لەلایەن Cocer Peptides 
29 ڕۆژ لەمەوبەر
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
ARA-290 پۆلیپێپتیدێکی هێڵی 11 ترشی ئەمینییە کە لە ئێریترۆپۆئیتین (EPO) وەرگیراوە. کاریگەری بایۆلۆژی جۆراوجۆر دەکات بە بەستنەوەی تایبەت بە وەرگری چاککردنەوەی زگماکی (IRR). بە پێچەوانەی EPO، ARA-290 ئەرکە دژە هەوکردن و پاراستنی شانە تایبەتەکانی EPO دەهێڵێتەوە.
وێنەی 1 بایۆلۆژی وەرگری چاککردنەوەی زگماکی بە جیابوونەوەی کاتی و فەزایی ژێر یەکەکانی وەرگرەکەی تایبەتمەندە، کە پەیوەندییان بە پێکهێنانی وەرگری چاککردنەوەی زگماکی و لیگاندە ناوخۆییەکەیەوە هەیە، ئێریترۆپۆئیتینی کەمبوونەوەی (hEPO).
میکانیزمی کردار
(1) کاریگەری دژە هەوکردن
ڕێگریکردن لە چالاکبوونی خانە هەوکردنەکان: لە مۆدێلە جۆراوجۆرەکانی هەوکردندا، ARA-290 توانای ڕێگریکردن لە چالاکبوونی خانە هەوکردنەکان نیشان دەدات. بۆ نموونە، لە مۆدێلێکی خەمۆکی مشکدا کە بەهۆی فشاری درێژخایەنەوە هێنراوەتەوە، بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی ARA-290 زیادبوونی فرێکوێنسی و/یان ژمارەی نیوترۆفیلەکانی CD11b0Ly6Gʰ0 و مۆنۆسایتی CD11b0Ly6Cʰ0 لە مۆخی ئێسک و پەردەی مێشکدا کە بەهۆی فشاری درێژخایەنەوە دروست بووە، پێچەوانە کردەوە، لە هەمان کاتدا مایکرۆگلیای درێژخایەنی ھۆکارەکانی فشار پێچەوانە کردەوە چالاکبوون، بەمەش ڕەفتاری هاوشێوەی خەمۆکی لە مشکدا باشتر دەکات، لەگەڵ کاریگەرییەکانی هاوشێوەی کاریگەرییەکانی فلۆکسیتین.
ڕێکخستنی دەردانی هۆکارەکانی هەوکردن: ARA-290 بە شێوەیەکی کاریگەر دەردانی هۆکارەکانی هەوکردن ڕێکدەخات. لە مۆدێلێکی مشکی لوپوسی سووری سیستەمی (SLE)دا، ARA-290 ئاستی سیرۆمی سایتاکینەکانی هەوکردنی IL-6، MCP-1، و TNF-αی کەمکردەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو دژەتەنی دژە ناوکیی سیرۆمی (ANAs) و دژەتەنی خۆکارانەی DNAی دژە دوو ڕیشاڵی سەرکوت کرد، نیشتنی IgG و C3ی کەمکردەوە، و نیشانەکانی هەوکردنی گورچیلەی باشتر کرد. لە مۆدێلی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، پێش چارەسەرکردن بە ARA-290 ئاستی سایتاکینەکانی لایەنگری هەوکردنی وەک TNF-α، IL-6، و IL-1β کەمکردەوە، بەمەش وەڵامەکانی هەوکردن لە شانەکانی گورچیلەدا کەمکردەوە.
ڕێگریکردن لە ڕێڕەوی ئاماژەدانی هەوکردن: ARA-290 لەوانەیە کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن بە ڕێگریکردن لە هەندێک ڕێڕەوی ئاماژەدانی پەیوەست بە هەوکردن بەکاربهێنێت. لەگەڵ بەستنەوەی بە IRR، لەوانەیە کاریگەری لەسەر زنجیرەیەک ڕووداوی گەردیلەیی خوارەوە هەبێت کە پەیوەندییان بە وەڵامەکانی هەوکردنەوە هەیە، بەمەش گواستنەوە و گەورەکردنی سیگناڵەکانی هەوکردن ڕێگری دەکات و لە کۆتاییدا کاردانەوە هەوکردنەکان کەم دەکاتەوە.
(2) کاریگەرییەکانی گۆڕینی بەرگری
ڕێکخستنی کارکردنی ماکرۆفاژەکان: ARA-290 ڕۆڵێکی ڕێکخستنی بەرچاو دەگێڕێت لە کارکردنی ماکرۆفاژەکاندا. تاقیکردنەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی دەریدەخەن کە دەتوانێت چالاکبوونی هەوکردنی ماکرۆفاژەکان ڕابگرێت لە هەمان کاتدا کارکردی فاگۆسایتییان بەرەو خانە ئەپۆپتۆتیکەکان بەرەوپێش دەبات. لە مۆدێلی مشکی SLE، ARA-290 ژمارەی خانە ئەپۆپتۆتیکەکان لە گورچیلەدا کەمدەکاتەوە بە ڕێکخستنی کارکردنی ماکرۆفاژ، کە ڕەنگە یەکێک بێت لە میکانیزمە سەرەکییەکانی بنەمای باشتربوونی نیشانەکانی SLE.
کاریگەری لەسەر هاوسەنگی خانەکانی بەرگری: لە هەندێک مۆدێلی نەخۆشیدا، ARA-290 لەوانەیە کاریگەرییەکانی ڕێکخستنی بەرگری دروست بکات بە گۆڕینی هاوسەنگی لە نێوان دانیشتوانی جیاوازی خانەکانی بەرگری. لە مۆدێلێکی خەمۆکی درێژخایەنی مشکدا کە بەهۆی فشارەوە هێنراوە، ڕێکخستنی ARA-290 بۆ دانیشتوانی خانە بەرگرییە تایبەتەکان لە مۆخی ئێسک و پەردەی مێشکدا یارمەتی گەڕاندنەوەی هاوسەنگی خانەکانی بەرگری دەدات، بەمەش کاریگەری وەڵامەکانی هەوکردن لەسەر سیستەمی دەمار کەمدەکاتەوە و ڕەفتاری هاوشێوەی خەمۆکی باشتر دەکات.
وێنەی 2 چالاککردنی وەرگرەکانی چاککردنەوەی زگماکی ئالۆداینیای میکانیکی کەمدەکاتەوە دوای برینداربوونی دەماری ڕزگارکراو (SNI) لە مشکدا.
(3) کاریگەری پاراستنی شانە
پێشخستنی چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی خانەکان: ARA-290 توانای پێشخستنی چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی خانەکان لە مۆدێلی جۆراوجۆری برینداربوونی شانەدا نیشان دەدات. لە مۆدێلی مشکی برینی پێی شەکرە (DFU)دا، بەکارهێنانی ناوخۆیی ARA-290 بە شێوەیەکی بەرچاو داخستنی برین خێراتر دەکات، ڕێژەی کۆلاجین و پڕۆتین زیاد دەکات، و چاککردنەوەی برینەکانی پێست بەرەوپێش دەبات. ئەمەش بە چالاککردنی IRR بەدەست دێت، کە لە بەرامبەردا زنجیرەیەک ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی دەستپێدەکات، پەرە بە زیادبوونی خانەکان، کۆچکردن و جیاکردنەوە دەدات، لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی چاککردنەوەی شانەکان.
کەمکردنەوەی زیانەکانی فشاری ئۆکسجین: فشاری ئۆکسجینی ڕۆڵێکی بەرچاوی هەیە لە گەشەکردنی زۆرێک لە نەخۆشیەکانی پەیوەست بە هەوکردن. ARA-290 دەتوانێت زیانەکانی خانەکانی شانە کەم بکاتەوە کە بەهۆی فشاری ئۆکسجینیەوە دروست دەبێت. لە توێژینەوەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان (AS)، ARA-290 دەتوانێت بەرهەمهێنانی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) لەلایەن ماکرۆفاژەکانەوە لە ژێر بارودۆخی هەوکردندا ڕێگری بکات، ئاستی فشاری ئۆکسجینی کەم بکاتەوە، و زیانەکانی خانەکانی ناوپۆشی کەم بکاتەوە کە بەهۆی چەوری پڕۆتینەکانی دەستکاریکراوی ئۆکسجینیەوە دروست دەبێت، بەمەش پێشکەوتنی AS ڕێگری دەکات. لە مۆدێلی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، ARA-290 زیانەکانی گورچیلە بەهۆی فشاری ئۆکسجینیەوە کەمدەکاتەوە بە زیادکردنی ئاستی ئەنزیمەکانی دژە ئۆکسێنەر، لەوانەش گلوتاتیون پەرۆکسیداز (GPx) و سوپەر ئۆکساید دیسموتاز (SOD)، و کەمکردنەوەی ئاستی مالۆندیالدەهید (MDA) و ROS.
داواکارییەکان
(١) تێکچوونی دەمارەکان
تێکچوونی خەمۆکی: توێژینەوەکان لە مۆدێلەکانی خەمۆکی درێژخایەن کە بەهۆی فشارەوە هێنراوەتەوە دەریانخستووە کە ARA-290 ڕەفتاری هاوشێوەی خەمۆکی لە مشکدا باشتر دەکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەکارهێنانی ئەگەری لە چارەسەرکردنی تێکچوونەکانی خەمۆکیدا. دروستبوونی نەخۆشی خەمۆکی پەیوەندییەکی نزیک بە وەڵامەکانی هەوکردنەوە هەیە، و کاریگەرییەکانی دژە هەوکردن و بەرگری گۆڕینی ARA-290 لەوانەیە ستراتیژی نوێ بۆ چارەسەرکردنی خەمۆکی دابین بکەن، کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە گەشە دەکات بۆ دەرمانێکی دژە خەمۆکی نوێ.
جەڵتەی مێشکی ئیسکیمیک: لە مۆدێلێکی مشکی گیرانی خوێنهێنەری ناوەڕاستی مێشک (MCAO)دا، ARA-290 کاریگەری پاراستنی دەماری هاوشێوەی ئێریترۆپۆیتین (EPO)ی نیشان دا، کە بە شێوەیەکی بەرچاو ئەپۆپتۆزی دەمارەکان و ئاستی سایتاکینەکانی هەوکردن لە شانەکانی مێشکدا کەمکردەوە. کاریگەرییە دەمارپارێزەکانی ARA-290 لە ڕێگەی وەرگری β-adrenergic (βCR)ەوە ناوبژیوان دەکرێن و دروستبوونی خوێنبەرەکان هان نادەن. ئەمە ئامانجی دەستێوەردانی نوێ و دەرمانی چارەسەری ئەگەری بۆ چارەسەرکردنی جەڵتەی مێشکی ئیسکیمیک دابین دەکات.
(2) نەخۆشییە بەرگرییە خۆکارەکان
لوپوسی سووری سیستەمی (SLE): توێژینەوەکان لە مۆدێلی مشکی SLE ئاماژە بەوە دەکەن کە ARA-290 نیشانەکانی SLE بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەکات، بەرهەمهێنانی دژەتەنی خۆکار دەگرێت، هەوکردن و تێکچوونی گورچیلە کەمدەکاتەوە، و خوێندرووستکردن هان نادات. بە سەرنجدان بە سنووردارکردنی ئێستا لە چارەسەری SLE، ARA-290 بەڵێن دەدات وەک دەرمانێکی کاندیدی نوێ بۆ SLE، کە بژاردەی چارەسەری کاریگەرتر پێشکەش بە نەخۆشەکان دەکات.
(3) ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە
برینی پێی شەکرە: لە مۆدێلێکی مشکدا بۆ برینی پێی شەکرە، بەکارهێنانی ناوخۆیی ARA-290 بە شێوەیەکی کاریگەر چاکبوونەوەی برینەکان بەرەوپێش دەبات، میتابۆلیزمی گلوکۆز و چەوری باشتر دەکات، و ئاستی هۆکاری هەوکردن کەمدەکاتەوە. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە ARA-290 بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی چاکبوونەوەی برینەکانی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە، کە تێڕوانین و ڕێگەی نوێ پێشکەش دەکات بۆ بەڕێوەبردنی برینی پێی نەخۆشی شەکرە.
(4) نەخۆشی گورچیلە
ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین: لە مۆدێلێکی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، ARA-290 زیانەکانی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتینەوە کەمکردەوە لە ڕێگەی کاریگەرییەکانی دژە ئەپۆپتۆتیک، دژە هەوکردن و دژە ئۆکسێنەرەوە. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە ARA-290 ڕەنگە وەک ستراتیژییەکی نوێ بۆ ڕێگریکردن و چارەسەرکردنی برینداربوونی توندی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتینەوە بێت، کە پاراستنی گورچیلە پێشکەش دەکات بۆ ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەری کیمیایی سیسپلاتینیان بۆ دەکرێت.
(5) نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان
ڕەقبوونی خوێنبەرەکان: هەردوو تاقیکردنەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی و لەناو ئامێری زیندوو ئاماژە بەوە دەکەن کە ARA-290 بە شێوەیەکی کاریگەر وەڵامەکانی هەوکردن، بەرهەمهێنانی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر، ئەپۆپتۆزی، کۆچکردن و دروستبوونی خانەی فۆم لە ماکرۆفاژەکانی مشکدا، هەروەها گەشەی ناوچەی پلاکی لە ئۆرتەکانی مشکدا ناهێڵێت. ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە ARA-290 بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە دژە ڕەقبوونی خوێنبەرەکان و لەوانەیە پەرەی پێبدرێت بۆ دەرمانێکی نوێ بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.
ئەنجام
بە کورتی، ARA-290، وەک پێپتیدێک کە کاریگەری ناوازەی دژە هەوکردن، بەرگری گۆڕینی و پاراستنی شانە هەیە، هەندێک توانای چارەسەری هەیە لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکانی پەیوەست بە هەوکردن.
سەرچاوەکان
[1] وانگ ڕ، یانگ ز، هوانگ ی، و هاوکارانی. پێپتیدی وەرگیراو لە ئێریترۆپۆئیتین ARA290 ناوبژیوانی پاراستنی شانەکانی مێشک دەکات لە ڕێگەی وەرگری باوی $eta$ لە مشکەکاندا کە جەڵتەی مێشکیان هەیە [J]. زانستی دەمار و چارەسەری Cns، 2024،30. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:268414491. لە کۆڕبەندی زانستی
[2] غەسێمی-بەرگی ن، ئیحسانفەر ز، محەمەدڕەزاخانی ئۆ، و هاوکارانی. ڕێبازی میکانیکی بۆ کاریگەری پارێزەری ARA290، لیگاندێکی تایبەت بۆ وەرگری هێتێرۆپۆیتین/CD131، دژی ژەهراویبوونی گورچیلە بەهۆی سیسپلاتین، بەشداریکردنی ئەپۆپتۆزی و ڕێڕەوی هەوکردن [J]. هەوکردن، 2023،46(1):342-358.DOI:10.1007/s10753-022-01737-7.
[3] مەشرێقی م، بایرامی ز، سیچانی ن، و هاوکارانی. لێکۆڵینەوەیەک لە ناو جەستەدا لەسەر چالاکیی چاکبوونەوەی برینەکانی لیگاندی تایبەت بۆ وەرگری چاککردنەوەی زگماکی، ARA290، بە بەکارهێنانی مۆدێلی ئاژەڵێکی شەکرە [M]. 2023.10.21203/rs.3.rs-2520194/v1.
[4] شو گ، زۆ ت، دێنگ ل، و هاوکارانی. ئیریترۆپۆئیتین پێپتیدی تەقلیدی ARA290 ڕەفتار و هەوکردنی هاوشێوەی خەمۆکی درێژخایەن بەهۆی فشارەوە لە مشکدا باشتر دەکات [J]. سنوورەکان لە دەرمانسازی، 2022، 13:896601.DOI:10.3389/fphar.2022.896601.
[5] هوانگ بی، جیانگ ج، لو بی، و هاوکارانی. پێپتیدی وەرگیراو لە ئێریترۆپۆئیتین کە ئیریترۆپۆئیتین دروستکەر نییە مشکەکان لە سووربوونەوەی لوپوسی سیستماتیکی دەپارێزێت [J]. گۆڤاری پزیشکی خانەیی و گۆڕانکاری، 2018،22(7):3330-3339.DOI:10.1111/jcmm.13608.
[6] داهان ئەی، براینز م، نیستەرز م، و هاوکارانی. بە ئامانجگرتنی وەرگری چاککردنەوەی زگماکی بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی دەمارەکان[J]. ڕاپۆرتەکانی ئازار، 2016،1(1):e566.DOI:10.1097/PR9.0000000000000566.
[7] ژانگ و، یو گ، ژانگ م. ARA 290 ئازاری فیزیۆلۆژی نەخۆشی ڕزگار دەکات بە ئامانجکردنی کەناڵی TRPV1: یەکگرتن لە نێوان سیستەمی بەرگری و هەستکردن بە ئازار [J]. پێپتیدز، 2016،76:73-79.DOI:10.1016/j.پێپتیدز.2016.01.003.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
