocer Peptides 
30 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
SS-31 کە بە Elamipretide ناسراوە، پێپتیدێکی کاتیۆنی بۆنخۆشی نوێیە. SS-31 دەتوانێت بە ئازادی بەربەستی خوێن-مێشک ببڕێت، تایبەتمەندییەک کە وای لێدەکات گونجاو بێت بۆ چارەسەرکردنی تێکچوونی دەمارەکان. بەربەستی خوێن-مێشک وەک بەربەستێکی پارێزەری گرنگ بۆ سیستەمی دەماری ناوەندی کاردەکات، زۆربەی دەرمانەکان کێشەیان هەیە بۆ تێپەڕاندنی. بەڵام SS-31 ئەم سنووردارکردنە تێدەپەڕێنێت، ڕاستەوخۆ دەگاتە شوێنی تێکچوونی دەمارەکان و هیوایەک بۆ چاککردنەوەی تێکچوونی خانە دەمارییەکان پێشکەش دەکات. سەر بە پۆلی پێپتیدەکانی گەردیلە بچووکەکانە، کە کێشی گەردیلەیی تاڕادەیەک کەمیان هەیە، ئەمەش جووڵەیەکی باش و بەردەستبوونی زیندەیی لەناو جەستەدا پێدەبەخشێت. ئەو کاتیۆنانەی کە لەلایەن SS-31ەوە هەڵدەگیرێن، ڕێگەی پێدەدەن کارلێک لەگەڵ پێکهاتە بارگە نەرێنییەکانی پەردەی بایۆلۆژی بکات، بەتایبەتی فۆسفۆلیپیدەکانی پەردەی ناوەوەی بارگەی نەرێنی مایتۆکۆندریای. ئەم بەستنەوەیە تایبەتە ڕێگە بە SS-31 دەدات لە مایتۆکۆندریایەکاندا کۆببێتەوە، بەمەش کاریگەرییە ڕێکخراوەییەکانی لەسەر کارکردنی مایتۆکۆندریالەکان دەخاتە ڕوو.
وێنەی 1 میکانیزمی کارکردنی SS-31 دژی نەخۆشی گورچیلە.
میکانیزمی کردار
ڕێکخستنی ئەرکی مایتۆکۆندریال
مایتۆکۆندریای وەک هێزی وزەی خانەکە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە مانەوەی خانەکان و میتابۆلیزمدا. SS-31، بە پێکهاتەی کاتیۆنی خۆیەوە، دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرفراوان لە فۆسفۆلیپیدی ناوەوەی پەردەی بارگاوی نەرێنی مایتۆکۆندریایەکاندا کۆببێتەوە، بەمەش هەناسەدانی مایتۆکۆندریالەکان بەرز دەکاتەوە. زنجیرەی هەناسەدانی مایتۆکۆندریال ڕێڕەوێکی گرنگە بۆ بەرهەمهێنانی وزەی خانەیی (ATP). SS-31 کارکردنی پڕۆتینە پەیوەندیدارەکان لە زنجیرەی هەناسەدان باشتر دەکات، کارایی گواستنەوەی ئەلکترۆنەکان باشتر دەکات، بەمەش دروستکردنی ATP بەرەوپێش دەبات و وزەی پێویست دەدات بە خانەکان بۆ پاراستنی چالاکییە فیزیۆلۆژییە ئاساییەکان وەک دابەشبوونی خانەکان، جیاکردنەوە و گواستنەوەی ماددە.
SS-31 بایۆجینێزی مایتۆکۆندریال لە دەمارەکاندا چالاک دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی مایتۆکۆندریای نوێ. کاتێک خانەکان ڕووبەڕووی زیان یان فشار دەبنەوە، درووستبوونی مایتۆکۆندریای نوێ یارمەتی پڕکردنەوەی مایتۆکۆندریای تێکچوو یان ناکارامە دەدات، ئەمەش تەندروستی دانیشتوانی مایتۆکۆندریای لەناو خانەکەدا دەپارێزێت. هەروەها ئۆتۆفاژی مایتۆکۆندریال بەرز دەکاتەوە، کە میکانیزمی خانەییە بۆ پاککردنەوەی مایتۆکۆندریای تێکچوو. ئەگەر مایتۆکۆندریای تێکچوو بەپەلە پاک نەکرێنەوە، ئەوا بڕێکی زۆر لە جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) ئازاد دەکەن، ئەمەش زیانێکی زیاتر بە خانەکان دەگەیەنێت. SS-31 بە شێوەیەکی کاریگەر بەرهەمهێنانی ROS کەمدەکاتەوە بە بەرزکردنەوەی ئۆتۆفاژی مایتۆکۆندریال، بەمەش خانەکان لە تێکچوونی فشاری ئۆکسجینی دەپارێزێت.
ڕێگریکردن لە وەڵامەکانی هەوکردن
لە زۆرێک لە پرۆسەکانی تێکچوونی خانەکاندا، زۆرجار وەڵامەکانی هەوکردن لەگەڵ زیانەکاندا دەبن. فۆسفۆلیپازی سایتوبڵازمی A2 (cPLA2)، وەک ناوبژیوانی سەرەکی هەوکردنی دەمارەکان، فۆسفۆلیپیدەکانی پەردە لە شوێنی sn-2ی لایسوزۆمەکان لە ژێر بارودۆخی نەخۆشیدا دەشکێنێت، لایسۆفۆسفۆلیپید و ترشە چەورییە فرە نەتێرەکانی ω3 بەرهەم دەهێنێت، کە دەبێتە هۆی ڕژانی پەردەی لایسوزومی (LMP) و ژینگەیەکی هەوکردن دروست دەکات. SS-31 دەتوانێت ئاستی دەربڕینی فۆسفۆڕیلاسیۆنی فۆسفۆلیپاز سیتۆپلازمی A2 (p-cPLA2) دابەزێنێت، فۆسفۆڕیلاسیۆنی cPLA2 ڕێگری بکات، بەمەش بەرهەمهێنانی ناوبژیوانی هەوکردن کەمدەکاتەوە و ئەو زیانانەی کە بەهۆی وەڵامەکانی هەوکردنەوە بۆ خانەکان تووشی دەبن کەم دەکاتەوە.
لە توێژینەوەکان لەسەر برینداربوونی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە، دەرکەوت کە SS-31 چالاکبوونی NF-κB و NLRP3 ناهێڵێت، بەمەش وەڵامەکانی هەوکردنی ماسولکەکانی دڵ باشتر دەکات. NF-κB ڕێکخەرێکی سەرەکی ڕێڕەوی ئاماژەدانی هەوکردنە، لە کاتێکدا NLRP3 پێکهاتەیەکی گرنگی هەوکردنە. چالاکبوونیان دەبێتە هۆی دەردانی ژمارەیەکی زۆر لە هۆکارەکانی هەوکردن، وەک IL-6، IL-1β، و TNF-α. بە ڕێگریکردن لە چالاکبوونی ئەم دوو هۆکارە سەرەکییە، SS-31 ئاستی دەربڕینی هۆکارەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە، زیانەکانی هەوکردن بۆ خانەکانی ماسولکەکانی دڵ کەمدەکاتەوە و کارکردنی ئاسایی خۆیان دەپارێزێت.
بەرەوپێشبردنی ئۆتۆفاژی و ڕێگریکردن لە پیرۆپتۆزی
ئۆتۆفاژی میکانیزمێکی گرنگی خۆپاراستنە لەناو خانەکاندا کە ئۆرگانیلی تێکچوو و پڕۆتینە هەڵە تاودراوەکان و ماددە زیانبەخشەکانی تر پاکدەکاتەوە. لە توێژینەوەکانی برینداربوونی بڕبڕەی پشتدا، دەرکەوت کە SS-31 ئاستی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە ئۆتۆفاژی وەک Beclin-1، VPS34، و LC3 بەرز دەکاتەوە، ئاستی پڕۆتینەکانی ژێرخانی ئۆتۆفاژی وەک p62 کەمدەکاتەوە، بەڵام کاریگەری لەسەر ئاستی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە بایۆجینێسی لایسوزۆمی وەک ATP6V1B2 و LAMP1 نییە. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە SS-31 دەتوانێت کاریگەری لەسەر دروستبوونی ئۆتۆفاگۆزۆمەکان هەبێت دوای برینداربوونی بڕبڕەی پشت، وەک p62، بەبێ ئەوەی کاریگەری لەسەر ئاستی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە بایۆجینێسی لیزۆسۆم هەبێت، وەک ATP6V1B2 و LAMP1. ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە SS-31 دەتوانێت کاریگەری لەسەر دروستبوونی ئۆتۆفاگۆسۆمەکان هەبێت دوای برینداربوونی بڕبڕەی پشت، پێشکەوتنی ئاسایی ڕێڕەوی ئۆتۆفاژی بەرەوپێش ببات، یارمەتی خانەکان بدات لە پاککردنەوەی پێکهاتە تێکچووەکان، و سەقامگیری ژینگەی ناو خانەیی بگەڕێنێتەوە.
پیرۆپتۆزی نەکرۆزی بەرنامەبۆداڕێژراوی هەوکردنە کە دەبێتە هۆی تێکچوونی زۆری خانەکان لە نەخۆشییە جیاوازەکاندا. SS-31 ئاستی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە پیرۆپتۆزی کەمدەکاتەوە، وەک ASC، GSDMD، Caspase-1، NLRP3، NLRP1، IL-1β، و IL-18، بەمەش ڕوودانی پیرۆپتۆزی ڕێگری دەکات. یارییەکی ئاڵۆز لە نێوان ئۆتۆفاژی و پیرۆپتۆزیدا هەیە؛ بەرزکردنەوەی ئۆتۆفاژی دەتوانێت ڕێگری لە پیرۆپتۆزی بکات. SS-31 ئەم هاوسەنگییە ڕێکدەخات، بە شێوەیەکی کاریگەر مردنی خانەکان کەمدەکاتەوە کە بەهۆی پیرۆپتۆزیەوە دروست دەبێت و چاککردنەوە و مانەوەی خانەکان بەرەوپێش دەبات.
داواکارییەکان
نەخۆشییە دەمارییەکان
برینداربوونی بڕبڕەی پشت حاڵەتێکی کەمئەندامکەری توندە کە دەبێتە هۆی لەدەستدانی هەمیشەیی کارایی و تێکچوونی جووڵەیی. بەهۆی بوونی بەربەستی خوێن-مێشک، دەرمانە ئاساییەکان کێشەیان هەیە بۆ گەیشتن بە شوێنی بریندارەکە. SS-31 بە توانای بەزاندنی بەربەستی خوێن-مێشک، توانای بەڵێندەرانەی لە چارەسەرکردنی برینداربوونی بڕبڕەی پشتدا نیشان دەدات. کاتێک لە ڕێگەی دەرزی ناو زراوەوە بۆ مشکەکانی برینداربوونی بڕبڕەی پشت بەکاردەهێنرێت، هەڵسەنگاندنی ڕەفتار بە بەکارهێنانی پێوەرەکانی مشکی BMS، شیکاری ڕۆیشتن، و تاقیکردنەوەی تەختەی مەیل دەریخست کە بە شێوەیەکی بەرچاو چاکبوونەوەی کارایی دوای برینداربوون بەرەوپێش دەبات. لە ڕووی بافتزانییەوە، بە بەکارهێنانی ڕەنگکردنی HE، Masson، MAP2 و SYN، دیاریکرا کە SS-31 ڕووبەری پەڵەی گلیاڵی بڕبڕەی پشت کەمدەکاتەوە، ژمارەی دێندریت و سیناپسەکان زیاد دەکات، و چاککردنەوەی پێکهاتەیی و کارایی دەمارەکانی بڕبڕەی پشت بەرەوپێش دەبات.
لە توێژینەوەکانی هەندێک نەخۆشی تێکچوونی دەمارەکاندا، وەک نەخۆشی پارکینسۆن و نەخۆشی ئەلزەهایمەر، هەروەها SS-31 بەهای چارەسەری پۆتانسێلی نیشانداوە. ئەم نەخۆشیانە زۆرجار لەگەڵ تێکچوونی دەمارەکان بەهۆی فشاری ئۆکسجینیەوە، وەڵامەکانی هەوکردن و تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریالەکان دەبن. SS-31، لە ڕێگەی چەندین میکانیزمی وەک ڕێکخستنی کارکردنی مایتۆکۆندریال، ڕێگریکردن لە وەڵامەکانی هەوکردن، و پێشخستنی ئۆتۆفاژی خانەیی، بەڵێن دەدات بۆ دواخستنی تێکچوونی دەمارەکان و باشترکردنی نیشانەکانی نەخۆش.
نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان
تێکچوونی کارکردنی دڵ ئاڵۆزیەکی باو و مەترسیدارە بۆ سەر ژیانی سپێسیس. SS-31 کاریگەری پارێزەر لە دژی برینداربوونی ماسولکەکانی دڵ لە سپێسیسدا نیشان دەدات. لە تاقیکردنەوەکانی ناو جەستەدا، مشکەکانی گروپی دەستێوەردانی SS-31 بە شێوەیەکی بەرچاو باشتربوونی ناڕێکخستنی شانەکانی ماسولکەکانی دڵ و دزەکردنی هەوکردنیان نیشان دا بە بەراورد لەگەڵ گروپی سپێسیس، و کەمبوونەوەی بەرچاو لە خانە ئەپۆپتۆتیکەکاندا. SS-31 دەتوانێت ڕێگری بکات لە بەرزبوونەوەی ڕێکخستنی هۆکارەکانی هەوکردن لە شانەکانی ماسولکەکانی دڵ، ڕێژەی ATP زیاد بکات، دۆخی ڕیدۆکس باشتر بکات، توانای پەردەی مایتۆکۆندریال بپارێزێت، و چالاکبوونی NF-κBp65 و NLRP3 ڕێگری بکات، بەمەش برینداربوونی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی LPS کەم دەکاتەوە. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە SS-31 لەوانەیە ببێتە دەرمانێکی پۆتانسێل بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە.
لە نەخۆشیەکانی تری دڵ و خوێنبەرەکاندا، وەک برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ، ڕەنگە SS-31 ڕۆڵێکی گرنگیش بگێڕێت. پرۆسەی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی بڕێکی زۆر لە ROS، کە وەڵامەکانی هەوکردن و ئەپۆپتۆزی خانەکان دەستپێدەکات.
ئەنجام
SS-31 دەتوانێت بچێتە ناو بەربەستی خوێن-مێشک، مایتۆکۆندریای بکاتە ئامانج بۆ چاککردنەوەی زیانەکانی خانەکان، و بەکارهێنانی ئەگەری هەیە لە نەخۆشییە دەمارییەکان، نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان، چاککردنەوەی ماسولکەکانی ئێسکەپەیکەر و برینداربوونی ناوپۆشی خوێنبەرەکانی شەکرە. بە ئامانجکردنی مایتۆکۆندریای وەک ئامانجی سەرەکی، تیۆرێکی چارەسەری نوێ پێشکەش دەکات.
سەرچاوەکان
[1] ژو ی، لو م، بای ئێکس، و هاوکارانی. SS-31، پێپتیدێکی ئامانجدارکردنی مایتۆکۆندریای، نەخۆشی گورچیلە باشتر دەکات[J]. پزیشکی ئۆکسجینی و تەمەنی درێژی خانەیی، 2022،2022:1295509.DOI:10.1155/2022/1295509.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
