▎ ސަރވޯޑޫޓައިޑް ރިސާޗް
ސަރވޮޑޫޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟
މެޓަބޮލިކް ބަލިތައް ފެތުރިފައިވާ މިންވަރު:
ދިރިއުޅުމުގެ ދުވެލި އަވަސްވެ، ކާނާގެ އޮނިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއެކު، ފަލަވުމާއި، ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލި، އަދި ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް (އެންއޭއެސްއެޗް) ފަދަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތައް ވަނީ ދުނިޔޭގެ އާންމު ސިއްހަތަށް ގޮންޖެހުންތަކަކަށް ވެފައެވެ. މިސާލަކަށް މެޓަބޮލިކް އެސޯސިއޭޓެޑް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެމްއޭއެފްއެލްޑީ) ގެ އާބާދީ %30 އަށްވުރެ މަތިވެފައިވާއިރު، 2030 ވަނަ އަހަރު މެޓަބޮލިކް ޑިސްފެންޝަން އެސޯސިއޭޓެޑް ސްޓިއޭޓޯހެޕަޓައިޓިސް (MASH) އަކީ ލިވަރ ޓްރާންސްޕްލާންޓް ކުރުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކަށް ވެގެންދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މިހާރު ހުރި މަސްތުވާތަކެތީގެ ލިމިޓެޝަންސް:
ސަގާފީ ޖީއެލްޕީ-1 ބޭސްތަކުގައި މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވަކި ލިމިޓެޝަންތަކެއް ހުރެއެވެ. ބައެއް ބަލިމީހުންނަށް ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ އަސަރަކީ ހިތްހަމަޖެހޭ އަސަރެއް ނޫން ކަމަށާއި، ނުވަތަ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސައިޑް އިފެކްޓްސް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ. މީގެ އިތުރުން ފުރަމޭގެ ސަރުބީ މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ކުޑަވެ، ދިގުމުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރުމުން ޓޮލަރެންސް އުފެދިދާނެއެވެ.
ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓްސްގެ ފައިދާތައް:
ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 ރިސެޕްޓަރ (GLP-1R) އަދި ގްލޫކަގަން ރިސެޕްޓަރ (GCGR) ގެ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން މެޓަބޮލިޒަމް ގިނަ ޑިމޭންޝަންތަކުން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭނެއެވެ. ޖީއެލްޕީ-1އާރް މަގު މެދުވެރިކޮށް ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓައި، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ކުރިއެރުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. ޖީސީޖީއާރު މަގު މެދުވެރިކޮށް ފުރަމޭގައި ފެޓީ އެސިޑް އޮކްސިޑޭޝަން އިތުރުކޮށް، ފެޓް ޖަމާވުން މަދުކޮށް، ސީދާ ފުރަމޭގެ ފައިބްރޯސިސް ރަނގަޅުކޮށް، ފަލަވުމާއި ހަކުރުބައްޔާއި ފުރަމޭގެ ބަލިތަކަށް ރަނގަޅު ފަރުވާގެ އަސަރުތައް ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކަ އެވެ.
ސަރވޮޑޫޓައިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
1. ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިޒަމް
ސަރވޯޑޫޓައިޑަކީ ގްލޫކަގަން ރިސެޕްޓަރ (GCGR)/ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 ރިސެޕްޓަރ (GLP-1R) ގެ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެކެވެ.
ޖީއެލްޕީ-1އާރ އެގޮނިޒަމް
ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރުމަށްފަހު، ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށް، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވައި، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދެއެވެ. ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް އިން ޖީއެލްޕީ-1އާރ އެކްޓިވޭޓް ކުރާއިރު، ޕެންކްރިއޭޓިކް އައިލެޓް β ސެލްތަކުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ހަމަ އެއާއެކު ޕެންކްރިއޭޓިކް އައިލެޓް α ސެލްތަކުން ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން މަދުކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ ރަނގަޅު ރެގިއުލޭޝަން ހާސިލްކޮށްދެއެވެ [1] ..
މީގެ އިތުރުން ޖީއެލްޕީ-1އާރ އެގޮނިޒަމް ގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ފުރިހަމަ ކަމުގެ އިހުސާސް އިތުރުވެ، ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ޖީސީޖީއާރު އެގޮނިޒަމް
ގްލޫކަގަން ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓް ކުރުމަކީ ހަކަތަ ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށްދީ، ފެޓް ބްރޭކްޑައުން އަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ޖީސީޖީއާރު ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ލެވެލް އިތުރުކޮށްދީ، އެޑިޕޯސް ޓިޝޫގައި ހުންނަ ޓްރައިގްލިސެރައިޑްސް ފެޓީ އެސިޑް އަދި ގްލިސެރޯލް އަށް ފަޅައިގެން ގޮސް، ހަށިގަނޑަށް ހަކަތަގެ މަސްދަރެއް ލިބިގެންދެއެވެ [1] ..
2. މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުވުން
ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް ގެ ސަބަބުން ގްލައިކޭޓެޑް ހީމޯގްލޮބިން (HbA1c) ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ. ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިން ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 16 ހަފްތާ ފަހުން އެޗްބީއޭ1ސީގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިސާލަކަށް ސެމަގްލޫޓައިޑް އާއި އަޅާބަލާއިރު ލޯ ޑޯޒް ސަރވޮވުޑޫޓައިޑް (DG2) ގެ ސަބަބުން HbA1c ދަށްކުރުމުގައި ވެސް މިފަދަ އަސަރެއް ކުރިއެވެ. ޑީޖީ2 ގްރޫޕްގައި އެޗްބީއޭ1ސީގެ މިންވަރު 15.95 މިލިމޮލް/މޮލް (-1.46%) ދަށްވެފައިވާއިރު، ސެމަގްލޫޓައިޑް ގްރޫޕްގައި 16.07 މިލިމޮލް/މޮލް (-1.47%) ދަށްވެފައިވެއެވެ [1].
އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ހާސިލްކުރެވޭނީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށް، ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ހުއްޓުވައި، ޕެރިފެރަލް ޓިޝޫތަކުން ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުން ރަނގަޅުކޮށްގެންނެވެ.
ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް އަކީ ލޭގައި ލިޕިޑްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ފަލަ ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން، ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު، ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ޓްރައިގްލިސެރައިޑް (TG) ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދީ، އަދި ބައެއް ޑޯޒް ގްރޫޕްތަކުގައި ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން (LDL)، ޓޯޓަލް ކޮލެސްޓްރޯލް (TC)، އަދި ނޮން-ހައި ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން ކޮލެސްޓްރޯލް (non-HDL-C) ގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދީފައިވެއެވެ [2] ..
ހަމައެއާއެކު ސަރވޮޑޫޓައިޑް އިން ވެސް ފުރަމޭގައި ހުންނަ ސަރުބީ މަދުކޮށްދެއެވެ. މެޓަބޮލިކް ޑިސްފެންޝަން އެސޯސިއޭޓެޑް ސްޓިއޭޓޯހެޕަޓައިޓިސް (MASH) ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިން ބަލިމީހުންގެ ފުރަމޭގައި ސަރުބީގެ މިންވަރު މަދުވެގެން %30 ދަށްވެފައިވަނީ ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕަށްވުރެ މާ ބޮޑެވެ. މިސާލަކަށް ސަރވޮވުޑޫޓައިޑް 2.4އެމްޖީ، 4.8އެމްޖީ، އަދި 6.0އެމްޖީ ގްރޫޕްގެ %63، %67، އަދި %57 ބަލިމީހުން މި އިންޑިކޭޓަރަށް ވާސިލްވިއިރު، ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގެ ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ %14 ބަލިމީހުން [3] ..
3. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމަށް ކުރާ އަސަރު
ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް ރަނގަޅުވުން
ސަރވޯވުޑޫޓައިޑް އަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ސަރވޮޑޫޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ސިސްޓޮލިކް ބްލަޑް ޕްރެޝަރ (އެސްބީޕީ) އާއި ޑައިސްޓޮލިކް ބްލަޑް ޕްރެޝަރ (ޑީބީޕީ) ވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. ހަގީގީ ފަރުވާގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން އެސްބީޕީ 10.2 އެމްއެމްއެޗްޖީ އާއި ޑީބީޕީ 4.8 އެމްއެމްއެޗްޖީ ދަށްކޮށްދޭއިރު، ސްކްރީން ކުރުމުގެ ކުރިން ބަލިމީހާގެ ހައިޕަރޓެންޝަން ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުމުގެ އަސަރު އެއްގޮތެވެ [2]..
މީގެ އިތުރުން ސަރވޮޑޫޓައިޑް އިން ކަކުލުގެ ވަށައިގެންވާ ތަންތަން ވެސް ކުޑަކޮށްދެއެވެ. ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ސަރވޯޑޫޓައިޑް ޑޯޒް ގްރޫޕްތަކުގެ ހުރިހާ ބަލިމީހުންގެ ކަކުލުގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދު ދަށްވެ، 4.8އެމްޖީ ގްރޫޕްގައި އެންމެ ބޮޑު އެވްރެޖް ދަށްވުމެއް ފެނިފައިވާއިރު، އެއީ 16.6 ސެންޓިމީޓަރެވެ [2] ..
ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ސްޓިއޭޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) ގެ މާކެރސް އަށް ކުރާ އަސަރު
ސަރވޯވުޑޫޓައިޑްގެ ސަބަބުން ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) ގެ ވަކި މާކެރުތަކަށް ރަނގަޅުވުމުގެ އަސަރު ކޮށްފާނެ އެވެ. މިހާރު ކުރެވިފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އަކީ ފުރަމޭގެ ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް އާއި އިންފްލެމޭޓަރީ ސްޓޭޓް ރަނގަޅުކޮށްދީގެން ނޭޝް އުފެދުން ހުއްޓުވުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ [4] ..
ސަރވޮޑޫޓައިޑްގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
1. ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް އަދި ފަލަވުމުގެ ފަރުވާ
ދިގު މުއްދަތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ދޭއިރު، ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ މެލިޓަސް (ޓީ2ޑީއެމް) އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައިވެއެވެ.
ގްލައިކޭޓެޑް ހީމޯގްލޯބިން (HbA1c) ދަށްވުން:
ގިނަ ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ބަލިމީހުންގެ އެޗްބީއޭ1ސީ ލެވެލް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްކޮށްދެއެވެ. މިސާލަކަށް ޓީ2ޑީއެމް ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާއެއްގައި ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 16 ހަފްތާ ފަހުން HbA1c ގެ މިންވަރު %1.7 އާއި ހަމައަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ [4] . އެޗްބީއޭ1ސީ އަކީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ލޭގައި ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުން ދައްކުވައިދޭ މުހިންމު އިންޑިކޭޓަރެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ދަށްވުމުގެ މާނައަކީ ބަލިމީހާގެ ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅުވެފައިވާ ކަމެވެ.
ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގޮތުގައި ބަރުދަން ލުއިކުރުން:
ޓީ2ޑީއެމް އާއި ފަލަވުން ވެސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިނުމުގެ 46 ހަފްތާގެ ތެރޭގައި %14.9 އާއި ހަމައަށް ބަރުދަން ލުއިކުރެވޭނެއެވެ [4] . މިއީ ގިނަ ފަހަރަށް ސަގާފީ އެންޓިޑައިބެޓިކް ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ބަރުދަން އިތުރުވުމުން އުނދަގޫވާ ބަލިމީހުންނަށް ލިބުނު މުހިންމު ކުރިއެރުމެކެވެ. ބަރުދަން ލުއިކުރުމަކީ ބަލިމީހާގެ ސިފައާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް ފަދަ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
2. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް ރަނގަޅުވުން
އަދި ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ ސަބަބުން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް އަށް ވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.
ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުން:
ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލްއެއްގައި، ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު، ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ސިސްޓޮލިކް ބްލަޑް ޕްރެޝަރ 10.2 އެމްއެމްއެޗްޖީ އާއި ޑައިސްޓޮލިކް ބްލަޑް ޕްރެޝަރ 4.8 އެމްއެމްއެޗްޖީ ދަށްކޮށްދެއެވެ [2] . ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްވުމަކީ ހާއްސަކޮށް ފަލަވުމާއި ހައިޕަރޓެންޝަން ވެސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ލޭގެ ލިޕިޑް ޕެރަމިޓަރސް ރަނގަޅުކުރުން:
ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ޓްރައިގްލިސެރައިޑް (TG) ގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދޭއިރު، ލޭގެ ލިޕިޑް ޕެރަމިޓަރސް ކަމަށްވާ ހައި ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން (HDL)، ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން (LDL)، ޓޯޓަލް ކޮލެސްޓްރޯލް (TC)، އަދި ނޮން ހައި ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން ކޮލެސްޓްރޯލް (non-HDL-C) އަށް ވެސް ވަކި ރަނގަޅު އަސަރެއް ކުރެއެވެ [2] . މިސާލަކަށް ޕްލޭން ކުރެވުނު ފަރުވާގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ ހުރިހާ ގްރޫޕްތަކެއްގެ އެވްރެޖް ޓީޖީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ.
3. ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިއަޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) އަށް ފަރުވާ ދިނުން .
އަދި ނޮން އަލްކޮހޮލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް (އެންއޭއެސްއެޗް) އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ސަރވޯޑޫޓައިޑް އިން ފުރުސަތު ލިބެ އެވެ.
ލިވަރ ހިސްޓޮލޮޖީ ރަނގަޅުކުރުން:
އެމްއޭއެސްއެޗް (މެޓަބޮލިކް ޑިސްފެންޝަން އެސޯސިއޭޓެޑް ސްޓީޓޯހެޕަޓައިޓިސް) އާއި ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބޮޑެތި ބަލިމީހުންގެ 48 ހަފްތާގެ ފޭސް 2 ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލްއެއްގައި ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް ގޯސްނުކޮށް އެމްއޭއެސްއެޗް ރަނގަޅުކުރުމުގައި ސަރވޮޑޫޓައިޑް ޕްލޭސިބޯއަށްވުރެ މޮޅުވެފައިވެއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ ތަފާތު ޑޯޒްތަކުން ފަރުވާ ދިން ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން 2.4އެމްޖީ ގްރޫޕްގެ %47 ބަލިމީހުންނާއި، 4.8އެމްޖީ ގްރޫޕްގެ %62 ބަލިމީހުންނާއި، 6.0އެމްޖީ ގްރޫޕްގެ %43 ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން އެމްއޭއެސްއެޗް ރަނގަޅުވެފައިވަނީ އެންމެ %14 ބަލިމީހުންނެވެ [3].
ލިވަރ ފެޓް ކޮންޓެންޓް މަދުކުރުން:
އަދި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އަކީ ފުރަމޭގައި ހުންނަ ސަރުބީ މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިދެންނެވި ކްލިނިކަލް ޓްރައިއަލްގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ 2.4އެމްޖީ، 4.8އެމްޖީ، އަދި 6.0އެމްޖީ ޑޯޒް ދީގެން ފަރުވާ ދިން ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން %63، %67، އަދި %57 މީހުންގެ ފުރަމޭގައި ސަރުބީގެ މިންވަރު މަދުވެގެން %30 ދަށްވެފައިވާއިރު، ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި %14 ދަށްވެފައިވެއެވެ [3].
ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް ރަނގަޅުވުން:
މީގެ އިތުރުން ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް ވަކި މިންވަރަކަށް ރަނގަޅުކޮށްދީފައިވެއެވެ. މި ޓްރައިއަލްގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ 2.4އެމްޖީ، 4.8އެމްޖީ، އަދި 6.0އެމްޖީ ޑޯޒް ދީގެން ފަރުވާ ދިން ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން %34، %36، އަދި %34 ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން އެއް މަރުހަލާއަށް ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް ރަނގަޅުވެފައިވާއިރު، ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި %22 ރަނގަޅުވެފައިވެއެވެ [3]..
4. ކާނާއަށް އިސްކަންދޭ ކަންކަމާއި ޑިސްލިޕިޑެމިއާ ރަނގަޅުވުމަށް ކުރާ ނުފޫޒު
ފަލަ ހެމްސްޓަރ މޮޑެލްއެއްގައި ސަރވޮޑޫޓައިޑް އާއި އެހެން ބޭހެއް ކަމަށްވާ ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ވެސް ބަރުދަން ލުއިކޮށް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އިންޑެކްސް (HOMA-IR) ދަށްކޮށްދޭ ނަމަވެސް ކާނާއަށް އިސްކަންދިނުމާއި ޑިސްލިޕިޑެމިއާއަށް ތަފާތު އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.
ކާނާ ކެއުމަށް ކުރާ އަސަރު:
ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ފަރުވާ ދިން ފުރަތަމަ ހަފްތާގައި ގަވާއިދުން ކާނާ އާއި ސަރުބީ ގިނަ ކާނާ ކެއުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވި ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން އެނބުރި އައީ ބޭސްލައިން ވެލިއު އަށެވެ. ހަމައެއާއެކު އާދައިގެ ފެން ބޭނުންކުރުން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެ، ފްރަކްޓޯޒް ގިނަ ފެން ކެއުން މަދުކޮށްދިނެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ސަރވޮޑޫޓައިޑް އިން ގަވާއިދުން ކާނާއާއި އާދައިގެ ފެން ކެއުމަށް ބަދަލެއް ނާންނަ ނަމަވެސް 5 ހަފްތާގެ ފަރުވާގެ މުއްދަތުގައި ސަރުބީ ގިނަ ކާނާއާއި ފްރަކްޓޯޒް ގިނަ ފެން ބޭނުންކުރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދިނެވެ [5]..
ލޭގެ ލިޕިޑްސް އަށް ކުރާ އަސަރު:
ސެމަގްލޫޓިޑް އަދި ސަރވޮޑޫޓައިޑް އިން ވެސް ޕްލާސްމާގެ ޖުމްލަ ކޮލެސްޓްރޯލް ލެވެލް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭއިރު، %24 އަދި %41 ދަށްވެއެވެ. ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ޖުމްލަ ކޮލެސްޓްރޯލްގެ މިންވަރު ދަށްވުމުން ހައި ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން ކޮލެސްޓްރޯލްގެ މިންވަރު %25 ދަށްވި ނަމަވެސް ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން ކޮލެސްޓްރޯލްގެ މިންވަރަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ. ސަރވޯޑޫޓައިޑްގެ ކޮލެސްޓްރޯލް ދަށްކުރުމުގެ އަސަރު ލިޕޯޕްރޮޓީންގެ ހުރިހާ ކޮމްޕޯނެންޓްތަކެއްގައި ވެސް ފެނިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ލޯ ޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓީން ކޮލެސްޓްރޯލް %39 ދަށްވުން ހިމެނެއެވެ [5] ..
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ސަރވޯޑޫޓައިޑް އަކީ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް ރަނގަޅުކޮށް، ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސްގެ މާކެރސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ ޚިޔާލުތައް ފޯރުކޮށްދޭ އަދި ބަލިމީހުންގެ ސިއްހީ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ލެ ރޫކްސް ސީ އަކީ ގިނަ އަދަދެއްގެ ޖަމިއްޔާތަކާ ގުޅުން ހުރި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޔުނިވަރސިޓީ ކޮލެޖް ޑަބްލިން، ސެއިންޓް ވިންސެންޓްސް ޔުނި ހޮސްޕް، އަލްސްޓަރ ޔުނިވަރސިޓީ، ސެއިންޓް ވިންސެންޓްސް ޔުނިވަރސިޓީ ހޮސްޕިޓަލް، ސެއިންޓް ވިންސެންޓްސް ހޮސްޕް ޖީއާރުޕީ، ކޭޔޫ ލޫވެން، ޔުނިވަރސިޓީ ހޮސްޕިޓަލް ލޫވެން، ކޮންވޭ އިންސްޓް ޔުނިވަރސިޓީ ކޮލް، ސީޓީއާރު ޑައިބެޓް، އިންސްޓް ކޮންވޭ، ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ގޯޓެންބާގް، އިމްޕީރިއަލް ކޮލެޖް ލަންޑަން، އައިސީއެލް، ޔުނިވަރސިޓީ ޑަބްލިން، އިންސްޓިޓިއުޓޯ ޕަރ ލާ ސިންޓެސީ އޯގަނިކާ އެ ލާ ފޮޓޯރެޓިވިޓާ (އައިއެސްއޯއެފް-ސީއެންއާރު)، ހިމެނެއެވެ. މާސްޓްރިކްޓް ޔުނިވާސިޓީ، ކިންގްސް ކޮލެޖް ހޮސްޕިޓަލް، ކިންގްސް ކޮލެޖް ހޮސްޕިޓަލް އެންއެޗްއެސް ފައުންޑޭޝަން ޓްރަސްޓް، މަސްގްރޯވް ޕާކް ހޮސްޕިޓަލް އަދި ނޭޝަނަލް ހޮސްޕިޓަލް ފޯ ނިއުރޮލޮޖީ އެންޑް ނިއުރޯސަރޖަރީ އެވެ.
އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި، ސާޖަރީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، ނިއުޓްރިޝަން އެންޑް ޑައިޓެޓިކްސް، އޮންކޮލޮޖީ، އަދި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ ހިމެނެއެވެ. މި ދާއިރާތަކުން އޭނާ ކުރައްވާ މަސައްކަތްތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އޭނާގެ ފުޅާ ތަޖުރިބާއާއި މެޑިކަލް ސައިންސްގެ ކުރިއެރުމަށް އޭނާ ކޮށްދެއްވާފައިވާ މުހިންމު ޙިއްޞާތަކެވެ. ލެ ރޫކްސް ސީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [2] ގައެވެ.
