Cocer Peptides fɛ 
a bɛ kalo 1 bɔ
BƐƐRƐ KUNNAFONIW NI FƐRƐW KUNNAFONIW BƐƐ MIN BƐ NI WEBSITE KAN NA, U BƐ KUNNAFONIW FƆLƆ DƆRƆN NI KALANSENW YE.
Fɛn minnu bɛ di nin siti in kan, olu dabɔra ɲininiw dɔrɔn kama in vitro. Sɛgɛsɛgɛli in vitro (latinkan na: *glasi kɔnɔ*, o kɔrɔ ye gilasi kɔnɔ) bɛ kɛ hadamaden farikolo kɔkan. Nin fura ninnu tɛ furaw ye, Ameriki ka dumuniko ni furako ɲɛmɔgɔso (FDA) ma sɔn u ma, wa u man kan ka kɛ ka furakɛli bana, bana walima bana si bali, k’a furakɛ, walima k’a furakɛ. A dagalen don kosɛbɛ sariya fɛ ka nin fɛn ninnu don hadamaden walima bagan farikolo la cogo o cogo.
Ɲɛnamaya dɔnniyaw siratigɛ la, kɔrɔya kɛra ɲinini barokunba ye tuma bɛɛ. Ni ɲininiw bɛ ka bonya ka taa a fɛ kɔrɔya kɛcogo kan, nikotinamidi adenini dinukiliyɔtidi (NAD+) jɔyɔrɔ kɔrɔya kɛlɛli la, o ye mɔgɔw hakili sama ka taa a fɛ. I n’a fɔ coenzyme min bɛ farikoloɲɛnajɛ kɛcogo jɔnjɔn caman na selilu kɔnɔ, a jirala ko NAD+ ni kɔrɔya taabolo bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na kosɛbɛ.
Jaa 1 NAD ka baarakɛcogo ɲɛnamayako la. NAD bɛ fanga balansi, degun jaabi, ani selilɛriw ka homeostasis labɛn sirtuins, PARPs ani redox enzymes suguya caman fɛ.
NAD+ ka farikoloɲɛnajɛ baarakɛcogo lajɛlen
NAD+ ye coenzyme ye min bɛ sɔrɔ kosɛbɛ farikolokisɛw la, a bɛ a sen don farikoloɲɛnajɛ kɛcogo jɔnjɔn suguya caman na. A bɛ sɔrɔ fɔlɔ cogo fila la selilu kɔnɔ: a cogoya oksidan (NAD+) ani a cogo dɔgɔyalen (NADH), minnu bɛ se ka ɲɔgɔn sɛgɛsɛgɛ. O balansi fangama in nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka selilɛriw ka farikoloɲɛnajɛ ni u ka baara kɛcogo ɲuman sabati.
1. Fanga sɛnɛcogo : NAD+ jɔyɔrɔ ka bon selilɛriw ka ninakili la. Fanga sɛnɛcogo siraw la i n’a fɔ glycolyse, asidi tricarboxylic cycle, ani oxydative phosphorylation, NAD+ bɛ kɛ i n’a fɔ ɛlektrɔniki sɔnbaga, ka ɛlektrɔnikiw sɔrɔ minnu bɛ bɔ farikoloɲɛnajɛ yɔrɔw oksidan waati la walasa ka NADH dilan. O kɔfɛ, NADH bɛ ɛlektrɔnikiw bila mitokondriyaw ninakili cakɛda la, yɔrɔ min na fosforilasi oksidantali bɛ adenosini trifosfate (ATP) dilan, o bɛ fanga di selilɛri ma. O kɛcogo in b’a to farikolokisɛw bɛ se ka fanga caman sɔrɔ tuma bɛɛ walasa k’u farikolo baara kɛcogo ɲumanw mara, i n’a fɔ seliluw falenni, u tilali ani u dilancogo.
Glikolisi waati la, 3-fosfogilisɛrati bɛ idɔrɔzi atomuw bila NAD+ la 3-fosfogilisɛrati dehidrojɛnazi ka baara fɛ, ka NADH ni 1,3-difosfogilisɛrati sɔrɔ. O kɔfɛ, NADH bɛ ɛlektrɔnikiw bila oksizɛni na ninakili cakɛda fɛ mitokondriyaw kɔnɔ, a laban na, a bɛ ji dilan ani ka ATP sɛnɛcogo fara ɲɔgɔn kan. O b’a jira ko NAD+ ye selilɛriw ka fanga sɛnɛcogo yɔrɔ ye min nafa ka bon kosɛbɛ, wa a hakɛ caman yeli bɛ nɔ bila fanga sɔrɔli nafa la k’a ɲɛsin a yɛrɛ ma.
2. ADN dilancogo : NAD+ ye poli(ADP-ribose) polimerazi (PARP) denbaya ka substrat ye. PARP ye ADN yɔrɔ tiɲɛnenw dɔn ani k’u siri kɔfɛ, a bɛ NAD+ kɛ fɛn ye min bɛ kɛ sababu ye ka ADP-ribose kuluw bila a yɛrɛ la walima farikolojɔlifɛn wɛrɛw la, ka poli(ADP-ribose) (PAR) cakɛdaw dilan. O PAR cakɛdaw bɛ se ka farikolojɔlifɛn caman ta minnu bɛ ADN dilancogo la, i n’a fɔ ADN ligase ani ADN polimerazi, o bɛ ADN dilancogo daminɛ. Ni farikolokisɛw bɛ ADN tiɲɛni na min bɛ sɔrɔ fɛnw fɛ i n’a fɔ fiɲɛbɔ ultraviolet walima kemikɛlifɛnw, PARP-NAD+ sigida bɛ jaabi teliya la ADN tiɲɛnen dilancogo la ani ka jamu sabatili sabati. Ni NAD+ hakɛ ma dafa, PARP baara bɛ bali, o bɛ na ni ADN dilancogo dɔgɔyali ye, ka dɔ fara jamu basigibaliya kan, ani ka selilɛriw kɔrɔya ani ka bana daminɛ teliya.
. Sirtuins ye NAD+-dependent deacetylases kulu dɔ ye minnu bɛ se ka asetili caman cili bɔ lisini tolenw na farikolojɔlifɛnw kan. O deasetilasi caman cili bɛ farikolojɔlifɛn caman ka baara, u sabatili ani u sigiyɔrɔw labɛn selilu kɔnɔ, o la, a bɛ nɔ bila selilɛriw ka farikoloɲɛnajɛ la, degun jaabiw la, kɔrɔya la, ani farikolo taabolo wɛrɛw la. Misali la, SIRT1 bɛ se ka sɛbɛnnikɛlanw ka baara ɲɛnabɔ i n’a fɔ p53 ani FOXO ni deasetilasi caman cili ye, o bɛ nɔ bila selilɛriw ka sɛgɛsɛgɛli la, apoptose ani antioxydant degun taabolo la. Ni farikolokisɛw bɛ degun na, SIRT1 bɛ p53 deasetilasi ni NAD+ dunni ye, o bɛ p53 ka sɛbɛnni baara bali, ka dɔ bɔ apoptose sɔrɔli la, ani ka seliluw ka ɲɛnamaya seko bonya.
Yɛlɛma donna NAD+ hakɛ la kɔrɔya waati
Kɔlɔsiliw y’a jira ko ni mɔgɔ si bɛ kɔrɔbaya, NAD+ hakɛ bɛ dɔgɔya dɔɔni dɔɔni farikolo yɔrɔ caman na ani farikolo yɔrɔ caman na. O dɔgɔyali in kɔlɔsira suguya caman na, i n’a fɔ baganw, wuluwuluw, ani jiriden wuluw, o b’a jira ko NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ se ka kɛ ko ye min maralen don kɔrɔya taabolo la.
1. Yɛlɛma minnu bɛ kɛ farikolo yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw na : NAD+ hakɛ dɔgɔyali hakɛ ni a kɛcogo ni mɔgɔ si hakɛ bɛ se ka ɲɔgɔn ta farikolo yɔrɔw la. Kolotugudaw la, kɔrɔya bɛ taa ni anzimu jɔnjɔnw ka baara dɔgɔyali ye NAD+ biyosintɛzi sira la, o bɛ na ni NAD+ sɔrɔli dɔgɔyali ye. NAD+ fɛnɲɛnamafagalanw jirali ni u baara i n’a fɔ CD38, o bɛ bonya, ka NAD+ tiɲɛni teliya ani laban na, o bɛ na ni NAD+ hakɛ dɔgɔyaliba ye kolotugudaw la. Sugunɛ na, ka fara fɛn minnu kofɔlen don ka tɛmɛ fɛn dilanni ni a tiɲɛni siraw kan, kɔrɔya fana bɛ se ka nɔ bila NAD+ taabolow la, o bɛ na ni balanbaliya ye NAD+ jɛnsɛnni na selilɛri kɔnɔ ani ka dɔ bɔ a hakɛ nafama na ka taa a fɛ.
2. Jɛɲɔgɔnya ni kɔrɔya banaw ye : NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ tali kɛ kɔrɔya bana suguya caman daminɛni n’u taabolo la. Dusukun ni jolisiraw banaw la, dusukun tantanni NAD+ hakɛ dɔgɔyali min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, o bɛ na ni fanga falenfalenbaliya ye, ka dɔ fara oksidan degun kan, ani dusukun tantanni selilɛriw ka apoptose, o bɛ dusukun tantanni juguya. Bana minnu bɛ farikolojidɛsɛ furakɛ i n’a fɔ Alzheimer bana ani Parkinson ka bana, ni NAD+ hakɛ dɔgɔyali senfagabana na, o bɛ nɔ bila ADN dilancogo la ani farikolojɔli dumuniw ka homeostase la, o bɛ farikolojɔli dumuniw faralen ɲɔgɔn kan ani senfagabana saya. Farikoloɲɛnajɛ banaw i n’a fɔ sukarodunbana fana bɛ tali kɛ NAD+ hakɛ dɔgɔyali la, barisa NAD+ dɛsɛ bɛ inisɔndiya bɔli ni inisɔndiya kɛcogo tiɲɛ, o bɛ na ni joli sukaro hakɛ dɔgɔyali ye.
Fɛɛrɛ minnu fɛ NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ kɔrɔya sabati
1. **Fanga sɛnɛcogo gɛlɛyaw**: NAD+ jɔyɔrɔ ka bon selilɛriw ka fanga sɛnɛcogo la. Ni mɔgɔ si hakɛ bɛ caya, NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ na ni fanga sɔrɔcogo siraw tiɲɛni ye ani ka ATP bɔli dɔgɔya. O tɛ nɔ bila selilɛriw ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲumanw dɔrɔn na, nka a bɛ jaabi caman fana lawuli minnu bɛ u sara, i n’a fɔ mitokondriyaw caya kojugu ani baarakɛcogo juguw. Mitokondriyaw ye selilu fangatigiw ye; ni NAD+ ma dafa, mitokondriyaw ninakili cakɛda baara bɛ tiɲɛ, o bɛ na ni oksizɛni suguya minnu bɛ se ka kɛ (ROS) sɔrɔli caya ɛlektrɔnikiw tali waati. ROS tɛmɛnen bɛ se ka bin mitokondriyaw ka ADN kan, farikolojɔlifɛnw ani tulumafɛnw kan, ka mitokondriyaw jɔcogo n’u baara tiɲɛ ka taa a fɛ, ka kɛ sababu ye ka fɛn jugu dɔ lawuli min bɛ selilɛriw kɔrɔya teliya.
Jaa 2 Kɔrɔya bɛ nɔ bila NAD farikoloɲɛnajɛ la cogo min na, olu fɛɛrɛ sugandilenw. Kɔrɔya bɛ balansi tiɲɛ NAD sɔrɔli ni a tiɲɛni cɛ, o bɛ na ni NAD hakɛ dɔgɔyali ye farikolo yɔrɔ suguya caman na.
2. ADN tiɲɛniw dalajɛli : I n’a fɔ PARP ka substrat, NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ ADN dilancogo fanga dɔgɔya. Ni ADN tiɲɛni tɛ se ka dilan ka ɲɛ waati bɛnnen na, o bɛ na ni jamu basigibaliya ye, ka fɛn caman dalajɛ fɛn falenw ni kolosinsinnanw na. O tiɲɛni minnu bɛ sɔrɔ jamu fɛ, olu bɛ selilɛriw ka farikoloɲɛnajɛ baarakɛcogo ɲumanw bali, ka nɔ bila selilɛriw caya la, u ka danfara la, ani u ka apoptose la, o bɛ kɛ sababu ye ka selilɛriw kɔrɔbaya. ADN tiɲɛni fana bɛ kɔrɔya taamasiɲɛw siraw baara farikolokisɛw kɔnɔ, i n’a fɔ p53-p21 ani p16INK4a-Rb siraw, o bɛ kɛ sababu ye ka selilu kɔrɔya kɛ ka taa a fɛ.
3. Kɔrɔya taamasiɲɛw siraw labɛnbaliya : NAD+-dependant sirtuin denbaya furakisɛw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ kɔrɔya taamasiɲɛw siraw labɛnni na. Ni NAD+ hakɛ bɛ dɔgɔya, sirtuyini baara bɛ bali, o bɛ na ni jiginɛ laɲini furakisɛw deasetilasi caman cili dɔgɔyali ye. SIRT1 ka baara dɔgɔyali bɛ na ni p53 ka kɛ asetili ye kosɛbɛ, o bɛ p53 ka sɛbɛnni baara bonya, o bɛ na ni selilɛriw jɔli ni apoptose ye; o waati kelen na, FOXO sɛbɛnnikɛlan ka deasetili fanga dɔgɔyali SIRT1 fɛ, o bɛ nɔ bila selilu ka farikolo tangalan degunw kunbɛnni na ani a ka farikoloɲɛnajɛ labɛnni na. Ka fara o kan, fɛn minnu bɛ fɛn caman sɛmɛntiya sirtuin denbaya kɔnɔmɔgɔ wɛrɛw ka baara la i n’a fɔ SIRT3 ani SIRT6, olu fana bɛ nɔ bila mitokondriyaw ka baara la, jamu sabatili la, ani funu jaabiw la, o bɛɛ lajɛlen bɛ kɛ sababu ye ka selilɛriw ka kɔrɔya taa ɲɛ.
Kɔrɔya kɛlɛli fɛɛrɛw walasa ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan
Ni an y’a jateminɛ ko jɛɲɔgɔnya gɛlɛn bɛ NAD+ hakɛ dɔgɔyali ni kɔrɔya cɛ, fɛɛrɛ minnu bɛ kɛ walasa ka kɔrɔya bila kɔfɛ ni NAD+ hakɛ caya ye, olu kɛra ɲininikɛyɔrɔ ye.
1. NAD+ ɲɛbilafɛnw farali : NAD+ ɲɛbilafɛnw farali ye fɛɛrɛ ye min bɛ kɛ ka caya walasa ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan. NAD+ ɲɛbila minnu ka ca, olu ye nikotinamidi (NAM), nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN) ani nikotinamidi ribosidi (NR) ye. O ɲɛbilafɛnw bɛ se ka wuli ka kɛ NAD+ ye farikoloɲɛnajɛ sira kɛrɛnkɛrɛnnenw fɛ farikolokisɛw kɔnɔ, o bɛ dɔ fara a hakɛ kan.
Nikotinamidi (NAM): NAM ye witamini B3 suguya dɔ ye min bɛ se ka wuli ka kɛ nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN) ye nikotinamidi fosforibosiltransferase (NAMPT) ka baara fɛ, o kɔfɛ, o bɛ kɛ ka NAD+ dilan. NAM tata hakɛ caman farali bɛ se ka kɛ sababu ye ka NAMPT baara bali, ka dan sigi a seko la ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan. NAM tata hakɛ caman tali kuntaalajan bɛ se ka kɔlɔlɔw lase mɔgɔ ma i n’a fɔ farilajɛ, nka ni a tata hakɛ bɛnnen don, NAM bɛ se ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan farikolo kɔnɔ ka ɲɛ, ka fanga sɛnɛcogo ɲɛ, ani ka ADN dilancogo ɲɛ.
Nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN): NMN ye ɲɛbila tilennen ye NAD+ biyosintɛzi sira la. Kɔlɔsiliw y’a jira ko NMN da kɔnɔ bɛ minɛ joona ka wuli ka kɛ NAD+ ye, o bɛ dɔ fara NAD+ hakɛ kan kosɛbɛ farikolo yɔrɔ suguya caman na. Baganw ka kɔlɔsiliw la, NMN farali ye ɲɛtaa caman jira farikoloɲɛnajɛ gɛlɛyaw la minnu bɛ sɔrɔ si hakɛ fɛ, dusukun ni jolisiraw ka baarakɛbaliya, ani farikolojidɛsɛbanaw. Misali la, sogo kɔrɔbaw la, NMN farali ye taamacogo ɲɛ, ka inisɔndiya kɛcogo ɲɛ, ka bana caman yeli nɔgɔya dusukun na minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, ani ka hakili baara caya. Ka fara o kan, a jirala ko NMN bɛ mitokondriyaw ka ɲɛnamaya kɛcogo ɲɛ, ka mitokondriyaw ka baara sabati, ani ka dɔ bɔ oksidan degunw ka tiɲɛni na.
Nikotinamidi ribosidi (NR): NR ye NAD+ ɲɛbila nafama wɛrɛ ye min bɛ se ka wuli ka kɛ NMN ye fosforilasi fɛ nikotinamidi ribosidi kinase (NRK) fɛ, o kɔfɛ, o bɛ kɛ ka NAD+ dilan. I n’a fɔ NMN, ni NR farala a kan, o bɛ se ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan farikolo kɔnɔ, ka farikoloɲɛnajɛ baara ɲɛ, ani ka kɔrɔya bila kɔfɛ. Sogo kɔrɔbaw la, NR farali bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ ni degun jaabi siraw labɛn kokura, ka tilegan waati jamu BMAL1 ka kolosinsinnan sirili seko bonya, ka mitokondriyaw ninakilicogo ni sogo kɔrɔlenw ka baara segin u cogo kɔrɔ la, ani ka soso kɔrɔlenw farikolo cogoya segin yɔrɔ dɔ la ka kɛ soso fitininw ta ye.
Jaa 3 Modeli min bɛ NAD+ kisi sira jira ani nikotinamidi ribosidi (NR) jiginni ka kɛ NAD+ ye.
2. NAD+ farikolojɔli anzimuw labɛnni :
NAD+ sintazi baarakɛli : NAMPT ye anzimu ye min bɛ dan sigi hakɛ la NAD+ biyosintɛzi sira la, wa ni baara cayara, o bɛ se ka NAD+ sintezi sabati. A jirala ko fɛnɲɛnamafagalan dɔw, i n’a fɔ resveratrol ni apigenin, olu bɛ NAMPT baara, o bɛ dɔ fara NAD+ sɔrɔli kan. Resveratrol ye polifenɔliki ye min bɛ sɔrɔ rɛzɛn fari la, diwɛn bilenman na ani jiri wɛrɛw la. A bɛ se ka NAMPT jiracogo kɔrɔta cogo la min tɛ ɲɛ ni SIRT1-PGC-1α taamasiɲɛw sira baara ye, o la, a bɛ dɔ fara NAD+ hakɛ kan. Resveratrol furakɛli bɛ fanga sɛnɛcogo ɲɛ, ka oksidan degun tiɲɛni dɔgɔya, ani ka soso kɔrɔbaw ka ɲɛnamaya janya.
NAD+ fɛnɲɛnamafagalanw balili : CD38 ye NAD+ fɛnɲɛnamafagalanba ye min jirali ni a baara bɛ bonya ni mɔgɔ si hakɛ ye, o bɛ NAD+ tiɲɛni teliya. CD38 baara balili bɛ dɔ bɔ NAD+ tali la ani ka NAD+ hakɛ mara selilɛri kɔnɔ. A fɔra ko fɛnɲɛnamafagalan misɛnnin dɔw, i n’a fɔ 78c ani apigenin, olu bɛ CD38 baara bali. CD38 inhibiteurs tali bɛ se ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan ani ka farikolo baarakɛbaliya min bɛ sɔrɔ si hakɛ fɛ, o ɲɛ, i n’a fɔ dusukun baara sabatili ani farikoloɲɛnajɛ gɛlɛyaw ɲɛnabɔli.
3. Ɲɛnamaya kɛcogo fɛɛrɛw : Ɲɛnamaya kɛcogo fana bɛ nɔba bila NAD+ hakɛ la.
Farikoloɲɛnajɛ : Farikoloɲɛnajɛ kɛli tuma bɛɛ bɛ NAD+ biyosintɛzi sira lawuli ani ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan. Farikoloɲɛnajɛ ni fanga degeli fila bɛɛ bɛ se ka dɔ fara NAMPT jiracogo n’a baara kan kolotugudaw la, ka NAD+ sɔrɔli sabati. Farikoloɲɛnajɛ bɛ se fana ka NAD+ farikoloɲɛnajɛ ni ɲɔgɔn cɛ jamu jiracogo ɲɛnabɔ, ka mitokondriyaw ka baara ɲɛ, ani ka selilɛriw ka farikolo tangacogo ɲɛ. Mɔgɔkɔrɔbaw la, farikoloɲɛnajɛ damadɔ bɛ se ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan farikolo la ka ɲɛ, ka farikolo fanga ni farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲɛ, ani ka kɔrɔya taabolo sumaya.
Dumuni dantigɛli : Dumuni dantigɛli, i n’a fɔ kalori hakɛ dantigɛli (CR) ani sunɔgɔ waati ni waati (IF), olu dɔnna kosɛbɛ ko olu ye fɛɛrɛ ɲumanw ye minnu bɛ se ka kɔrɔya sumaya. O dumunikɛcogo ninnu b’u ka kɔrɔya kɛlɛli nɔw jira ni NAD+ farikoloɲɛnajɛw labɛnni ye. CR ni IF bɛ sirtuin denbaya ka farikolojɔlifɛnw baara i n’a fɔ SIRT1, o bɛ NAD+ sɔrɔli ni a baara sabati. Dumuni dantigɛli fana bɛ se ka dɔ bɔ oksidan degun na, ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲɛ, ani ka dɔ bɔ banaw farati la minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. Baganw ka kɔrɔbɔliw la, kalori hakɛ dantigɛli kuntaalajan bɛ se ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan kosɛbɛ ani ka suguya caman ka ɲɛnamaya janya.
Kɔrɔya kɛlɛli nɔ minnu bɛ sɔrɔ NAD+ hakɛ caya la
1. Kɔrɔya kɛlɛli nɔ minnu bɛ sɔrɔ baganw ka kɔlɔsiliw la : Baganw ka kɔrɔbɔli caman y’a jira ko ni NAD+ hakɛ cayara, o bɛ se ka kɔrɔya taabolo sumaya kosɛbɛ ani ka farikolo baarakɛbaliya min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, o ɲɛ.
Farikoloɲɛnajɛ baara ɲɛnabɔli : Sogo kɔrɔbaw la, ni NMN walima NR farala u kan, o bɛ se ka inisɔndiya sabati, ka joli sukaro hakɛ labɛn, ani ka tulumafɛnw falenfalenbaliya ɲɛ. NAD+ ɲɛbilafɛnw faralen ɲɔgɔn kan, o bɛ se ka dɔ fara asidi fatɔw ka oksidan kan tulumafɛnw na, ka tulumafɛnw dalajɛli dɔgɔya, ani ka fasa banaw farati dɔgɔya. Ni dɔ farala NAD+ hakɛ kan, o bɛ se fana ka sugunɛ farikoloɲɛnajɛ baara ɲɛ, ka sugunɛ ka baga bɔ furaw ni bagaw la, ani ka sugunɛ farikolo baara kɛcogo ɲuman sabati.
Dusukun ni jolisiraw ka baarakɛcogo lakanani : Kɔrɔya waati la, dusukun ni jolisiraw bɛ fɛn dɔw Changer u jɔcogo ni u baarakɛcogo la, i n’a fɔ dusukun tantanni caya ani joli siraw ka wulicogo dɔgɔyali. Ni aw ye NAD+ ɲɛbilafɛnw fara a kan, o bɛ se ka dusukun tantanni ni lafiya baara ɲɛ, ka dusukun tantanni dɔgɔya, ani ka oksidan degun tiɲɛni nɔgɔya. Baganw ka misaliw la, ni u farala NMN walima NR kan, o bɛ se ka tansiyɔn jigin, ka joli siraw kɔnɔna baara ɲɛ, ani ka dusukunnabana farati dɔgɔya. Dusukun tantanni misaliw la, ni NAD+ hakɛ cayara, o bɛ se ka dusukun tantanni selilɛriw ka ɲɛnamaya ni u dilancogo sabati, ka dɔ bɔ dusukun tantanni hakɛ la, ani ka dusukun baara ɲɛ.
Farikolo tangacogo : Senfagabana banaw misaliw la, ni NAD+ hakɛ cayara, o bɛ farikolo tangacogo nafamaw jira. Kɔlɔsiliw y’a jira ko ni NMN walima NR farala ɲɔgɔn kan, o bɛ se ka hakili baara ɲɛ, ka farikolo funu dɔgɔya, ani ka farikolojidɛsɛ furakisɛw dalajɛli dɔgɔya. Alzheimer bana sosow ka misaliw la, ni u farala NAD+ ɲɛbilafɛnw kan, o bɛ se ka dɔ bɔ β-amiloïde sɔrɔli la, ka tau proteine fosforilasi kojugu bali, ka senfagabana tanga tiɲɛni ma, ani o la, kalan ni hakilijagabɔ sekow ɲɛ.
Ɲɛnamaya janya : Ɲɛnamaya misali suguya caman na, a jirala ko NAD+ hakɛ cayalenba bɛ ɲɛnamaya janya. Nematodew ni jiriden wuluw la, ni dɔ farala NAD+ hakɛ kan ni jamu sɛgɛsɛgɛli ye walima ka fara NAD+ ɲɛbilafɛnw kan, o bɛ se k’u si janya kosɛbɛ. Sogow ka kɔlɔsiliw la, NMN walima NR farali kuntaalajan kɔnɔ, o fana ye ŋaniya jira ka ɲɛsin ɲɛnamaya janya ma, hali ni o nɔ bɛ se ka ɲɔgɔn ta kalan suguya caman na. Kuma bɛɛ la, nin sɔrɔlen ninnu b’a jira ko NAD+ hakɛ caya bɛ nɔ ɲuman bila ɲɛnamaya la.
Kuncɛli
I n’a fɔ coenzyme nafama min bɛ selilu kɔnɔ, NAD+ jɔyɔrɔ ka bon farikolo taabolo jɔnjɔnw na i n’a fɔ fanga sɛnɛcogo, ADN dilancogo, ani farikolojɔlifɛnw caman cili bamanankan na. Ni mɔgɔ si hakɛ bɛ ka caya, NAD+ hakɛ dɔgɔyali bɛ tali kɛ kɔrɔya taabolo la ani bana suguya minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, olu daminɛni n’u taabolo la. Fɛɛrɛ minnu bɛ kɛ walasa ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan, i n’a fɔ NAD+ ɲɛbilafɛnw farali, NAD+ farikoloɲɛnajɛ anzimuw labɛnni, ani ɲɛnamaya kɛcogo fɛɛrɛw, olu ye kɔrɔya kɛlɛli nɔba jira baganw ka kɛlɛli la, i n’a fɔ farikoloɲɛnajɛ baara ɲɛnabɔli, dusukun ni farikolo yɔrɔw lakanani, ani ɲɛnamaya janya.
Sosow (Sɔrɔyɔrɔw).
[1] Chubanava S, Treebak J T. Farikoloɲɛnajɛ kɛli tuma bɛɛ bɛ mɔgɔ tanga kosɛbɛ kolotugudaw la NAD hakɛ dɔgɔyali ma min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ[J]. Mɔgɔkɔrɔbaw ka kɛnɛyako kɔlɔsili, 2023,173:112109.DOI:10.1016/j.exger.2023.112109.
[2] Soma M, Lalam S K. Nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN) jɔyɔrɔ kɔrɔya kɛlɛli la, ɲɛnamaya jan, ani a seko ka bana basigilenw furakɛ[J]. Molecules biologie rapɔɔriw, 2022,49(10):9737-9748.DOI:10.1007/s11033-022-07459-1.
[3] Curry A, White D, Cen Y. Molecules petites régulateurs minnu bɛ NAD(+) Biosynthétique Enzymes laɲini[J]. Sisan furakɛli chimie, 2022,29(10):1718-1738.DOI:10.2174/092986732866210531144629.
[4] Yuan Y, Liang B, Liu X, ani mɔgɔ wɛrɛw. NAD+ laɲini : yala o ye fɛɛrɛ ye min bɛ kɛ ka dusukun kɔrɔbaya bila kɔfɛ wa?[J]. Kɔnɔnatumuw ka saya sɔrɔli, 2022,8. Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew
[5] Levine D. C., Hong H., Weidemann B. J., ani a ɲɔgɔnnaw. NAD(+) bɛ Circadian Reprogramming Kɔrɔsi ni PER2 Nucléaire Translocation ye ka Counter Aging[J]. Seli molekilɛri, 2020,78(5):835-849.DOI:10.1016/j.molcel.2020.04.010.
[6] Fang E. F., Hou Y., Lautrup S., ani a ɲɔgɔnnaw. NAD(+) caya bɛ mitofaji segin a cogo kɔrɔ la ani ka dan sigi kɔrɔya teliya la Werner ka bana la[J]. Sigida ka kumaɲɔgɔnya, 2019,10(1):5284.DOI:10.1038/s41467-019-13172-8.
[7] Yaku K, Okabe K, Nakagawa T. NAD farikoloɲɛnajɛ: A nɔfɛkow kɔrɔya ni ɲɛnamaya jan na[J]. Kɔrɔya ɲininiw lajɛw, 2018,47:1-17.DOI:10.1016/j.arr.2018.05.006.
[8] Chaturvedi P, Tyagi S C. NAD(+) : Dusukun ni kolotugudaw farikolo labɛncogo kura ni kɔrɔya la[J]. Selulɛriw ka farikoloɲɛnajɛ gafe, 2018,233(3):1895-1896.DOI:10.1002/jcp.26014.
Fɛn min bɛ sɔrɔ ɲininiw dɔrɔn kama:
