لەلایەن Cocer Peptides 
25 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
پێناسەی AOD9604
AOD9604 پێپتیدێکە کە لە پارچەی C-کۆتایی هۆرمۆنی گەشەی مرۆڤ (hGH) وەرگیراوە. پێکهاتووە لە ترشە ئەمینیەکانی 177-191 ی hGH، لەگەڵ پاشماوەی تایرۆسینی زیادە (Tyr) کە لە کۆتایی N-کۆتایی پێپتیدەکەدا زیاد دەکرێت، واتە، Tyr-hGH 177-191. زنجیرەی ترشە ئەمینیەکانی AOD9604 کۆنفۆڕماسیۆنی فەزایی دیاری دەکات، کە لە بەرامبەردا کاریگەری لەسەر کارلێکەکانی لەگەڵ وەرگر و مۆلیکولە جیاوازەکانی جەستەدا هەیە. پاشماوەی تایرۆسین کە لە کۆتایی N زیاد دەکرێت لەوانەیە کاریگەری لەسەر سەقامگیری پێپتیدەکە هەبێت لە جەستەدا، کارایی وەرگرتنی خانەکان، و نزیکایەتی بەستنەوە لەگەڵ وەرگرە تایبەتەکان. AOD9604 سەر بە پۆلی پێکهاتە پێپتیدەکانە، کە بەشداری لە پرۆسەی فیزیۆلۆژی جۆراوجۆر لە جەستەدا دەکەن، وەک گواستنەوەی سیگناڵ و ڕێکخستنی گۆڕانکاری خۆراک. بەهۆی سەرچاوە و پێکهاتەی تایبەتی خۆی، AOD9604 خاوەنی ئەرکی فیزیۆلۆژی ناوازەیە، بە تایبەتی کاریگەری بەرچاو لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوریدا نیشان دەدات.
میکانیزمی AOD9604 لە ڕێکخستنی گۆڕانکاری چەوری
(1) پەیوەندی لەگەڵ ڕێڕەوی β-adrenergic
ڕێکخستنی دەربڕینی وەرگری β-ئەدرێنەرژیک: AOD9604 لەوانەیە کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری هەبێت بە کارلێککردن لەگەڵ ڕێڕەوی β-ئەدرێنەرژیک، بە تایبەتی لە ڕێگەی ڕێکخستنی وەرگری β(3)-ئەدرێنەرژیک (β(3)-AR). لە مۆدێلێکی مشکی قەڵەودا، دوای 14 ڕۆژی یەک لە دوای یەک لە دەرزی لێدانی AOD9604 لە ناو زراودا، ئاستی دەربڕینی β(3)-AR RNA لە خانە چەورییەکان زیاد بوو. β(3)-AR وەرگری سەرەکی چەوری شلکردنەوە لە خانە چەورییەکاندا، و زیادبوونی دەربڕینی چەوری شلبوونەوەی بەرەوپێش دەبات. AOD9604 لەوانەیە دەربڕینی جینی β(3)-AR بەرز بکاتەوە بە چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی پەیوەندیدار، بەمەش دەربڕینی ڕووکاری لە خانەکاندا زیاد دەکات. لەوانەیە کاریگەری لەسەر بەستنەوەی هەندێک هۆکاری نووسینەوە هەبێت بە ناوچەی بەرزکەرەوەی جینی β(3)-AR، بەمەش کارایی دەستپێکردنی نووسینەوەی جینەکان بەرز دەکاتەوە.
کاردانەوەکانی چالاککردنی ڕێڕەوی β-ئەدرێنەرژیک: کاتێک دەربڕینی β(3)-AR زیاد دەکات، دەبەسترێتەوە بە لیگاندەکانەوە بۆ چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی خوارەوە. β(3)-AR چالاککراو لەگەڵ پڕۆتینەکانی G جووت دەبێت، کە دەبێتە هۆی چالاکبوونی ئەدینیلات سایکلاز، کە لە بەرامبەردا ئاستی ناو خانەیی ئەدینۆسین مۆنۆفۆسفات (cAMP)ی خولیی نێردراوی دووەم زیاد دەکات. cAMP پرۆتینی کیناز A (PKA) چالاک دەکات، کە فۆسفۆڕیلێت و چالاک دەکات بۆ لایپاز هەستیار بە هۆرمۆن (HSL)، ئەنزیمێکی سەرەکییە لە چەوری شلکردنەوەدا کە کاتالیزەکردنی هایدرۆلیسی سێ گلیسیریدەکانە بۆ ترشە چەورییەکان و گلیسیرۆل، بەمەش چەوری شلکردنەوە بەرەوپێش دەبات و میتابۆلیزمی چەوری ڕێکدەخات.
(2) کاریگەرییە ڕاستەوخۆکان سەربەخۆ لە β(3)-AR
دۆزینەوە توندەکانی تاقیکردنەوە: لە تاقیکردنەوە توندەکاندا لەگەڵ مشکی جینی β(3)-AR، AOD9604 هێشتا خەرجکردنی وزە و ئۆکساندنی چەوری زیاد دەکات. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە کاریگەری ڕێکخستنی AOD9604 لەسەر میتابۆلیزمی چەوری بە تەواوی وابەستەی β(3)-AR نییە. هەرچەندە هێشتا میکانیزمی تایبەت بە تەواوی تێنەگەیشتوون، بەڵام ڕەنگە ڕێڕەوی بەدیل یان ئامانجی کردەی ڕاستەوخۆ هەبن. ڕەنگە AOD9604 ڕاستەوخۆ کار لەسەر مایتۆکۆندریای بکات، کاریگەری لەسەر کارکردنی مایتۆکۆندریال هەبێت و ئۆکساندنی βی ترشە چەورییەکان بەرز بکاتەوە. مایتۆکۆندریای ناوەندی ناوەندی میتابۆلیزمی وزەی خانەیی و ئۆکساندنی ترشی چەوری β لە ناو مایتۆکۆندریایەکاندا ڕوودەدات. AOD9604 دەتوانێت یارمەتی چوونە ناوەوەی ترشی چەوری بۆ ناو مایتۆکۆندریای بدات و تێکچوونی ئۆکسجینی ئاسان بکات بە ڕێکخستنی چالاکیی پڕۆتینەکانی گواستنەوە یان ئەنزیمە پەیوەندیدارەکان لەسەر پەردەی مایتۆکۆندریال، بەمەش خەرجکردنی وزە و ئۆکساندنی ترشی چەوری زیاد دەکات.
ڕێڕەوی ئاماژەدانی زیادەی ئەگەری: هەروەها AOD9604 بەشدارە لە ڕێکخستنی ڕێڕەوەکانی تری ئاماژەدان. دەتوانێت کاریگەری لەسەر چالاکیی خێزانی وەرگری چالاککراوی پەرەپێدەری پەرۆکسیزۆم (PPAR) هەبێت. PPARs پۆلێکە لە وەرگرە ناوکییەکان کە ڕۆڵێکی ڕێکخستنی گرنگ دەگێڕن لە میتابۆلیزمی چەوری، هاوسەنگی وزە و وەڵامەکانی هەوکردن. AOD9604 دەتوانێت کارلێک لەگەڵ PPARs بکات بۆ ڕێکخستنی دەربڕینی جینە ئامانجدارەکانیان، بەمەش کاریگەری لەسەر نووسینەوە و وەرگێڕانی جینەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزمی چەوری دەبێت، بەمەش میتابۆلیزمی چەوری ڕێکدەخات. هەروەها لەوانەیە بەشداری بکات لە ڕێکخستنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ئەنسۆلین. هەرچەندە AOD9604 کاریگەرییە لاوەکییەکانی هاندەری شەکرەی نییە کە پەیوەندییان بە hGH هەیە، بەڵام ڕەنگە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر پرۆسەکانی میتابۆلیزمی چەوری هەبێت بە وردکردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ئەنسۆلین.
کاریگەرییەکانی AOD9604
(1) کاریگەری لەسەر کێشی لەش و چەوری
بەڵگەی تاقیکاری ئاژەڵان: لە مۆدێلێکی مشکی قەڵەودا، دەرزی درێژخایەنی ناو زراو بە AOD9604 (14 ڕۆژ لە بەڕێوەبردنی درێژخایەن) کێشی جەستە و ڕێژەی چەوری جەستەی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردەوە. ئەم کەمبوونەوەیە لە کێشی جەستە و چەوری پەیوەندی هەبوو بە زیادبوونی ئاستی دەربڕینی β(3)-AR RNA، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە AOD9604 پەرە بە چەوری شلکردنەوە دەدات بە ڕێکخستنی دەربڕینی β(3)-AR، بەمەش کەمبوونەوەی کێشی جەستە و چەوری جەستە بەدەست دەهێنێت. بە تایبەتی کەمبوونەوەی کێشی چەوری ژێر پێست و ناوپۆشی جەستە هەبووە، لەگەڵ دابەزینی کێشی گشتی. لە کاتی تاقیکردنەوەکەدا، پێوانەکردنی بەردەوامی کێشی مشک و پێوانەکردنی وردی دوای مردنی کێشی شانە چەورییەکان دەریخست کە مشکەکانی چارەسەرکراو بە AOD9604 کێشی جەستە و کێشی چەورییان بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبوونەوەی نیشانداوە بە بەراورد بە گروپی کۆنترۆڵ، لەگەڵ ئەم کەمبوونەوەیە ڕەوتێکی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە نیشان دەدات.
وێنەی ٢ ئامانجەکانی ئێستا و داهاتووی دەرمان لە بەڕێوەبردنی کێشدا
بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی مرۆڤ، کاریگەرییەکانی AOD9604 بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلیان هەیە. قەڵەوی هۆکارێکی گرنگی مەترسییە بۆ زۆرێک لە نەخۆشییە درێژخایەنەکانی وەک نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و شەکرە، هەروەها کەمکردنەوەی کێشی جەستە و چەوری زۆر گرنگە بۆ باشترکردنی باری تەندروستی نەخۆشە قەڵەوەکان.
(2) کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی وزە
زیادبوونی خەرجکردنی وزە: AOD9604 خەرجکردنی وزە لە هەردوو مشکی ئاسایی و مشکی ناکاوتی جینی β(3)-AR زیاد دەکات. لە مشکە ئاساییەکاندا، کالۆریپێوانی ناڕاستەوخۆ بەکارهێنرا بۆ پێوانەکردنی بەکارهێنانی ئۆکسجین و بەرهەمهێنانی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن، ئەمەش دەرکەوت کە AOD9604 ڕێژەی میتابۆلیزمی وزەی بە شێوەیەکی بەرچاو زیادکردووە. ئەم کاریگەرییە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە AOD9604 پەرە بە چەوری شلکردنەوە دەدات، لەگەڵ ترشە چەورییە دەرچووەکان کە وەک ژێرخانێکی وزە بۆ ئۆکساندن و بەکارهێنان کاردەکەن، بەمەش خەرجکردنی وزە زیاد دەکات. لە مشکە ناکاوتەکانی β(3)-AR، هەرچەندە میکانیزمی کارکردنی پشت بە β(3)-AR نابەستێت، بەڵام زیادبوونی خەرجکردنی وزە هێشتا بینرا، زیاتر ئەوە نیشان دەدات کە AOD9604 ڕێڕەوێکی ڕێکخستنی میتابۆلیزمی وزەی هەیە کە سەربەخۆیە لە β(3)-AR.
ڕێکخستنی ئۆکساندنی چەوری: AOD9604 پرۆسەی ئۆکساندنی چەوری بەرز دەکاتەوە. لە تاقیکردنەوە خانەییەکان، بە بەکارهێنانی ترشە چەورییە تیشکدەرەکان بۆ بەدواداچوونی میتابۆلیزمی ئۆکسجینی خۆیان، دەرکەوت کە ڕێژەی ئۆکساندنی ترشی چەوری لە خانەکانی چارەسەرکراودا بە AOD9604 خێراتر بووە. ئەمەش نەک هەر یارمەتی کەمکردنەوەی هەڵگرتنی چەوری دەدات بەڵکو وزەی زیاتر بە جەستە دەبەخشێت. AOD9604 لەوانەیە کارایی ئۆکساندنی ترشی چەوری بەرز بکاتەوە بە ڕێکخستنی کارکردنی مایتۆکۆندریال، زیادکردنی بایۆجینێسیس و چالاکیی مایتۆکۆندریال. دەربڕین و چالاکیی ئەنزیمەکانی پەیوەست بە ئۆکساندنی ترشی چەوری لە مایتۆکۆندریایەکاندا بەرەوپێش دەبات، لەوانە کارنیتین پاڵمیتۆیلترانسفێراس I (CPT-I)، کە ئەنزیمێکی سەرەکی ڕێژەی سنووردارکەرە بۆ ترشە چەورییەکان کە دەچنە ناو مایتۆکۆندریایەکانەوە بۆ ئۆکساندن. AOD9604 لەوانەیە یارمەتی چوونە ژوورەوەی ترشی چەوری بۆ ناو مایتۆکۆندریای بدات بۆ شیبوونەوەی ئۆکسجینی بە بەرزکردنەوەی دەربڕینی CPT-I.
(3) کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری جگەر
توێژینەوەیەکی تاقیکردنەوەی ئاژەڵانی میتابۆلیزمی چەوری جگەر: لە مۆدێلێکی جگەری چەوری مشکدا، کاریگەرییەکانی AOD9604 لەسەر میتابۆلیزمی چەوری جگەر لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا. مشکەکان دابەشکران بەسەر گروپێکی کۆنترۆڵ، گروپێکی وەرزشکردن، گروپێکی وەرزشکردن + AOD9604، و گروپێکی چارەسەری AOD9604 بە تەنیا. ئەنجامەکان دەریانخست کە ئاستی ئالانین ئەمینۆترانسفێراس (ALT) لە گروپی تەنها AOD9604 و گروپی وەرزش + AOD9604 بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر بووە لە گروپی کۆنترۆڵ، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە AOD9604 کاریگەرییەکی پارێزەری دیاریکراوی هەیە لەسەر تێکچوونی جگەر. ئەمەش دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ AOD9604 کە میتابۆلیزمی چەوری لە جگەردا ڕێکدەخات، کەڵەکەبوونی چەوری لە جگەردا کەمدەکاتەوە، بەمەش چەوری جگەر و وەڵامەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە.
کاریگەری لەسەر ئەنزیمەکانی جگەر و سایتۆکیراتین-18 (CK18): سایتۆکیراتین-18 نیشاندەرێکی بایۆلۆجییە کە ڕەنگدانەوەی ئەپۆپتۆزی خانەکانی جگەرە. لە تاقیکردنەوەکەدا، هەرچەندە گروپی چارەسەری تاکەکەسی AOD9604 ئاستی CK18ی بە شێوەیەکی بەرچاو کەم نەکردەوە، بەڵام کاریگەری نەرێنی بەرهەم نەهێنا. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە AOD9604 ڕەنگە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر پرۆسەی ئەپۆپتۆزی خانەکانی جگەر هەبێت بە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری جگەر، بەمەش خانەکانی جگەر لە تێکچوون تا ڕادەیەک دەپارێزێت. AOD9604 لەوانەیە هاوسەنگی میتابۆلیزمی چەوری جگەر بپارێزێت بە ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکانی پەیوەست بە دروستکردنی چەوری، گواستنەوە و تێکچوون لە جگەردا، بەمەش کەڵەکەبوونی چەوری نائاسایی لە جگەردا کەمدەکاتەوە.
بەکارهێنانی AOD9604
(1) بەکارهێنانی ئەگەری لە چارەسەرکردنی قەڵەویدا
سوود و ئاسۆکانی: بە بەراورد لەگەڵ دەرمانە تەقلیدییەکانی دابەزاندنی کێش، AOD9604 چەندین سوودی ئەگەری هەیە. کاریگەری لاوەکی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرەی نییە کە پەیوەندییان بە hGH ەوە هەیە. hGH لەوانەیە ببێتە هۆی کاردانەوەی نەرێنی وەک بەرگری ئەنسۆلین و بەرزبوونەوەی ئاستی گلوکۆزی خوێن کاتێک بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی بەکاردەهێنرێت. AOD9604 لە ڕێگەی دیزاینە پێکهاتەییە ناوازەکەیەوە خۆی لەم کاریگەرییە لاوەکیانە بەدوور دەگرێت. AOD9604 دەتوانێت بە تایبەتی میتابۆلیزمی چەوری ڕێکبخات، پەرە بە تێکچوونی چەوری بدات، و خەرجکردنی وزە زیاد بکات، کە ئاسۆی چارەسەری بەڵێندەر پێشکەش بەو نەخۆشانە دەکات کە قەڵەوییەکی سادەیان هەیە. میکانیزمی کارکردنی چەندین ئاست لەخۆدەگرێت، نەک تەنها لە ڕێگەی ڕێکخستنی ڕێڕەوی β-ئەدرێنەرژیک بەڵکو لە ڕێگەی میکانیزمێکی سەربەخۆ لە β(3)-AR، کە ڕێگەیەکی دەستێوەردانی گشتگیرتر بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی دابین دەکات.
(2) بەکارهێنانی ئەگەری لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی جگەر
پۆتانسێل بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی چەوری جگەری ناکحولی (NAFLD): NAFLD نەخۆشییەکی باوی جگەرە کە بە کۆبوونەوەی چەوری زۆر لە جگەردا تایبەتمەندە. لە مۆدێلێکی مشکدا بۆ نەخۆشی چەوری جگەر، AOD9604 دەتوانێت میتابۆلیزمی چەوری جگەر ڕێکبخات، ڕێژەی چەوری جگەر کەم بکاتەوە، و نیشاندەرەکانی کارکردنی جگەر باشتر بکات. AOD9604 بەهای بەکارهێنانی دیاریکراوی هەیە بۆ چارەسەرکردنی NAFLD. دەتوانێت کەڵەکەبوونی چەوری لە جگەردا کەم بکاتەوە بە یارمەتیدانی تێکچوون و گواستنەوەی چەوری لەناو جگەردا، بەمەش چەوری جگەر و وەڵامەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە. هەروەها AOD9604 دەتوانێت فشاری ئۆکسجینی و ڕێڕەوی ئاماژەدانی هەوکردن لە ناو جگەردا ڕێکبخات، زیاتر خانەکانی جگەر لە تێکچوون دەپارێزێت.
ئەنجام
وەک پێپتیدێک کە لە ناوچەی C-کۆتایی هۆرمۆنی گەشەی مرۆڤەوە وەرگیراوە، میکانیزمی کارکردنی AOD9604 لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوریدا کارلێککردن لەگەڵ ڕێڕەوی β-adrenergic و کاریگەرییە ڕاستەوخۆکانی سەربەخۆ لە β(3)-AR لەخۆدەگرێت. لە ڕێگەی ئەم میکانیزمانەوە، AOD9604 بە شێوەیەکی کاریگەر کێشی جەستە و چەوری لەش کەمدەکاتەوە، خەرجکردنی وزە زیاد دەکات، ئۆکساندنی چەوری ڕێکدەخات، و میتابۆلیزمی چەوری جگەر باشتر دەکات. لە ڕووی بەکارهێنانەوە، AOD9604 بەڵێنێکی بەرچاوی هەیە لە چارەسەرکردنی قەڵەوی و پزیشکی وەرزشی و نەخۆشی جگەر.
سەرچاوەکان
[1] دێهباشی م، فەتحی م، عەتارزادە حوسێنی س.ڕ.، و هاوکارانی. کاریگەری ڕاهێنانی بەرگەگرتنی هەشت هەفتە، دەرزی سۆماترۆپین، و پارچە چەورییەکەی (AOD9604) لەسەر سایتۆکیراتین-18 و ئەنزیمەکانی جگەری مشک کە زیانەکانی جگەریان بەهۆی خۆراکی بەرزی چەورییەوە دروستکردووە[J]. چارەگی ئاسۆی زانستە پزیشکییەکان، 2021،27:502-517.DOI:10.32598/hms.27.4.3513.1.
[2] کۆکس ئێچ دی، سمیل ئێس جەی، هیوز سی ئێم، و هاوکارانی. دیاریکردن و میتابۆلیزمی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکیی AOD9604[J]. تاقیکردنەوە و شیکاری دەرمان، 2015،7(1):31-38.DOI:10.1002/dta.1715.
[3] ستێر هـ، ڤۆس ئی، کێنلی دی ل. سەلامەتی و بەرگەگرتنی هێکسادکاپێپتیدی AOD9604 لە مرۆڤدا [J]. گۆڤاری هێلکەدان و میتابۆلیزم، 2013،3:7-15.
https://api.semanticscholar.org/CorpusID:56559133. ئەم بەرهەمە زانستییە
[4] Witkamp R F. ئامانجەکانی ئێستا و داهاتووی دەرمان لە بەڕێوەبردنی کێشدا[J]. توێژینەوەی دەرمانسازی، 2011،28(8):1792-1818.DOI:10.1007/s11095-010-0341-1.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
