Bya Cocer Peptides 
omwezi gumu emabega
EBINTU BYONNNA N’AMAWULIRE GW’EBINTU EBIweereddwa KU MUTINDO GUNO BIKOZESEBWA KU KUSASANYA AMAWULIRE N’EBIKOLWA BY’OKUSOMESA.
Ebintu ebiweereddwa ku mukutu guno bigendereddwamu kunoonyereza mu kisenge (in vitro research) byokka. Okunoonyereza mu kisenge (in vitro research) (Olulattini: *mu ndabirwamu*, ekitegeeza mu bikozesebwa mu ndabirwamu) kukolebwa ebweru w’omubiri gw’omuntu. Ebintu bino si bya ddagala, tebikkiriziddwa kitongole kya Amerika ekivunaanyizibwa ku by’emmere n’eddagala (FDA), era tebirina kukozesebwa kuziyiza, kujjanjaba oba kuwonya mbeera yonna ya bujjanjabi, bulwadde oba bulwadde. Kikugirwa nnyo mu mateeka okuyingiza ebintu bino mu mubiri gw’omuntu oba ebisolo mu ngeri yonna.
Okulambika kwa PE22–28
PE22–28 ye peptide ya amino acid 7 eyakolebwa okusinziira ku kunoonyereza ku Spadin (PE 12–28). Okwennyamira, obuzibu bw’obwongo obukwata abantu nga 20% ku bantu b’ensi yonna, mu kiseera kino bujjanjabwa n’eddagala eriweweeza ku kweraliikirira eritawaanyizibwa ensonga ng’okulwawo okutandika okukola n’ebizibu eby’amaanyi. Spadin eyogerwako nga peptide ey’omunda erimu eddagala eriziyiza okwennyamira eriziyiza mu ngeri ey’enjawulo omukutu gwa TREK-1, naye emirimu gyayo gibula mu ssaawa 7 oluvannyuma lw’okugiweebwa. Okusobola okutumbula obutebenkevu bwa Spadin n’okubeerawo kw’ebiramu mu vivo, abanoonyereza baakebera analogs zaayo n’ebivaamu, ne basoma ebintu bya Spadin ebivunda omusaayi, era okukkakkana nga bakola PE22-28.
Ekifaananyi 1 Obutonde bwa Spadin-analog. (A–D) PE 22-28 yakozesebwa nga peptide ekiikirira okugezesa specificity ya spadin-analogs vs. emikutu emirala K2P, TREK-2 (A), TRAAK (B), TRESK (C), ne TASK-1 (D).
Ekikolwa kya PE22-28
Ebikosa ku Mikutu gya TREK-1
Okunoonyereza mu vitro nga tukozesa tekinologiya wa patch-clamp ku butoffaali bwa hTREK-1/HEK kwalaga nti PE22-28 eraga specificity n’enkolagana ennungi eri emikutu gya TREK-1 bw’ogeraageranya ne Spadin. Ebiwandiiko ebitongole biraga nti IC15 ya PE22-28 eri 0.12 nM, ate eya Spadin eri 40–60 nM. Kino kitegeeza nti mu mbeera ze zimu, PE22-28 esobola okukola obulungi ku mukutu gwa TREK-1 ku bungi obutono, bwe kityo n’ekola ebikolwa byayo eby’ebiramu mu ngeri entuufu. Okunoonyereza era kwalaga nti mu mbeera ze zimu, enkyukakyuka ez’enjawulo ku N- oba C-terminus ya PE22-28 zisobola okukuuma oba okumalawo emirimu gy’omukutu gwa TREK-1 awatali kukosa nkolagana yaayo eri omukutu gwa TREK-1. Enkola eno ey’enjawulo ey’okulungamya emirimu gy’emikutu n’enkolagana etuwa obubonero obukulu okwongera okunoonyereza ku nkola yaayo ey’okukola n’okukola eddagala.
Ebikolwa by’eddagala eriweweeza ku kweraliikirira mu vivo
Okukakasa enkola y’enneeyisa: Mu bikolwa by’enneeyisa y’okwennyamira nga okugezesebwa okuwuga okukaka, eby’obugagga ebiziyiza okwennyamira ebya PE22-28 n’ebivaamu byakakasibwa. Ebibe ebyajjanjabwa n’ebirungo ebiyitibwa Spadin analogues (nga mw’otwalidde ne PE22-28) byalaga okukendeera okw’amaanyi mu budde bw’obutatambula. Obudde bw’okutambula kikulu kiraga enneeyisa eringa ey’okwennyamira mu mbeba mu kiseera ky’okugezesebwa okuwuga okukaka, era okukendeera mu budde bw’okuwuga kiraga okukendeera mu nneeyisa eringa ey’okwennyamira, ekiraga nti PE22-28 erina ebikolwa eby’okulwanyisa okwennyamira. Mu kugezesebwa kw’okuliisa okuziyiza ebipya oluvannyuma lw’ennaku 4 ez’obujjanjabi obutawona, PE22-28 yakendeeza nnyo ku kiseera ky’okusirika ebibe okulya obukuta bw’emmere. Ekigezo ky’okuliisa ekiziyiza ebipya (novelty-inhibited feeding test) nkola ya kugezesa okwekenneenya okwagala kw’ebibe okulya mu mbeera empya. Ekiseera ekitono eky’okusirika kiraga okukendeeza ku kweraliikirira n’enneeyisa ezeekuusa ku kweraliikirira mu mbeba, ekyongera okukakasa ebikolwa by’okulwanyisa okwennyamira ebya PE22-28.
Ebikosa neurogenesis ne synaptogenesis: Oluvannyuma lw’ennaku 4 zokka nga bajjanjabwa, PE22-28 ne analogues zaayo zaaleeta neurogenesis, nga G/A-PE22-28 eraga ebikosa ebikulu naddala. Neurogenesis ekola kinene mu pathogenesis y’okwennyamira n’okuddamu kw’obujjanjabi, era okuzaala obusimu obupya kiyamba okulongoosa enkola y’obusimu n’embeera y’embeera. Mu busimu obuyitibwa mouse cortical neurons, PE22-28 n’ebivaamu nabyo byayongera ku synaptogenesis, nga bwe kyapimibwa n’okweyongera kw’emiwendo gy’okwolesebwa kwa PSD-95. PSD-95 ye puloteyina ekwatagana n’ekitundu ekinene eky’oluvannyuma lw’obusimu obuyitibwa postsynaptic dense region, era okweyongera kw’emitendera gy’okwolesebwa kulaga okunywezebwa kw’okutondebwa kw’obusimu n’okukola, okwanguyiza okutambuza amawulire wakati w’obusimu n’okuddamu okukola kw’obusimu obuyitibwa neural circuit remodeling, ekintu ekikulu ennyo mu kulongoosa obubonero bw’okwennyamira.
Ebirungi mu bbanga ly’okukola: Bw’ogeraageranya ne Spadin, ebbanga ly’okukola PE22-28 ne analogues zaayo lirongooseddwa nnyo. Spadin efiirwa emirimu gyayo oluvannyuma lw’essaawa 7 okugiweebwa, ate ebbanga ly’okukola kwa PE22-28 liyinza okutuuka ku ssaawa 23. Ebbanga eddene ery’okukola kitegeeza nti ebikolwa byakyo eby’obulamu bisobola okuyimirizibwa okumala ebbanga eddene mu vivo, okukendeeza ku mirundi gy’okugiwa n’okulongoosa okugoberera kw’abalwadde, ekintu ekikulu eky’omugaso mu bujjanjabi obw’obujjanjabi.
Okukozesa kwa PE22-28
Ebiyinza okukozesebwa mu bujjanjabi bw’okwennyamira: Okusinziira ku ngeri PE22-28 gy’ekola obulungi ennyo mu bikolwa by’enneeyisa y’eddagala eriweweeza ku kweraliikirira, enkola yaayo ey’enjawulo ey’okukola ku mukutu gwa TREK-1, n’ebikosa ebirungi ku neurogenesis ne synaptogenesis, ekiikirira molekyu esuubiza ng’erina obusobozi okudda mu kifo kya Spadin mu bujjanjabi bw’okwennyamira. Okujja kwa PE22-28 kuwa obujjanjabi obupya obw’okwennyamira. Kifuuse obulagirizi obukulu mu kukola eddagala ly’omulembe oguddako eriweweeza ku kweraliikirira. Okuyita mu kwongera okunoonyereza n’okukulaakulanya, okulongoosa enkola yaayo ey’okukola eddagala n’okugigaba, esuubirwa okuwa obujjanjabi obusingako obulungi eri abalwadde abalina ekiwuubaalo.
Ensibuko
[1] Djillani A, Pietri M, Moreno S, n’abalala. Spadin Analogs ezifunze ziraga okuziyiza TREK-1 okulungi, Okutebenkera mu Vivo n’emirimu gy’eddagala eriweweeza ku kweraliikirira[J]. Ensalo mu by’eddagala, 2017,8:643.DOI:10.3389/fphar.2017.00643.
Ekintu ekiriwo okukozesebwa mu kunoonyereza kwokka:
